Ağ Aşıq Allahverdi. Əsərləri Ağ Aşıq Allahverdi (1754–1860) == Qoşmalar == Ağ Aşığam xətim-kəlamdır bu gün Ağ Aşığam xətim-kəlamdır bu gün, Cənnətül mərvaya götürün məni. Eldə bir sözümü etmədim bəyan, Cəlali üqbaya yetirin məni. Əlacım eyləsin on iki imam, Bu fani dünyadan gedirəm nakam. Gözləyir yolumu biçarə anam, Qəbir əzabından ötürün məni. Cəlilüşşən mələk həmdəmim ola, Ol xəlili-xəlit namazım qıla. Tez verin duamı salın da yola, Siz Bağı-cinana götürün məni. * * * Baba yurd Bu da bir cür yazı idi, yazdılar, Hər kəlməni tərs uvanda yozdular. Ürəyimi qazma-qazma qazdılar, Gedər oldum, salamat qal, Baba yurd. Yol boyunca qələmələr əl eylər, Sıldırımlar öz qoynunu yol eylər, Arpaçayı aşar-daşar sel eylər, Gedər oldum, salamat qal, Baba yurd. Ağ Aşığam, günüm qara, neyniyim, Elim, günüm düşüb dara, neyniyim. Dözəmmirəm, ahu-zara, neyniyim, Gedər oldum, salamat qal, Baba yurd. * * * Baxtım Çevirib yönümü haqq dərgahına, Çağırıram bəlkə, gələydi baxdım. Kecə günahımdan kərəm sahibi, Mənim də üzümə güləydi baxdım. Ürəyim istəyir halalı, pakı, Şeytanı qəlbimdən qovaydım hakı, Rəbbimə duadır dodağımdakı, Qanlı göz yaşımı biləydi baxtım. Könlünə nə dəyib, inciyib belə, Bəlkə, uyubdu o, fitnəyə-felə? Ağ Aşıq, göz yaşın dönübdü selə, Nola, əhvalımı biləydi baxtım. * * * Biçdim əvəzində dəvə qanqalı Leyli-nahar yeddi ağac getdim yol, Xırman boyda yer şumladım, qırdım qol. Darı, arpasını əkdim bolhabol, Biçdim əvəzində dəvə qanqalı. Sürünməkdən dizlərimdə yox taqat, Əllərimin içi oldu qabar-qat. Dərviş də istəyir hey xümsü-zəkat, Yetdi harayıma şəyirdim Alı. Əlqərəz ruzimiz oldu üç batman, Çatınca novbatım sındı dəyirman, Yerdə qalanımı apardı siçan, Güldü Ağ Aşığa Göyçə mahalı. * * * Bilmirəm Ay ağalar belə dərdə neyləyim? Fələk çox veribdi çəkə bilmirəm. Qoşdum qəm kotanı, daşa ilişdi, Qalmışam naəlac əkə bilmirəm. Qocalıq üz verdi, yatdı iqbalım, Zəhrimara döndü ağzımda balım, İmran dilli sazı hicrana çalım, Tale üz döndərib bəlkə bilmirəm. Ağ Aşığam gözdə qaldı muradım, Bəynişan toylarda çəkilir adım, Qırılıbdı qolum, sınıb qanadım, Qalmayıb taqətim çəkə bilmirəm. * * * Çatmadım Sevda məni çətin yola çağırdı, Dərələri aşdım yara çatmadım. Pir yaşımda intizardan zar oldum, Tuş oldıım çovğuna, qara çatmadım. Gözəllərdə min dil gördüm, min də fel, Kəmənd oldu boğazımda qara tel, Görüş vaxtı tufan qopdu, əsdi yel, Atdı məni uzaqlara çatmadım. Baxdım bəmə çəkdi, qalxanda zilə. Gözü, könlü ac, gedirəm mənzilə, Ağ Aşıq həsrətdi bir şirin dilə, Keçdi günüm, düz ilqara çatmadım. * * * Çəkirlər Bir yandan pristav, bir yandan koxa, Biçarə rəiyyəti dara çəkirlər. Qazı, darğa xalqı soyur soğantək, Dirikən üstündən qara çəkirlər. Dağ çəkildi Naxçıvana, Sulduza, Duz nədir ki, həsrət qala el duza. Axund, molla, seyid dönüb quduza, Elin sərvətini hara çəkirlər? Sığındım Göyçəyə, bu mahala mən, Düşdüm acı dərdə, bir zavala mən. Üzüqara necə dönüm dala mən, Ürəyim atəşə, nara çəkirlər. Ağ Aşıq da dərd əlindən dəlidir, Kənddə koxa qanı soran zəlidir, Gözüm yaşı dağ çayının selidir, Sinəmə dağ-düyün yara çəkirlər. * * * Çətindi Libasnan, duruşnan, boyun-buxunnan, İnsanı tanıyıb, bilmək çətindi. Qanannan, qanmaznan dolanmaq olar, Yarımçığı başa salmaq çətindi. Mətləbini söylə, mətləb qanana, İşarə lazımdı arif olana, Tərəqqidən tənəzzülə enənə, “Bəh-bəh”-deyib, qəh-qəh gülmək çətindi. Allahverdi işin yox fitnə, felnən, İnsanı qarşıla şirin dilinən, Ayrılma yoldaşdan, bir ol elinən, El olmasa, tək ucalmaq çətindi. * * * Gilli Dərya kimi çalxalanıb daşırsan, Salırsan Göyçəyə qalmaqal, Gilli. Bəy-xan kimi çox həddini aşırsan. Vermirsən yolçuya bir macal, Gilli. Müddətdir vətəndən düşmüşəm uzaq. Əl çəkmir yaxamdan pristav, kazak, Öldürdün atamı, özüm qaldım sağ, Canımda qalmayıb bir halda Gilli. Allahverdi kimə desin bu dərdi, Bəzirganam yüküm qəmdi-kədərdi, Elin dərdi mənimkindən betərdi, Salan yoxdur bir üstündən, sal Gilli. * * * Deyə-deyə Yığmadım dövləti, yığmadım malı, Ümidlə gəlmişəm var deyə-deyə. Sevməyən şöhrəti, sevməyən alı, Tapmadım, qalmışam, nar deyə-deyə. Göydə Günəş şöləsini saçıbdır, Çəmənzarlar son ömrünə çatıbdır. Qoça şahin dağ başında yatıbdır, Od tutub alışam, qar deyə-deyə. Kim keçdi candan, ərən kim oldu? Becərən kim oldu, dərən kim oldu? Ömrünü badlara verən kim oldu? Kərəm tək alışam, yar deyə-deyə. Qürbət diyarda ömür çıxdı başa, Əlim çatmır istəkli yar-yoldaşa, Cəhənnəm əzabıdı bu tamaşa, Ağ Aşıq, qalmışam, zar deyə-deyə. * * * Dərdimi Zəhmət ilən bağça saldım becərdim, Müştaq oldu qəmxarına ha dərdim. Bülbül tək gül üçün candan keçərdim, Müştaq oldu qəmxarına ha dərdim. Qızlgül becərdim ərşə boy atdı, Ah-fəğanım el-obanı oyatdı, Fələk məni bəxtiqara yaratdı, Müştaq oldu qəmxarına ha dərdim. Ağ Aşıq tutuldu gündə min dərdə, Huş getdi, qalmadı ağılda, sərdə, Ayrılıq üz verdi bu bəd səfərdə, Müştaq oldu qəmxarına ha dərdim. * * * Haçana kimi Fərraş hüzurunda qolu bağlıyam, Müxənnət kəndxuda-sinə dağlıyam. Haqq-ədalət hanı, dərdim ağlıyam, Dərd bağlıyacam haçana kimi? Sərdar Söyüntək sitəmkar olmaz, Zülmündən dünyada kimsənə qalmaz. Ağ Aşıq dərdini kimsənə bilməz, Məlhəm arayacam haçana kimi? * * * Qalanmalıyam Taleyim belədir yaranan gündən, Nahaqdan odlara qalanmalıyam. Nə qədər əlləşəm, var-dövlət yığam, Bir yandan çapılıb, talanmalıyam. Ürəyimdən od düşübdür üstümə, Heyran-heyrab yaxanlar var tüstümə. Təndir bilib sığınırlar istimə, Belə dolanmışam, dolanmalıyam. Qəlbimi qanadan yar yarasıdır, Bəxtimin yuxusu məni sarsıdır. Ağ Aşıq haqq üçün hey yanasıdır, Od oğluyam, oda qalanmalıyam. * * * Qayıtdı Bir maral baxışlı, tərlan cilvəli, Gəlib məni gördü, güldü, qayıtdı. Pünhanı göstərdi gül camalını, Buxağına şəbnəm doldu, qayıtdı. Mən görmüşəm gözəllərin çoxunu, Belə olmaz ancaq boyu-buxunu, Müşkanından çəkib xədəng oxunu, Yaralı sinəmə çaldı, qayıtdı. Gözləyərkən gözlərimə sataşdı, Xəstə canım eşq oduna tutuşdu. Şəhrayıdan qıya baxıb ötüşdü, Ağ Aşığa nəzər saldı, qayıtdı. * * * Məni Cəsədim möhnətə, narə qalandı Yandırıb döndərib küllərə məni. Dərdim dərya kimi coşub bulanır Qərq edər ümmana, sellərə məni. Əyibdi işimi qəzavü qədər, Dolandım dünyanı tamam sərasər, Gedər bu dərdi-qəm mənlə bərabər Axıdar çaylara, göllərə məni. Ağ Aşıq həsrətdi biçarə yarə, Görəsən olarmı dərdimə çarə? Müddətdir düşmüşəm qürbət diyarə Fələk saldı qərib ellərə məni. * * * Nə bilər Nadan məclisində, naşı yanında, Ləl xırdala, gövhəri seç, nə bilər? Bir damlanı sel anlayan qanmaza Bütün ümman, dəryanı keç, nə bilər? Axtarsan da yerin yeddi qatını, Hər kəs göstərəcək öz isbatını. Namərdə bağışla köhlən atını, Ya yolunda sən zəhər iç, nə bilər? Özünü böyüdüb dağ edənlərə, Şorunu ərimiş yağ edənlərə, Ağ Aşığın sözün ağ edənlərə, Xəznədar ol, xəznəni aç, nə bilər? * * * Nə vaxta kimi Dərdin karvanıyam, qəmin suvarı, Üzüm gülməyəcək nə vaxta kimi?! Gecəli-gündüzlü işığa həsrət, Yanıb-sönməyəcək nə vaxta kimi?! Fərraş hüzurunda qolubağlıyam, Müxənnət kəndxuda-sinədağlıyam, Haqq-ədalət hanı, dərdim ağlıyam, Dərdim dönməyəcək nə vaxta kimi?! Sərdar Hüseyn kimi sitəmkar olmaz, Zülmündən dünyada kimsənə qalmaz, Ağ Aşıq, dərdini təbib də bilməz, Məlhəm gözləyəcək nə vaxta kimi?! * * * Olmaz Dedim, könül, bacar yaxşılıq eylə, Həmişə əlində ixtiyar olmaz. Çox da bel bağlama dünya malına, Nə mala, nə mülkə etibar olmaz. Yaxşı olar mərd igidin təməli Namərd heç kəsə tutmaz dad əli Hər qul Qənbər olmaz Hər ağa ƏLi Hər qılınc kəsməklə Zülfüqar olmaz Ey nazənin, sən geydiyin nə aldır? Yenə başındakı hansı xəyaldır? Birisi büdrəsə qolundan qaldır, Hər zaman dost-dosta səbəbkar olmaz. Aşıq oldun hər ağrıya dözəsən. Sinən üstə odlu közlər əzəsən. Gündoğanla, günbatanı gəzəsən, Allahverdi kimi xiridar olmaz. * * * Səni Aşıq Alı, nə sevdaya düşmüsən, Bir gözəl salıbdı azara səni. Xoş gəlib əzizim, səfa gəlmisən, Aparram, bir yaxşı bazara səni. Qəza-qədər heç kimsəni tapmasın, Fələk kəməndini bizə atmasın, Toy-nişanda adın-samn batmasın, YetiiTəm dövlətə, o varə səni. Ağ Aşığam, ustadlara mən tayam, Aşıqlıq elmində dolu bir payam, Araz kimi daşan, coşan bir cayam, Qoymaram kamalda avara səni. * * * Səndədir Mah camalın şölə saçır ay kimi, Gözüm, könlüm, ay Süsənbər səndədir. Qaşların sinəmi oxlar yay kimi, Bir baharsan, müşki-ənbər səndədir. Yandı qürbət eldə dilim, dodağım, Çatıb Al-Osmana sözüm, sorağım. Bir busə ver dada gəlsin damağım, Yandı cigər, abi-kövsər səndədir. Üzündə xallara salmışam nəzər, Daldalan, görməsin səni bədnəzər. Hər nadan bilməz ki, nədir simu-zər, Allahverdi, dürrü-gövhər səndədir. * * * Söylə Durnam, gedər olsan bizim ellərə, Qatıq söylə, qaymaq söylə, yağ söylə. Əgər soruşsalar Ağ Aşığın halını, Boynu armud saplaq, canı sağ söylə. * * * Ömür oldu tamam Ömür oldu tamam, gün oldu tamam Götürün çevirin qibləyə məni Dursun namazıma on iki imam Yetirin cənnəti-əlaya məni Xəzan əsdi vaxtsız soldu güllərim Yetişsin imdada Xudayi-Kərim Eldə qalan nəsihətli sözlərim Qaldıracaq ərşi-əlaya məni Ellər gələr Ağ Aşığın yasına Süsənbər qərq olar qəm dəryasına Ya Rəbb qıyma onun cüt balasına Aparın sənadan üqbaya məni * * * Yandım Yenə yada düşdü nakam eşqimiz, O gözün oduna bir daha yandım. Məhəbbət ötəri hal ha deyilmiş, Ah çəkdim Kərəm tək of, aha yandım! Yaram hələ sağalmayıb, qaysardı, O səs məni ötən günə qaytardı. Varlığımı haray sardı, hay sardı, Od tutdu bu canım, daha oysandım! Vəfalı dilbərim üzümə güldü, Şux baxdı üzümə, qəlbimi bildi. Ağ Aşıq, Süsənbər bir əhli-dildi, Görüncə üzünü ilahə sandım. * * * Yandırır Gözəllərə bağlayıram dastanı, Bir mələyin eşqi canı yandırır. Sərraf olan lələ qoyar qiyməti, Göz görəndə din-imanı yandırır. Sonam cilvələnib qarşımda durur, Xədəngini bağrım başına vurur, Bürümür üzünü, mərdanə durur, Bir baxışla yüz min canı yandırır. Gözəllər açıbdır Yusif bazarı, Bəsləyib sinədə Hindistan narı. Gözüm gördü, artdı canım azarı, Ağ Aşıq tək binəvanı yandırır. * * * Yaxşıdır Qəm çəkmə, ey könül, fani dünyada, Qılınc çəksən dərdə, aha yaxşıdır. İbadət et, leyli-nahar sal yada, Şükür etsən bir Allaha yaxşıdır. Əl çirkidi qızıl, mal ilə dövlət, Kim tapıb onunla dünyada şöhrət. Namussuz, qeyrətsiz olsa bir övrət, Onu atsan fızıllığa yaxşıdır. Düşün ədaləti, unutma daha, Ağada iman yox, sultanda səxa, Nəsihətli sözlər deyim bir daha, Haram yüzdən, halal şaha yaxşıdır. Ağ Aşıq elini etdilər talan, Namərdlər mərd olub, mərdlərsə yalan, Atalar ölərkən yurdunda qalan, Qeyrətli övladı daha yaxşıdır. * * * == Gəraylılar == Bənövşələr Sən baharın qonağısan Boynu buruq bənövşələr. Eşq əhlilər qınağısan Boynu buruq bənövşələr. Məcnun Leyla xəyalında, Kərəm Əsli sorağında, Qurbaninin qəm bağında Boynu buruq bənövşələr. Ağ Aşığın bəxti kəmdi, Fələkdən bu bir sitəmdi, Dərdim bil səndən betərdi Boynu buruq bənövşələr. * * * Bil sənin Gərdən mina, sürah boyun, Al Osmanda yoxdur tayın, Tutacağam özüm toyun, Ay qız, bil sənin, bil sənin. Camalındı şəmsi-qəmər, Bahar səndən şəbnəm əmər, Peşkəşindi qızıl kəmər, Ay qız, bil sənin, bil sənin. Ağ Aşığın günü qara, Ciyər oldu hazar para, Bir busəndi mənə çara, Ay qız, bil sənin, bil sənin. * * * Elim gələ Bahar gəldi bu dağlara, Gülüm gələ, gülüm gələ. Yay olanda yaylaqlara, Elim gələ, elim gələ. Gözəlləri söhbət sözüm, Şövqə gələ telli sazım, Cövlan edə xoş avazım, Gül hüsnünə dilim gələ. Ağ Aşığın xoş çağıdı, Gül yanaqlar oylağıdı, Göyçə bir gülşən bağıdı, Tərifinə dilim gələ. * * * Əhsən sənə Aşıq Alı Mahalımın şah tavarı, Alqış sənə, Aşıq Alı. Saldın kəməndə Yığvalı, Alqış sənə, Aşıq Alı. Ustadıyın üzü ağdı, Zəkiyə çəkdiyin dağdı. Oğul, müjdəm xub soraqdı,- Alqış sənə, Aşıq Alı. Duraxan da gəldi dada, Əsməri də saldın oda. Ağ Aşığın bu dünyada Şöhrətisən Aşıq Alı, Alqış sənə, Aşıq Alı. * * * Əlindən Vətənimdən cida düşdüm, Bəy əlindən, xan əlindən. Heç birində insaf yoxdur, Onların aman əlindən. Rəiyyət qərq olur qəmə, Dərdimizi deyək kimə. Zəhrimardı, alıb yemə Kəndxudanın nan əlindən. Allahverdi dostu yoxlar, Öz dərdini canda saxlar, Köksünə tuşlandı oxlar, Dilbilməz nadan əlindən. * * * Getdi Adəm ata, Həvva gəldi, Dünya səndə qaldı, getdi. Ömr eylədi neçə illər, Dərdə-qəmə daldı, getdi. Səndə gəzdi neçə xanlar, Kəmərbəstə qəhrəmanlar, Neçə-neçə Süleymanlar, Gözü yaşla doldu, getdi. Pərixanım, Abbas hanı? Haqq aşığı o Qurbani, Tərk eylədi bu dünyam, Muradını aldı, getdi. Ağ Aşıq çağır allahı, Yetər dada şahlar-şahı, Çox zülümkar padşahları, Fələk taxtdan saldı, getdi. * * * Gözlərinin giləsinə İgid olsa elə arxa, Can sadağa beləsinə. Çörək verib ala səxa, Can sadağa beləsinə, Gözlərinin giləsinə. Dağlar başı qarlı gərək, Bağça-bağlar barlı gərək, İlqar özü varlı gərək, Can sadağa beləsinə, Gözlərinin giləsinə. Göyçə gözəllik oylağı, Güldür-çiçəkdir yaylağı, Murğuz, Murov, Kəpəz dağı, Can sadağa beləsinə, Gözlərinin giləsinə. Güzgüsüdü Göyçə gölü, Tamaşadı bütün eli. Şəhdi-şəkər şirin dili, Can sadağa beləsinə, Gözlərinin giləsinə. Ağ Aşığın odu sönməz, El-obadan üzü dönməz. İgidlərin başı enməz, Can sadağa beləsinə, Gözlərinin giləsinə. * * * Dağlara-dağlara Məcnun deyə Leyli ünü, Düşdü dağlara-dağlara. Kərəmi də keşiş dini, Saldı dağlara-dağlara. Dağlar başı tamam qardı, O ki elə bir vüqardı, Niyə Günahkar dağlardı- Derlər: dağlara-dağlara... Murğuz, Murov, Kəpəz xandı, Alvız, Ağrı bir sultandı, Ağ Aşıq hələ cavandı, Alqış dağlara-dağlara. * * * Deyə-deyə Sazım sinəmdə qan ağlar, Yunis Əmrə deyə-deyə. Sinəmi çal-çarpaz dağlar, Yunis Əmrə deyə-deyə. Qara boyandı el-oba, Çən, çiskin büründü hava. Qəm kökləndi sazda hava, Yunis Əmrə deyə-deyə. Ağ Aşıq, kütah et sözü, Dönük deyil Tanrı üzü. Görmək üçün dərviş üzü, Gəz, sən Əmrə deyə-deyə. * * * Dolana-dolana Dağlar, səndən duman qalxar, Çərxə dolana-dolana. Göy guruldar, şimşək çaxar, Çərxə dolana-dolana. Tər çiçəklər ilməyindi, Nərgiz-çəmən köynəyindi. Duman çalman –diləyindi, Çərxə dolana-dolana. Ağ Aşıq tək havalısan, El-obanın cəlalısan, Bahar fəsli davalısan, Çərxə dolana-dolana. * * * Dünya Nə veribsən, alammırsan, Suçum nədi görən, dünya? Gündə min cür üz göstərib, Min bir dona girən dünya. El-obadan cida saldın, Neyləmişdim oda saldın, Ev-eşiyə qada saldın, Dərd üstdən dərd verən dünya. Ağ Aşığam, taleyi kəm, Görməmişdim belə sitəm. Qolubağlı rəiyyətəm, Az gücünə güvən, dünya. * * * Kəklik Baharın gülşən çağında, Uçar daşdan-daşa kəklik. Ovçu görsə, səkər asta, Sinər daşdan-daşa kəklik. Məskən salar qayalarda, Özü göyçək boyalarda, Gözdən uzaq sayalarda, Çökər daşdan daşa kəklik. Süsənbərim göylər mahı, Ağ Aşığın qibləgahı. Əyir belim yarın ahı, Bükər başdan-başa kəklik. * * * Həsrətəm ay ilə-ilə Leyli-nahar hüsnünə mən, Həsrətəm ay ilə-ilə. Şəhdi-şəkər ləbinə mən, Həsrətəm ay ilə-ilə. Bu yerlərdə bahar-yazdı, Yaylaqları söhbət-sazdı, Demə ki, bu nə avazdı, Həsrətəm ay ilə-ilə. Qürbət oldu mənə yağı, Ürəyimə çəkdi dağı, Ağ Aşığın cavan çağı, Həsrətəm ay ilə-ilə. * * * Sənin Alçaqlı, ucalı dağlar, Xub əsir yellərin sənin. Bəlli deyil yayın, qışın, Qar qucar bellərin sənin. Yay olanda gülün qaynar, Ağır ellər səndə yaylar. Bir cüt yaşılbaş oynar, Bulanır göllərin sənin. Güllərin solğun olmasın, Süsən-sünbülün solmasın. Yad yerdən ovçu gəlməsin, Bağlansın yolların sənin. Allahverdi, budur yurdun, Nə bir yerdə məskən qurdun. Xub gözləyib, dürüst vurdun, Qurusun qolların sənin... * * * Süsənbərə Sərdar səni iflic vursun, Ünüm yetməz Süsənbərə. Qərib-qürbət diyardayam, Ünüm yetməz Süsənbərə. Ay dolandı, ilə gəldi, Şeyda bülbül gülə gəldi, Telli sazım dilə gəldi, Ünüm yetməz Süsənbərə. Ağır illər ötürmüşəm, Ömrü başa yetirmişəm, Məhərrəmi itirmişəm, Ünüm yetməz Süsənbərə. Qürbət eldə çıxdı canım, Ağlar qaldı Ümmülbanum, Bağlandı ömür dastanım, Ünüm yetməz Süsənbərə. Ağ Aşığa dərd yoldaşdı, Qüssə-qəmim başdan aşdı. Sinəm dağlı, gözüm yaşdı, Ünüm yetməz Süsənbərə. * * * Yalvara-yalvara Yarım çıxıb yaylaqlara, Qaldım, yalvara-yalvara. Bərə qurdum oylaqlara, Durdum, yalvara-yalvara. Qurban dedim yar adına, Səs vermədi fəryadıma, Şahi-mərdan yet dadıma, Öldüm yalvara-yalvara. Qamət çəkib naz eylədi, Bir dərdimi yüz eylədi, Bağrım başın köz eylədi, Yandım, yalvara-yalvara. Gülərüzlü, boyu bəstə, Dağ çəkibdi sinəm üstə. Ağ Aşığı etdi xəstə, Qaldım yalvara-yalvara. * * * == Təcnislər == Ayə məndədi Bu gün seyraqubdan bir söz eşitdim, Bu dostundan deyil, ayə məndədi. Dedim: Nədir sədrin üstə bəslənən? Dedi: Tifil ikən ayə məndədi. Sevdiciyim təzə geymiş buxara, İnsafdımı, bülbül baxa bu xara. Keşt eylədim Bəsrə, Bağdad, Buxara, İndi də gəlmişəm ay Yaməndədi. Allahverdi pirdən içdi nə cami. Nə axunddu, nə molladı, nə cami, Nə Firdovsi, nə Hafizi, nə Cami, Təcnis, sinədəftər, ayə məndədi. * * * == Təsniflər == Süsənbərim Qulac saçlı, Qələm qaşlı, Ağzın açdı, Gövhər saçdı Süsənbərim. Şəhla gözü, Gözəl üzü, Şirin sözü, İlqar düzü Süsənbərim. Yaşıl başlı, Çatma qaşlı, Şux baxışlı, Yaraşıqlı Süsənbərim. Şirin avaz, Kirpik almaz, Aşıq sınmaz, Yardan dönməz Süsənbərim. Kəklik səkər, Boynun bükər, Ovçun çökər, Qanın tökər Süsənbərim. Sən əzəlsən, Dil məzəsən, Çox gözəlsən, Birdənəsən Süsənbərim. Bulaq başı, Gözüm yaşı, Var təlaşı, Qəlb sirdaşı Süsənbərim, Telli sazım, Xoş avazım, Bahar yazım, Sən murazım Süsənbərim. Sən halalsan, Bir cəlalsan, Mənə yarsan, Bizəvarsan Süsənbərim. Aşıq Ağdı, Toy talağdı, Xoş soraqdı Gözəl çağdı Süsənbərim. * * * == Bayatılar == Bayatılar Sadə bayatılar Qar tutub Şah dağını, Don vurub növrağını. Çəkilib tülək-tərln, G Buludlar qaraldı gəl, Dağları qar aldı gəl. Yolunu gözləməkdən, Gözlərim saraldı, gəl. Əzizim, Göyçəyə gəl, Gülə gəl, çiçəyə gəl. Ağ Aşıq tək vəfalı Bir qəlbi göyçəyə gəl. Ocağın daşı yandı, Qazanın aşı yandı. Sevgilim bir ah çəkdi, Bağrımın başı yandı. Gün göydə batıb getdi, Qaşını çatıb getdi. Kasıblığım görəndə, Yar məni atıb getdi. Bu gələn Ağ Aşıqdır, Yarına yaraşıqdır. Sözü dərdlərə dərman, Özü toya aşıqdır! Əzizinəm Qazağa, Yolum düşdü Qazağa. El-obası şux-şuxdu, Nur çilənsin Qazağa. Əzizim, yollara mən, Yolçuyam yollara mən. Ömür keçdi, gün keçdi, Baxmaqdan yollara mən. Əzizinəm ələndi, Günüm-gündən ələndi, Vətən deyib qocaldım, Ömrüm-günüm ələndi. Əzizinəm dağlara, Oba köçdü dağlara. Sərdar, öyün dağılsın, Həsrət qaldım dağlara. Eləmi sazım ağlar, Huy çəkib sazım ağlar. Oğlu ölmüş aşığam, Kərəm tək sazım ağlar. Aşığam, şana qaldı, Saçında şana qaldı. Busə aldım üzündən, O da nişana qaldı. Eləmi sona gözəl, Gəlməz oysana gözəl. Baxdım, ağlım apardın, Vuruldum sana, gözəl. Əzizim Göyçəyə mən, Qurbanam, Göyçəyə mən. Viran qalsın Urumu, Həsrətim Göyçəyə mən. Mən aşıq, gəldi keçdi, Günlərim gəldi keçdi. Yarın odlu baxışı Sinəmi dəldi keçdi. Eləmi, ulu dağlar, Uluslu ulu dağlar. Oğul səndə can verdi Göz yaşım sulu, dağlar. Eləmi, sazım ağlar, Huy çəkib sazım ağlar. Oğlu ölmüş aşığam, Kərəm tək sazım ağlar. Aşığam, şana qaldı, Saçında şana qaldı. Busa aldım üzündən, O da nişana qaldı. Mən aşıq, sənə sarı, Dağların sinəsinə. Gül olub taxılaydım, Yarımın sinəsinə. Eləmi, sona gözəl, Gəlməz oysana gözəl. Baxdım, ağlım apardın, Vuruldum sana, gözəl. Eləmi Göyçəyə mən, Gözələ, göyçəyə mən. Qürbətdə həsrət qaldım, Vətənim Göyçəyə mən. Əzizim, buda məni, Xəncər al, buda məni. El-obadan ayırıb Saldılar oda məni. Əziziyəm, qaralmaz, Sevən könlü qar almaz. Şəril elində qalan Od-ocağım qaralmaz. Əzizim, kamil ustada, Qurban kamil ustada. Ağ Aşıq tək ərkanı Gözlə, kamil ustada. Əzizinəm, daş idi, Nazbalışım daş idi. Qərib-qürbət diyarda Ayri bir yoldaş idi. Əzizinəm, dəryalar, Çalxalandı dəryalar, Car oldu gözüm yaşı Silələndi dəryalar. Gəl gəzək yenə dağı, Görməyək sinə dağı. Dağ içində məşhurdur Tur ilə Mina dağı. Bu gələn Ağ Aşıqdır, Süsənbər yaraşıqdır. Sözü dərdlərə dərman Ellərə yaraşıqdır. Qar vurub Şah dağını, Don vurub növrağını Çəkilib tülək-tərlan Sar alıb ovlağını. Əzizinəm qan damar, İlan vurar qan damar. Kasıblıq adın çəkmə Ürəyimə qan damar. Zaman yaman gəliddir, Zülüm salan gəlibdir. Qılıncın insanlara Tərsə çalan gəlibdir. Cinas bayatılar Yüz yalvar, Yüz yaran var, yüz yalvar. Namərddə səxa olmaz Yüz ətəklə, yüz yalvar. Dərdə mərdim, Düşməsin dərdə mərdim. Mənə dərman neyləsin? Tifilkən dərd əmərdim. Dərd arxalı, Sərilmiş dər dərxalı. Ya rəbb varmı mənim tək, Qəm evli, dərd arxalı? Mən aşığam, hal alam, Nütfəsən mən halalam. Qürbət eldə çürüdüm, Bir kəs yoxdu hal alam. Əzizinəm, dara gəl, Zülflərini dara gəl, Başım sərdar əlində, Tamaşamçün dara gəl. Əzizim oyan yeri, Arazın o yan yeri. Yüz min loğman neyləsin, Qəm qüssə oyan yeri. Əzizim, Şərilə mən, Düşmüşəm şər ilə mən. Sərdar, evin yıxılsın, Həsrətəm Şərilə mən. Əzizinəm qaraldı, Dağlar başın qar aldı. Oğul öldü, dağ çəkdi Od-ocağım qaraldı. Eləmi, oda gəldi, Pərvanə oda gəldi. El köçdü, yurdda qaldım Başıma o da gəldi. Aşıq deyər nə qaldı, Bu nə qayda, nə qaldı? Mərd-iyiddən şan-şöhrət, Bəs namərddən nə qaldı? Tapmaca bayatı Əzizim, qara nədir? Qaş üstə qara nədir? Gönü göy, ət qırmızı, Sümüyü qara nədir? * * * == Deyişmələr == Ağ Aşıq Allahverdinin Keşişoğlu ilə deyişməsi AĞ AŞIQ ALLAHVERDİ: Əlbət şəyird olan baxar fərmana, İndi alımını al, Keşişoğlu. Tutar qulağından qoşar xırmana, Sənsən ağzıbağlı mal, Keşişoğlu. KEŞİŞOĞLU: Qulluq et ustaya, olmaynan naşı, Tökərəm gözündən al-qanlı yaşı, Hər uşaq bu sözdən çıxarmaz başı, Kirimiş yerində qal, Allahverdi. AĞ AŞIQ ALLAHVERDİ: Bir qulaq as sən də bu tək səbirə, Sən tək tülkü neylər mən tək bəbirə, Tutar cənazəndən qoyaram qəbrə, Döşərəm üstündən sal, Keşişoğlu. KEŞİŞOĞLU: Keşişoğlu içib kövsərdən bir cam, Təcnisi, təxmisi söyləyir tamam. Yetişsin dadıma Sahib-əz-zaman, Ol mənim yanımda lal, Allahverdi. AĞ AŞIQ ALLAHVERDİ: Ağ Aşıq qorxmazdı pələngdən, şirdən, Almışam dərsimi ustadı-pirdən. Xaliq Allah salmaz məni nəzrdən, Otur, sən yerində qal, Keşişoğlu. * * * Ağ Aşıq Allahverdinin bacısı Ümmülbanu ilə deyişməsi ÜMMÜLBANU: Can-ciyərim, getmə, aman günüdür, Çalış düşmə güzarına sərdarın. Baş götürək, gedək qürbət diyara, Yox etibar, ilqarına sərdarın. AĞ AŞIQ ALLAHVERDİ: Gəl görüşçək, halallaşaq, ay bacım, Gedər oldum güzaraına sərdarın. Yazıq qardaşını qara qul kimi, Aparırlar bazarına sərdarın. ÜMMÜLBANU: Sənsiz necə dözüm qəmə, möhnətə, Özümü ölddürəm düşsən qürbətə. Şeytan da əl vurmaz haram dövlətə. Od ələnsin yollarına sərdarın. AĞ AŞIQ ALLAHVERDİ: Sultanların taxtı olaydı taraş, Xan zülümkar, ağa cəllad, bəy fərraş. Cumdum dərin ümmanlara, vurub baş, Dolamışam sim toruna sərdarın. ÜMMÜLBANU: Yaralıyam tay-tuşumun içində, Dərdim uçur durnaların köçündə. Ümmilbanu el-obanın içində, Lənət edər məzarına sərdarın. AĞ AŞIQ ALLAHVERDİ: Ağ Aşıq taleyi qara, bəxti kəm, İqbalıma zalım fələk baxdı kəm. Doğrananda qıyma-qıyma baxdı kəm, Ollam məlhəm azarına sərdarın. * * * Kitabxana.az · https://kitabxana.az/authors/ag-asiq-allahverdi İctimai mülkiyyət (müəllifin vəfat ili: 1860). Public domain (author died 1860). Original text only.