Aşıq Nəsib. Əsərləri Aşıq Nəsib (1874–1944) == Qoşmalar == Ay könül Mən sevdim, bir özgə yan apardı, Neyləsin bu yerdə fağır, ay könül? Toxdaya bilmirəm, gözdən yaş gedir, Dərdim artıb olub ağır, ay könül. Həyat çox şirindi, olarmı doymaq, Mənə ayran düşdü, düşmənə qaymaq. Dolansam neçə el, oba, həm oylaq, Qəm yenə başıma yağır, ay könül. Üstümdə duranım bir Yaradandı, Onadı imanım, onadı andım. Nəsibəm, oduma alışdım, yandım, Dardayam, Allahı çağır, ay könül. * * * Ayağına Qartallar qıy vurmur, dönüb zamana, Fələk yaxşı fürsət verdi yamana. Baxan yox vicdana, nə də imana, Şahinlər düşübdü sar ayağına. Köhlən belindədi dığa-mığalar, Dünənki nökərlər bu gün ağalar. Daha çanağından çıxıb bağalar, Çatıb vəzifəyə var ayağına. Qaxdağan acları deyən toxalıb, Nə molla, nə axund, nə varlı qalıb. Nəsibin başına Allah daş salıb, Gətirib divana, zor ayağına. * * * Ələsgər Aşıq Ələsgərə Dədələr dədəsi, dədələr xası, Aşıqlar içində pirdi Ələsgər. Nəsib şəyird misal ona qabaqda, Dünyaya gələndən birdi Ələsgər. Göyçənin adını yazıb ellərə, Şirin söz-söhbəti düşüb dillərə, Çox təriflər deyib incə bellərə, Söz də çox təzədi, tərdi Ələsgər. Nəsib fürsət düşdü üz-üzə gəldim, Belə bir ustadla göz-gözə gəldim, Hərbə-zorba oldu, söz-sözə gəldim, Gördüm açılmamış sirdi Ələsgər. * * * Çəkər Yazıya bax, gözəl gedir çirkinə, Əğyar olan alagözə mil çəkər. Bu ağrıdan ürək yanar, od olar, Naləsini dodaq çəkər, dil çəkər. Dərdimiz bir, sərimiz bir dünyada, Fələk zalım, taleyimiz kür dünyada, Murad almaq bir əcəb sirr dünyada, Çərx hərlənər, neçə-neçə il çəkər. Aşıq Nəsib, bas sinənə sazını, Qadir Allah qara yazdı yazını. Sözünü de, bilməsən də yazını, Qəm karvanın çəksə-çəksə fil çəkər. * * * Dünyanı Anası bilinmir, dədəsi dörddü, Bumunun kölgəsi tutar dünyanı. Gəzər ruzigahı qaırışbaqanş, Əgər mümkün olsa, satar dünyanı. Gahdan aram olur, gah dilənçidi, Bambılı, xudbindi., el gülüncüdü. Yaxşılıq həmişə onu incidir, Qaldırsa, başından atar dünyanı. İştahası çoxdu, daş-torpaq yeyər, Güclüyə qul olar, gücsüzü döyər. Namusu, qeyrəti hərraca qoyar, Qan salar araya, qatar dünyanı. Qəribə məxluqdu, bilməz özünü, Həqiqət bir oxdu, tökər gözünü. Nəsib xeyir görməz, görsə üzünü, Əgər imkan olsa, udar dünyanı * * * Düşərəm Kövrək könül eşq üzündən yaralı, Yana-yana, dağa-daşa düşərəm. Fəslim birdi: yazım, yayım, payız yox, Ömrü boyu qarlı qışa düşərəm. Dərd əyibdir uca qəddim, çarə yox, Mənim kimi dərdli, bəxtiqara yox, Ürək güniş ciblərimdə para yox, Kasıblıqdan, od-ataşa düşərəm. Mən istərəm aşiq üzü ağ olsun Toy-düyündə kef damaqar cağ olsun. Varlı bəylər, igid ərlər sağ olsun. Məclislərdə hər vaxt başa düşərəm. Vaxt ötüşər, ömür keçər, gün keçər, Yaşa dolur cavan olan, sin keçər, Yaxşı kişi yoxuş çıxar, tin keçər, Mən də belə bərkə, boşa düşərəm. Vara-pula əyilmərəm, baxmaram, Sazsız-sözsüz el içinə çıxmaram. Mən Nəsibəm bircə könül yıxmaram, Buta kimi şirin duşa düşərəm. * * * Gəldi Şura el-obanı beybec elədi, Naxış adamların zamanı gəldi. Oynadı göylərdə qara buludlar, Namərdliyin sisi-dumanı gəldi. Dağıldı yığnaqlar, yoxdu çal-çağır, İt-qurdla doludu daha yol-cığır. Yenə qamı acdı binəsib fağır, Meydana şeytanın yamanı gəldi. Müsəlman olanlar batıbdı yasa, Dəyişdi, pozuldu əvvəlki yasa. İndilər kefçəkir bayquş, yarasa, Eşşəyin qanqalı, sanwnı gəldi. Bəy bəylikdən düşdü, gic mindi ata, Hakimlik elədi şər camaata. O gözəgörünməz getdi inada, Türklərin tanrıya gümanı gəldi. Nahaq başa keçib, haqq ayaqdadır, Köpək evə girib, donuz bağdadı. Nəsib, damağında xoş günün dadı, Qəm elə, urusun İvanı gəldi. * * * Gözəl Yazı bu yerlərin ayrı büsatdı, Ağbaba elinin yörəsi gözəl. Ağ sürü yayılıb yamaca,yala, Qoyunun ksrssi, kürosi gözəl. Quş qanad saxlayar neyə,tütəyə, Arılar daşıyar şirə pətəyə, Xalı sərilibdi çölə,təpəyə, Bulaq ayağının tərəsi gözəl. Bu yan Ağbabadır, o yan Çıldır-Qars, Nəsib, sözlərimə yaxşı qulaq as, Gözlərim ağlardı, ürəyimdə yas, Sərhədin dağları, dərəsi gözəl. * * * Keşişin Bizlərə kələkdir, fitnə fəsaddır, Oturub-duruşu, işi keşişin. Tamahı böyükdür, sığmaz dünyaya, Qılıncdan itidir dişi keşişin. Oturub-durduqca elə qan deyir, “Düşməndi bizlərə müsəlman”-deyir. Türkə “murdar” deyir, haya “can” deyir, Gözünün düşməni kişi, keşişin. Çağırar “asvası” darda haraya, Başqa həvəsi var pula-paraya. Ədalət toxumu səpər araya, Sanki yaza dönər qışı keşişin. Düşsün beləsinin kotan kökünə, Əsli qıt, kökü qıt itdi, kökü nə, Adam heç baxmaya arıq-kökünə, Soxa düz gözünə şişi keşişin. Tanrı, beləsini yox elə getsin, Çirkabdı, sularda yaxala getsin, Nəsib də sevinsdin, vüsala yetsin Qalsın quru yerdə leşi keşişin. * * * Qarsa gedəlim Dərd əlindən şan- şan oldu ürəyim, Yeri könül, yeri Qarsa gedəlim. Ağbabadan üz çevirib o yana, Bu yaxına- bəri, Qarsa gedəlim. Ağbabada haqq itibdi, dumandı, Məni boğur bu ayrılıq, amandı. Şura gəlib burda betər zamandı, Türkün doğma yeri Qarsa gedəlim. Gün keçirib barı rahat ölməyə, Imkan olsun göz yaşımı silməyə. Elə et ki, Nəsib kimsə bilməyə, Götür səri, yürü Qarsa gedəlim. * * * Qalacaq Dünyada dördəlli tutmaynan pulu, Dünyada dünyanın malı qalacaq. Yığıb-yıxşırdığın deyil səninki, Od olub ürəkdə xalı qalacaq. Özünü ha öldür pul-para deyə, Simicin malına yad olar yiyə. Yığdığın yeyilməz, yesə it yeyər, Gəbərən yabının nalı qalacaq. Demə bəyzadəyəm, dünya mənimdi, Var olan canımdı, din-imanımdı. Əcəl vaxtsız gələr, sənə qənimdi, İt ölsə yalağı, yalı qalacaq. Gözlərin çökəlib, burnun sulanır, Yaş yaş üstə gəlir, ürək bulanır. Qocalıq peşinlə gəzir, dolanır, Sanma Nəsibin də halı qalacaq. * * * Neyləyim Ustam öldü, genə qaldım ortada, Yarımçıqdan aşıq olmaz,neyləyim. Şagirdliyə kimə gedim bilmirəm, Hər yetişən sözüm almaz, neyləyim. Sinəm dolu, nabələdəm yollara, Mən naşıyam dərdə, qeylü-qallara, Tanrı özü kömək olar qullara, Kimsə məni yada salmaz, neyləyim. Qəza vurdu, yetim qaldım atadan, Könül evim qurtararmı xatadan, Xəbərim var Ərginədən, Otadan, Aşıq Nəsib, belə qalmaz, neyləyim. * * * Olar Görməmişlər pul görəndə sevinər, Ağıl gedər, elə bil ki, məst olar. Haqqı görməz, var gözünü bağlayar, Qəza vurar, şeytan ilə dost olar. Bir gün tale döyər, alar varını, Sail kimi daha qoymaz qarını. Yadlar yeyər məhsulunu, barını, Paltar tapmaz, cındır bircə dəst olar. Aşıq Nəsib sözünü de qanana, Canım qurban haqq oduna yanana, Başa keçsə kəl yerinə hər dana, Sanaram ki, şirin cana qəsd olar. * * * Şenliyin Bir vaxt bu yerlərdən keçib gedibdi, Gəzir ağızlarda sözü Şenliyin. Təbli adamların sinəsindədir, Çeşməsi, bulağı, sözü Şenliyin. Gündən güzərandan sınır ürəyim, Ay Nəsib, ustadı anır ürəyim. Həsrətdən od tutub yanır ürəyim, Yaloyu, ataşı, közü Şenliyin. * * * Ye Biz yemirik iç-diş ağa, sən buyur, Övkə, qarın, bağırsaq ye, bağır ye. Tamahın çox,bəlkə bir az zor ilə, İştah gələ, Allahını çağır ye. Biri qalıb otuz iki dişindən, Ölüm gəzir addım-addım peşində, O dünyada səni gözlər eşin də, Yavaş-yavaş, ağır-ağır, ağır ye. Öz malını yeməmişdən doyardın, Nökərlərin dərisini soyardın. Pul çinləyib bir tərəfə qoyardın, Tale səni eləyibdi fağır, ye. Qaşınmaqdan hal qalmayıb kürəkdə, Çürüyübdür içəri də, ürək də. Mal tövlədə ot-əlafın mərəkdə, Üz gözündən dilənçilk yağır,ye. * * * Yox Bəy deyiləm, xan deyiləm yaxşı bax, Zəri-ziban, qızılım yox, malım yox. Xiridaram inci-dürdü sözlərim, Şalağım yox, çiyim yoxdu, xalım yox. Yalan deməm ötən günüm ağ olub, Dağ yaranıb, dərd üstə dərd yığılıb, Şura gəlib mal-dövlətim dağılıb, Şəkərim yox, şərbətim yox, balım yox. Qərq olmuşuq, qəm içində üzürük, Marı yeyib ölə-olə dözürük, Cır-cındıra bürünmüşük, gəzirik, İpəyim yox, tirməm yoxdu, şalım yox. Nəsib deyər, haqdan enib bu bəla, Ağır elim necə gəlib zavala. Müsəlmanı siz saldınız bu hala, Qurtarmağa cığır-cada, yolum yox. * * * == Gəraylılar == Allah, Allah Bahar adım eşitdim, Bağrım yandı, Allah, Allah! Gözlərimdən axan yaş da Qızıl qandı, Allah, Allah! Bir yanda mən, bir yanda yar, Bir zaman olduq bəxtiyar. O günlərdən xatirə var; - Könül andı, Allah, Allah! Nəsib yazıq qaldı belə, Sazını götürdü ələ, Dərdini gətirib dilə, Yanmcandı, Allah, Allah! * * * Alaşa Yatdın suda, ay maşallah, Nə xoşdu halın, Alaşa. Toz-torpağa, quma-gilə Batıbdı yalın, Alaşa. Yazıq colpa mat qalıbdı, Çarığına su dolubdu. Deyən ağlı azalıbdı, Çox qeylü-qalın, Alaşa. Sənlə nahaqdan öyündüm, Nəsibəm ucadan endim. İslanlıb cücəyə döndüm, Varmış zavalın, Alaşa. * * * Didələrim qan ağlayır Didələrim qan ağlayır, Nazlı yarı itirəndən. Qəhərlənib tez doluram, Ürək vərəm gətirəndən. Bəlliyəm oba-elimdə, Baharın adı dilimdə. Ah çəkirəm saz əlimdə, Yarı yada ötürəndən. Şuxluq heç vaxt gülə qalmaz, Solar, aya, ilə qalmaz. Nəsib yanar, belə qalmaz, Eşq sevdasın bitirəndən. * * * Keçdi Ağbabanın yaylağından Bir cüt gözəl gəldi, keçdi. Qızıl tənə qulağında Dərdlərimi bildi, keçdi. Biri eşq əlindən xəstə, Alma yanaq, boyu bəstə. Hər nə dedim, “gözüm üstə” Belə dedi, güldü keçdi. Mən Nəsibə zülüm oldu, Ağladım gözlərim doldu. Biri ürəyimi aldı, Qara günlər gəldi keçdi. * * * Mən gəzirəm bu yaşımda Mən gəzirəm bu yaşımda, Bu dünyanın qarasında. İş gətdi ki, rast olduq, Qağızmanın yörəsində. Sinəm başı düyün-yara, Taleyim kəm, bəxtim qara. Qovuşmadım nazlı yara, Durdum dərdin bərəsində. Tanrı hər işdən halidi, Sözüm ellərin malıdı. Nəsib qırxların quludu, Əhli-hallar arasında. * * * Məni Bir gəlinin gözlərinin, Yağışı öldürdü məni. Baxışından çiçək yağır, Baxışı öldürdü məni. Bir naxışlı corab gətdi, Özü bir mərd qızı mərddi, Gözəlliyi əlamətdi, Alxışı öldürdü məni. Nəsib tez durdu ayağa, Gördü məclisdə bəy,ağa, Corabı geydim ayağa, Naxışı öldürdü məni. * * * == Müxəmməslər == Eyləmə Bir yerə çox gedib gəlmə, aşıqlığı şor eyləmə, Hörmət ayrı, töhmət ayrı, öz işini zor eyləmə. Paraya heç meyil salma, can sözünü çor eyləmə, Yavaş danış, sakit dillən,səs-sədanı gur eyləmə, Yandırma özün odları, yatağını qor eyləmə. Aldınmı sazını ələ, elə çal ki, daş ərisin, Şirin-şirin söhbət eylə, düşün sən sözün gerisin. Nadanların,qanmazların, söz ilə çıxar dərisin, Ürəyinə neştəri sox,tamahkarın, həm hərisin, Dastan,hava,havacatı, sevənlərə xor eyləmə. Mən Nəsibəm eşit,oğul, yadında saxla sözümü, Bu dünyada şəyirdimsən, sənə tutmuşam üzümü. Yalan eləmə düzümü, ay İsgəndər, məni dinlə, Ağa "ağ" de, ala "al"de, işığı sənsən gözümün, Ustadından ötə keçmə, zil qaranı mor eyləmə. * * * Necə Davarişlər taladılar, Yaşlı-qoca demədilər. Savadlını tutdurdular, “Yoldaş”, “xoca” demədilər, Dinə hürüşdülər betər, Ona uca demədilər, İman-dinin sahibləri, Göz yaşını sildi necə! Elin bici, elin gici, Haqqı kökündən qazıdı. Deyirəm Şura “kişisi”, Quyruğu yanmış tazıdı, Urus-erməni qaynaşır, Ər xoş günə tamarzıdır; Bu gələn bir bic əyyamı, İli ağır ildi necə! * * * Vətən Kalvayı Məhəmməd ağa, gördü düşüb dara vətən, Kömək yoxdu, arxa yoxdu, qalıb baxtı qara vətən, Xalıd paşanı çağırdı, almasın min yara vətən, Pul verdi o, silah aldı, yurd olmasın sara vətən, Igidlərə xəbər verdi, yeriyin ərlər, yeriyin, Tüfəngləri hərləyərək, göstərin hünər yeriyin, Düşmən görsə boyunuzu, daldaya sinər, yeriyin. Alovun odun ağzından, qoy çıxsın kənara vətən. Məhmud ağa qabaqdadı, düşməni izləyən qlavuz, Qoşun nizamın saxlayan, onu gözləyən qlavuz, Kafirlərin qlavuzun, qəfil düzləyən qlavuz, Aslan kimi nərə çəkir, “olmaz para-para vətən”. Hacıvəli bir cəng atdı, ermənilər pərən oldu, Dağıldılar sərçə kimi, sanki qıran-qıran oldu. Qaçaq Usubun bu oğlu, bu döyüşdə ərən oldu. Yurd uğrunda öldü getdi,yenə düşdü dara vətən, Aşıq Nəsib nə görübdü, hamısını düz söylədi. Çoxusunu unudubdu, bəlkə hələ az söylədi. Mən deyirəm hacavatnan, saz səsləndi, saz söylədi. Yağı olan saqqat getdi, axır tapdı carə vətən. * * * == Divanilər == Allah Qohum-qardaş o tərəfdə, kimdən xəbər alım,Allah, Ürəyimdən qanlar axır, xoş xəyala dalım,Allah?! Qaralanıb elim mənim, yarı orda, yarı burda, Zəhər olub xörək aşım, bilməm olüm,qalım,Allah?! Qəfildəncə gözüm dolur, könül arayır Canbazı, Dodağımdan bir ah qopur, görəmmirəm gələn yazı. Dərd əlindən qaradayam, oldum şadlığın möhtacı, Axı, necə məclis qurum, telli sazı çalım,Allah. Qəm əlindən gəl, ey Nəsib, dağlara de dərdini sən, Dərd görənə, həm yeyənə, ağlara de dərdini sən. Arpa kimi Qaraxan tək, çağlara de dərdini sən, Dağ-daş, sular kömək olsun, dəyişsin əhvalım,Allah. * * * Gərək Qarayola getmək çətin, Ona qara qəm gərək. Qəmliliyə həm ağ-qara, Həmi şöhrət-nam gərək. Pünhan ola pis kəslərdən, Uya aləm sirrinə. Dədələrə bir münasib, Xəlvəti bir dam gərək. Türkdə sirli, möcüzatlı Ata olar hər anı. Günçıxanla günbatandı Hər atanın məkanı. Ürəkləri təpər dağı, Qəlbləri gövhər kanı. Üzü nurlu, coşqun təbli, Bilgiləri tam gərək. Qara dünya yolçusuyam, Amma özüm ağ ata. Əllərimdə gün işığı - Dərdi, qəmi dağıda. Qalxa bir ərşi-əlaya, Könlüm istər tağ ata. Görüb İşıqlı babam, Nəsib ala nam gərək. * * * == Nanaylar == Ota nanayı Gedir dağa, dağa, bala el köçü, Hala, hala, hala, bala, hala, gəl. Nanı, nanı, nanı, bala nanayı. Bullam telin sanı, bala, nanayı. Ay qız məni, məni, bala, az incit, Yola, yola, yola, bala, yola gəl. Nanı, nanı, nanı, bala, nanayı, Bullam, telin sanı bala, nanayı. Billəm nədi, nədi, bala, amacın, Yoxdu mənim, mənim bala, əlacım? Nanı, nanı, nanı, bala, nanayı. Bullam telin sanı bala, nanayı. Gəl biz gedək, gedək bala yamaca, Yola, yola, yola, bala, yola gəl. Nanı, nanı, nanı, bala, nanayı. Bullam telin sanı bala, nanayı. * * * == Bağlamalar == Xəbər ver Səndən xəbər alım, Aşıq Ələsgər, Doqquz nədi, sənətindən xəbər ver?! Neçə doqquz bir-birinə bağlıdı, O doqquzun qüdrətindən xəbər ver?! Doqquzu nə dildə edir söhbəti? Doqquzu doqquzdan buraxmır qəti. O doqquzda nə görübsən xilqəti? O doqquzun xilqətindən xəbər ver! Doqquzu birləşib tapıb necə yol, Kim idi onları elədi qəbul? Necə şah, vəzirdi qarşısında qul, Nəsib deyər, hikmətindən xəbər ver! * * * == Deyişmələr == Aşıq Nəsiblə Aşıq Ələsgərin deyişməsi (1) Kor Nəsib: Bir aşıq gəlibdir Güllübulağa, Xoşa gəlmir nə avazı, nə səsi. Hayıf ki, görmürəm toy-büsatını, Deyirlər, seyiddi, ağır nəfəsi. Aşıq Ələsgər: Fəhmi kora verib, zehni üstəlik, Xaliqin zəlilə budur müjdəsi. Mərd mərdi öldürsə intizar qalmaz, Kişiyə dəyməsin namərd gülləsi Kor Nəsib: Nə saz çala bilir, nə də oxuya, Yun tök qabağına kilim toxuya. Qonaq edin pendir, çörək, yuxaya, Dolsun dağarcığı, həm də kisəsi. Aşıq Ələsgər: Toxunmaram sənin kimi zəlilə, Hədələmə məni xalqın əliylə. Bir qulaq as, nəsihətə, dəlilə, Eşidənin səndən gəlsin həvəsi . Kor Nəsib: Nəsib çox aşıqnan açıb meydanı, Başına dar edib, bu gen dünyanı Müsafirdi yığın, ona dövarnı Deyirlər çoxdur nəticəsi, nəvəsi Aşıq Ələsgər: Ələsgər hər yanı, gəzib, dolaşar Müxənnət görəndə xəyalı çaşar Pay yığmaqda, Kor Nəsibə yaraşar Çünki, yoxdur gözlərinin giləsi. * * * Kitabxana.az · https://kitabxana.az/authors/asiq-nesib İctimai mülkiyyət (müəllifin vəfat ili: 1944). Public domain (author died 1944). Original text only.