Aşıq Hüseyn Şəmkirli. Əsərləri Aşıq Hüseyn Şəmkirli (1811–1891) == Qoşmalar == Başıma Zalım fələk, səndən şikayətim var, Aman fələk, nə gətirdin başıma. Məni cida saldın sən tay-tuşumdan, Niyə zəhər qatdın şirin aşıma. Belə yerlər qalsın görüm virana, Əlim çatmır indi dağa, arana, Bir atımı verdim tipi borana, Bir baxın yox gözdən axan yaşıma. Mən Hüseynəm, yada saldım elimi, Soyuq tutdu dəhanımı, dilimi, Bir bülbüləm, cida salıdm gülümü, Dost sözün almadım əbəs guşuma. * * * Danışma Qafil könul, bir məclisə varanda, Ver qadağa acı dilə, danışma. Hərcayı söyləmə, Hərcayı demə, Laf eyləyib gülə-gülə danışma. Aşıq gərək hər məclisdə sayılsın, Sözünü eşidən qansın ayılsın, Kəlmə çıxar, şirin cana yayılsın, Qaldırıb səsini zilə, danışma. Sözün uca tutma azğın, axmağın, Xoşlanılmaz aralıqdan çıxmağın. Layıq deyil başa qaxınc qaxmağın, Öz eybini bilə-bilə, danışma. Yazıq Hüseyn, əhdin yetər yerinə, Könül bağla aşiqlərin pirinə. Çək sözünü həqiqətə, dərinə, Hər qədir bilməzlə belə danışma. * * * Görmüşəm Şəmşəd mahalında, Morul elində, Ellər, huri-məhliqanı görmüşəm. Cəvahirdi gövhər nişan telində, Gözəllikdə canlar canı görmüşəm. Badi-səba dəydi, açıldı çarqat, Görcək camalmı ağıl qaldı mat, Belə gözəl hanı dünyada, heyhat! Dərdə salan zənəxdanı görmüşəm. Boyuna atlası xara yaraşır, Siyah zülfü qəddi dala yaraşır, Şəhla gözə gözün baxsa qamaşır, O qaşi göz can alanı görmüşəm. Geyinibdi zər-zibanın içində, Cəvahir qərq olub kanm içində, Hindu xalı gül camalm içində, Görən deyər Hindistanı görmüşəm. Aşıq Söyün, dərdin budu əlacı, Hidayət ol, sözün söyləmə acı, Cəvahir Göhərlə olsunlar bacı, İki püri-nur cahanı görmüşəm. * * * Fatmanın Başına döndüyüm ay duran canlar, Gör necə siyahdı teli, Fatmanın. Bədirlənmiş aya bənzər camalı, Düzülüb üzünə xalı Fatmanm. Duruşu tovuzdu, baxışı tərlan, Sərində bəzəyi, qəmzələri qan, Canmı yolunda edəsən qurban, Gör necə göyçəkdi alı Fatmanm. Geymişdi əyninə yaşıldan, aldan, Ləbləri qönçədan, yanağı güldan, Zənəxdan çövrəsi düzülüb xaldan, Axır ləblərinin balı Fatmanm. Özünə bərabər olurmu yarı, Murazmı versin pərvərdiyarı, Qolunda qolbağı, qızıl qatarı, Heyif, heyif, yoxdu ləli Fatmanm. Aşıq Söyünü tez yada salmağı, Yaxşı olur qərib könlün almağı, Xubların toyunda mehman olmağı, Qədəmi mübarək olu Fatmanm. * * * Hüseynim Hər səhərdə sənin adın söylənir, Hayıf gəldin bu diyara, Hüseynim. Reyhan çox arifdi, tayı tapılmaz. Səni salar çox azara, Hüseynim. Eynən qıfılbənddi zalımın sözü, Dünyaya tək gəlib keşişin qızı, Asıb otağından on səkkiz sazı, Sonra çəkər səni dara, Hüseynim. Yetircəyin qollarını bağladar, Sinən üstün çar-çarpaz dağladar, Axır qorx ki, anacığın ağladar, Səni salar ahu zara, Hüseynim. * * * Kimi Gözəldi qılığın, nə xoşdu soyun, Suyun şirin abi-həyatı kimi, Şəkərdi dəhanın, məzədi dilin, Dodaqların Misir nabatı kimi. Altından zər geyib, üstdən qələmkar, Böyür düymə, gen küləçə, yaxa dar, Sevdiyimin əcəb gül camalı var, Bədirlənmiş ayın savatı kimi. Başmda örpəyin bağı ipəkdən, Qızıl qotaz çal keçirdir dirsəkdən, Aylar, illər həsrətini çəkməkdən, Hüseynəm, incəldim xəyatı kimi. * * * Mən gedim Yari-vəfadarım, gəl halallaşaq, Hökm gəlib Naxçıvana mən gedim. Bir uzax səfərdi, gedən qayıtmaz, Dolubdu peymanam cana, mən gedim. Yar olan yar ilə gəzər vəfadar, Dost, düşmən içində etmə məni xar, Fikir çəkib olma məndən intizar, Qaranlıxdı, ol dumana mən gedim. İş qatma sən Aşıq Söyün işinə, Hərcayı söz haçan gələr guşuna, Naxçıvanda ağkeşişin qızına, Gədəlik eyliyim xana, mən gedim. * * * Məndən Yeri dağlar, sənlə həmdəm olmaram, Dağlar, əsirgədin qarı da məndən, Seyrağıbın tənə-tənə sözləri, Bir gün ayrı salar yarı da məndən. O köynəyin, o çarpazın, bu bağın, O süsənin, o sünbülün, bu bağın, Nə müddətdi bağbanıydım bu bağın, Bağban, əsirgədin barı da məndən. Boylanırsan oğrun, baxırsan qıyqac, Dodağın şərbəti dərdimə əlac, Hüseyni elədin zəlili möhtac, Aldı bu dövləti, varı da məndən. * * * Olar Hər yetən gözələ gözəl demərəm, Gözələ özgə bir əlamət olar. Zülf dağılar, çin-çin düşər gərdənə, Qaşınnan, gözünnən işarət olar. Əl dəyəndə fəryad edər nimtənə, Tel tökülər, üzü dönər gülşənə, Sərəndazı başdan salar gərdənə, Görünsə məmələr qiyamət olar. Hüseynin butası tərlan cilvəli, Bir şirin ədalı, bir naz-qəmzəli, Hər kəsin olarsa belə dilbəri, Bu dünya qəmindən salamat olar. * * * Olur İki sevgi bir-birini sevəndə, Aralıqda şirin möhübbət olur. Bir-birinə nazü qəmzə satanda, Oynayıb gülüşmək ixtilat olur. Ətri-gül bənövşə, reyhan gözələ, Ayqabaq, qaşları kaman gözələ, Könüldən keçəni qanan gözələ, Qaş ilə, göz ilə işarət olur. Zülfü gərdənində əsən zamanda, Seyrəqib aranı kəsən zamanda, Yar yardan inciyib küsən zamanda, Ərin qulluğunda şikayət olur. Yar yardan dəyişməz rəqib sözünnən, Taki eşitməsə yarın özünnən, Nə zamansa kənar getsə özünnən, Ərəsət, məhşər tək qiyamət olur. Söyün deyər, usanmaram mən haşa, Gözüm görə, qəlbim qəlbə qarışa, İki həsrət bir-birinə qovuşa, Kəbədən qiymətli ziyarət olur. * * * Oynasın Başma döndüyüm toy adamları, Siz də deyin, təzə gəlin oynasm. Admı demirəm, eldən ayıbdı, Qəmzəsi bağrımı dələn oynasm. Bir tuba boyludu, zülfləri dəstə, Dərdini çəkməkdən olmuşam xəstə, İşarət eylərəm anlayan kəsdə, Dostunun qədrini bilən oynasm. Duman gəldi, uca dağı bürüdü, Yar qəhri çəkməkdən canım çürüdü, Bu məclisdə əyləşənin biridi, Yaşmağm altmdan gülən oynasm. Dostlar arasında hey ola düzlük, Olmaya xayınlıq, həm ikiüzlük, Hər əlində vardı, bir ala yüzlük, Yüzlüyü əlinə alan oynasın. Şəmkirli Söyünəm, elərəm fəğan, Yaş yerinə didələrim tökər qan, Həm gəlindi, həm gözəldi, həm cavan, Məni bu dərdlərə salan oynasın. * * * Ağ gül, qırmızı gül, illah sarı gül Yarın bağçasında üç gül açılıb, Ağ gül, qırmızı gül, illah sarı gül. Hər üçü də bir-birindən öyməli, Ağ gül, qırmızı gül, illah sarı gül. Ağca gülün qapısından baxmalı, Qızılgülü ağ buxağa taxmalı, Sarı gülü dəstə tutub qoxmalı, Ağ gül, qırmızı gül, illah sarı gül. Ağ gülü oxşatdım ağ göyərçinə, Qızılgül bənzəyir göydə laçına, Hüseyn müştaqdır gülün üçünə, Ağ gül, qırmızı gül, illah sarı gül. * * * Yaxşıdı Bir adam ki, sənlə ülfət eyləsə, Yəqin onun əsil-zatı yaxşıdı. Namərd sənə quzupilov yedirsə, Mərdin quru məhəbbəti yaxşıdı. Dad, hazır çəkərəm pərkarsız sazdan, Ver, qurtar əlindən nəzir-niyazdan, Söyləgən qarıdan, gəzəyən qızdan, Güləyən gəlindən lotu yaxşıdı. Aşıq olan sözün söyləyər başdan, Sallabaş adamdan, ürəyi daşdan, Bədnəzər qonşudan, bədcins yoldaşdan, Qədirbilənlərin iti yaxşıdı. Aşıq Söyün söylər kəlməni “tey”dən, Dərsimi almışam “əlif’dən, “bey”dən, Çörəksiz otaqdan, gözəlsiz evdən, Çölün, biyabanm otu yaxşıdı. * * * Yüz olu Mərd igidlər vətənində gürz olu, Həmdəmsiz kəslərin dərdi yüz olu, Qoç igidə onda ölüm fərz olu, Desələr yar əlin verib yad ələ. Qohum gərək qohum üstə hovlaya, Qardaş gərək qardaş qanm dovlaya, Ovçu yoxdu bu maralı ovlaya, Otlar, otlar, aşar gedər yad elə. Aləm bilir sən Hüseynin gözüsən, Yaxşı saxla yaşmaq altda sözü sən, Necə qoydun sinəm üstə közü sən, Demirsənmi ya yandıra, ya dələ. * * * == Gəraylılar == Ay qız Boyun sənin tuba kimi, Qaşlarındı kaman, ay qız! Görmüşəm mən camalmı, İtirmişəm iman, ay qız! Xmalı nazik əllərin, Fəsih-zəbandı dillərin, Ağ üzdə siyah tellərin, Qoxusu yasəmən, ay qız! Ağladırsan, güldürürsən, Çeşmin yaşm sildirirsən, Bimürvətsən, öldürürsən, Dad əlindən aman, ay qız! Aşıq Söynün ibadəti, Dilində fərzü sünnəti, Neyləyir sənsiz cənnəti, Məmələrin əmən, ay qız! * * * Bayaz Durum dolanım başıva, Bir bəri bax, bəri, Bayaz! Camalındı mahi-taban, Xurşndin xavəri, Bayaz! Ağ üzdə siyah tellərin, Şəkərdən şirin dillərin, Yapaxda qızıl güllərin, Kənar elə xari, Bayaz! Qaşlarım ərər kimidi, Buxağın mərmər kimidi, Sədrin qələmkar kimidi, Dişlərin mirvari, Bayaz! Cuna salıbdı başına, Qızıl tanalar guşuna, Aşiqi salmaz huşuna, Yox imiş xəbəri, Bayaz! Aşıq Hüseynin havası, Kəmbəmdi sazının səsi, Geyinibdi zər libası, Üstundən kəməri, Bayaz! * * * Bu qız məni Gedirdim, yoldan eylədi, O qız məni, bu qız məni, Ulusdan, eldən eylədi, O qız məni, bu qız məni. Dindirirəm, dinməz, küsər, Dərdin sinəmdə sərbəsər, Öpər, sinəsinə basar, O qız məni, bu qız məni. Hüseyni salma gözündən, Bir maç içərəm üzündən, Hərgiz eləməz özündən, O qız məni, bu qız məni. * * * Qoynunda Xəbər almaq ayıb olmaz, O nədi, pəri, qoynunda? Öldürürsən mən yazığı, Saxlarsan narı qoynunda. Otağına qədəm basdıq, Söhbətinə qulaq asdıq, Sinən döşək, məmən yasdıq, Sal, yatax, yeri qoynunda. Sən ki yarından doyubsan, Bağrımın başın oyubsan, Hüseyni yetim qoyubsan, Qalıb əlləri qoynunda. * * * Layıxdı Sallanıb gedən salatın, Qaşın kamana layıxdı. Aşıqlar sənin əlindən, Çəksə amana layıxdı. Öldürmaz sevən sevəni, Bağdan qovmaz gül dərəni, Yolunda çanın verəni, Saxla mehmana layıxdı. Söyün deyərlər adıma, Qırxlar yetişsin dadıma, Yarım düşəndə yadıma, Yana pərvana layıxdı. * * * Üstünə Nazlı yarın gül yanağı, Yaraşıbdı xal üstünə. İnçə beldə gümüş kəmər, Düzülübdü pul üstünə. Gördün ki, yarın yar deyil, Tərkinn qılmaq ar deyil, Gen dünya sana dar deyil. Get birini al ustünə. Hüseyn ağlar zarı-zarı, Getməz könlünün qubarı, İtirmişəm nazlı yarrı, Durum çıxım yol üstünə. * * * Ziba Gedirdim xublar toyuna, Çıxmışdıq düz yola, Ziba! Pərvanələr heyran olub, Ağ uzündə xala, Ziba! Ləblərin oxşar mərcana, Qəsd eylədi şirin cana, Məməsin qoyub fincana, Tutmuş idi bala, Ziba! Gözləri ala novcavan, Sana nisbət huri-qılman, Ətri-gül, nərgiz, yasəmən, Vurmuş idi telə, Ziba! Səni gördum çeşmi laçın, Ağ üzündə vardı maçın, Gərdəndən aşırıb saçın, Tökmüş idi belə, Ziba! Aşıq Hüseynin qəhharı, Kimlər çəkəçək ah-zarı, Abdullanın köyçək yarı, Tərifindən bilə, Ziba! * * * == Təcnislər == Dürüst dər məni Ey şahi zülfüqar, Düldüləsüvar, Səndədir dərdimin dürüst-dərməni. Hicran bağçasında xub yetişmişəm, Dərmək istəyirsən dürüst dər məni. Qanana qul, qanmayana yamanam, Baxtı qara ya dostumdu, ya mənəm. Sərrafın dəstində yaqut, yamənəm, Zərgər zərə tutar dürüstdər məni. Aşıq Hüseyn sözün deyər bu dağa, Oxu dərsin əzəl başdan bu dağa. Müxənnəsin təpəsindən buda, ağa, Onlardan yaxşıdı dürüst erməni. * * * Qərəz İbtida əlifdən dərsim alanda, Göstərdilər mənə nə qara yaxşı. Oxudum dərsimi haraya qərəz. Yox aşıq harayına, Xalların harayına. Aşıq Hüseyn nə dedi Dost getdi harayına. Yar üzünə layiqmi hər ayına, Seyrağıb geyinsin nə qara yaxşı, Haləsi yetişsin haraya qərəz. Ələ alıb tiri-kaman atanda, Həllac gəlib bu dağları atanda. Yox aşıq atanı, Müjgan oxun atanı. Aşıq Hüseyn neyləyir, Öz dostunu atanı. Oğul xalis olsa, neylər xalis atanı, Mənsuru çəkdilər nə dara yaxşı, Dağlar səcdə qıldı haraya qərəz. Sevdiyim, cananım gündə gələndə, Büllur pəncərədən gün də gələndə. Aşıq gündə gələndə, Xalın gündə gələndə, Hüseyni yada salıb, Dostu, gündə gələndə. Dost istər ki, dostu gündə gələndə, Otaqda vurulsun nəqqarə yaxşı; Ləzzəti yetişsin haraya qərəz. Aşıq Hüseyn deyər Nizami keçdi, Firdovsi, Füzuli, Nizami keçdi. Aşıq, Nizami keçdi, Xalın nizami keçdi. Aşıq Hüseyn hesaba Gəldi nizami, keçdi. Hesabdar hesabın nizami keçdi, Ömrünü yazarlar nə qara yaxşı, Cəsədim qoyarlar haraya, qərəz?! * * * Nə aləm indi Eşqin şəhərində dəllal olmuşam, Bilmirəm yar üçün nə aləm indi. Siyah zülfün can çəkilmiş kənd üstə, Nə bayraq görsənir, nə ələm indi. Eşq şəhrində ya səni gör, ya məni, Sərraf çəkər ləli-gövhər, yaməni. Öldürürsən pünhan öldür, ya məni, Nə alim eşitsin, nə aləm indi. Mən Hüseynəm həmi dərddən bəyanəm, Eşq əhliyəm, həmi dərddən bəyanəm, İstədim ki, qəm gülünə boyanam, Nə yaşıla çaldım, nə aləm indi. * * * Nə bilər Nəs gündə yaranan nəs günə düşər, Nəs gedər dünyadan nəs aqi bilər. Ömür başa yetsə vaxtın ötürməz, Nə xəstə sağalar, nə saqi bilər. Bağ pozulsa, bağban nara hey yanar, Ağlar, fəğan çəkər, nara hey yanar, Günahkar kimsənə nara hey yanar, Nə kövsəri görər, nə saqi bilər. Hüseyn, əhvalını yara deginən, Təbib yoxdur yara-yara deginən, Gəlməsə sağalmaz yara deginən, Özü eylədiyi nasağı bilər. * * * On beş il Bəlkə məni nəzərindən salan var, Yada salmaz üç il, beş il, on beş il. Heç deməzmi mənim dərdim çəkən var, Həsrət qalar üç il, beş il, on beş il. Dərya elmim vermək olmaz ay ada, Təbib olan, çağır gəlsin aya da, Göz görməsə, ağıl salmaz a yada, Gəl görməyə üç il, beş il, on beş il. Aşıq Söyün qalıb dərd ayağında, Xəstə şəfa bular dərd ayağmda, Ahu seyr eləyər dərd ayağmda, Ovçu gözlər üç il, beş il, on beş il. * * * == Dodaqdəyməz təcnis == Çata-çat Həllac gələr, dağlar atar yayınan, Qayalardan səngi salar çata-çat. Ya qanginən, deyilənə ya inan, Xeyir, şərin çəkəcəklər çata-çat. Dilin dəysə o narazı nara hey, Ərəsətdə atacaqlar nara, hey, Nar içində ha çəkərsən nara, hey, Ətin ərir, əzan yanar çata-çat. Yazıq Hüseyn, yaşın yetdi daha sən, Cəhd elərsən, yekin yetər dəha, sən, Nə anlarsan, nə qanarsan daha sən? Səksən il də dərs alasan çata-çat. * * * Qıj-qıj Qış çiləsi Xıdır İlyas gələndə, Hərlənir gərdişi, ay elər qıj-qıj. Qar selə dönəndə, yaz açılanda, Şaqqıllar leysanı, ay eylər qıj-qıj. Sədağınan qayıdırlar xəyatı, Köhlən deyil, hayla getsin xay atı. Ağlıgərlər qayıdılar xəyatı, Çərxinən hərlənir, ay eylər qıj-qıj. Əğyarına acıqlandı: nəsən ki?! Artdı eşqi, hər yanadı nəsəngi. Səng altında qayırdılar nə səngi, Ayaqda şəcarən, ay eylər qıj-qıj. Hicran oldu aşiqlərin əğyarı, Yar saçında qara yarı, ağ yarı. Qarşı gəlsə Aşıq Söynün ağ yarı, Xəyalı sellənər, ay eylər qıj-qıj! * * * == Deyişmələr == Bəyçoban ilə deyişmə Aşıq Hüseyn Məndən salam olsun duran çobana, Gəl ikimiz bu cahandan danışaq. Hansı gündə dünya bərqərar oldu? Yerdən, göydən, asimandan danışaq. Bəyçoban Məndən salam olsun Aşıq Söyünə, Gəl ikimiz bu qoyundan danışaq. Beş yüz qoyun bir yatağa sığışar, Şorakətdən, biyabandan danışaq. Aşıq Hüseyn Haqqın dərgahından kim qaçaq oldu? Kimi hündür oldu, kim alçaq oldu? Kəmərbəstələrdən kim qoçaq oldu? Rüstəm Zaldan, qəhrəmandan danışaq. Bəyçoban Mənim pəhləvanım qoçdu, qoyundu, Qara qoyun südü yaxşı öyündü. Axsağm dərmanı dağdı, düyündü, Sağaltmasa o qətrandan danışaq. Aşıq Hüseyn Kim idi dünyanı beşəlli tutdu? Kim kimi cənnətdən atıb qovlatdı? Kim idi dinini dinara satdı? Mərifətdən, gövhər-kandan danışaq. Bəyçoban Çox bəd olar ağ qoyunun kürəsi, Ovşar verməz tərs qomralm məməsi, Olmaz qaçaq qoyun çoban görəsi, Quzusunu almayandan danışaq. Aşıq Hüseyn Aşıq Söyün adı dilə gəlmədi, Getdi gözəl sonam, gölə gəlmədi, Çox çalışdım, Çoban ələ gəlmədi. Dedim, bəlkə yol-ərkandan danışaq, Bəyçoban Əcəl quşu gəldi, keçdi qarşımdan, Abi-neysan car oldu göz yaşımdan, Bəyçoban de: gəl açıl sən başımdan, Nə istərsən verim, ondan danışaq. * * * Cahan qarı ilə deyişmə Cahan Söylə görüm haralısan? Danış indi sözün oğlan, Ağlı, göylü, qaralısan, Çıxart baxım sazın oğlan. Aşıq Hüseyn Mənim əslim gəncəlidi, Şəmkirbasan elim mənim. Səyasətlər çəkib başım, Düşüb bura yolum mənim. Cahan Danışıqda naçar olsan, Bağlamalar açar olsan, Gecə durub qaçar olsan, İzlədərəm izin oğlan. Aşıq Hüseyn Dostun yolunda naçaram, Çox bağlamalar açaram, Ölüncə çətin qaçaram, Kəssələr də dilim mənim. Cahan Reyhan sinəni dağladar, Qollarını dar bağladar, Anacığmı ağladar, Çəkən olmaz nazm oğlan. Aşıq Hüseyn Dəryalara dalaram mən, Canım oda salaram mən, O reyhanı alaram mən, Ona çatsa əlim mənim. Cahan Xoş gəlibsən Naxçıvana, Dərdini söylə Cahana, Səni yetirrəm Reyhana, Onu görər gözün oğlan. Aşıq Hüseyn Aşıq Söyün, aç meydanı, Gəldim görüm Naxçıvanı, Bircə qucsaydım Reyhanı, Dərdim yoxdu, ölüm mənim. * * * Xaso xanımla deyişmə Xaso xanım Başma döndüyüm, ay Aşıq Hüseyn, Gəl getmə, gəl getmə, böylə yola sən. On səkkiz aşığı bəndə salıbdı, Öz başına özün açma bəla sən. Aşıq Hüseyn Başına döndüyüm, ay Xaso xanım, Vətənimdən durdum düşdüm yola mən. Bu yolların yolçusuyam əzəldən, Tifil ikən gəzdim eldən-elə mən. Xaso xanım Cəzana gəlirsən gədikdə, düzdə, Məsləhətin nədi bu doğru sözdə. Yeddi qaçaq durub Dərələyəzdə, Qorxuram düşəsən əldən-ələ sən. Aşıq Hüseyn Xançalam, olmadı bıçaqdan qorxum, Uçubdu başımdan haçandan qorxum, Bəzirgan döyüləm, qaçaqdan qorxum, Tutaram onları şirin dilə mən. Xaso xanım İstəsən söyləyim sözün düzünü, Yaraya səpməzlər göydaş duzunu, Xaso xanım Haso bəyin qızını, Alıban da bizim eldə qalasan. Aşıq Hüseyn A gözəl kürd qızı, başımm tacı, Ərəbzəngi kimi baxma qıyqacı, Aşıq Hüseyn sənə deyibdi bacı, Əlimi vermişəm özgə ələ mən. * * * Qarı ilə deyişmə Aşıq Hüseyn Sənə qurban olum nənə, De görüm nə xəbərin var? Reyhandan nə gətirmisən? De görüm nə xəbərin var? Qarı Sənə qurban olum oğul, Reyhanı mən qorxutmuşam, Tərifini car eyləyib, Ürəyini ürkütmüşəm. Aşıq Hüseyn Özü məndən söz açdımı? Əli ələ dolaşdımı? Yoxsa sənlə dalaşdımı? De görüm nə xəbərin var? Qarı Mətəl qalma gəl bu işə, Düşmə bir özgə təşvişə, Poladı çaxmışam daşa, Dörd bir yanm bərkitmişəm. Aşıq Hüseyn Aşıq Hüseyn əcəm elli, Reyhan əcəb şirin dilli, Tuba qamət, incə belli, De görüm nə xəbərin var? Qarı Nə deyirsən mənə, nənə? Cahan qurban olsun sənə, Bircə müjdə ver sən mənə, İşini möhkəmlətmişəm. * * * Reyhan ilə deyişmə Reyhan İki aşıq bir meydanda tapılsa, Əyləşib sazlarm düzəldər bir-bir. Sual verib, cavabını alanda, Duruban meydanı gözəllər bir-bir. Hüseyn Aşıqlıq elmindən mən xəbərdaram, Aşmışam hər yerdə meydanı bir-bir, Yüz on dörd kitabdan almışam dərsim, Gəl sənə göstərim ayəni bir-bir. Reyhan Müxənnəs gözlərə mənəm bir pıçaq, Çoxların salmışam meydandan qaçaq, Hanı mənim kimi bir gəndi qoçaq, Gələnlər yolların azallar bir-bir, Hüseyn Sona kimi sığal verib telinə, Nə cumubsan sən bu eşqin gölünə, Düşməyibsən kamil ustad əlinə, Sənə dar elərəm dünyanı bir-bir. Reyhan Mən Reyhanam, tapmamışam tayımı, Mərdlər itirməsin haqqı-sayımı, Götürmüşəm ərənlərdən payımı, Dediyim sözləri yazallar bir-bir. Hüseyn Yetmək olmaz Aşıq Söyün işinə, Belə sözlər çətin girər guşuna, Alım qucağıma, basım döşümə, Dərim ağ sinəndən püstanı bir-bir. * * * Şəmkirli Aşıq Hüseynin Naxçıvan səfəri Aşıx Hüseyn gəlirmiş Reyhan xanımla deyişməyə. Edal- ağa gölü yaxıımığında Qızılqışlaxda görür bir oğlan, bir qız, oımardan da aralıda bir dəstə qız per-pencər yığır. Ancaq bu pencər yığan qız heç oğlandan o yana getmir, hey oğlanı danışdırır. Oğlan qıza məhəl qoymur. Yan-yörəsindən yığdığı buğa qanqallarından soyub şirin-şirin yeyir. Deyir aşıx tayfasıki var, gördüyün çağırar. Bını görən kimi sazı köynəhdən çıxartdı. Dedi: Əzizim budamaxda, Bu çağda, bu damaxda, Maya nər sövdasında Nər qanqal budamaxda. Demə qız da arif imiş. Başa düşdü ki, aşıx sözdəri bunnara deyir. Odu ki, dildən qalmadı. Gedən aşıx dayan, dur, Sirrim sənə əyandır, Aləmə şəms eyləmə Oz nərim, öz mayamdır. Aşıx Hüseyn baxdı qız onun cavabın verdi. Sonra da oğlanı arxasında gizdətdi. Götürdü sözün bu xanasın dedi: Nərgizdər, ay nərgizdər Qızılgüllər, nərgizdər, Bədrlənmiş maya gördüm, Daldasında nər gizdər. Aşıx Hüseyn yoluna davam etdi. Per-pencər yığan bir dəstəni də ötmək isdiyəndə qızdardan biri ondan xəbər aldı: -Aşıx qardaş, hardan gəlib hara gedirsən? Aşıx Hüseyn dedi: -Qızım, Şəmkir elinnən gəlib Naxçıvan şəhərinə gedirəm. Kalbalıxan namə yazıb. Ireyhanla deyişməyə çağırıb. Qız dedi: -Xoş gəlibsiniz. Amma sənə bir qatar sözüm var. Deyəcəm, qabağın desən, keş get. Deməsən, gedib onnan deyişməyinə dəyməz. Aşıx Hüseyn şair idi. Bütün Şəmkir elində ad çıxarmışdı. Qızın bu sözü onu tutdu. Ürəyində dedi, buna bax, deyənsən elə Ireyhana deyərdin də. Amma fikrindən daşındı. Dedi: -Qızım, de görüm nə deyəcəhsən? Qız dedi: Aşıx bənəh bənəhdi, Xalın bənəh-bənəhdi, Sənnən soruşum aşıx Araz neçə sənəhdi? Aşıq Hüseyn dedi: Ay qız, bənəh-bənəhdi, Xalın bənəh-bənəhdi, Çağır dayansın Araz Ölçüm neçə sənəhdi. Qız aşığa sağ ol, - dedi. Aşıx Hüseyn gəlib Naxçıvan şəhərinə çatdı. * * * Aşıq Ələsgərlə Şəmkirli Aşıq Hüseynin görüşü Mənim əzizlərim, sizə hardan xəbər verim, Azərbaycanın Şəmkir mahalından. Şəmkir mahalında kimdən, Şəmkirli Aşıq Hüseyndən. Şəmkirli Aşıq Hüseyn çox qabil sənətkar idi. Onun bilmədiyi söz, öyrənmədiyi dastan yox idi. Aşıq Hüseyn Tufarqanlı Abbasa, Qurbaniyə, Xəstə Qasıma bərabər şair idi. Toy məclislərində aşıqların oxuduqları sözlərin çoxu Şəmkirli Aşıq Hüseyndən olardı. Aşıq Hüseyn həm də çox mərifətli, hər şeyin yerini bilən bir el ağsaqqalı idi. Hamı istəyirdi ki, onun toy şənliyini Aşıq Hüseyn yola salsın. Aşıq Hüseyn dastanları elə şirin danışır, sözləri elə məlahətlə oxuyurdu ki, onun məclisində olan cavanlar aşıq olmaq həvəsinə düşərdi. Aşıqlıq öyrənmək istəyənlər arzu eləyirdilər ki, nə olaydı, nə olaydı, şəmkirli Aşıq Hüseynə şəyird olaydı. Ermənilərdən də bir çox cavanlar Aşıq Hüseynə şəyird olmağa çalışırdılar… Şəmkirli Aşıq Hüseynin vaxtında Göyçə aşıqları məclislərdə ən çox Aşıq Ələsgərin sözlərindən oxuyurdular. Şəmkir, Qazax, Şınıq mahallarına gedən Göyçə aşıqlarından məclisdəkilər xahiş eləyirdilər ki, bir söz başqa aşıqdan oxuyanda, birini də Aşıq Ələsgərdən oxusunlar. Aşıq Ələsgərin sözləri Azərbaycan torpağının hər tərəfinə yayılmışdı. Şəmkirli Aşıq Hüseyn də Aşıq Ələsgərin sözlərini eşitdi: gördü ki, çox qiyməli sözlərdir. Onun təcnisləri Aşıq Hüseyni elə tutdu ki, onlardakı ustalığa heyran qaldı. Dodaqdəyməzlərini eşidəndə, hələ heç bir aşıqda rast gəlmədiyi belə sözlər Aşıq Hüseyni heyrətə saldı. Özü də bu cür sözlər düzəltdi və gördü ki, bu, çox çətin işdir; hər aşıq bunu bacarası deyil. Odur ki, Aşıq Ələsgərlə görüşmək həvəsinə düşdü. Amma xeyli müddət gözlədi, Aşıq Ələsgərin yönü Şəmkirə düşmüşdü ki, görüşələr. O vaxt Göyçə mahalında Alı, Ələsgər, Məhərrəm, musa, Alışan, Qəhrəman, Qasım, Mehdi, Qulu, Qurban, Nəcəf, Əsəd, Yunus kimi adlı-sanlı aşıqlar var idi. Bunların hamısı ustada qulluq eləmiş, aşıqlıq elmini tamam-kamil öyrənmişdilər. Amma Göyçədə elələri də var idi ki, öz-özünə saz çalmağı öyrənmişdi və bir neçə qatar da söz əzbərləyib, ortalığa düşmüşdü ki, mən də aşığam. Belə aşıqlardan bir də Hüseynqulağalı Aşıq Mikayıl idi. Aşıq Mikayıl üç-dörd il idi ki, saz götürüb, aşıqlıq eləyirdi. Anacaq Göyçədə şətəli o qədər də işləmirdi. Tanınmaz yerlərə gedər, səsinə güc verər, qəpik-quruş yığardı. Bir gün Aşıq Mikayıl yenə sazını götürüb, o kənd mənim, bu kənd sənin, gəzəgəzə gəlib Gədəbəyə çıxdı. Bir toy məclisində Aşıq Mıqıçla rastlaşdılar. Aşıq Mıqıç Şəmkirli Aşıq Hüseynin şəyirdi idi. O, Şəmkir mahalının Çardaxlı kəndindən idi. Erməni olsa da, türkcə çox düzgün və gözəl oxuyurdu. Amma onda bir xasiyyət var idi ki, tanımadığı aşıq görəndə, pisikdirməyə çalışardı. Aşıq Mıqıç bir məclisdə bir-iki qatar oxuyandan sonra, ustadının bir bağlamasını dedi və Aşıq Mikayıldan tələb elədi ki, cavabını versin. Mikayıl qaldı məəttəl, nə qədər fikirləşdisə də, bir yana yoza bilmədi. Mıqıç Mikayılın sazını aldı, dedi: – Nə zaman bağlamanı açdın, onda gəlib sazını apararsan! Mikayıl bağlamanı ordakıların birinə yazdırıb, cibinə qoydu, korpeşman Göyçəyə qayıtdı. Evə gələndən sonra da nə qədər fikirləşdi, bir şey çıxmadı. Dosttanışına üz tutdu, aça bilmədilər. Elə hesab elədilər ki, dolaşdırmadı, sözün kökü yoxdu. Mikayılın əlacı kəsildi, Aşıq Ələsgərin yanına gəldi. Aşıq Ələsgər elə hesab elədi ki, Mikayıl ona şəyird olmağa gəlib. Çay-çörəkdən sonra Aşıq Ələsgər soruşdu: – Mikayıl, nə yaxşı gəlibsən? Mikayıl başına gələni olduğu kimi danışdı. Aşıq Ələsgər onu bir az danladı ki, niyə aşıqlığı ustaddan öyrənməmiş çöllərə düşüb, özünüzü də, Göyçəni də biabır edirsiniz?! Mikayıl dilləndi: – Ələsgər əmi, bu, bağlama deyil; ağlına gələni yalandan quraşdırıb. Sözün kökü yoxdur, dolaşdırmadır. Mikayıl kağızı cibindən çıxarıb, Aşıq Ələsgərə verdi. Aşıq Ələsgər üzünü oğlu Bəşirə tutdu: Oğul, al oxu görüm. Bəşir kağızı oxumağa başladı. Biz də sazla oxuyaq, şad olun: Bir gün bir heyvanat gördüm, Zənbur kimi can verir; Xörəyi yük ilə gəlir, Nəfəsi duman verir; Dindirirsən danışmağa, Nalə verir asmana; Nə yerdədi, nə göydədi. Sədri üstə yan verir. Bir başı var, bir ayağı, Gör neçə barmağı var; Iki qolu, bir boğazı, Tək bircə dodağı var; Əyləşibdi bir məqamda, Hər yanda oylağı var; Qoy eşitsin, hamı bilsin, Hər gələnə nan verir. Gəl biçarə Aşıq Hüseyn, Qıl sözünü müxtəsər; Onun abı gur gələndə Olur dəli, dəngəsər; Eşidənlər, fikir verin Bu sözümə sərbəsər, Əgər ki, ağam olmasa, Sidqinə güman verir. Mənim əzizlərim, elə ki söz qurtardı, Aşıq Ələsgər üzünü Mikayıla tərəf tutub, acıqlı-acıqlı dilləndi: – Sən deyirsən bu sözün evi yoxdur! Ustada belə qiymət verirlər?! Gör sadə bir şeyin üstündə nə gözəl bağlama düzəldib! – Ələsgər əmi, sən Allah, nəyin üstündə düzəldib? Aşıq Ələsgər Mikayıla cavab vermədi. Sazı dirəkdən endirib, köynəyindən çıxardı, zilini zil, bəmini bəm elədi, düzəltdi. Bəşirə dedi ki, kağız-qələm gətir. Bəşir kağız-qələm gətirdi. Aşıq Ələsgər sazı sinəsinə basdı. "Osmanlı divanisi" havası ilə görək nə dedi, Bəşir nə yazdı. Biz də sazla deyək şad olun: Gələndə ustad kəlamı, Köhnə yaram qan verir: Mövcə gəlir bəhri-çeşmin, Qətreyi-baran verir. Dənəni torpaq içində Göyərdir kanı-kərəm; Bir mələk müqərrər olmuş. Bizlərə ərzan verir. Aşıq Ələsgər üzünü Bəşirə tutub dedi: – A bala, yazdınmı? – Ay Dədə, yazdım. Aşıq Ələsgər aldı o biri bəndini: Anlamaz, nadan eşitsə, Deyər hədyandı bu söz; Əhli-irfan məclisində Ləlü mərcandı bu söz. Müxtəsəri, türkü-zəbam, Bil, "dəyirmandı" bu söz; Ab şəcərə, ahən səngə, Gör, neçə cövlan verir. Mikayıl dilləndi: – Ələsgər əmi, fikirləşdim, çox fikirləşdim, amma dəyirman heç ağlıma gəlmədi. – Səndə ağıl var ki, ağlına da gələ! Aşıq Ələsgər aldı sözün o biri xanəsini: Şindandan dən gəlməyəndə, Düşər bir qeyri hala; Dahanından ataş qalxar, Ah çəkər, eylər nala. Qəzəbindən ləngər verər Həm qabağa, həm dala; Hay verdikcə alov səpir, Dud qalxar, duman verir. Mikayılın əl-ayağı yerə dəymirdi. Bu bəndi eşidəndə dilləndi: – Sağ ol, Ələsgər əmi! Aşıq Ələsgərin Mikayıla bərk acığı tutmuşdu. Onun təlim-tərbiyəsiz saz götürüb aşıq sənətini biabır eləməsini Aşıq Ələsgər heç cür bağışlaya bilmirdi. Mikayılın ona "sağ ol!" deməsindən də acığı gəlirdi. Əgər evi olmasa idi, ona bir-iki çırpardı da… Aşıq Ələsgər aldı sözün o biri xanəsini: Haydı kola, xınzır oğlu, Şindi durma qarşıda! Paşol, molçi! İdi, durak! Səni verrəm padsuda! Oxuram "innafətəhna", Mətləb allam yuxuda; Şahi-Mərdan nökəriyəm, Dərsini pünhan verir. Soruşur Aşıq Ələsgər; Dərsi kimdən almısız? Əbəs yerə saz götürüb, Elə qovğa salmısız; Üç kəlmə sözdən ötəri Siz ki mətəl qalmısız, Nahaqdı qürbət vilayət, Sizlərə dövran verir. Bəli, mənim əzizlərim, elə ki, söz tamama yetişdi, Mikayıl söyüşü, hədəqorxunu eşitməzliyə vurdu. Sözün üzün köçürtdürüb cibinə qoydu. Elə bil ki, dünyanı buna bağışlamışdılar. Aşıq Ələsgər soruşdu: – Mikayıl, bu sözü götürüb nə edəcəksən? – Aparıb Mıqıça verib, sazımı alacam. – Bundan sonra yenə aşıqlıq edəcəksən? – Bəli, edəcəyəm. – Yox, sənin aşıq olmağına hələ çox var. Get bir ustada qulluq elə, bilmədiklərini öyrən, kəm-kəsirini düzəlt. – Kimin yanına getdim, şəyird götürmədi. Aşıq Ələsgər bir az yumşaldı: – Səndə ki aşıqlığa həvəs var, mən öyrədərəm. Get sazını al, qayıdanda mənim yanıma gələrsən. Mikayıl sevinə-sevinə evlərinə getdi. Səhər tezdən yol başladı Çardaqlıya. İki günə gəlib Çardaqlıya yetişdi. Soruşub Mıqıçın evini tapdı. Qonşuluqdan bir oğlan gedib Mıqıçı çölə çağırdı Mıqıç çölə çıxanda gördü ki, Mikayıl gəlib. Əlindən tutub əhvalını soruşdu, evə təklif elədi. Mikayıl evə getmək istəmədi. Qonu-qonşu məsələdən hali oldu ki, Mıqıçın bağladığı aşıq gəlib. Bir göz qırpımında burya bir məclisin adamı toplaşdı. Qonşuluqdan ağsaqqal bir erməni Mikayılı da, Mıqıçı da evlərinə apardı. Mikayıl kağızı çıxartdı. Oxudular gördülər ki, Mıqıç məclisdə oxuduğu bağlamanın cavabıdır. Özü də çox ustalıqla açılıb. Mıqıç Mikayılın sazını özünə qaytarmaq istəmədi, dedi: – Bağlamanı sən açmış olsaydın, sazını verərdim. Aşıq Ələsgər açıb, sazı verməyəcəm. Mıqıç belə deyəndə həmin ağsaqqal erməni işə qarışdı: – Aşıq Mıqıç, bağlama sənin olsaydı, sən deyən idi. Bağlama özgənindi, o da gedib özgəyə açdırıb. Oğlanın sazını ozünə ver. Aşıq Mıqıç gördü ki, bu, çox tutarlı söz oldu. Dillənməzcə Mikayılın sazını özünə qaytardı. Mikayıl sazını götürüb, birbaş Göyçəyə gəldi. Gələn kimi özünü Aşıq Ələsgərin yanına yetirdi. Aşıq Ələsgər Mikayılı yanında şəyird saxladı. Mənim əzizlərim, Mikayıl Aşıq Ələsgərin yanında şəyird qalmaqda olsun, sizə deyim Şəmkirli Aşıq Hüseyndən. Mıqıç sözü götürdü, ustadının yanına getdi. Məsələni Aşıq Hüseynə danışdı. O, bu işə görə Mıqıçı bir az danladı. Sonra bağlamanın açmasını oxutdurdu. Mıqıç elə hesab edirdi ki, ustadı bağlamanın açılmasına pərt olacaq. Amma belə olmadı; Aşıq Hüseyn bu cavabdan razı qaldı. Mıqıça dedi ki, Aşıq Ələsgər bağlamanı çox gözəl və düzgün açıb. Aşıq Hüseyni razı salan bir də o idi ki, Aşıq Ələsgər özündən yaşca böyük olan ustada ehtiram göstərmiş, onun bağlamasını ləl, mərcan kimi qiymətləndirmişdi. Aşıq Ələsgərin bu mərifəti Aşıq Hüseynin onunla görüşmək həvəsini bir qədər də artırdı. Aşıq Hüseyn çox arzu edirdi ki, Aşıq Ələsgər Şəmkir tərəfə gəlsin, görüşsünlər. Amma Aşıq Ələsgər gəlmirdi ki, gəlmirdi… Aşıq Hüseynin səbri kəsildi. Bir istədi ki, kağız göndərib, Aşıq Ələsgəri çağırtdırsın, amma bu fikirdən tez əl çəkdi. Ona görə ki, bağlamanın açılmasından sonra çağırtdırmaq onu meydana çağırmaq kimi başa düşülərdi. Çox götür-qoydan sonra belə qərara gəldi ki, özü Aşıq Ələsgərlə görüşə getsin. Bəli, mənim əzizlərim, payız getdi, qış gəldi, qış hərləndi yaz oldu. Günlərin bir günü Aşıq Hüseyn atını mindi, sazını da çiyninə saldı. Göyçəyə yola düşdü. Gəlhagəl, gəlhagəl, axşamtərəfi gəlib Ağbulaq kəndinə yetişdi. Ağbulaq kəndində Aşıq Hüseyni tanıdılar. O gecə onu saxladılar, yaxşı söhbət elətdirdilər. Sabah hamınızın üzünə xeyirliklə açılsın, sabah Aşıq Hüseyn yola düşəndə Kalvayı İrvaham soruşdu: – Aşıq Hüseyn, Allah qoysa, səfərin harayadır? – Aşıq Ələsgərlə görüşməyə gedirəm. – Xahiş edirəm, qayıdanda bizi görməmiş olma! – Baş üstə! Səhər tezdən Aşıq Hüseyn Göyçə dənizinin kənarı ilə yol başladı Ağkilsəyə. Dağ otu biçilirdi. Aşıq Ələsgər də biçinə gedirdi. Bu gün o, biçinə getmədi. Arvadı Anaxanım onun yanına gəlib dedi: – A kişi, camaat biçinə getdi, sən niyə yubanırsan? – Arvad, mən bu gün getməyəcəm. – Niyə? – Bu gün Şəmkirli Aşıq Hüseyn bizə qonaq gələcək. Anaxanım daha bir söz soruşmadı. Başladı ev-eşiyi səliqəyə salmağa. Aşıq Ələsgər qardaşı Məhəmmədi yanına çağırıb dedi: – Məhəmməd, durma, get yaylaqdan heyvan gətir. – Ay qağa, xeyirdimi? – Bu gün Şəmkirli Aşıq Hüseyn bizə qonaq gələcək. – Ay qağa, kim dedi? – Yuxuda görmüşəm. Sən durma, get heyvan gətir. Gerçək olar, qonağımıza kəsərik, qonaq gəlməsə, özümüzə kəsərik. Məhəmməd atı mindi, heyvan gətirməyə getdi. Aşıq Ələsgər qapı-bacada hərlənib, qonağın yolunu gözləməyə başladı. Bir də gördü ki, Zod yolu ilə bir atlı gəlir. Atlı gəlib kəndə yaxınlaşanda yolun qırağında yer sulayan Məşədi Paşanın yanında dayandı. Nə danışdılarsa, Məşədi Paşa əlini kəndə tərəf uzatdı. Sonra atlı yenə yoluna davam elədi. Aşıq Ələsgərin ürəyinə damdı ki, Aşıq Hüseyn olacaq. Damın üstündən aşağı düşdü, qonağı qarşılamaq üçün yola tərəf getdi. Qarama deyilən suyun yanında bir-birinə çatdılar. Aşıq Ələsgər gördü ki, boz atlı, qara yapıncılı, sarıyağız, qırmızı saqqal, üzündə tək-tək çopuru olan bu nurani kişi həmin yuxuda gördüyü adamdır. Aşıq Hüseyn dilləndi: – Salaməleyküm, ay Aşıq Ələsgər! – Ələyküməsalam, ay Aşıq Hüseyn! – Əyə, xalası göyçək, sən nə bildin ki, mən Aşıq Hüseynəm? – Bacısı göyçək, bəs, sən mənim Aşıq Ələsgər olduğumu nədən bildin? – Mən iki gündür, soraqlaşa-soraqlaşa gəlirəm. İndi də o yer sulayan qonşundan soruşdum, dedi ki, o ev Aşıq Ələsgərin evidir, damın üstündəki də Aşıq Ələsgərdir. – Sənin də gələcəyini mənə demişdilər. Aşıq Hüseyn təəccübləndi; Aşıq Ələsgərlə görüşəcəyi barədə Zodda bir söz deməmişdi. Ağbulaqda Ağkilsənin arası da birgünlük yoldur. Bəs, bu xəbəri Aşıq Ələsgərə kim gətirmiş olar?! Aşıq Hüseyn atdan düşdü, görüşdülər, öpüşdülər… Aşıq Ələsgərlə Aşıq Hüseyn danışa-danışa evə tərəf gəlməyə başladılar. Bunlar qapıya çatanda, Məhəmməd də çatdı. Məhəmməd əlini Aşıq Hüseynə uzatdı: – Hüseyn əmi, xoş gəlibsən! – Xoşbəxt olasan! A bala, sən mənim "Hüseyn əmi" olduğumu haradan bildin? – Vallah, Hüseyn əmi, qağam dedi ki, Şəmkirli Aşıq Hüseyni yuxuda görmüşəm; bizə qonaq gələcək. Bu heyvanı da ona görə gətirtdirdi. Aşıq Hüseyn şübhədən çıxdı, daha heç bir söz demədi. Məhəmməd heyvanı kəsdi, soymağa başladı. Aşıq Ələsgərlə Aşıq Hüseyn evə keçdilər. Çay-çörək hazırlandı. Yedilər, içdilər. Axşam oldu. Camaat Aşıq Hüseynin gəldiyini eşitdi. Aşıq Ələsgərin evində məclis quruldu. Bir qədər keçəndən sonra Aşıq Hüseyn dedi: – Aşıq Ələsgər, sazını götür, bir-iki qatar oxu. – Ay Hüseyn əmi, camaat mənim oxumağımı çox görüb. Bu gün sənin səsini eşitmək üçün buraya yığılıbar. Yaxşı olar ki, özün bir-iki kəlmə deyəsən. – Aşıq Ələsgər, camaat mənim səsimi eşitmək istəyirsə, mən də sənin səsini eşitmək istəyirəm. Gəl ikimiz də oxuyaq. Məclisdəkilər bu təklifə çox razı qaldılar. Aşıqlar sazlarını götürdülər, çalıb-oxumağa başladılar. Ustad aşıqların sözlərindən bir qədər oxuduqdan sonra Aşıq Hüseyn dedi: – Aşıq Ələsgər, sənin yaxşı-yaxşı sözlərin gəlib qulağıma çatıb. Bir az da özündən oxu. – A Hüseyn əmi, siz kimi ustadın yanında üzə çıxası elə sözüm yoxdu. Sən öz sözlərindən oxusan, bizim üçün çox xoş olar. – Eləsə ikimiz də özümüzdən oxuyaq. Aşıq Ələsgər başa düşmüşdü ki, Aşıq Hüseyn bunun şələsini yoxlamağa gəlib. Yoxlamamış əl çəkməyəcək. Odur ki, dedi: – Hüseyn əmi, məsləhət sizindir. Aşıq Hüseyn aldı, görək nə dedi, məclisdəkilər nə eşitdi: Analar oğlan dolanda Qoy doğsun oğlanı mərd; Atası kamil olan Tez tapar dövranı mərd; Axşamadək ac da qalsa, Bir tikə yalqız yeməz; Gedənin yoldan qaytarar, Xub saxlar mehmanı mərd. Aşıq Hüseyn sözü dilcavabı deyəndən sonra Aşıq Ələsgər dedi: – Hüseyn əmi, mənim də bu qafiyədə "Mərd" sözüm var. İcazə versən, mən də onu oxuyaram. – Çox şad olaram, buyur. Aldı Aşıq Ələsgər: Altı gündə xəlq eylədi Aləmi sübhanı mərd; Aya, Günə qərar qoyub, Dolanır dünyanı mərd. Məhəmməd şəninə endi Doxsan min kəlmə tamam; Osman yazdı, cəm eylədi Otuz cüz Quranı mərd. A l d ı A ş ı q H ü s e y n : Bir mərd ilə ülfət qılan Axır bir gün mərd olu, Namərd ilə ülfət qılan Çöl-biyaban dərd olu, Namərd bir mehman görəndə İki gözü dörd olu, Mərd çəkər alar əlindən, Gen açar süfranı mərd. A l d ı A ş ı q Ə l ə s g ə r : İbrahimi-Xəlilullah Əhd-peyman eylədi; Çıxartdı Mina dağına, Oğlun qurban eylədi; Həcər yandı, nalə çəkdi, Ahu fəban eylədi, Barilahim kərəm qıldı, Göndərdi qurbanı mərd. A l d ı A ş ı q H ü s e y n : Aşıq Hüseyn deyər, Namərd binişan olu; Bir məclisdə namərd olsa, Məclis pərişan olu. Mərd bir məclisə varanda, Məclis ürövşan olu; Hər yerdə bir xanə yapar, Gəşt eylər cahanı mərd. A l d ı A ş ı q Ə l ə s g ə r : Ələsgər adın qurbanı, Ya Məhəmməd Mustafa! Şəninə ayə xətm oldu, Əl-ətasan, qul kəfa. Dinini aşkar eylədi, Münkirə verdi cəfa; Qılıncı mərd, qüvvəti mərd, Atı mərd, meydanı mərd. Sözlər tamam olanda, Aşıq Hüseyn dilləndi: – Sağ ol, Aşıq Ələsgər! Sözün çox xoşuma gəldi. Qiymətli sözdür. – Hüsyen əmi, sənin sözünün isə heç əvəzi yoxdur. Mənim sözüm hara, sənin sözün hara?! Mənim sözüm mollalardan eşitdiyim hədisdir, amma səninki ustadnamədir, nəsihətdir. Aşıq Hüseyn başqa bir söz başladı. Aşıq Ələsgər də həmin qafiyədə ona münasib söz oxudu. Sonra üçüncüsünü, dördüncüsünü… hər iki aşıq bir-birin sözlərini tərifləyə-tərifləyə 7–8 qatar özlərindən söz oxudular. Hər dəfə Aşıq Hüseyn sözün birinci bəndini deyəndən sonar Aşıq Ələsgərdən soruşurdu ki, bu qafiyədə də sözün varmı? Aşıq Ələsgər deyirdi ki, var. Aşıq Hüseyn yəqin elədi ki, Aşıq Ələsgər sözlərin çoxusunu buradaca bədahətən dedi. Camaat çox diqqətlə qulaq asırdı. Axşama qədər ot biçən adamların yorğunluğundan əsər-əlamət qalmamışdı. Aşıq Hüseyn üzünü Aşıq Ələsgərə tutub dedi: – Aşıq Ələsgər, sənin dodaqdəyməz sözlərini də eşitmişəm. İndiyə qədər heç bir aşıqda belə sözlər yoxdur. Söz deyəndə dodaqların bir-birinə dəyməməsi çox çətin işdir. Mən də belə bir söz düzəltmişəm. Gör xoşuna gəlirmi? – Hüseyn əmi, bizim üçün çox xoşdur, buyur. Aşıq Hüseyn indiyə qədər heç kəsin yanında oxumadığı "Ay eylər qıj-qıj" dodaqdəyməz təcnisini oxumağa başladı, görək necə başladı. Deyək, şad olun: Qış çilləsi, Xıdır İlyas gələndə Hərlənər gərdişi, ay eylər qıj-qıj. Qış ayından yaz ayına keçəndə Ərşdən neysan yağar, ay eylər qıj-qıj. Aşıq Hüseyn sözü dilcavabı deyəndən sonra Aşıq Ələsgərdən soruşdu: – Aşıq Ələsgər, buna oxşar sözün yoxdur ki? – Hüsyn əmi, bu sözünü də aşıqlardan eşitmişdim. Çox xoşuma gəldi. İstəmədim ki, tək oxuna; bunu da cütləmişəm. İcazə versən oxuyaram. Aşıq Hüseyn az qaldı ki, Aşıq Ələsgərin yalanının üstünü aça. Deyə ki, bu söz hələ heç kəsə məlum deyil. Birtəhər özünü saxladı. Ürəyində gülümsünüb dedi: – Əgər cütləmisənsə, oxumağın çox yaxşı olar. Aşıq Ələsgər sazı sinəsinə basıb başladı, görək necə başladı: Qeyz eyləyər, çən çəkilər dağlara, Qəhrindən yelləri ay eylər qıj-qıj. Qarşı gəlsə həsrət çəkən yar yara, Ağlı çaşar, səri ay eylər qıj-qıj. A l d ı A ş ı q H ü s e y n : Acıqlandım əğyara: "nəsən ki!" Eşqin artdı, hey yanınan, nə səngi. Ağılkarlar qayıranda nə səngi Ayaqda şəcəri ay eylər qıj-qıj. A l d ı A ş ı q Ə l ə s g ə r : Şin şəhər axtarar, şəcarə dəyər. Şeytan şər eyləyər, şəc ara dəyər, Daşar çaylar, qalxar şəcarə dəyər, Hərlənər daşları, ay eylər qıj-qıj. A l d ı A ş ı q H ü s e y n : Ağılkarlar hey çəkərlər xəyatı, "Hey" "yey"inən al dərsini xəyatı. Sədairlr qayırarlar xəyatı, Çarx hərlənər, səsi ay eylər qıj-qıj. A l d ı A ş ı q Ə l ə s g ə r : Aşıq çaşsa, dildə qara qar qalar, Dağlar sinəsində qara qar qalar. Gəştə çıxsa ərşə qara qarğalar, Çalar qanadların, ay eylər qıj-qıj. A l d ı A ş ı q H ü s e y n : Yeri sən canana qarşı, gələndə, Saxla sədaqəti qarşı gələndə. Aşıq Hüseynin yarı qarşı gələndə, Ağılı sərindən ay eylər qıj-qıj. A l d ı A ş ı q Ə l ə s g ə r : Yazıq Ələsgər, əlin yetsə nə nara, Nə həsrət çək, nə ah eylə, nə nara. Nə insandı səngi salır nə nara, Qaynadar dərya tək ay eylər qıj-qıj? Gecə yarıdan keçmişdi. Camaat söhbətdən ayrılmaq istəmirdi. Aşıq Hüseyn Aşıq Ələsgərə dedi: – Aşıq Ələsgər, bir dodaqdəyməzim də var. Onu da eşitmək istəyirsənmi? – Hüseyn əmi, sənin sözlərin bir-birindən gözəldir. Görürsən də! Camaat sabah işə gedəcəyini də yaddan çıxardıb. Hamı səni eşitmək istəyir. Aldı Aşıq Hüseyn, görək bu dəfə nə dedi, məclisdəkilər nə eşitdi. Deyək şad olun: Sən şəyirdsən, hey deyirlər: Dərs al ərkanda, gədə! Həqiqətdən dişarısan, Keçirsən yandan, gədə! Aşıq isən, saz çalırsan, Şər ilə işin nədir?! Dəryalardan xərac alsan, Həya qıl kandan, gədə! Aşıq Hüseyn bu bəndi deyəndən sonra üzünü yenə Aşıq Ələsgərə tutdu: – Aşıq Ələsgər buna oxşar sözün varmı? – Hüseyn əmi, var. – Onda de gəlsin! Aldı Aşıq Ələsgər: Gizli sirrin nahaq yerə Gizlətdin xandan, gədə! Ah çəkər, nalə eylərsən, Can gedər candan, gədə! Etiqadla, sidq dillə Çağır şahlar şahını, Nahaq işdi, dilək dilər İnsan insandan, gədə! A l d ı A ş ı q H ü s e y n : Səyyad isən, seyrə çıxsan, Gəşt elə dağlara sən; Eşq əhlisən, axtargınan Yetişəsən yara sən. Eşq ataşı canda getsin Getsən hər diyara sən, Arı təki hey sızılda, Şirə çək şandan, gədə! A l d ı A ş ı q Ə l ə s g ə r : Al çətirin, çıx səhraya, Sal sərinə sayə, gəz; Qədər sənlə gəzəcəkdir, Istər gir dəryaya gəz. Sakin əyləş sin içində, Həqiqətdən ayə gəz; Ağ eylə sinən aynasın Şəri-şeytandan, gədə! A l d ı A ş ı q H ü s e y n : Hüseyndən kənar hərlən, Səni salar əngələ. Yenə dağlar nalə çəkir, Çiskin gələ, çən gələ. Əzrayıl nər kişidi, Sinən çəkər çəngələ; Keçərsən xirdar əlinə, Addadar sandan, gədə! A l d ı A ş ı q Ə l ə s g ə r : Ələsgərlə danışanda, Al əlinə saz, danış; Inci, səni istəyənlə, Eylə ərki-naz, danış; Əyləşəndə ağır əyləş. Danışanda, az danış; Eşidənlər "əhsən!" desin Sana hər yandan, gədə! Sözlər tamama yetişəndən sonra Aşıq Hüseyn üzünü camaata tutub dedi: – Camaat, icazə versəniz, söhbətimizi qurtararıq. Siz də işdən gəlibsiniz, sabah da işə gedəcəksiniz. Ağsaqqallardan biri dilləndi: – Bəs, Aşıq Hüseynlə Aşıq Ələsgərin söhbətindən doymaq olar?! Aşıq Hüseyn gördü ki, camaat yerindən tərpənmək istəmir, dedi: – Yaxşı, oxu deyirsiniz, oxuyaq. Aşıqlar bu dəfə başqa ustadların sözlərindən oxumağa başladılar. Bir neçə qatar oxumuşdular, xoruz banladı. Aşıq Hüsyen gülümsünüb dedi: – Yenə oxuyaqmı? Bayaqkı kişi gülə-gülə cavab verdi: – Çox sağ olun! Xoruzun əmrindən çıxmaq olmaz. Camaat istədi ki, aşıqlara dövranpulu yığsın, Aşıq Hüseyn razılaşmayıb dedi: – Mən buraya qazanca gəlməmişəm; Aşıq Ələsgərlə görüşməyə gəlmişəm. Məqsədim ancaq bu idi. Çox sağ olun! Camaat şad-xürrəm dağılıb evlərinə getdi. Aşıq Ələsgər Aşıq Hüseyni bir neçə gün də qonaq saxladı, yaxşı hörmət elədi. Aşıq Hüseyn yola düşəndə qucaqlaşıb öpüşdülər… Aşıq Hüseyn gəlib Ağbulaq kəndinə çatanda gördü ki, camaat onu gözləyir. Molla Əli soruşdu: – Aşıq Ələsgəri görə bildinmi, necə aşıqdı? Aşıq Hüseyn Ağkilsədə olanların hamısnı bunlara danışandan sonra dedi: – Aşıq Ələsgər kimi aşıq hələ dünyaya gəlməyib, indən belə də gəlməyinə inanmıram; o, haqq aşığıdır… Aşıq Hüseynin belə deməyi onun hörmətini daha da artırdı. O gecə onu Ağbulaqda saxladılar, məclis qurdular, çox razı yola saldılar. Bu əhvalatdan sonra harada söz düşdüsə, Aşıq Hüseyn Aşıq Ələsgəri, Aşıq Ələsgər də Aşıq Hüseyni təriflədi. * * * == Divanilər == Əcəm qızı Ahu gözlü, şux baxışlı, qəddi dal əcəm qızı, Ləbi qönçə, yanağı gül, siyah tel əcəm qızı, Zənəxdanın çöhrəsi xal, necə qoyum qiyməti, Boyu uzun, gərdən uca, nazik bel əcəm qızı. Zülfün kəmənd, sal boynuma, özün çıxar bazara, Ovçuların şikarısan, səni sallam güzara, Səni görən yəqin bil ki, tez-gec düşər azara, Danışıban canım alma, şirin dil əcəm qızı. Mənəm Söyün, yəqin bil ki, çoxdu mənim azarım, Dostlarım xain çıxıbdı, bağlanıbdı bazarım, Səni gördüm dərdim artdı, badə düşdü güzarım, Gülüstanda ötən mənəm, yəqin bil, əcəm qızı. * * * Güllünün Ay həzarat, tərif edin, nə xoşdu çağı Güllünün, Əmməyə də ləzzət verir zülal dodağı Güllünün, Süddən ağ, baldan şirin büllur buxağı Güllünün, Ay kimi şölə verir ayna qabağı Güllünün. Ağ üzündə, buxağında tamam qoşa xal bəzənib, Əynində zərdən küləcə, onu üstdən şal bəzənib, Müxtəsər nəyin deyim, bir xonçalıq mal bəzənib, Məscidi mehraba dönüb, qaşının tağı Güllünün. Biçarə Aşıq Söyünün görün necə gəlir səsi, Danışıban söylətməyə bu gözəli, var həvəsi, Xəstələrə dərman olub yeni baş verib məməsi, Aşığınm canm alır süzgün baxmağı Güllünün. * * * İçində Çox gözəllər görmüşəm huri-qılman içində, Morulun xalqındadı, yoxdu cahan içində, Cəmisi hörmətlidi, yoxdu güman içində, Çox gəzmişəm, görməmişəm, cəmi insan içində. Haqq veribdi Morula allı-güllü göyçəklər, Bahar, yaz fəsli gəlib, açılıbdı çiçəklər, Tökülübdü üzlərinə top qara birçəklər, Sözümdə yoxdu yalan, tamam əlvan içində, Adamm canm alır şivə ilən nazları, Tamamı mədhə layiq gəlinləri, qızları, Alışıban gün kimi şəfəq saçır gözləri, Əylənib aşıq, xanəndə söhbəti san içində. Kimisi söz söyləyir, sinəsinin halı var, Kimisinin üzündə hindi qara xalı var, Kimisi mələkzadə, ləblərinin balı var, Amanm əldən alıb qalmaz iman içində. Fatma xanım şeydadı, Nabat bir can alandı, Gövhər ilə Cəvahir, Bayaz təzə cavandı, Həyat xanım huridi, Mələk xanım qılmandı, Əyləşib o gözəllər qaşı kaman içində. Toyda bu Aşıq Söyün gör nə fəğan eylədi, Mən tərifi deyəndə, hamı can-can eylədi, Onlara səbəbkarlıq bircə canan eylədi, Əlləşib göylə-göylə, olub düxan içində. * * * Mərd Analar oğlan doğanda qoy doğsun oğlanı mərd, Atası kamil olan tez tapar dövranı mərd, Axşamadək ac da qalsa, bir tikə yalqız yeməz, Gedənin yoldan qaytarar, xub saxlar mehmanı mərd. Bir mərd ilə ülfət qılan axır bir gün mərd olu, Namərd ilə ülfət qılan çöl-biyaban gərd olu. Namərd bir mehman görəndə iki gözü dörd olu, Mərd çəkər alar əlindən, gen açar sufranı mərd. Aşıq Hüseyn deyər, namərd binişan olu, Bir məclisdə namərd olsa məclis pərişan olu. Mərd bir məclisə varanda məclis ürövşan olu, Hər yerdə bir xanə yapar, gəşt eylər cahanı mərd. * * * Verir Bir gün bir heyvanat gördüm, zənbur kimi şan verir, Xörəyi yük ilə gəlir, nəfəsi duman verir. Dindirirsən danışmağa, nalə verir asmana, Nə yerdədi, nə göydədi, sədri üstə yan verir. Bir başı var, bir ayağı, gör neçə damağı var, İki qolu, bir boğazı, tək bircə dodağı var. Əyləşibdi bir məqamda, neçə min oylağı var, Qoy eşitsin, hamı bilsin, hər gələnə nan verir. Gəl biçarə Aşıq Hüseyn, qıl sözünü müxtəsər, Abi onun bol olanda olur dəli, dəngəsər, Eşidənlər, fikir verin bu sözümə sərbəsər, Əgər ki, ağam olmasa, sidqinə güman verir. * * * == Müxəmməslər == Bəsti Gəlməyib bərabərin küllühüm, cahana, Bəsti! Ləblərini bənzətmişəm gülə, ireyhana, Bəsti! Dişlərini oxşatmışam ləli-bədəxşana, Bəsti! Yer üzündə gözəl sənsən, qalanı əfsana, Bəsti! Qatılsa yüz gözələ ay içində tək görünür, Nütfə deyil halalzada bilin özü pak görünür, Səndən qeyri gözəllərin yaxaları çak görünür, Geyinibdi zər qırmızı, bənzəyir tərlana Bəsti! Gəşt edib mən görmüşəm, yoxdu taym Gürcüstanda, İrəvan, Gəncə, Bakı, yeddi kral Dağıstanda, Bundan bir ətir gəlir, bəlkə yox baği-rizvanda, Ya huridi, ya pəridi, bənzəyir insana Bəsti! Belə gözəl bu nişanda şəhər, çöldə görməmişəm, Yanağın gözəlliyini lalə, güldə görməmişəm, Belə ləfzü nə qumruda, nə bülbüldə görməmişəm, Şəmkir üstə xəlq olunub, qeyri eldə görməmişəm. Aşıq Söynü güzəşt elə, getsin Naxçıvana, Bəsti! * * * Mollalar Bilmirəm nə istəyir bizdən ruhani mollalar, Miras paltarları geyib, artırır şanı mollalar, Beş şahı pul görəndə, satır imanı mollalar, Talayıb xalqı çapıb, sürür dövranı mollalar. Harda bir gözəl görür, dostluq qatır, al eləyir, Tellərinə cadu yazır, özünə tez mal eləyir, Səqirlərin var-yoxunu çəkib çalhaçal eləyir, Haraya yönü düşsə, yıxır oranı mollalar. Hər kimin müşkülü var, mollaya tərəf yol alır, Molla görür nəzir yoxdu, onu məlul yola salır, Sələminə pul götürüb o biçarə bir də gəlir, Toplayıb rüşvət yeyər, eylər tufanı mollalar. Doğrusu, bu mollalar bu dünyanı qarışdırır, Arpaya ism oxuyub, divarlara yerişdirir, Ocağa nal basdırıb, zinakarlar barışdırır, Yazır kaftar dərisin, bir-birilə görüşdürür, Mən sirr açan deyiləm, qatır hər yanı mollalar. Küpəyə tilsim düzmək, bilməm nə işdi, camahat, Sərçənin qanm gəzməz, bilməm nə işdi, camahat, Hophop ilə dua yazmaq, bilməm nə işdi, camahat, Nə qədər xalqı soyur, heç olmur qani mollalar, Bizlərdə bir molla var, sehr edir, əfsanə yazır, Göy göyərçinin qanın tökür qələmdana, yazır, Arvadlara saç gətirdir, eləyir divanə, yazır, Eybin elə yayaram, məni bir tanı, mollalar. Ağ başlı şeytan mollalar, gərək mənlə düz dolana, Sataşmaya göhərkana, dura üzbəüz dolana, Oturalar məclisimdə, ortalıqda söz dolana, Mənimlə düz dolana, qurtara canı mollalar. Şəmkirli Aşıq Söyünəm, bilin, taqsır yoxdu məndə, Gərəkdi ki, sataşmasm, molla olan dərdi məndə, Yetmiş beş mollanm başı üyünər bir dəyirmanda, Söylərəm, əməllərin tutsun dünyanı, mollalar! * * * Sənə nə Lotuyam, bambılıyam, talibi-bəngəm, sənə nə? Çox gülüb, çox danışan, çox da cəfəngəm, sənə nə? Ataram düşmən üçün topu tüfəngəm, sənə nə? Dərdü qəm barkeşiyəm1, köhnə peşəngəm, sənə nə? Şairəm, söz deyərəm hamıdan başam, geri dur! Ağzımdan od tökülür, naram, ataşam, geri dur! Bez, qədək müştərisi, alam, qumaşam, geri dur! İstəsən tərpədəsən, tərpənməz daşam, geri dur! Tərpənsəm ev yıxaram, bir ağır səngəm1, sənə nə? Get atlasm yaxşısmdan, yaşılmdan da al, gətir, Mən özüm alıb-satanam, mənə sən tirmə şal gətir, Sərrafam, tez seçərəm, gövhər ilə ləl gətir, Girmişəm meydanma, meydanıma kəl gətir, Dəryalar boylanmışam, mən bir nəhəngəm, sənə nə? Dəryaya tək gəlmişəm, dal ibni-Dal kimi, Aləmə adım düşüb, ol Rüstəmi-Zal kimi, Sözdən qala yapmışam, qələyi-Səlsal kimi, Əridib saf etmişəm, qumriyə misal kimi, Oxumuşam min bir dili, çox da firəngəm, sənə nə? Şəmkirli Aşıq Söyünəm, mən burada yar eylədim, Urmu, Salmas, Marağa, İsfahanı zar eylədim, Gəzdim Çəçən, Çərkəzi, nə qorxdum, nə ar eylədim, Dəmir qapı Dərbənd, Quba, Gürcüstanı xar eylədim, Tülküsən, geridə dur, şiri pələngəm, sənə nə? * * * Üç Bir gün bir şəcər gördüm, Gülünün yarpağı üç. Bu günbəzdən baş verib O günbəzin tağı üç. Əyləşmişdim qırxlarınan O məclisdə var idim. Orada bir badə içdim Qədəh verən sağı üç. O sağəri belə gördüm, Beş yerdən qaynağı var. Doqquz yerdən mey veribdi, On yeddi budağı var. Otuz dördü bar gətirib Yüz on dörd yarpağı var. O yarpağın arasında Dolanan növrağı üç. On iki tam ustad gördüm, Bir zindana baş vurar. Qırx səkkiz şagirdi var, Bir divana baş vurar. O buxcadan kaman götürdü, Aşıq Hüseyni ağı üç. * * * Yüyür Qıs vurun qoçaqlarım iti canavara, yüyür! A gədə, Novruzalı çıx kəndə, xəbərə yüyür! A gədə Mırdışalı, sən də bulaqlara yüyür! Ağrın alım uzun Bayram, günüm oldu qara, yüyür! Subayların amanatı bozdarı beldən qoygunan, Açgılan zəncirini, toplanı əldən qoygunan, Ot gətir, alaf gətir, pələşi gendən qoygunan, Amandı daqqa Xəlil, sən də bir kənara yüyür! Quduz dəymiş canavarlar görün nə tufan elədi, Öldürdü yeddi qoyun, qanına qəltan elədi, Dağıtdı qomral qoçu, bilin yəqin qan elədi, Topal tutdu canavarı dərisin şan-şan elədi, A gədə Əhmədalı, çöllərə, çallara yüyür! Yağış yağar, şimşək oynar, görün göy necə guruldar, Yatıbdı tənbəl Qulu, axşamdan bəri xoruldar, Bir kərə qoçdan ötrü bax Məhəmməd nə zarıldar, Ağlamaqdan fayda yoxdu uzun qulaqlara, yüyür! Quduz dəymiş canavar qoyunlara saldı talan, A gədələr, düz danışm, sözünüzdə vardı yalan, İt uşağı qudurubsuz, yuxluyarmı çoban olan? Şahqulu çox yaxşı qalxdı, boğazma keçdi palan, A gədə Şahqulu, aman döşlərə dübara yüyür! Erkəcləri yoxlaym, ala şimşək xarı gedib, Ağ seyiz, qara seyiz, göy təpəl yuxarı gedib, Göy Sadıx zehinlidi, deyir qoyun yarı gedib, A gədə, göy Sadıq, sən də bu yanlara yüyür! Beş keçi, on beş qoyun, kənddə bir evdən tapılıb, Yeddi toğlulu qoyun da yağlı güneydən tapılıb, On beş toğlulu qoyun qarlı qüzeydən tapılıb, Vəsf elər Aşıq Söyün belə Bəyçoban tapılıb, Yüz manat nəmər verdi min atı, Dilbara yüyür! * * * == Zəncirli-cığalı-müsəddəslər == Könül Ay həzarat, qulaq asın, Bir təzə yar istər könül. Gözləri şəhla kimi, Zülfü ənbər istər könül. Yanağı gül yarpağı, Ləbi əhmər istər könül. Tər əndamı güldən nazik, Sinəsi qar istər könül. Qoyunu cənnətin bağı, Məməsi nar istər könül. Qoyun rizvan, Huriyi-qılman, Can sənə qurban, Öldüm ay aman, Qaşları kaman. Qaşları qövsi-qüzeh, Belə düxtər istər könül. Düxtərin gül sifəti, İrəngi lalə qırmızı. Tikilib qullabdan, Sərində şalı qırmızı. Qoyubdu tər xınanı, Ağ, nazik ələ qırmızı. Məclis içində saqi, Əldə piyala qırmızı. Dodağından öpəsən, Yanağından öpəsən, Buxağından öpəsən, Ayağından öpəsən. Çünki qədəm götürüb, Belə nigar istər könül. Nigarın barmağında, Üzüklərin qaşı yaşıl. Sən ala gözlü sona, Çalxan göldə başı yaşıl. Salıbsan bu canıma, Eşqinin atəşi yaşıl. Yanağı gül yarpağı, Sırğalar da guşi yaşıl. Geyinib al qəddinə, Libasın qumaşı yaşıl, Geyib qumaş xasından, Döşündə düyməsindən, Qayım tut yaxasından, Xışmala məməsindən, Belə məmə əmən kəs, Necə nübar istər könül. Nübar olmuş bu qızın, Başmağmın nalı qara, Yanları işləməli, Üstü sarı, dalı qara. Ayağmda xoy corabı, Eşməsinin külü qara. Düzülübdü üzərinə, Siyah, qoşa xalı qara. Tökülübdü gül üzünə, Ağ üzündə teli qara. Telləri şahmarısan, Söylə kimin yarısan, Oxladm aşkarı sən, Əcəb kamandarısan, Ağ sinəsi qarısan. Sinəsi mərmər kimi, Belə ülkər istər könül. Əlkər zalım geyinib, Çəkməsi innabı, sarı. Yaxası gülabatm, Üstündən qolları sarı. Geyinib xəz küləcə, Haşyaların bağı sarı. Əlində tel qayçısı, Güzgüsünün qabı sarı. Götürüb gülabdanı, İçinin gülabı sarı. Gülab gülün al olu, Gözəllərdə qal olu, Üstə qalmaqal olu, Əlif qəddi dal olu, Hərdəm min xiyal olu. Şəmkirli Aşıq Söyün, Çeşmi-xumar istər könül. * * * == Cığalı müxəmməslər == Bu gələn Həzarat, bircə baxın, Canlar alandı bu gələn. Gözlər cəllada dönüb, İsmi Qaytandı bu gələn. Özü bir səxa kanı, Adil divandı bu gələn. Özü gül, saçı sünbül. Yaqut-Yəməndi bu gələn. Yaquta bənzər yanağı, Mərmərə bənzər buxağı, Bir aya bənzər qabağı, Kövsərə bənzər dodağı, Ağ gülə bənzər ayağı, Qoy bassın gözüm üstə, Qucmalı candı bu gələn. Bağlayıb gümüş kəmər, Üstü tamam danə nişan. Geyinib qəddi-dala, Tər libası, tər yaraşan. Ağ əndam başdan-başa, Ətiri gül, müşk-fəşan. Al yanaq, ayna qabaq, Siyah zülfü ənbər əfşan. Həm didarı şirindi, Həm göftarı şirindi, Bağça barı şirindi, Qoşa narı şirindi. Bir belə bəşər olmaz, Huri-qılmandı bu gələn. Axşam, sabah mən dolandım, Belə gözəlin başına. Vəsməni çəkib gözünə, Sürməni yaxıb qaşma. Keçirib qızıl tana, Nazik əliynən guşuna. Canı qurban edəsən, Bir belə cənnət quşuna. Götürüb sitarəni, Mərməri basıb döşünə. Döşündə məməsi var, Qızıldan düyməsi var, Nə şirin həvəsi var, Kəklik kimi səsi var, Bir ağır ölkəsi var, Ölkəsinə qurban olum, Misrə sultandı bu gələn. Gecə-gündüz əməsən, Ləblərindən misli-gülab. Eşqinə düşənlərin, Canmda qalmayıbdı tab. Nə yatım, nə dincəlim, Gözlərimdə olmayıb xab. Bir miskin gəda ola, Mənim kimi xanəxərab. Zəhər versən içərəm, Nə ki əllərinlə şərab. Nazik əlinə qurban, Qara telinə qurban, İncə belinə qurban, Danış, dilinə qurban, Gələn yoluna qurban, Bu gəlişdə insan olmaz, Nuşirəvandı bu gələn. Biçarə Aşıq Söyün, Bax yar nə nazman gəlir. Geyinib qəddi-dala, Küləcə xəzinən gəlir. Yığıbdı gözəlləri, Qırx incə qızınan gəlir. Götürüb setarəni, Söhbəti sazınan gəlir. Deyəsən, şeyda bülbül, Baharü yazınan gəlir. İçməmişəm, ayılam, Ağıl gedib zayılam, Comalına mayılam, Hər nə desən qayılam, Qapınızda sayılam, Mənə inayət eləsin, Dərdə dərmandı bu gələn * * * == Bayatılar == Bayatılar Söyünü yara bağlar, Bayqular yara bağlar, Yaramı yar bağlasın, Yar yaxşı yara bağlar. Söyünü belə bağlar, Kəmərin belə bağlar. Üzmədik gül qonçasm, Göy geysin belə bağlar. * * * Kitabxana.az · https://kitabxana.az/authors/asiq-huseyn-semkirli İctimai mülkiyyət (müəllifin vəfat ili: 1891). Public domain (author died 1891). Original text only.