Aşıq Ələsgər. Əsərləri Aşıq Ələsgər (1821–1926) == Qoşmalar == A bivəfa A bivəfa, a bimürvət, nainsaf, Keçən günlər heç yadına gəlməzmi?! Yoxsa unudubsan əhd-peymanı, Leyli Məcnununu yada salmazmı?! Ayrılıq bizlərə oldu müqərrəm, Hicrandan ciyərim bağladı vərəm. Quldan xəta gələr, ağadan kərəm, Məşuq aşiqinə kərəm qılmazmı?! Ələsgərəm, düşdüm eldən avara, Axtardım, dərdimə olmadı çara. Bir iyidin əli yetməsə yara, Qocalıb, başına küllər olmazmı?! * * * Allahın adı ilə İbtidada “əlif” – Allah, “Be” – birliyə dəlalətdi. “Te” – təkdi vahidi-yekta, Arif bu elmə bələddi. “Se” – sabitdi doğru yola, “Cim” – ucadı, bax calala, “He” – mehribandı halala, Münkir ondan xəcalətdi. “Xe” – birdi xaliqi-əkbər, “Dal” – doğru doqquz fələklər, “Zal” – zikr eylə dildə əzbər, “Re” – rəsulumuz Əhməddi. “Ze” – zəbanı aç xudaya, “Sin” – salam et, getməz zaya, “Şin” – şövq elə o mövlaya, Qeyri söhbət məsiyətdi. “Sad” – səbri şahi-heydərə, “Zad” – zərbin vurdu Əntərə, “Ta” – tərif çıxdı göylərə, Ağam kani-şücaətdi. “Za” – zülm edəcək düşmənə, “Eyn” – həyati-çeşmanə, “Ğeyn” – ğül-ğüli-dövranə, “Fe” – fəna, “qaf” – qiyamətdi. “Kaf” – “kun” ilə tutub qərar, “Lam” – lal, necə hesab verər, “Mim” – möminə yol göstərər, Ismi-paki Məhəmməddi. “Nun” – nida eylər hər zaman, “He” – hamıya yetər fərman, “Vav” – vay deyər, yatma, oyan, Sanma səhni-zərafətdi. “Lam – əlifla” – birdi Allah, “Ye” – yekdi adil padişah. Ələsgər, tutduğun günah Bağışlansa, çox hörmətdi. * * * Arasında Təzə aşnalıqla köhnə dostluğun Fərqi var qış ilə yaz arasında. Namərddə qaydadı: kəsər basdığın, Hər kəs hesab çəksin öz arasında. Qüdrətdən ucalan zülm ilə enməz, Haqdan yanan çıraq bad ilə sönməz. Dost dostdan inciyər, qəlbində dönməz, Olar bir az ərki naz arasında. Ələsgərəm, qəmü-möhnətdi yüküm, Fil çəkməz bu dərdi, mən necə çəkim?! Haqq ilə nahaqqı axtaran hakim Tapar qulaq ilə göz arasında. * * * Ay nədən oldu -bağlama-qıfılbənd*** Yerin, göyün, ərşin, kürsün, insanın Künhü, bünövrəsi ay nədən oldu? Yeri göydən, göyü yerdən kim seçdi? Hikmətin dəryası ay nədən oldu? Yeddi qat göy nə növ ilə quruldu? Neçə qəndil, neçə sütün vuruldu? Sən kimsən, mən kiməm kimdən soruldu? Ustadlar ustası ay nədən oldu? Nədən loh yarandı, nədəndi qələm? Neçə hüruf o məclisdə oldu cəm? Aləmi-ərvahda qurulan ələm Ayəsi, şüqqəsi ay nədən oldu? Mansırın toxmağı, İsrafil suru, Kəbənin Zəm-zəmi, Musanın Turu, Nitqimin guyası, didəmin nuru, Sərimin sevdası ay nədən oldu? Yazıq Ələsgərəm, intizarım var, Alimsənsə, məni eylə xəbərdar: Elmi hardan tapdı cümlə aşıqlar? Şeri-müəmması ay nədən oldu? * * * Bax-bax Şəriət oxuyan, təriqət bilən, Haqlıq eyləyirsən, haqq dinə bax-bax! Qalmayıb dünyada “mənəm” deyənlər, Həzrət Süleymanın taxtına bax-bax! Oxuduğun Quran hardadı, hanı?! Hansı yola dəvət edir insanı?! Salıbsan zindana gözəl bir canı, İqbalına bax, bax, baxtına bax, bax! Ələsgərin könlü geyib qaralar, Şəfa bulmur qəlbindəki yaralar. Qoca səfa sürər, gözəl saralar, Tarixinə bax, bax, vaxtına bax, bax! * * * “Bəli”, - deyib yol-ərkana gəlmişəm “Bəli”, - deyib yol-ərkana gəlmişəm, Nəqş olub sinəmdə eşqin kitabı. Çeşmi-nübüvvətə aşiq olmuşam, Bir suala verrəm yüz min cavabı. Gövhər sözüm məclislərdə yayılı, Arif ondan mətləb qanıb ayılı. İbadət eyləyən mömin sayılı, Səxavətin ondan çoxdu savabı. Haqdı sözüm, yetirəsən isbata, Yemə riba, meyl eləmə qiybata. Şəriətdə haramdı zina-ləffata, Ondan bəd yazırlar xəmri-şərabı. Xaliqindən utan, məndən utanma, Şəcərətil-mövti heç səhl sanma. Miyata qail ol, qafil dolanma, Haqdı mizan, Sirat, qəbir əzabı. Əgər zərrə qalsa xümsün, zəkatın, Hərgiz qəbul olmaz sovmü səlatın. Haqq yanında möhr olunmaz baratın, Salarlar boynuna odda tənabı. Dəyəndə yarpağa, səslənər guşun, Fəhm eylə, cəm olsa idrakü huşun. Sürüldü karvanın, köçdü tay-tuşun, Fərmani-qüdrətin budu xitabı. Aldanma dünyanın bu fənasına, Gül olmaz gövhərli xəzanasına. Özün yetir şahın astanasına, Dərdlərə dərmandı, dərin turabı. Yazıq Ələsgərəm, zarü binəva, Elə iş tut, olsun dərdinə dava. Aldanıbsan nəfsə, tapıbsan hava, Dərk eləyib qanmayıbsan hesabı. * * * Bəyistan Dodağın qönçədi, dişlərin sədəf, Qaşların qüdrətdən qara, Bəyistan! Gəl, elə süzdürmə ala gözləri, Vurma ürəyimə yara, Bəyistan! Eşq əhliyəm, dərd çəkməkdən üzülləm, Nəsildən nəcibsən, əslini billəm, Bir saat camalın görməsəm ölləm, Görsəm də yanaram nara, Bəyistan! Qəza-qədər məni kəc dolandırar, Sevəni sevəndən tez usandırar. Bülbül özün oda vurar, yandırar, Qönçə meylin versə xara, Bəyistan! Ələsgərəm, doğru yoldan azmaram, Hərcayı gözələ tərif yazmaram, Yüz il keçsə, əlim səndən üzmərəm, Çəksələr dilimdən dara, Bəyistan! * * * Bəylərin Arif məclisində vəsfin eylərəm, Var yanımda amanatı Bəylərin. Atadan, babadan çörək sahibi, Mərdanədi əsli, zatı Bəylərin. Elə ki, yetişdim mən otağına, Elə sandım, düşdüm cənnət bağına. Müşk, ənbər düzülüb hər bucağına, İrəflərdə cavahratı* Bəylərin. Markiz, mavzer, süzən, aynalı, berdon... Səhv düşdüm sayında, doqquzdu, ya on. Meşoğ ilə patron, qutuyla piston, Yox kimsədən ehtiyatı Bəylərin. Neçə padişahlar orda olub cəm, İki dərviş “ya Hu!” deyir dəmadəm. Səddə İsgəndərdi, səxada - Hatəm, Var evində xan büsatı Bəylərin. Canım qurban olsun belə bir dosta, Mərtəbəsi hündür, nəfsi şikəstə. Müşgüldə qalanlar gəlirlər bəstə, Qan bağlayır məslahatı Bəylərin. İbrahim tək hörmət qoyur mehmana, Heydər kimi nərə çəkir düşmana. Qələm Zülfüqar tək kəsir hər yana, Evlər yıxır “zarafatı” Bəylərin. Coş edən dərya tək möc verir təbi, Məddahi-mövladı, budu səbəbi. Firəng, rusi, farsi, türki, ərəbi – Beş dil ilə var savadı Bəylərin. Ələsgər ərz etsin, sən mətləbi qan, Olmaz bu təmkində nə sultan, nə xan. Fağra mərhəmətli, dosta mehriban, Yaxşı keçər qiyamatı Bəylərin. * * * Bilə Abbasdan Heydərə şikayətim var, Göyüş təsdiq edə, hər mahal bilə. İyid cavanlıqda dəli gərəkdi, Qocaldıqca mərfət tapa, hal bilə. Ağıldan nöqsanlı, kamaldan azam, Haçan olsa, Göy Aşıqdan mən sazam. Istəyirəm, sana bir dastan yazam, Qubernat eşidə, yaranal bilə. Yazıq Ələsgərəm, abdal olmuşam, Seçilib cövhərdən zülal olmuşam, Sən ağ çalsan, mən də göy çal olmuşam, Lazımdı ki, çalın qədrin çal bilə. * * * Üç şey Bu dünyada üç şey başa bəladı: Yaman oğul, yaman arvad, yaman at. İstəyirsən qurtarasan əlindən, Birin boşla, birin boşa, birin sat. Ov keçdi bərədən ata bilməzsən, Uçdu getdi əldən, tuta bilməzsən, Yerisən yüyürsən çata bilməzsən, Görürsən ki baxtın yatdı, sən də yat. Qılma Ələsgəri məhrumu - didar, Tərəhhüm et mənə bir busə ey yar! Üç həriflə ismin eylədin aşkar; Biri kafdı, biri lamdi, biri sat. * * * "Can" desin Yaradan yaradıb külli-aləmi, Arif olan bu fərmana “can” desin. Yeddi yer, yeddi göy, yeddi də damu, Səkkiz Cənnəti-Rizvana “can” desin. On iki aya qərar qoyub – bir ildi, Altısı müttəsil, çox mötədildi, Üçü bəddi, həmrah olmaq müşgüldü, Qəsd eylər qovğaya, qana “can” desin. Novruzda bahara deyərlər “bəli”, Gah kamala yetər, gah olar dəli. Gün vuranda, güneylərdən sel gəli, Qüzey istər, zimistana “can” desin. Yazın bir ayında xoş keçsə illər, Zoğ verib rişədən, açılar güllər. Qışın zəmhəririn çəkən bülbüllər Şeyda olsun, gülüstana “can” desin. Kükrər dağlar, bir-birindən deyini, Seçmək olmaz gədasını, bəyini. Fərvərdində səbzə libas geyini, Göydən yağan ağ neysana “can” desin. Aranda qalanlar meyl eylər bağa, Isti vurar, bürkü dolar otağa. Bəzənər gözəllər, çıxar yaylağa, Mənzilgahlar ol mehmana “can” desin. Yaylaq müntəzirdi, yolların gözlər, Boyun əyər bənövşələr, nərgizlər. Çeşməyə yetəndə gəlinlər, qızlar, Göllərdə çalxanan sona “can” desin. Olar gözəllərin əhdi-peymanı, Alaçıq qurulcaq, kəsər qurbanı. Ələsgər şəninə desin dastanı, Fəxr eləsin, doğan ana “can” desin. * * * Çəkirsən Müxənnət zamana, bimürvət fələk, Şamı sübhə, sübhü şama çəkirsən. Ləhzədə açırsan min cürə kələk, Gah pozursan, gah nizama çəkirsən. Çox həsrətlər görmür öz kimsəsini, Vaya döndərirsən şadlıq bəhsini, Tərəqqi-tənəzzül kəmənçəsini, Gah zilləyib, gah da bəmə çəkirsən. Rəhimsən, kərimsən, ədlü ədalət, Könüldən xəbərdar, hər dilə bələd. Seyiddən, molladan, dostdan xəcalət, Bu nə dağdı, sən sinəmə çəkirsən?! Səksən il qurğuna qıldım tamaşa, Səndə bir etibar görmədim, haşa... Heç kəs dövran sürüb çıxmadı başa, Əkməz kotan kimi xama çəkirsən. Bərhəm olsun təqdir, pozulsun yazı! Bu qurğuya heç kəs olmaz irazı; Eşşəyə çullayıb əbrü ətlazı, Köhlən deyin, şahlıq dama çəkirsən. Arpadan incikdim, bitmədi gəndüm, Darıyla dareqan heç deyil fəndim, Candan bezdim, öz-özümdən iyrəndim, Axırımı nə həngama çəkirsən?! Ələsgər qəlbinə saldın işığı, Məclislər zinəti, el yaraşığı, Əzizliklə saxladığın aşığı Zəlilliklə intiqama çəkirsən. * * * Çəkmiyə İnsan payız ölə, yazda dirilə Zimistanda boran-qarı çəkmiyə. Günü-gündən işi düşər müşgülə, Hər kəs namus, qeyrət, arı çəkmiyə. İncik olma qoca aşığın yaşından, Vaqif ol könlünün eşq ataşından. Bülbül gül yolunda keçər başından, Əgər gül köysünə xarı çəkmiyə. Eşq ucundan tapdı xatalar məni, Qul deyə həbəşdə satalar məni, Qoyub top ağzına, atalar məni, Bəlkə, canım bu azarı çəkmiyə. Xəstə könül gəzir bu təmənnada, Möminlər pənahı, sən yetiş dada! Mərd iyidə ölüm haqdı dünyada, Yoxsul olub, ahü zarı çəkmiyə. Ələsgər, dəstini üzmə damandan, İstə mətləbini sahib-zamandan. Məhəmməd ümməti çıxmaz zindandan, Ta ki ağam Zülfüqarı çəkmiyə. * * * Çərşənbə günündə, çeşmə başında Çərşənbə günündə, çeşmə başında Gözüm bir alagöz xanıma düşdü. Atdı müjgan oxun keçdi sinəmdən, Cadu qəmzələri qanıma düşdü. İşarət eylədim dərdimi bildi, Gördüm həm gözəldi, həm əhli-dildi, Başını buladı, gözündən güldü, Güləndə qadası canıma düşdü. Ələsgərəm hər elmdən halıyam, Gözəl, sən təbibsən, mən yaralıyam, Dedi nişanlıyam, özgə malıyam, Sındı qol-qanadım, yanıma düşdü. * * * Dağıtsın O cəllad qaşların qəhri, qəzəbi Qəsd eylər cismimdən canı dağıtsın. Gözün talan salar Azərbaycana, Dilin istər, Alosmanı dağıtsın. Sürahi gərdənli, qəddi mötədil, Zəbərcəd kəlməli, misali-bülbül. Allahı sevərsən, bircə danış, gül, Dərdi, qəmi, bu sevdanı dağıtsın. Uruhum, cismanım, nəbzim, həyatım, Zinətim, zivərim, adım, isbatım. Lisanından gəlməyəndə baratım, Naləm istər bu dünyanı dağıtsın. Ələsgərəm, yandım, aman, əl-aman! Belə mürvət olmaz, ay qaşı kaman! Hər kim dostdan dosta qandırsa yaman, Tufanasın kərəm kanı dağıtsın! * * * Dağlar 1 Bahar fəsli, yaz ayları gələndə, Süsənli, sünbüllü, lalalı dağlar, Yoxsulu, ərbabı, şahı, gədanı, Tutmaz bir-birindən aralı dağlar. Xəstə üçün təpəsində qar olur, Hər cür çiçək açır, laləzar olur, Çeşməsindən abi-həyat car olur, Dağıdır möhnəti, məlalı dağlar. Yazın bir ayıdı çox yaxşı çağın, Kəsilməz çeşməndən gözəl yığnağın, Axtarma motalın, yağın, qaymağın... Zənbur çiçəyindən bal alı, dağlar! Yayın əvvəlində dönərsən xana, Son ayda bənzərsən yetkin bostana, Payızın zəhməri qoyur virana, Dağıdar üstündən calalı, dağlar! Gahdan çiskin tökər, gah duman eylər, Gah gəlib-gedəni peşiman eylər, Gahdan qeyzə gələr, nahaq qan eylər, Dinşəməz haramı, halalı dağlar. Ağ xələt bürünər, zərnişan geyməz, Heç kəsi dindirib keyfinə dəyməz, Sərdara söz deməz, şaha baş əyməz, Qüdrətdən səngərli, qalalı dağlar. Köçər ellər, düşər səndən aralı, Firqətindən gül-nərgizin saralı, Ələsgər Məcnuntək yardan yaralı, Gəzər səndə dərdli, nalalı, dağlar! Ərbab - burada: varlı, dövlətli. Gəda - fəqir, dilənçi. Abi-həyat - dirilik suyu. Möhnət - burada: həsrət. Məlal - kədər, qəm. Zənbur - arı. Zəhmər - şaxta, burada: dəhşət. Qeyz - acıq, hirs, qəzəb, hiddət. Dinşəməz - ayırmaz, fərq qoymaz. Zərnişan - zərlə işlənmiş (parça) Firqət - ayrılıq. * * * Dağlar Bir ay yarım nobahardan keçəndə, Car olur köksündən sellərin, dağlar! Çalxanır sonalar, çığrışır qazlar, Zəm-zəm zümzüməli göllərin, dağlar! Hanı mən gördüyüm qurğu-büsatlar!? Dərdməndlər görsə, tez bağrı çatlar; Mələşmir sürülər, kişnəşmir atlar, Niyə pərişandı halların, dağlar?! Hanı bu yaylaqda yaylayan ellər!? Görəndə gözümdən car oldu sellər. Seyr etmir köksündə türfə gözəllər, Sancılmır buxağa gullərin, dağlar! Hanı mərd iyidlər, boş qalıb yurdu!?' Səxavətdə Eldar nur-alə-nurdu. Erkək kəsib, ağır məclis qururdu, Şülən çəkilirdi malların, dağlar! Gözəllər çeşməndən götürmür abı, Dad verə dəhanda Kövsər şərabı. Xaçpərəstlə düşdü Bund inqilabı, Onunçün bağlandı yolların, dağlar! Sarınərdən top-tüfəngin atılı(r), Qısır Murğuz Şah-dağına çatılı(r). Bir əmliyin bir tümənə satılı(r), Xəzəl olu(r) yenə pülların, dağlar! Kəpəz, Murov, Qonur - gör neçə dağ var… Üstünə nur yağsın, ay dəli Qoşqar! Yayın ort(a) ayında yağdırırsan qar, Səf çəkib üstündə salların, dağlar! Elə ki, şər gəldi, qaraltdı qaşı, Dumana qərq olur dağların başı. Düşəndə gürg ilə kəlbin savaşı, Uzun çəkir qi(y)lü-qalların, dağlar! Halıyam Eldarın var cümləsindən, Gecə yatmır bir-birinin bəhsindən. İyid nə'rəsindən, güllə səsindən Dəyməmiş tökülür kalların, dağlar! Həsənnənə, Həsənbaba qoşadı, Xaşbulaq yaylağı xoş tamaşadı. Arsız aşıq elsiz niyə yaşadı, Ölsün Ələsgərtək qulların, dağlar! * * * Dayanmaz Könlümün şüşəsi, saqın ki, sınar, Toxunarsa ayna daşa, dayanmaz. Əl dəyməmiş yaraların sızıldar, Vursan sinəm üstə maşa, dayanmaz. Xəstə könlü istər narı görəndə, Çaşır ağlım-huşum yarı görəndə. Bülbül gül üstündə xarı görəndə Qan ağlar, ruxsarı yaşa dayanmaz. Ələsgər də nazlı vara qul ola, Yanıb cismi ataşına kül ola. Canı çıxar dərd ürəkdə bol ola, Qəm qalxıb başından aşa, dayanmaz. * * * Dəli Alı Gün kimi aləmi tutubdu adı, İyidlər sultanı, xanı Dəli Alı. Pirim – Şahi-Mərdan verib muradı, Artırıb şövkəti, şanı Dəli Alı. Götürüb süzəni, minəndə ata, Fələk “Əhsən!” deyir boya, büsata. Nərə çəkib təpinəndə saldata, Sel kimi axıdar qanı Dəli Alı. Namərdlər əlindən çəkirlər haşa, Namuslu iyidsən, səni yüz yaşa! Tüfəngin gülləsi işləyir daşa, Tək qaytarır yüz düşmanı Dəli Alı. Dərs alıbdı o, Əliyyi-əladan, Xof eyləmir Xeybər kimi qaladan. Gəzən zəlzələdən, yaman bəladan Hifz eyləsin kərəm kanı, Dəli Alı! Məclisində duran canlar sağ olsun! Həmişə məclisdə bu damağ olsun! Sərdar bağışlasın, üzün ağ olsun! Sən sürəsən bu dövranı, Dəli Alı! Ələsgərin toy işi var əlində, İşi təhər tapıb Göyçə elində. Sənin kimi mərd iyidin yolunda Qurbandı aşığın canı, Dəli Alı! * * * Dəyməmiş Dad sənin əlindən, a qanlı fələk, Könül həsrət qaldı yara dəyməmiş. Köhnə yaram qövr eylədi təzədən, Təbib neştər vurdu yara dəyməmiş. Gözüm qaldı “əlif”, “bey”də, “yasin”də, Yaradanım, kömək eylə ya sində. Qaldım səməndər tək qəm dəryasında, Yandı balü pərim nara dəyməmiş. Ələsgər, üsyanın çıxıbdı sandan, Öldürsən zənburu, əl çəkməz şandan. Hərcayıdan, müxənnəsdən, nadandan, Nə söz qaldı sənətkara dəyməmiş. * * * Dolanır Axşam-sabah, çeşmə, sənin başına Bilirsənmi, necə canlar dolanır!? Büllur buxaq, lalə yanaq, ay qabaq, Şahmar zülfü pərişanlar dolanır. Afərin xudanın haqqı-sayına!.. Camalları bənzər bayram ayına, Belə gözəllərin xaki-payına Mənim kimi çox qurbanlar dolanır. Gördüm gözəlliyin bizə bildirir, Qaş oynadır, xəstə könlüm güldürür, İşvəyü nazıyla adam öldürür, Qəmzəsində nahaq qanlar dolanır. Məni qoca gördü, ürbəndin açdı, Ala gözlərinə gözüm sataşdı, Huş başımdan getdi, xəyalım çaşdı, Mürği-ruhum asimanlar dolanır. Adım Ələsgərdir, Göyçə - mahalım, Dolanım başına, mən dərdin alım, Hüsnün şöləsinə xəstə xəyalım Pərvanədi, şəmistanlar dolanır. * * * Dolansın Gərdəninə neçə şahmar dolanıb, Könül istər, o şahmara dolansın. Ərzim alıb, iltimasım tutmasan, Məcnun olsun, bu dağlara dolansın. Bəyənmişəm xəsyətini, halını, Yaradan bol verib huş-kamalını, Sən Allah, gizlətmə mah camalını, Şöləsinə, qoy, füqara dolansın! Bal ki bahalandı, qırıldı arı, Yağ satanlar mala saldı azarı, Min manata qaldırdılar onları, Nə gün çıxsın, nə sitara dolansın! Dad sənin əlindən, çarxı-kəcmədar! Ürəyimdə yüz dərmansız yaram var; Aşıq – dəyirmançı, ağa – çarvadar, Sərraf gəlsin bu bazara, dolansın! Zalım cəllad nə giribdi qəsdinə; Xəbər verin övladına, dostuna. Şahlar şahı sayə salsın üstünə, Ələsgər tək baxtı qara dolansın! * * * Döndü, nə döndü Çarx dolandı, baxtım tapdı tənəzzül, İqbalım şikara döndü, nə döndü! “Can” deyən dostlarım, şux gözəllərim Ovsunalmaz mara döndü, nə döndü! Fərhad gördü, sevdi Şirin camalın, Şirin dost əlindən şirin cam alın. Şirincə dövlətin, şirincə malın Axırı zəhrimara döndü, nə döndü! Dad sənin əlindən, çarxı-kəcmədar, Günüm qara keçdi, işim ahü zar. Hay verrəm, qıy vurram, eyləmir şikar, Tərlan baxtım sara döndü, nə döndü! Qəza-qədərinə fəhm eylə, bir gül, Tərəqqidən təvəllüddü tənəzzül. Muşriki göndərdi hakimi-adil, Şümr sitəmkara döndü, nə döndü! Bu dərd qaldı Ələsgərin canında, Haqq-nahaqq seçilər haqq divanında. Gövhər zibil oldu nadan yanında, Dünya mana tara döndü, nə döndü! * * * Dönübdü Fələyin qəhrindən, el töhmətindən, Dərdim artıb bir ümmana dönübdü. Dostun firqətindən, yar həsrətindən, Bahar mana zimistana dönübdü. Eşqin girdabında düşmüşəm ləngə, Torbakeşlər tənə qılır peşəngə. Gürbə şirə dönüb, muşlar pələngə, Bəqə qızıb kərgədana dönübdü. Arif, bu sözləri fikr eylə dərin, Artırma dərdini sən Ələsgərin. Qiblənüma məhəbbəti dilbərin, Meyli bizdən qeyri yana dönübdü. * * * Dönübdü A bimürvət, axı səndən ötəri Ah çəkməkdən bağrım qana dönübdü. Qədd əyilib, gül irəngim saralıb, Xəzan dəymiş gülüstana dönübdü. Dindirirəm, danışmırsan, gülmürsən, Xəbər alıb ev halını bilmirsən, Endiribən məclisimə gəlmirsən, Yoxsa, taxtın Süleymana dönübdü?! Dal gərdəndə siyah zülfün hörübsən, İnkar eyləməynən, ilqar veribsən. Yazıq Ələsgərdən üz döndəribsən, Ya baxt yatıb, ya zamana dönübdü. * * * Dünyada Qafil dilim, bu nə yoldu tutubsan, Sərf edirsən nə kamaldı dünyada. Dövlətə güvənib, gül tək açılma, Çox sənin tək güllər soldu dünyada. Kibridən qəlbində bərkitmə barı, Top dəyər, dağılar bürcü, hasarı, Yüz sənin tək ahu gəzən şahmarı, Fələk kəməndinə saldı dünyada. Guşumda sırğadı, sinəmdə dağdı, Ağıllı unutmaz, necə ki sağdı: Dövlətdən qismətin beş arşın ağdı, Çəkdiyin qovğadı, qaldı dünyada. Fələk bərhəm edib çox nizamları: Söndürüb zülm ilə yanan şamları. Hayıf cavanların gül əndamları, Mara-mura qismət oldu dünyada. Yığılar məxluqat, qurular məhşər, Boyunlarda kəfən, əllərdə dəftər, Onda vay halına, yazıq Ələsgər, Özün getdin, sözün qaldı dünyada. * * * Dürdanəni səngi-siyah içində Dürdanəni səngi-siyah içində Həsrət gözüm görən kimi tanıdı. Könül bivəfadı, heç salmır yada, Göz doymur, gözünün mehribanıdı. Yanaqları güldü, olubdu xəndan, Cismidə mələkdi, nəsildə – insan. Simi-zənəxdandı, mirvari-dəndan, İnnabi ləbləri can dərmanıdı. Adım Ələsgərdi, əslim Göyçəli, Ələst aləmində demişəm “bəli!”. Həm aşiqəm, həm dərvişəm, həm dəli, Canım gözəllərin yol qurbanıdı. * * * Düşmüşəm Hərcayının, dilbilməzin ucundan Dönə-dönə nə ziyana düşmüşəm. Doymaq olmaz gözəllərin boyundan, Pərvanə tək yana-yana düşmüşəm. Dövlətim çox oldu, qıymadım pula, Kor oldu gözlərim, yapışdım dula. Nə ölür, nə itir, canım qurtula, Məcnun kimi biyabana düşmüşəm. Ələsgərəm, incimişəm yarımdan, Aləm yatmaz mənim ahü zarımdan. Boşasam, qorxuram oğlanlarımdan, Boşaya bilmirəm, qana düşmüşəm. * * * Eylə Yeri, göyü, ərşi, kürsü yaradan, Adil padişahsan, ədalət eylə. Könlümün nöqtəsin çıxart qaradan, Məni doğru yola dəlalət eylə. Bir bəlaya düşdüm, candan usandım, Heç kəsə demədim, ürəkdən yandım. Bir təmiz ad ilə ellər dolandım, Nə “çor” deyən oldu, nə “qələt eylə”. Qəddim əyib qəm xirqəsin geyirəm, Məhəbbət odundan taam yeyirəm. Leylü-nəhar “ya hu!”, “ya hu!” deyirəm, Çıxıbdı qəlbimdən “ibadət eylə”. Nə bəlaya düşdüm mən baxtı qara, Eşqin ataşına heç olmaz çara. Qalmışam zindanda aciz, avara, Günahkar, sərgərdan, xəcalət eylə. Xəstə könül, sürün dost irahına, İslam sərdarına, din pənahına. Ələsgər, yön çevir şahlar şahına, Yapış ətəyindən şikayət eylə. * * * Eyləməynən Nəfs ilə mərifət durab cahada, Mərfət deyir: – Belə kar eyləməynən! Nəfs deyir: – Baxma naqqal sözünə, Xeyrin gələn yerdə ar eyləməynən! – Günahkardı nə ki yoldan azan var, İki mələk – xeyir-şəri yazan var. Nəkreyin var, Qıl körpü var, qazan var, Rövşən yollarını tar eyləməynən! – Zimistan çəkmişəm, yeni yaz olub, Üzüm gözəllərə payəndaz olub, Sözüm bəyənilib, işim saz olub, Sən Allah, siftəmi kor eyləməynən! – Haqq bizə göndərib dəlili-ayət, Oruc tut, namaz qıl, eylə ibadət, Mehdi divanında olma xəcalət, Məhşərdə yerini nar eyləməynən! – Sən müztərsən, lovğa-lovğa danışma, Belə sualları məndən soruşma, Nə xeyrimə, nə şərimə qarışma, Qarışsan, çıx, yeri dar eyləməynən! * * * Eyləmişəm Ala gözlüm, səndən ayrı düşəli, Hicranın qəmiylə kef eyləmişəm, Ah-vayınan günüm keçib dünyada, Dərd alıb, qəm satıb, nəf eyləmişəm. Səndən ayrı şad olmuram, gülmürəm, Canımdan bezmişəm, ölə bilmirəm, Nə müddətdi qulluğuna gəlmirəm; Bağışla təqsirim, səf eyləmişəm. Həsrət qoyma gözü gözə, amandı! Yandı bağrım, döndü közə, amandı! Keçən sözü çəkmə üzə, amandı! Hədyan danışmışam, laf eyləmişəm, İnsafdımı, gülə həmdəm xar ola? Tülək tərlan ovlağında sar ola? Ələsgər istəyir bir bazar ola, Seçmişəm gövhəri, saf eyləmişəm. * * * Eylər "Can" deməklə candan can əskik olmaz, Məhəbbət artırar, mehriban eylər. "Çor" deyənin nəfi nədi dünyada, Abad könlü yıxar, pərişan eylər. Nakəs adam danışıqda saz olar, Kərəmdən kəm, səxavətdən az olar. Nütfədən qarışan şeyitbaz olar, Mərd də sığışdırmaz, nahaq qan eylər. Bir gün Mansır qalxar, gələr toxmaq-yay, Dağları atmağa eylər haqq-say. Seçilməz məhşərdə nə şah, nə gəday, Xaliqi-ləmyəzəl haqq divan eylər. Məzəmmət eyləmə mən binəvanı, Sahibi-səltənət, ey gövhər kanı. Mənim sözüm yoldan çıxan mollanı, İnşallah, qaytarar, müsəlman eylər. Mən istərəm, alim, mömin yüz ola, Meyli haqqa doğru, yolu düz ola, Diliylə zəbanı üzbəüz ola, Ələsgər yolunda can qurban eylər. * * * Əvəzdi Gözəllər sultanı, ay Səlbi xanım, Sallanışın bir mahala əvəzdi. Gözlərinə qiymət qoya bilmirəm, Qaşın min tümənlik mala əvəzdi. Sürahi gərdənli, qəddi mötədil, Səni gül yaradıb Cabbari-Cəlil. Ləblərin şirəsi Abi-Səlsəbil, Ləzzəti dünyada bala əvəzdi. Ələsgərin ağlın aldın sərindən, Saf gövhərsən, sərraf seçib dərindən. Sən bir gülsən gülüstanın tərindən, Demək olmaz sana lala əvəzdi. * * * Gedibdi Eşidin, məclisdə arif olanlar, Sərrafam, gövhərim, kanım gedibdi. Ah çəkibən yar yoluna baxmaqdan, Yəqin bilin, yarı canım gedibdi. Nazik barmaqlıdı, şümşad əllidi, Ayna qabaqlıdı, siyah tellidi, Şəkər söhbətlidi, şirin dillidi, Tuti kimi xoş zəbanım gedibdi. Müddətdi, gözümdən olubdu iraq, Əridib cismimi dərdü qəm, fəraq. Büllur buxaq, lalə yanaq, ay qabaq, Ala gözlü Səhnəbanım gedibdi. İş sana ağahdı, qadir Ilahi! Eşq əlindən itirmişəm irahı. Ələsgərəm, budu sözün kütahı: Yar gedəli din-imanım gedibdi. * * * Getmə göz önündən, ay Şəkər xanım Getmə göz önündən, ay Şəkər xanım, Könül mayıl olub o qələm qaşa. Gəl, əyləş məclisdə, sən mənim canım! Mən saz çalım, sən də eylə tamaşa. Mən aşığam, yasaq yoxdu dilimə, Şükr eylərəm haqdan gələn zülümə. Sənin kimi gözəl keçməz əlimə, Yüz il gəzsəm bu dünyanı baş-başa. Gözəllər sultanı, mələklər xanı, Qaytarmazlar pirə gələn qurbanı. Öldür Ələsgəri, qurtarsın canı, Vay xəbərin göndər qohum-qardaşa. * * * Getmə, amandı Gözəllər sultanı, mələklər şahı, Alagöz cananım, getmə, amandı! Dərdindən xəstəyəm, çəkirəm ahı, Həkimim, loğmanım, getmə, amandı! Camalın göyçəkdi bayram ayından, Görən doymaz qamətindən, boyundan. Layiq deyil qurban kəsim qoyundan, Sana qurban canım, getmə, amandı! Mən sana nə deyim, ay mina gərdən?! Kəsmə məhəbbətin, gəl, Ələsgərdən. Günahkar qulunam, salma nəzərdən, Kərəmli sultanım, getmə, amandı! * * * Gəlibdi Allahverdi neylər dünya malını, Vəsf edər Göyçəni – öz mahalını, Yaxın dostlar Ağ Aşığın halını, Sormaq üçün Kərkibaşa gəlibdi. * * * Gərəkdir Aşıq olub, tərki-vətən olanın, Əvvəl, başda pür kamalı gərəkdi. Oturub-durmaqda ədəbin bilə, Mə'rifət elmində dolu gərəkdi. Xalqa həqiqətdən mətləb qandıra, Şeytanı öldürə, nəfsin yandıra, El içində pak otura, pak dura, Dalısınca xoş sədalı gərəkdi. Danışdığı sözün qiymətin bilə, Kəlməsindən ləlü gövhər süzülə, Məcazi danışa, məcazi gülə, Tamam sözü müəmmalı gərəkdi. Arif ola, eyham ilə söz qana, Naməhrəmdən şərm eyləyə, utana, Saat kimi meyli haqqa dolana, Doğru qəlbi, doğru yolu gərəkdi. Ələsgər haqq sözün isbatın verə, Əməlin mələklər yaza dəftərə. Hər yanı istəsə, baxanda görə, Təriqətdə bu sevdalı gərəkdi. * * * Gördüm Gedirdim güzarım düşdü bulağa, Ovçu bərəsində maralı gördüm. Yatır, inildəyir, durub boylanır, Bir neçə yerindən yaralı gördüm. Zalım ovçu onu alıb nişana, Dəlib ürəyini, boyayıb qana, Yıxılıb çevrilir o yan bu yana, Kəsilibdi səbri, qəralı gördüm. Təbib olsam, yaraların bağlaram, Sinən üstün düyünlərəm, dağlaram, Ələsgərəm o səbəbdən ağlaram, Ananı baladan aralı gördüm. * * * Görmədim Bivəfanın,müxənnəsin, nakəsin, Doğru sözün, düz ilqarın görmədim. Namərdin dünyada çox çəkdim bəhsin Namusun, qeyrətin, arın görmədim. Namərdi özümə mən dost eylədim, Yolunda canıma çox qəsd eylədim. Söyütdən bağ saldım, peyvəst eylədim Almasın, heyvasın, barın görmədim. Nəfs aldatdı, hər yetənə xan dedim, Bihuda kollara gülüstan dedim, Əbəs yerə bivəfaya can dedim, Zəhmətin çox çəkdim, karın görmədim. Huşum çaşdı, düşdüm olmaz oyuna, Yetmədim gözəlin əsli soyuna, Aşiq oldum simasına, boyuna, Hayıf ki, kamalda dərin görmədim. Ələsgər, elmində olma nabələd, Doğru söylə, sözün çıxmasın qələt. Şahiddə iman yox, bəydə ədalət, Qazıların düz bazarın görmədim. * * * Görürsənmi oğrun baxan gözəli Görürsənmi oğrun baxan gözəli, Tərlan kimi necə cilvələnibdi?! Öz nurundan xəlq eyləyib ilahi, Gözləri qüdrətdən sürmələnibdi. Xoş saatda xoş gəlibdi cahana, Yoxdu gözəlliyə qüsur, bəhana, Qənd əzilib dilə, dişə, dəhana, Qaymaq dodaqlara bal bələnibdi. Ələsgər qurbandı belə gəlinə, Sona kimi cumub eşqin gölünə, Gümüş kəmər xub yaraşır belinə Yaxası qızıldan düymələnibdi. * * * Gözəldi Ey şeyx, incik olma Yaxşı xanımdan, Arif olan hər insana gözəldi. Göz baxanda könül doymur zalımdan, İstəyirsən məni qına, gözəldi. Ruhun təzələnsin görəndə gərək, Sən onun könlündə, o səndə gərək. Haqqa şükür qılsın hər bəndə gərək, Kim nə deyir bu dövrana, gözəldi. Çox baxıbsan, sənin gözün doyubdu, Ələsgərin ciyərini oyubdu. Çəkən çəkib, hər nişanın qoyubdu, Xub yaraşır zinət ona, gözəldi. * * * Gözəllər Gözüm gördü, könlüm qəmdən ayıldı, Çıxdınız qarşıma dəstə, gözəllər! Camalın şöləsi nuri-təcəlla, Görsə şəfa tapar xəstə, gözəllər! Qəmgin idim, sizi görüb gülürəm, Qaşınız qiblədi, səcdə qılıram. İkram ilə sizə sarı gəlirəm, Siz də gəlin asta-asta, gözəllər! Minəş Günə bənzər, Əsli bir Aya, Şəms olub, aləmə salıbdı saya. İncimərəm, qəsəm olsun xudaya, Qədəm bassa gözüm üstə gözəllər. Sizi gördüm, çaşdı ağlım, kamalım, Güllüyə qurbandı dövlətim, malım. Olmayaydı bir qocalıq, bir ölüm, Yaşayaydı bu həvəsdə gözəllər! Pərzad məlakədi, Gövhər bir xanım, Görən kimi getdi dinim, imanım. Yazıq Ələsgərəm, sərgərdan canım, Qurban sizin kimi dosta, gözəllər! * * * Güləndam Səni gördüm, əl götürdüm dünyadan, Ala gözlü, qələm qaşlı Güləndam! Alma yanağını, ay qabağını Görən kimi ağlım çaşdı, Güləndam! Tovuz kimi şux bəzənib durubsan, Ala gözə siyah sürmə vurubsan. Sağ ol səni, yaxşı dövran qurubsan, Bu dünyanın sonu puçdu, Güləndam! Heç demirsən, Ələsgərim hardadı? Səbəb nədi, gülün meyli xardadı?! Mənim gözüm sənin kimi yardadı, Hər cəfası mana xoşdu, Güləndam! * * * Güllü Tovuz kimi qalxdın çeşmə başından, Cəmi gözəllərin gözəli Güllü! Almadı yanağın, büllur buxağın, Dodaqların meyli, məzəli, Güllü! Qıya baxdın, məni saldın zillətə, Yusif kimi necə düşdüm qürbətə. Hicran qəmi məni salıb möhnətə, Səni gördüm, dərdim azalı, Güllü! Ələsgər qurbandı, ay boyu minə, İncidən, mərcandan düzüb köysünə. Tərsa üzün görsə, tez gələr dinə, Alim görsə, gedər saz alı, Güllü! * * * Gülpəri Tanrı səni qüdrətindən yaradıb, Gözəlliyinə yox bəhana, Gülpəri! Dodaqların batıb bala, qaymağa, Qənd əzilib dil-dəhana, Gülpəri! * * * Hayıfsan! Danışdıq, barışdıq mərhəmət ilə, İnciklik araya qatma, hayıfsan! Sən tacir olmazsan bir manat ilə, Namusu, qeyrəti atma, hayıfsan! Mövlam məni nəzərindən salmayıb, Huşum cəmdi, ağlım heç azalmayıb. Fani dünya Süleymana qalmayıb, Oyan bu qəflətdən, yatma, hayıfsan! Siz təlaş eylərsiz iynə-biz ilə Bizim barat gəlib-gedir yüz ilə. Əyri ol əyriylə, düz ol düz ilə, Hər yetəni sən aldatma, hayıfsan! Düşəndə məclisə, ağır yığnağa, Bizə hörmət qoyur irəncbər, ağa... Söz uzansa, həcv çıxar qurşağa, Sözün dalın çox uzatma, hayıfsan! Qəsəm olsun xudkeşlərin sərinə, Yalan söz iyidi salar dərinə. Köhnə dağarcığı tumaş yerinə Aşıq Ələsgərə satma, hayıfsan! * * * Xoş gəldin Tərlan tamaşalı, maral baxışlı, Qədəm qoyub asta-asta, xoş gəldin! Yolun sadağası can ilə başdı, Qurban sənin kimi dosta, xoş gəldin! Biz ki, ilqar keçirmişik aradan, Amin desən, tez düzəldər yaradan, Könlüm yasdan çıxdı, qəlbim qaradan, Gülə-gülə bu həvəsdə, xoş gəldin! Gözəllər sultanı, ay mələkzadə, Özün kimi gözəl yoxdu dünyada, Sən ki Ələsgəri salıbsan yada, O səbəbdən gözüm üstə, xoş gəldin! * * * Xurşid Camalın şöləsi nuri-təcəlla, Çırağban eyləyib mahalı, Xurşid! Açıldı niqabın ay qabağından, Aldı başdan ağlı, kamalı, Xurşid! Sərv kimi isığal verib anası, Guşunda güşvara, qızıl tanası. Bağçalar bülbülü, göllər sonası, Dağların ceyranı, maralı Xurşid. Sağdışı Mələkdi, var toy-büsatı, Anası Nazənin, Həmzədi zatı. Ələsgərəm, bu cür qızın qiymatı Min tümən başlıqdı, bahalı Xurşid. * * * PƏNC Alİ-ƏBA İbtida "əlif"dən dərsin almışam, Ələst aləmində demişəm "bəli", Həqiqətdən iki gözəl sevmişəm, Birisi Mühəmməd, birisi Əli. Əlidən dərs aldım eylədim əzbər, Ərşin sütunudur yerlərə ləngər, Fatimeyi-Zəhra, şafeyi-məhşər, Onun seçdim gözəllərin gözəli. Həsən Əl- müctəbda çoxdur şövkəti, Ərşin güşvarəsi, göyün zinəti, Məhşər günü darda qoymaz hümməti, Əsğər qucağında şah Hüseyn gəli. Xəliqi-ləmyəzəl vahid əl-yektay, Qüdrətindən kamal verib mənə pay, Oxu"əlif", "ğeyn"i, eylə haqqı-say, Arif seçər əbcəd ilə cəm əli. Günahım dəryadı, özüm qanmışam, Tutduğum işlərdən çox utanmışam, Püşti-pənahına daldalanmışam, Adım Ələsgərdi, əslim - göyçəli. * * * İçində On səkkiz min aləm, yetmiş iki dil, Ülfət qılır bir bazarın içində. Kimi ətlaz geyir, tirmə qurşayır, Kimi üryan gəzir qarın içində. Qafılsan, işindən tapmayıbsan baş, Üz döndərər səndən qohum, yar, yoldaş, Torpaq soyuq, bədən üryan, kəfən yaş, Tək qalarsan dar məzarın içində. Demək nə lazımdı, özün bilirsən, Bir gün yaranırsan, bir gün ölürsən. Arsız-qəmsiz nə gününə gülürsən?! Yandırarlar səni narın içində. Ələsgər söyləsin, sən mətləbi qan, Belə qərar qoyub qadiri-sübhan: Unutma ilqarı, itirmə iman, İman durar düz ilqarın içində. * * * İmamlar “Bismillahir-rəhmanir-rəhim!” – deyib, Sidq ilə çağırram Şahi-Heydəri. Xişmə gəlib, bir əlində götürdü Səksən min batmanlıq dəri-Xeybəri. Həsən əl-müctəba aləmə rəhbər, Hüseyni-şəhiddi şafeyi-məhşər, İmam Zeynalabdın dilimdə əzbər, Qoyma darda mən zəlilü müztəri! Məhəmməd Bağıra var iltimasım, İmam Cəfərə bağlamışam xilasım, Borcluya zamindi Museyi-Kazım, Qurtarıbdı dardan çox zəlilləri. Qərib imam Rza – Xorasan şahı, Sidq ilə çağıran heç çəkməz ahı. Məhəmməd Tağıdı aləm pənahı, Ona qurban dedim bu canü səri. Əliyyən Nağıdı aləmdə əla, Bir səri min dərdə olub mübtəla. Istəyirsən, müşgül işin həll ola, Sidqi-dillə çağır Həsən Əsğəri. Mehdinin şəninə gəlibdi ayat, Isminə möminlər verir salavat. Yovmi-ərəsətdə etmə xəcalət, Yandırma odlara qul Ələsgəri! * * * İncimərəm İstər dara çəkdir, istər qul eylə, Qoymuşam əmrinə qol, incimərəm. Həsrətindən Məcnun oldum səhrada, Alırsan canımı al, incimərəm. Firqətindən saralıban solanam, İzin versən, yar, başına dolanam, Əlli yol çapılam, yüz yol talanam, Bir şey deyil dövlət-mal incimərəm. Ələsgərəm, yandım eşq ataşında, Gözüm qaldı kirpiyində, qaşında. Qazdır məzarımı çeşmə başında, Sal sinəm üstündən yol, incimərəm. * * * İtibdi Müxənnət zamana, ay kəcirəftar, Sitəmdən necə canlar itibdi?! Zülümünü nümayan eylədin aşkar, Qurğular pozulub, sanlar itibdi. Şər işdən nə tapdın, söyləsən, qanam, Necoldu büsatım, dəmim, dəmxanam?! Tülkü havalanıb, deyir aslanam, Tüf dağıdan ac aslanlar itibdi. Müxənnət meydanda “mənəm” deyibdi, Bu dərd Ələsgərin qəddin əyibdi. Yapalaqlar kəklik alıb yeyibdi, Laçın ölüb, o tərlanlar itibdi. * * * Kamil ovçu ölməyincə usanmaz Kamil ovçu ölməyincə usanmaz, Əldən qoymaz belə sərxoş maralı. Eşq oduna düşən aşkara yanmaz, Pünhan-pünhan mənim kimi saralı. Öldürsələr, qorxum yoxdu qanımdan, Yolunda durmuşam başu canımnan. Tərk oldum vətəndən, xanimanımdan, İnsaf deyil, gəzmə məndən aralı. Aşıq Ələsgərəm, söylənir adım, Budu ürəyimdə mətləb-muradım: Sənin ərin ölsün, mənim arvadım, İkimiz də qalaq yaslı, yaralı. * * * Çəkmiyə Nagah badi-sərsər əsdi üzümə, Ömür bostaiımın tağı kəsildi. Öz əlimdən xəta dəydi gözümə, Bədəndən qolumun sağı kəsildi. Qəza tutdu, kədər məni budadı, Ağlatdı dostları, güldürdü yadı, Zəhirmara döndü ağzımın dadı, Əlimdə şərbətim ağı kəsildi. Könlüm yasdan çıxmır, qəlbim qaradan, Bu dərdü möhnətdən, bu macəradan. Dövlət getdi, hörmət qalxdı aradan, Qapımızdan dost ayağı kəsildi. Müqərrərdi, qaçmaq olmaz ölümdən, Fələyin qılıncı dəydi belimdən, Bir tülək tərlanım getdi əlimdən, Ürəyimin bəndi, bağı kəsildi. Çox qaçdım qəzadan, olmadı çara, Bir vurmuşdu, bir də vurdu dübara, Çinovniklər istədilər qurtara, Dostlarım özümə yağı kəsildi. Qul Ələsgər, işin müşgüldü, müşgül,. Dərdini deməyə yoxdu əhli-dil. Döy başına, fəğan eylə müttəsil, Daha deyib-gülmək çağı kəsildi. * * * Kimi Adı Tərlan, özü tərlan balası, Cilvələnib tərlan tavarı kimi. Üzün görən xəstə düşər müttəsil, Turuncun novrəstə nubarı kimi. Qabaq ayna – çəkilibdi varağa, Dodaq qaymaq, gül yapışıb yanağa. Dolanır gözləri canlar almağa, Şölə salır xanlıq fənarı kimi. Bu gözəl Zeynəbin nışanasıdı, Ləbləri qırxların peymanasıdı, Dəhanı şahlığın xəzanasıdı, Düzülüb dəndanı mirvari kimi. Mələklər şahidi, gözəl sərvəri, Xəstəyə dərmandı buxağın təri. Camalını görən olur müştəri, Misirdə Yusifin bazarı kimi. Ələsgər gəlibdi əcəb yığnağa, Şəki, Şirvan bir telinə sadağa. Necə zinət verib eyvan, otağa, Ətri qoxur Bağdad baharı kimi. * * * Köynəyinə Güləbətin qıyı tər sinən üstə, Nə gözəl yaraşır, qız, köynəyinə. Sinən Kəbə, köynək Kəbə örtüyü, İzin versən, sürtəm üz köynəyinə. Gözəl yaranıbsan qalu bəladan, Yanağın göyçəkdi güldən, laladan. Zərgər gül doğrasın zərin tiladan, Əlindən gəldikcə düz köynəyinə. Ələsgər də dost yolunda sürünür, Sinən üstə dərdə dərman görünür. O köynəyə nar məmələr bürünür, Onçu qurban olluq biz köynəyinə. * * * Qabaqda Şəhrin şöləsindən buldum bələdi, Xoş gəldi xoşuma halı qabaqda. Pir mana göstərdi şah məqamını, Gördüm cəmdi çox calalı qabaqda. Neçə taxt qurulub nuri-münəvvər, Neçəsi zəbərcəd, neçəsi gövhər! Sağda, solda səf-səf yerir mələklər, "Ya hu!", "ya hu!" deyir qulu qabaqda. "Ya hu!", – deyib, bir-birinə uydular, "Ya mən hu!" deyəndə taam qoydular, Cümlə məxluq yemədilər, doydular, Qaldı məcməyilər dolu qabaqda. Neçə sirri gördüm, sirr qaldım aşkar, Səxavət əhlini yandırmadı nar. Salavatla işlər hər dükan, bazar, Zay oldu dünyanın malı qabaqda. Dünyada əl çəkmə sövmü-səlatdan, Təmiz ver, qalmasın xümsü-zəkatdan. Ələsgər, xof etmə puli-Siratdan, İrəhbərdi Cənab Əli qabaqda. * * * Qalmadı “Allah, Məhəmməd, Əli!” deyənlər, Pozuldu qurğular, mizan qalmadı. Zamana bəd gəldi, insan bic oldu, Seyiddə, mollada iman qalmadı. Yığılın danışaq, qəlyan çəkənlər, Bostan becərənlər, şitil əkənlər. Ananov kağıza tütün bükənlər, Qurtardı tənbəki, saman qalmadı. Necoldu Serbiya, Çornuqoriya?! Əl-ayaq altında itdi Italya. German bir bom atdı, qan oldu dərya, Qırıldı, dünyada insan qalmadı. Bağlanıb zavodlar, kəsilib qəndlər, Qaynamır samavar, artıbdı dərdlər. Niyə ağlamasın yazıq övrətlər, Söküldü döşəklər, yorğan qalmadı. Kül başına, iki arvad alanlar, Öz evinə qüli-qalı salanlar . . . . . . . . . . . . . . . . . Kəsildi bərəkət, ayran qalmadı. * * * Qanan ola Can qurban eyləsən, layıqdı, layıq, Bir yar ki, mətləbi tez qanan ola. İşarətlə, qaş-göz ilə anlaya, Nəinki deməklə söz qanan ola. Canım qurban olsun o əhli-dilə, Qaşların oynada, gözündən gülə, Dilin tərpənməmiş dərdini bilə, Qurbanam gözünə, göz qanan ola. Belə yar yetirə baxtın kövkəbi, Dəsti qana ürəkdəki mətləbi. Nə lazım dil deyib, tərpətmək ləbi, Nə keçsə könlündən düz qanan ola. Ələsgər söyləyər söz müxtəsərin; Ağlı kamil ola, kamalı dərin. Eşidənlər deyə “əhsən”, “afərin”, Əgər məclisində yüz qanan ola. * * * Qaşların Ay nazənin, ay qabağın altından Nə göyçək çəkilib qara qaşların! Gözlərin süzüldü, canım üzüldü, Vurdu ürəyimə yara qaşların. Əslin mələk, cismin huri, qılmandı, Camalın şoxundan ciyərim yandı. Zülümkardı, çox nainsaf divandı, Rəhm eləmir günahkara qaşların. Gözlərin görənin canını alır, Həsrətini çəkən vaxtsız qocalır. Sərdarı, sultanı taxtından salır, Bərhəm vurur ürüzgara qaşların. Gözüm qaldı hilal qaşın tağında, Məcnun oldum, qaldım Leyli dağında. Yazıq Ələsgəri qoca çağında, Zülm ilə çəkdirir dara qaşların. * * * Qıjhaqıj Hər kəsin qəsdindən aşıqlıq keçir, Qarşı gəlsin edək cəngi qıjhaqıj. Dəli könül dərya təki çalxanır, Qeyzə gəlir səs ahəngi qıjhaqıj. Hər kəs istər qana aşıq sirrini, Axtarsın dayazı, gəzsin dərini. Qeyli-qala salan aşiq sərini, Siyah çalar qızıl rəngi qıjhaqıj. Ələsgərin qəddi Sinaya yetər, Dərs alanlar gedər sinaya yetər. Əzrail qəsd eylər, sinaya yetər, Can alar dəstində cəngi qıjhaqıj. * * * Qırmızı Yanağı qırmızı, irəngi ağdı, Çırağban eyləyib ağı qırmızı. Ala gözlərinə gözüm sataşdı, Əridi ürəyimin yağı qırmızı. Qüdrətdən çəkilib qaməti-şahbaz, Mərnus dizlik geyib, çəpgəni atlaz, Buxaq düymələnib kağızdan bəyaz, Mərcan düzüb boyunbağı qırmızı. Sərrafam, gövhəri, kanı itirdim. Dəftəri, hesabı, sanı itirdim. Üzün gördüm, din-imanı itirdim, Çəkdi sinəm üstə dağı qırmızı. Ələsgərin meyli ondan üzülməz, Əgər ayrı düşsə, şad olub gülməz, Xəstə düşər, ölməsə də, dirilməz, Müxtəsəri, sözün sağı, qırmızı. * * * Qoca baxtım Nə sevda tapıbsan, nəyə talıbsan? Hansı qəflətdəsən, gəl, qoca baxtım! Ya məndən küsübsən, ya qocalıbsan, Bu sınıq könlümü al, qoca baxtım! Çəkilib pünhana deyirsən: "Sən döz!" Qiyamət odundan pisdi tənə söz. Gümüşüm tunc oldu, zəri zibam bez, Qəlp çıxır aldığım mal, qoca baxtım! Özüm aşıq oldum, oğlum gülləçi, Bildim ki, qalacaq dövlətin üçü. Qırıldı mal-qoyun, qalmadı keçi, İndi də yıxılıb kal, qoca baxtım! Mərdan şirə çəkib, daşdan keçərdin, Dəryalardan ləlü gövhər seçərdin, Pərvazlanıb Qafdan – Qafa uçardın, Keçən günü yada sal, qoca baxtım! Təqdir üçün yaxşı deyil bu adət: Gah çox sevir, gah eyləyir xəcalət. İyidlər at vermir,gözəllər xələt, Gəlmir tənbəkiynən bal, qoca baxtım! Səksəni, doxsanı çecibdir yaşım, Əzrayıl həmdəmim, məzar yoldaşım, Gor deyə tərpənir bəlalı başım. Daha köç təblini çal, qoca baxtım! Ələsgər kəsilib səbrü aramdan, Oxlayıbsan, qanlar axır yaramdan. Haqq ilə qıl sövdə, əl çək haramdan, Halaldan mətləbin al, qoca baxtım! * * * Mənəm Ağıldan kəm, huşdan çaşqın, dildən küt, Naqabil, kəlməsi bisəmər mənəm. Məcnun kimi viranələr küncündə Sərgərdan, səhrayi-qələndər mənəm. İbadət vaxtında müşgül hal oldum, İblis əməlində pürkamal oldum, Qəza vurdu, sin içində lal oldum, Hər sözü dillərdə bir dəftər mənəm. Sənətim məsiyət, yoxdu savabı, Nəkreyinə dilim tutmaz cavabı, Ədalət hakimin payi-turabı, Kamil ustadlara qul kəmtər mənəm. Dolandım bihudə, gəzdim əfsana, Tabe oldum nəfsə, uydum şeytana, Xeyir əməlim yoxdu mərdü mərdana, Günahkar, günahkar, günahkar mənəm. Dünyanın cifəsi aldatdı məni, Unutdum üqbanı, tutdum dünyanı, Bağışla təqsirim, ya kərəm kanı, İrəhm eylə, yazıq Ələsgər mənəm! * * * Məni Xədd ağardı, isbat oldu qocalıq, Bəyənmir gəlinlər, qızlar da məni. İqbal üz döndərib, baxtım yatıbdı, Gör necə qoyubdu düzlərdə məni! Layiq deyil qəmzə sata yar yara, Sərraf yoxdu, dərdim çəkəm bazara. Məcnun kimi necə qoydu avara Tanrı burda səni, bizlərdə məni. Yazıq Ələsgərdən dönüb üzləri, Dost yad olub, yada salmır bizləri. Bivəfa gözəlin tənə sözləri Yandırdı odlarda, közlərdə məni. * * * Mənim Suludin, firudin* dilim əzbəri, Oxusam, xoş gələr avazım mənim. Qünut, rükum, bir də səcdəm səhv olsa, Neyləsəm, səhihdi namazım mənim. Günahkardı nə ki yoldan azan var, İki mələk – xeyir-şəri yazan var, Ərəsət var, Qıl körpü var, qazan var, Orda qəbul olsun niyazım mənim. Ələsgərə şərü böhtan deyənlər, Şeytana qul olub, riba yeyənlər, Zəkatsız dövlətə halal deyənlər, Onlardan halaldı bu sazım mənim. * * * Mənim Bilmirəm ki, nə bəlalı qul oldum, Əzəl qara gəldi iqbalım mənim. Nə zaman ki, nəzərimə sataşır, İtir ağlım, huşum, kamalım mənim. Əsli-Kərəm kimi mən oda yandım, Eşqə düşdüm, öz canımdan usandım, Bimürvətin atəşinə qalandım, Bir soruşan yoxdu əhvalım mənim. Siyah zülfün dal gərdəndə hörəsən, Əl uzadıb, qönçə gülün dərəsən. İstəsən ki, Ələsgəri görəsən, Göyçə mahalıdı mahalım mənim. * * * Məscidin Nabələddim, mən oldum sənə bələd, Kantardan rast oldu yolu Məscidin. Qasım otağıdır hər bir hücrəsi, Behiştin bağıdır dalı Məscidin. Ədalət zənciri çəkilib ərşdən, Hüseynalı xanı getsin behiştə, Pənah xan da gərək olsun bu işdə, Vurulub Irana teli Məscidin. Mərmərdən kərpici, çindən suvağı, Həzrət Xızıra badə verdi saqi, Hazır oldu imam Məhəmməd Tağı, Çarhovuz üstündə gülü Məscidin. Qüsur yoxdur Məhəmmədin dilində, Quranında, ayəsində, dinində, Mömin ağlar Aşuranın günündə, Abi-leysan olub seli Məscidin. Qul Ələsgər deyər, Abbasqulu xan, Sakinim Göyçədir, bilginən pünhan, Sənə kömək olsun qadiri-sultan, Dörd yerdən qurşanıb beli Məscidin. * * * Müşgünaz Sübhün çağı mah camalın görəndə, Xəstə könlüm gəldi saza, Müşgünaz! Sona tək silkinib, gərdən çəkəndə, Bənzəyirsən quya, qaza, Müşgünaz! Camalın görəndə, aya bənzəyir, Sallanışın Züleyxaya bənzəyir, Qabaq ayna, qaşın yaya bənzəyir, Qiymət yoxdu ala gözə, Müşgünaz! Dörd tərəfin bənövşəli bağ olsun! Həmişə yediyin bal-qaymağ olsun! Sağ-solunda qardaşların sağ olsun! Corabları yaxşı bəzə, Müşgünaz! Könül qəmgin, ürək dərdli, vərəmli, Səni gördüm səxavətli, kərəmli. Bir mirzə lazımdı əli qələmli, Mən deyəm, vəsfini yaza, Müşgünaz! Ötkün sözüm, kəskin baxtım olaydı, Ağ otağım, zərrin raxtım olaydı. Ələsgərəm, cavan vaxtım olaydı, Qəddim əyib qəhri-qəza, Müşgünaz! * * * Nə damağı var Göz gözə baxanda məhəbbət ilə, Ciyər alışmağın nə damağı var! Ortalıqda işvə, qəmzə, naz olar, Küsüb-barışmağın nə damağı var! Quşnarov tütünlə Ananov kağız, Bükə paprosunu bir növrəsiə qız, Bir o ola, bir sən, bir otaq yalqız, Deyib-danışmağın nə damağı var! Dura qulluğunda canü baş ilə, Nazü qəmzə ilə, gözü qaş ilə. Gah yalvarmaq ilə, gah savaş ilə, Köysünü açmağın nə damağı var! Könül müştaq ola xətti xalına, Məlakə şəklinə, mah camalına. Alma kimi yanağınıın alına Gözün sataşmağın nə damağı var! Ələsgər, canını, qurban elə sən, Görməyibsən, ləzzətini biləsən. Danışasan, oynayasan, güləsən, Öpüb sarmaşmağın nə damağı var! * * * Nişanası Ay ariflər, gəlin sizə söyləyim, Kəsilib üstümdən yar nişanası. Dost uzaq olmaqla könül yad olmaz, Ölüncə qəlbimdə var nişanası. Nütfədən pak olan özü pak olar, Mömindən törəyən xoşidrak olar. Əndəlib qan ağlar, zəhri çak olar, Görsə gül üstündə xar nişanası. Ələsgərəm, qərq olmuşam bu qəmə, Hədyan sözlər dağ çəkibdi sinəmə. Nakəs, müxənnətdən mətləb diləmə, Yoxdu namus, qeyrət, ar nişanası. * * * Ola Hər yetən gözələ “gözəl” demərəm, Gözəldə gərəkdi işvə-naz ola. Buxağından ətri-bənövşə gələ, Qoynu gülşən ola, bahar, yaz ola. Hər görəndə həsrət ilə sarışa, Deyə, gülə, şirin-şirin danışa, Əl dəyəndə tez-tez küsə, barışa, Ortalıqda söhbət ola, saz ola. Nə uzun, nə gödək, münasib gərək, Ağzı, burnu nazik, dodaq kip gərək, Əndam büllur, bədən güldən saf gərək, Baxtın vura, bu nişanda qız ola. Ərdən boşanmışdan bir az kənar dur, Əri ölən gözələ bax, boynunu bur, Ələsgər, torunu sən tərlana qur, Bəlkə, tora düşən bir şahbaz ola. * * * Ola bilməz Sərraf yüz bəzəsə səngi-siyahı, Əsli – mütəlladı, ləl ola bilməz. Məkəs fəqan eylər zənbur sövtilə, Künhü yox, fəmində bal ola bilməz. Qafil olma, dilim, düşmə həvəsdən, Hərcayı sözüylə incimə dostdan. Muşlar pələng olmaz, tülkülər aslan, Danalar meydanda kəl ola bilməz. Ustad dərin, kamal dərin, söz dərin, Qoydun sinəm üstə eşqin közlərin. Qabiliyyətsiz, mərifətsiz qızların Yüzü bir dərdmənd dul ola bilməz. Müddətdi həsrətəm, camalın görəm, Mətləbimi Mürtəzadan dilərəm. Müxənnəsdə səxa, nakəsdə kərəm, Namərdin cibində pul ola bilməz. Könül, doğru yoldan gəl olma kənar, Əyri yola gedən haqdan utanar. Bu, bir müəmmadı, ariflər qanar, Nadan bu elmdən hali ola bilməz. Ələsgərəm, cəm eylərəm dəftəri, Mərdlərin vəsfidi dilim əzbəri. Naxçıvan xanları, Şəril bəyləri Səxada Səmədə qul ola bilməz. * * * Olacaqdı Dedim, könül, içmə eşqin camını, İçsən, dünya sana dar olacaqdı. Ya dost olma, ya zəhmətdən incimə, Dost yolunda boran-qar olacaqdı. Aldanma dövlətə, uyma dünyaya, Halaldan kəsb eylə özünə maya. Zinakar, haramxor yetişməz baya, Dosta xain baxan kor olacaqdı. Sərgərdan qalmışam mən bu hesaba, Fələk qurğusuna əhsən, mərhəba! Novrəstə gözəllər tapmasın hava, Qönçənin həmdəmi xar olacaqdı. Hesabdarlar gələr, çəkər hesabı, Günahkarlar necə gətirər tabı!? Mizan, Sirat, sual, qəbir əzabı– Bu işlər qabaqda var, olacaqdı. Ələsgər, axtarma qüdrətin sirrin, Zülmətdə işıq var, acıda şirin. Zikr elə dilində mərdlərin pirin, Qorxma, dar günündə yar olacaqdı. * * * Olar Haqq meyi islama haram buyurub; Dərd tüğyan eyləsə, mey içmək olar. Dostun məzəmməti adam öldürür, Düşmanla söyüşüb, döyüşmək olar. İyid odu namusunu atmasın, Dost ölüncə dosta yalan satmasın. İlqarın dalınca bir baş getməsin, Onu bir qarpıza dəyişmək olar. Ələsgərəm, mən yetiyəm hər işə, Bir könül ki bir könüllə barışa, Göz gözə baxanda halın soruşa, Aləm düşman olsa, görüşmək olar. * * * Olmaz Bu dünyanı mən təcrübə eylədim, Namərd körpü salsa, onda ad olmaz. Bir mərd ilə ağı yesən – şirindi, Yüz namərdlə şəkər yesən – dad olmaz. Yadın oğlu yağlı aşa mehmandı, Dar günündə baxarsan ki, usandı, Düşən günü düşman elə düşmandı, Yüz il keçsə, qohum səndən yad olmaz. Ələsgərin sözün yetir nisaba, Sərf edənlər səbt eləsin kitaba, Heç namərdin adı gəlməz hesaba, Mərd bir olur, onda iki ad olmaz. * * * Olmaz Arif məclisində bir söz söylərəm, Nə hədyan, nə çaşqın, nə qələt olmaz. Nütfədən pak olan, loğmadan halal, Mərifət elminə nabələd olmaz. Bir söz söyləyərəm, ariflər qanar, Müxənnətlər etdiyindən utanar. Varlıqda dost olma, yoxluqda kənar, “İyidəm” deyəndə bu adət olmaz. O dünyanı, bu dünyanı gözləyən, Həm savabı, həm üsyanı gözləyən, Namus qədri bilib, nanı gözləyən, İnşallah, heç yerdə xəcalət olmaz. Bir şəxsin sənəti istəmək ola, Səxavət eyləməz, Hatəm Tey ola. Dövlət tapa, gədalıqdan bəy ola, Başı ərşə çıxsa, ədalət olmaz. Ələsgər, mətləbin Xudadan istə, Kərəm olmaz müxənnəsdə, xəsisdə. Bəylik, göylük, səylik olan məclisdə, Qaç ki, orda xeyir-bərəkət olmaz. * * * Olmaz Qabiliyyətdə, mərifətdə, kamalda Bu cahanda sənin kimi can olmaz. Camalını görən tapar imanı, Görüb ayrı düşən müsəlman olmaz. Səni görən aşiq düşməz həvəsdən, Əl götürməz bu söhbətdən, bu bəhsdən. Müxtəsəri, meylin dönsə hər kəsdən, Gözündə nur, cəsədində qan olmaz. Qüdrətdən çəkilib qaməti-şahbaz, Sən gələn yollara üzüm payəndaz. Mən ölüm, aç üzün, çox eyləmə naz, Göz gözə baxmasa, mehriban olmaz. Gözəlliyin haqq isbata yetirib, Əsmər yanağında güllər bitirib. Züleyxa təmkini səndən götürüb, Sənin tək nə mələk, nə qılman olmaz. Ələsgərəm, eşq oduna sarışdım, Firqətindən yandım, yandım, alışdım. Gizlin sirrim mən Loğmana danışdım, Sənsiz bu dərdimə heç dərman olmaz. * * * Olmaz, olmaz Aşiq olan eşqə düşər, dərd çəkər, Mənim kimi dərdi yüz olmaz, olmaz. Hər ağacdan sandal, hər yarpaqdan gül, Hər torpağın tamı duz olmaz, olmaz. Sözün yeri gəldi, qoy deyim barı, Eşidənlər məni görməsin karı; Aşığın nisyəsi, namərd ilqarı, Desələr, inanma, düz olmaz, olmaz. Zikirsiz mömini şeytan aldadar, Sayğısız iyidi düşman aldadar, Ağılsız cahili kirşan aldadar, Günü keçmiş qarı qız olmaz, olmaz. Görməmişəm öküz yeriyə yorğa, Gədadan bəy olmaz, dəlidən darğa, Suda çimmək ilə sağsağan, qarğa, Göldə silkələnib, qaz olmaz, olmaz. Ələsgər, sərrafsan, gövhəri tanı, Dosta qurban olsun düşmanın canı. Comərdin kisəsi, mərdlərin nanı, İnşallah, ölüncə az olmaz, olmaz. * * * Olmuşam Ələstü bürəbbüküm qalu bəladan Mərdin mövlasına nökər olmuşam. Sürtmüşəm üzümü xaki-payına, Elm tapıb, sinədəftər olmuşam. On bir aydı, mənim üzüm gülmədi, Qəza qəhri məndən heç üzülmədi, Yaxşı dostlar yaman gündə gəlmədi, Dost sarıdan çox mükəddər olmuşam. Baxt yatanda, qohum-qardaş yad olu, Məğrurluq eyləyən namurad olu. Bayram günü islam olan şad olu, Mən qəmgin olmaqda kafər olmuşam. Ələsgərəm, düşdüm qəza qəhrinə, Fələk top bağladı ömrüm şəhrinə, Eynim yaşı dönüb Ceyhun nəhrinə, Ağlamaqdan zarü müztər olmuşam. * * * Oynamasın Hər yetən gözələ “gözəl” demərəm, Gözəldə gərəkdi işvə-naz ola. Buxağından ətri-bənövşə gələ, Qoynu gülşən ola, bahar, yaz ola. Hər görəndə həsrətilə sarışa, Deyə, güləşirin-şirindanışa. Əldəyəndətez-tezküsə, barışa, Ortalıqdasöhbətola, sazola. Nəuzun, nə gödək, münasib gərək, Ağzı, burnunazik, dodaq kip gərək, Əndambüllur, bədən güldən saf gərək, Baxtınvura, bunişandaqızola. Ərdən boşanmışdan biraz kənardur, Əriöləngözələbax, boynunu bur. Ələsgər, torunu sən tərlana qur, Bəlkə, tora düşən bir şahbaz ola. * * * Öldürür Dərdim çoxdu, dindirməyin, həzarat! Məni bir alagöz ceyran öldürür. Qılıncsız, tüfəngsiz alır canımı, Kimsə bilmir, pünhan-pünhan öldürür. Heç bilmirəm neyləmişəm, neylərəm, Xəncər alıb, qara bağrım teylərəm, Bir canım var, yara qurban eylərəm, El desin: "Aşiq də qurban öldürür". Ələsgərəm, bir gözələ mehmanam, Ölməyincə çətin dönəm, usanam. Əzrayılı qanlı tutmasın anam, Məni bir kirpiyi peykan öldürür. * * * Peyğəmbərin meracı Aşıqlar qövlilə, arifü aqil, Dörd dəfə peyğəmbər meraca getdi. Otuz altıyla cəm olubdu on yeddi, Xəstə dilim bu yollara bələddi. Şiə məzhəbində süludin beşdi, Üç müqərrər mələk bilmədi, keçdi. Fərmani-qüdrətdən nida yetişdi: – Həbibim, nəleynin ərşə zinətdi. Hər yandan səs gəldi: “Ya Məhəmməda!” Məscidi-Əqsaya yetişdi səda. Musa ərz eylədi: “Ey bari xuda, Nə qurğu mənzilət, nə fəzilətdi?!” Haqdan peyğəmbərə yetişdi salam, Gəldi şirü birinc, qoyuldu taam, Üz tutdu dərgaha həyyi-layənam: – Yalqız taam yemək bizə əziyyətdi. Pərdeyi-hicabdan bir dəst gəldi, Taamı yedilər, almanı böldü. Nütfəsi, xilqəti, zatı gözəldi, İnan, bu sözlərim, bil, həqiqətdi. Nuri-irəhmətdən aldı dəstəmaz, Iki rəkət əda eylədi namaz. Üz tutdu dərgaha izd ilə niyaz: – Xudaya, tavaqqam səndən ümmətdi. Həbibullah mindi Irəfrəf atın, Xaliqi-ləmyəzəl verdi baratın, Bizə vacib olan sövmü salatın, Üç hissəsin qoydu, birisin gətdi. Əşrəfi-məxluqat, aləm sərvəri Oxudu təşəhhüd, qayıtdı geri. Huri, qılman, mələk, neçə min pəri... Əmr eylədi haqq, göyləri bəzətdi. Bağışlandı ümmətlərin günahı, Şadü xürrəm oldu islam pənahı. Gəldi bir arslan, tutdu irahı, Mustafa görəndə, xatəmin atdı. Yetişdi hücrəyə əzizü əzim, Şahi-Mərdan dedi: “Meracın qədim!” Göstərdi almanı, etdi təbəssüm, Buyurdu: “Hər işin sirri-qüdrətdi”. Şairin sinəsi haqq bazarıdı, Satdığı kəlmələr ləl-mirvarıdı. Alimin elmiylə helmi yarıdı, Həcvü hədyan demək nahaq söhbətdi. Yazıq Ələsgərəm, azdı kamalım, Vacibdi ki, bir ustaddan dərs alım, Dərs aldım, öyrəndim, oldu öz malım, Bizdən də ustada nəfi-rəhmətdi. * * * Pənc Ali-Əba İbtida "əlif"dən dərsim almışam, Ələst aləmində demişəm "bəli". Həqiqətdən iki gözəl sevmişəm, Birisi Məhəmməd, birisi Əli. Əlidən dərs aldım, eylədim əzbər, Ərşin sütunudu, yerlərə ləngər. Fatimeyi-Zəhra, şafeyi-məhşər, Onu seçdim gözəllərin gözəli. Həsən əl-müctəba, çoxdu şövkəti, Ərşin güşvarəsi, yerin zinəti, Məhşər günü darda qoymaz ümməti, Əsğər qucağında şah Hüseyn gəli. Xaliqi-ləmyəzəl vahid əl-yektay, Qüdrətindən kamal verib mana pay. Oxu "əlif", "ğeyn", eylə haqq-say, Arif seçər əbcəd ilə cəm əli. Günahım dəryadı, özüm qanmışam, Tutduğum işlərə çox utanmışam, Püşti-pənahına daldalanmışam, Adım Ələsgərdi, əslim – göyçəli. * * * Salamatdı Pasibanı oldum dost irahının, Soruşdum, öyrəndim, yar salamatdı. Belə məlum olur, şahlar şahının Bizə mərhəməti var, salamatdı. Çox obadan, ağır eldən keçibdi, Pələng, əjdahalı koldan keçibdi, Coşqun dərya, daşqın seldən keçibdi, Öldürməyib boran-qar, salamatdı. Çox əziyyət verib yağmur, bərfü bad, Xətrinə dəyməyib nə düşman, nə yad, Gözün aydın olsun, könlün olsun şad, Çəkməginən intizar, salamatdı. Təb dəyişib, haldan-hala dönübdü, Cilvələnib, bir marala dönübdü, Ləblərinin şəhdi bala dönübdü, Qoynundakı bir cüt nar salamatdı. Ələsgərəm, baxtı qara çək məni, Qul adına sat, bazara çək məni, Gülləynən öldürmə, dara çək məni, Dil deyir: güllədən dar salamatdı. * * * Sana qurban Bir sözüm var sana pünhan deməli, Qayıl olsan, deyim, gül sana qurban. Nə müddətdi həsrətini çəkirəm, Söyləyim, dərdimi bil, sana qurban. Cünun olduğumu hər mahal bildi, Dərd məni söylətdi, düşmanlar güldü. Bivəfa qızlardan əlim üzüldü, Eylərəm canımı, dul, sana qurban. Ələsgəri gözdən qoyma irağa, Könül tab gətirməz dərdi-fərağa. Leyli kimi vədə versən bulağa, Məcnun tək gözlərəm il, sana qurban. * * * Sarı köynək Cilvələnib, nə qarşımda durubsan, Canım sana qurban, ay sarı köynək! Mələksən, çıxıbsan cənnət bağından, Heç kim olmaz sana tay, sarı köynək! Doymaq olmaz işvə, qəmzə, nazından, Fərə kəklik kimi xoş avazından. Yel vurdu, rübəndi atdı üzündən, Elə bildim, doğdu Ay, sarı köynək! Gözəlsən, tərifin düşüb mahala, Zər kəmər yaraşır qaməti-dala. Ləb qönçə, diş inci, yanağın lala, Çəkilib qaşların yay, sarı köynək! Gərdənə yaraşır qızıl hamayıl, Görənin ağlını eyləyib zayıl. Həsrətin çəkənlər olubdu sayıl, Yığır qapılardan pay, sarı köynək! Tutu dilli, sərv boylu Salatın, Yoxmu mərhəməti bu səltənətin?! Göndər gəlsin Ələsgərin xələtin, Eyləmə əməyin zay, sarı köynək! * * * Seçilmiş Xublar məclisinə güzar eylədim, Gördüm gözəllərin xası seçilmiş. Baxdım, diqqət ilə nəzər eylədim, Gül əndamı, tər libası seçilmiş. Olum sadağası bu gözəllərin, Mərfətdə kamildi, kamalda dərin. Əsəli-müsəffadı şəhdi-ləblərin, “Əsəl” baldı, “müsəffa”sı – seçilmiş. Demə Ələsgərin ağlı zayıldı, Şəmsü qəmər mah camala mayıldı. Gözüm gördü, könlüm qəmdən ayıldı, Şikəstə qəlbimin pası seçilmiş. * * * Sənəm, gəl Səni gördüm, əl götürdüm dünyadan, Yaşıllı, zərbablı, allı Sənəm, gəl! Ovçunu görəndə maral baxışlı, Ay üzü, birçəyi, xallı Sənəm, gəl! Möhnətindən qəfil düşdüm azara, Təbibimsən, eylə dərdimə çarə, Bilsəydim gəlməzdim mən Şəvəkara, Qaymaq dodaqları ballı Sənəm, gəl! Bir üzün şəmsdir, bir üzün qəmər, Həsrətini çəkən ləbindən əmər. Guşunda sırğadır, belində kəmər, Mən bədbəxtəm, uzaq yollu Sənəm, gəl! Daraba dalından qıya baxırsan, Ələsgəri yandırırsan, yaxırsan. Müjganları sinəm üstə çaxırsan, Olmaginən qalmaqallı, Sənəm, gəl! * * * Sənsən Yüz iyirmi dörd min nəbi gəlibdi, Cəmi ənbiyanın ədədi sənsən. Sidqilə hər kim ki çağırsa səni, Zahirdə, batində mədədi sənsən. Haqq verməsə, qonşu payı pay olmaz, Doğru yola əmək çəksən, zay olmaz. Bəndədən bəndəyə bir haray olmaz, Darda qalanların səmədi sənsən. Ələsgər çağırır Əliyyül-əla, Qeyzə gəldi, zərbə vurdu Salsala. Zərbindən titrədi Xeybər tək qala, Münkirin dünyada cəlladı sənsən. * * * Şəvəkarda Salmısan sinəmə eşqin közünü, Bu yanan könlümü al Şəvəkarda. Hər kim görsə Sənəm, Telli üzünü, İnan, dilə gələr lal Şəvəkarda. Tellinin gözləri, Sənəmin xalı, Qocaldır cavanı, yandırır çalı. Qar tutacaq gədikləri, yalları, Ayna, deməginən qal Şəvəkarda. Xaliq hər kimsəni bir cür yaradır, Heç kim bilmir axır mənzil haradır. Şücaətdə qul Ələsgər qaradır, Tökülür ağzından ləl Şəvəkarda. * * * Şirindi Bir gözəl görmüşəm Çayqılışlıda, Boy-büsatı, hər növrağı şirindi. Bəstə boyu, ağ əndamı, gül üzü, Baxdıqca qaşının tağı şirindi. Həsrət baxan doymaz ay qabağından, Şahmar zülf tökülüb solu sağından. Öpən ölməz onun gül yanağından, Əmmək üçün dil-dodağı şirindi. İncik olub ulusundan, elindən, Ənkabut tək can asılır telindən. Yazıq Ələsgərə nazik əlinnən Mərhəmət eyləsə ağı, şirindi. * * * Telli Şahmar zülflərini görəndən bəri, Dərdim artıb, dönüb ümmana, Telli! Ay kimi şox salıb ayna qabağın, Çoxların eyləyib divana, Telli! Görən mail olur hər nizamına, Neçə pərvanələr yanır şamına. Yaraşır libasın gül əndamına, Mən deyirəm mərdü mərdana, Telli! Yaradan pozmasın bu növrağını, Başatan yandırsın şam-çırağını! Ala gözlərini, gül yanağını Tərsa görsə, gələr imana, Telli! Ağ buxağın işıqlıdı büllurdan, Ləblərin innabı, dəhanın dürdan, Yaradan xəlq edib bir qətrə nurdan, Düşübsən ellərə nişana, Telli! Ələsgərəm, şad olmadım dünyada, Səni gördüm, dərdim oldu ziyada. Üzün bəri döndər, ay mələkzada, Səni and verirəm peymana, Telli! * * * Töküldü Bir dili qurumuş “kaf”, “lam”, “sad” dedi, Yandı, ürəyimin yağı töküldü. Huş başımdan getdi, ağlım dağıldı, Əlimdə istəkan sağı töküldü. Abad könlüm yenə oldu tarimar, Köhnə yaralarım eylədi qabar. Qabağımda taam oldu zəhrimar, Sanasan, süfrəmə ağı töküldü. Ələsgər bağ saldı bardan ötəri, Xəstə könlü ağlar nardan ötəri. Bir gül bəsləyirdi yardan ötəri, Xəzan vurdu, gül yarpağı töküldü. * * * Ürəyimdə A bimürvət, nainsafın balası, Mən səni seçmişdim sağ ürəyimdə. Həsrət çəkdim, ortalığa qan əkdin, Qara nöqtə qoydun ağ ürəyimdə. Mərifət şərbətin içə bilmirəm, Şəriət dəryadı, keçə bilmirəm, Sirr sözüm yadlara aça bilmirəm, Qaldı qiyamətə dağ ürəyimdə. Ələsgər heç çıxmır qəm libasından, Göz doymur gözünün təmənnasından. Cəhənnəm xofundan, eşq havasından Əridi, qalmadı yağ ürəyimdə. * * * Üzün bürümə A bimürvət, həsrətini çəkməkdən Yetişmişəm cana, üzün bürümə! İllər ayrısıyıq, fürsət düşəndə Çəkilib pünhana, üzün bürümə! Yusif kimi məni saldın azara, Təbibimsən, eylə dərdimə çara, Ya buyur cəllada, ya çəkdir dara, Ya yetir dərmana, üzün bürümə! Yazıq Ələsgərəm, mən sana qurban, Xəstəyəm, dərdimə gəl eylə dərman. Sən mələkzadasan, ay huri, qılman, Gəlmişəm qurbana, üzün bürümə! * * * Vardır Rişeyi-nübüvvət, nəsli-əlaya Əysik qulun ərzi-salamı vardır. Üç yüz altmış altı gündü, qırx səkkiz həftə, On iki ayın üç əziz bayramı vardır. Beş – Pənci-Ali-Əbadı, əzimü əziz, On iki imam, çardəh məsum düzbədüz, Yüz iyirmi dörd min peyğəmbərimiz, Hər birinin ayrı məqamı vardır. Altı min altı yüz altmış altı gül, Yüz on dörd surədi Quran, yəqin bil. Altmış nisbi, otuz cüzi müttəsil, Doxsan min kəlmədə tamamı vardır. Elmi-ibadətdi əcayib Quran, On yeddi rəkətdi, on səkkiz xoş xan, Əlli bir sünnətdi, yerbəyer qılan, Məxrəci, səktəsi, iqdamı vardır. Ələsgərəm, qəmdən olmaram azad, Haqdı mizan, Sirat – puli-qiyamat. Üsyan, tüğyan, çaşqın, düşkün, bisavad... Ah çəkmək dilimdə müdamı vardır. * * * Varıymış Nələr gördüm, gəşt elədim dünyanı, Hər bir işin qeylü-qalı varıymış. Yaxşı günün olurmuşsa yamanı, Yaman günün yaxşı halı varıymış. Haqq sözə gərəkdi, düz qiymət olsun, Qiyməti verməyə mərifət olsun. İnsanda insanlıq, səxavət olsun, Neylərəm ki, cah-calalı varıymış. Qayım ağa, niyə fikrə dalırsan, Yoxsa ki, özündən hesab alırsan. Sayılmaz mehmana keçə salırsan, Sayılan qonağa xalı varıymış. Çox gəzmişəm, az görmüşəm danəndə, Deməliyəm, sözün yeri gələndə. İnsan üzün görməyəsən dönəndə, Açılanda, xoş camalı varıymış. Ataş alıb, çox da yanma, Ələsgər, Sənətindən heç usanma, Ələsgər, Öz-özünə qubarlanma, Ələsgər, Bu dünyanın Rüstam-Zalı varıymış. * * * Ya Əli Sidq ilə tutmuşam, çağırram səni, Xeybərin qalasın alan, ya Əli! Hər kim ayırarsa yarı yarından, Elə tacü taxtın talan, ya Əli! Aslan olub, merac yolunda yatan, Əbu-Cəhlin daşın havaya atan, Xurma lifəsiylə barmağın çatan, Ağ devi zindana salan, ya Əli! Ələsgərə nişan verən almanı, İslam edən Qənbər ilə Salmanı, Musaya öyrədən Turda kəlməni, Cəbrayıla ustad olan, ya Əli! * * * Yaxşıdı Gəşt elədim, bu dünyanı dolandım, Kəlbəcərin xeyir-şəri yaxşıdı. Məscid, minarəsi, məktəbxanası, Torpağı şirindi, yeri yaxşıdı. Züleyxa təmkinli gözəllər hamı, Siması, libası, qurğu, nizamı, “Qardaş” deyib, dindirirlər adamı, Hörmətləri, mərfətləri yaxşıdı. Hasanalı Kəlbəcərdə bir xandı, Zümrüd kəlməlidi, fəsih zəbandı. Kamal kamandardı, atıb-vurandı, Qovğa günü iyidləri yaxşıdı. Yeyin olsun Nəbi bəyin iqbalı, İsgəndər calallı, Hatəm səxalı; İnəyin kərəsi, beçənin balı, Çayı, qəndi, samavəri yaxşıdı. Ələsgər mərd gördü, bir dəftər açdı; Tərlan qaynaqlıdı, aslan savaşdı, İyidlərdə Nəbi hamıdan başdı, Gözəllərdə Nənəpəri yaxşıdı. * * * Yaxşıdı Arif olan, gəlin sizə söyləyim, İyid sözü mərd-mərdana yaxşıdı. Kişi gərək dediyindən dönməsin, Biilqardan bir zənana yaxşıdı. Qəlbi düz olanın evi hac olu, Qonşuya kəc baxan özü ac olu. İkiarvadlılıq mardan acı olu, Bez geydirsən bir canana yaxşıdı. Ələsgər Kövsərdən badə içəndə, Gəşt eləyib, mərd iyidi seçəndə. Güzəran xoş olub, gün xoş keçəndə, Ağ otaqdan tövləxana yaxşıdı. * * * Yaxşı hörmət ilə, təmiz ad ilə Yaxşı hörmət ilə, təmiz ad ilə Mən dolandım bu Qafqazın elini. Pirə ata dedim, cavana – qardaş, Ana-bacı bildim qızı, gəlini. Hər kəs bu dünyanı fani bilməsə, Həm savabı, həm üsyanı bilməsə, Namusu gözləyib, nanı bilməsə, Əli Zülfüqarı kəssin belini! Bədəsildən hərgiz olmaz heç əsil, Lənət sana gəlsin, pis soy, pis nəsil! Firib-fəsad ondan qalxar müttəsil, Ölüncə tərgitməz öz əməlini. Yaxşı tanı, dağıtmaynan huşunu, Dostun oğraşısan, qandım işini, Badkeş bənd eləmə, çək qəmişini, Nəzmə cəzm eyləmə şeytan felini! Yazıq Ələsgərəm, bir kəminə qul, Əysik sözü hərgiz etmərəm qəbul. Bəndeyi-xudayam, ümməti-Rəsul, Dost tutmuşam Şahi-Mərdan Əlini. * * * Yandırır Arif olan insafından keçməsin, Mən fağırı qəm ataşı yandırır. Heç kimsəni eşq oduna düşməsin, Ahəni əridir, daşı yandırır. Hər kim görmək istər yarı pünhandan, Daim çəkər ahü zarı pünhandan. Atəşi ürəkdən, narı pünhandan, Kirpiyi oxlayır, qaşı yandırır. Vaxtın keçdi, xəddin çaldı, Ələsgər! Sərf edirsən nə kamaldı, Ələsgər! Bir sirr gördü, heyran qaldı Ələsgər; Ayaq oddu, yanmır, başı yandırır. * * * Yaşıldı, yaşıl Addadı zimistan, gəldi nobahar, Şamamanın tağı yaşıldı, yaşıl. Bəzənib nazənin, al-əlvan geyib, Eyvanı, otağı yaşıldı, yaşıl. Qafil olma bu bazarın içində, Aldatma özünü varın içində. İbrahim dayanıb narın içində, Güldü, solu-sağı yaşıldı, yaşıl. Ələsgər gözündən tökər qanlı yaş, Əhli-dil ustada canımdı peşkaş. Cəbrayıl dəryadan çıxardı bir daş, İçində yarpağı yaşıldı, yaşıl. * * * Yavaş get Bəzənib, qurşanıb seyrə çıxan yar, Ala gözlü Səhnəbanım, yavaş get! Hər qıya baxanda, evlər yıxan yar, Cəllad olub tökmə qanım, yavaş get! Mən sana aşiqəm, sən mana buta, Dəhanın bənzəyir qəndə, nabata. Ləbin tənə vurur abi-həyata, Qoynu cənnət-i rizvanım, yavaş get! Ələsgərəm, oldum dəli, divana, At müjganın, sinəm qoydum nişana. Sallanışın bənzər huri-qılmana, Kəbəm, qibləm, din-imanım, yavaş get! * * * Yazıq O qəmli könlünü, müşkül halını Düşünən də yazıq, bilən də yazıq! Ağlasan, ağlaram mən səndən betər, Dağladın sinəmi güləndə, yazıq! Bir mərdi sevəydin, sirdaş olaydın, Könlün istəyənə peşkaş olaydın. Ya da quruyaydın, bir daş olaydın, Bəzənib bu evə gələndə, yazıq! Ələsgər durarmı mətah satmasa, İyid sarsıyarmı baxtı yatmasa?! İki könül bir-birini tutmasa, Alan da yazıqdı, gələn də yazıq! * * * Yaylaq Könlüm qaranquştək uçub qoynuna, Gəzir hər yamacı, hər yalı, yaylaq! Ruhum təzələnir, məst olur ürək, Görəndə bu çağı, bu halı, yaylaq! Kəkotu, qırxbuğum, qaymaqçiçəyi, Bənövşə, qantəpər, qızlar örpəyi, Qoyun mələşməsi, çoban tütəyi, Çəkir uzaqlara xəyalı, yaylaq! Qırxqız, Alaqaya, Çilgöz, Narışlar, Murov, Uzunyoxuş, Dəlidağ, Qoşqar! Hansı oğul, deyin, sizi unudar?! Düşərmi el sizdən aralı, yaylaq?! Ələsgər köynəkdən çıxartsın sazı, Yenə cuşa gəlsin, eşqi, avazı, Tərifləsin allı, yaşıllı yazı, Unutma bu böyük kamalı, yaylaq! * * * Yetmədi Ömrüm ah-vay ilə keçdi dünyada, Həsrət qaldım, əlim yara yetmədi. Neçə namə yazdım canan elinə, Heç birisi o diyara yetmədi. Nə doyunca nazlı yarı görmədim, Nə dilimlə əhvalını sormadım, Bağ bəslədim, qönçə gülün dərmədim, Xəzan oldu, bağçam bara yetmədi. Dağların köysündə qar nişanası, Gül üstə görünür xar nişanası, Ölürəm, qəlbimdə yar nişanası, Gözü yolda, intizara yetmədi. Gözü yaşlı, ey füqəra Ələsgər, İşi əysik, baxtı qara Ələsgər, Olmadı dərdinə çara, Ələsgər, Həsrət əlin o dildara yetmədi. * * * == Qoşayarpaq qoşma == Düşdü (Qoşayarpaq qoşma) Sevdiciyim, hanı gözəllər xanı? Güzarımız sizin otağa düşdü. Buyursan fərmanı, alarlar canı, Püşk atdıq, can sana sadağa düşdü. Sallan qələm qaşdı, yanı yoldaşdı, Qalmışam ataşdı, mən başı daşdı. Huş başımdan çaşdı, dilim dolaşdı, Gözlərim sataşdı, buxağa düşdü. Ətlazdan qəbalı, belində şalı, Gövhərdən bahalı üzündə xalı. Geydi yaşıl-alı, yaxdı mahalı, Əyri tellər ayna qabağa düşdü. Yeriyirdi sana yaşılbaş, sona, Yaraşır canana ağ nazik cuna, Tellərində şana, əlində həna, Yəmən, yaqut əhmər dodağa düşdü. Çox çəkmişəm cəfa, gəl bir insafa, And olsun Mushafa, olmam bivəfa. Gəlmişəm təvafa, verəsən şəfa, Ələsgər xəstədi, ocağa düşdü. * * * == Müstəzad qoşma == Dörd kitab hər yana yolu göstərir Dörd kitab hər yana yolu göstərir, Nəfs ilə mərifət olur şeş cahat. Belə əmr eləyib qüdrəti-qadir, Bu əmrə qol qoyan tez tapar nicat, Eylə etiqad. Şəhr aydı, bayram onun gülüdü, Iki ay bir-birinin müttəsilidi. Üç yüz altmış altı gün – bir ilidi, Səkkiz min yeddi yüz səksən dörd – saat, Gəl verim isnat. Altıda qarışdı Nuhun tufanı, Qırx ildə sərgərdan gəzdi hər yanı. Altı min altı yüz insan, heyvanı, Hərə öz diliylə eylədi fəryad, İstədi imdad. Neçə müddət qərq oldular tufana, Əmr etdi, kəbutər gəzdi hər yana, Iki yüz otuzda tapdı bir dənə, Nuh üçün fəmində gətirdi sovqat, Qıldı ibadat. Altmış altı ayə niyə danmısan?! Belə məlum, bizi avam sanmısan. Dünya cifəsinə sən aldanmısan, Unutma üqbanı, bu dünyanı at, Afərin, ustad! Qasım “qaf”ınandı, Həsən “he”yinən Xeyir çəkməz ustadınan dəyinən. İşim yoxdu seyyidinən, bəyinən, İxtiyarımdadı qalan məxluqat, Daimül-övqat. Yazıq Ələsgərdi, soruşsan, adım, Huş başımdan gedib, yoxdu savadım. Sözlə mətləb yazmaq deyil muradım, Arifə eyhamla yazıram hürfat, Sədrin olsun sat! * * * == Təcnislər == A yara məndən Müxənnət, seyraqub, xainü xəbis Nə yaman qandırıb a yara məndən. Lənətullah, ləin, şeytani-iblis Nə dedi, dost kəsdi ay ara məndən. Məcnun "Leyli" deyib, bu dağı bilər, İçən zəhrin dadın, budu ağı, bilər. Gəzən ürəyimdə bu dağı bilər, Arayıb axtarsan, ay ara məndən. Ələsgər, təqsirin oldu nə, ayə? Kim inansın, qəsəm edim nə ayə? Bu ahım qalmasın ilə, nə ayə, Sağalmaz bu düyün, a yara məndən. * * * Ayağa qarqar Var olsun Qarabağ, əcəb səfadı, Başa Xaçın axar, ayağa – Qarqar. Göyçə qar əlindən zara gəlibdi, Muğan həsrət çəkər: a yağa qar, qar… Ahən gəzər, səngə verər mər dana, Mərd oğulun qəhrin çəkər mərd ana. Mərd iyid meydanda durar mərdana, Müxənnət yapışar ayağa, Qarqar. Ələsgəri çəkməginən ala sən, Geyinibsən, yar, qəddinə ala sən. Lazımdı ki, qərib könlün alasan, İncidərsən, sana, ay ağa, Qarqar. * * * Ay ana, ana Qarlı dağlar gəldi düşdü araya, Qalmışam qürbətdə ay ana, ana! Təbib yoxdu, dərman edə yaraya, Sızıldaşır yaram a yana-yana. Mən qurban eylərəm yara canımı Götürüb doğraya, yara canımı. Alıb təpə-dırnaq yara canımı, Bilmirəm dərmanı ay ana, ana. Geyibdir qəddinə yar alacanı, At müjgan oxunu, yarala canı. İstər Ələsgərdən yar ala canı, Tökəndə zülflərin a yana, yana. * * * Ay sinə, sinə İbtida "əlif"dən dərsimi aldım, Oxudum yetişdim ay "sin"ə, "sin"ə. Nəkreyin sualın yadıma saldım, Nə deyim gedəndə ay sinə, sinə? Ovsunçular əllərinə mar alı, Zənbur fəmə şaqayıqdan mar alı, Kamil ovçu yəqin görüb maralı, Gedir bərəsinə ay sinə-sinə. Ələsgərəm, sənə ərzim budu, ağa, Yuyar qəssal, qəddim bükər budu, ağa. Məcnun könlüm-məskən salıb bu dağa, Müştaqdı Leylinin ay sinəsinə. * * * Ayə məndədi Ahəngər deyiləm, naşı bəzirgan, Gözüm dürdanədə, a yəməndədi. Sinəmdədi eşqin şirin çeşməsi, Ləzzəti meyl edib ay əməndədi. Bir sazım var, yox pərdəsi, nə simi, Onu çalıb, kim tərpədər nə simi?!. Firdovsi, Füzuli, Hafiz, Nəsimi– Onlar da yazdığı, ayə, məndədi. Kişi gərək zəhmət çəksin, dər salsın, Süfrə açsın, ad qazansın, dər salsın. Dərsi azlar Ələsgərdən dərs alsın, Altı min altı yüz ayə məndədi. * * * A yüzə tək-tək O sərxoş yerişin, o sallanışın Yetirdi dərdimi a yüzə tək-tək. Camalın şoxundan ağlım dağıldı, Əfşan eylə zülfün ay üzə tək-tək. Məskən saldım astananda, dərində, Dost bağını becərin də, dərin də. Gövhər olar dəryalarda dərində, Onu qəvvas çəkər ay üzə tək-tək. Ələsgərin az ömrünü üz, Gilə! Sona sənsən, dəryalarda üzgilə†. Bir salxımda peyvəst olub üz‡ gilə, Kamil bağban gərək ay üzə tək-tək. * * * Ay üzə, üzə Ay nazənin, dərdin mənim canımı Az qalıb incəldə ay üzə, üzə. Alıbsan əlimdən din-imanımı, Müştaq eyləyibsən ay üzə, üzə Yar, məskənim astanamı, dərdimi? Kamil bağban gülü bağdan dərdimi? A bimürvət, dərdin mənim dərdimi Artırıb, yetirib a yüzə, yüzə. Yazıq Ələsgəri oda salıbdı, Fələk gözdən salıb, o da salıbdı. Çeşmə kənarında oda salıbdı, Cumub sona kimi ay üzə, üzə. * * * Başa-baş A bimürvət, həsrətini çəkməkdən İllər ilə xəstə düşdüm başa-baş. Mən aşığam başa-baş, Oxu dərsin başa-baş. Eşqindən səməndərəm, Oda yandım başa-baş. «Can» deyənə «can» deginən mərdana, Baş qoyanın qoy yolunda başa-baş. Səndən ayrı haçan geysəm al, inci, Geyinibsən, yar, qəddinə al, inci. Mən aşığam al inci, Gey qəddinə al, inci. Dosta xəyanət olmaz, Qurma mənə al, İnci! Bir canım var, alacaqsan al, İnci! Bir busə ver, sövdə vuraq başa-baş. Ələsgərəm, dərdim budu, ay ağa! Eynim yaşı neysan kimi a yağa. Mən aşığam, ay ağa, Piltə yanar a yağa. İllər xəstəsi canım, Yar gəldi, qalx ayağa. Gah baş olan, gah da düşər ayağa, Kimsə varmaz fələk ilə başa-baş. * * * Biri "sin" İsmin üç hərifdi, ay çeşmi-xumar; Biri "mim"di, biri "nun"du, biri – "sin". Həsrətindən yüz min gizlin dərdim var, Kimsəm yoxdu, açam deyəm birisin. Saldın məni ataşa hey, nara hey, Gözüm ağlar, dilim şəkər nara* hey. Müştəriyəm, dost, qoynunda nara hey, Bimürvət, satmırsan, alam birisin. Siyah zülfün nə tökübsən yana sən?! Ya hurisən, ya pərisən, ya nəsən? Demədim ki, eşq oduna yanasan, Mən dedim ki, dur qıraqdan bir isin. Ələsgərin yaz sözlərin varağa, Yuyar qəssal, bükər qəddin var ağa. Bu səfərdə üç ehtiyat var, ağa: Biri mizan, biri Sirat, biri sin. * * * Bu dala, bax Sağ dəstində qızıl şanə sevdiyim Darar, zülfün tökər bu dala, bax, bax! Bülbül müştaq olub gül qönçəsinə, Onçun məskən salıb bu dala, bax, bax! Əylən məclisində, gəlməsini* gör, Sağrı başmaq geyib, gəl, məsini† gör. Bimürvət gözəlin gəlməsini gör, Qəsd edir, canımı bu da ala, bax, bax! Ələsgər səməndin yayında‡ minə, Saqın seyraqubdan, yayın da, Minə! Mərd verər sinəsin yayın dəminə, Müxənnəs gizlənər bu dala, bax, bax! * * * Dağıt "əmmə"ni "Əlif"in hökmüylə, "cim" fərmanıyla Ara kəlmə-kəlmə, dağıt "əmmə"ni. Vədəm tamamdısa, gəl al canımı, Qurtar bu düyündən, dağıdan məni. Şux gözəldə bir sinə var, bir incə, Gördüm, dərdim oldu dağlar birincə. Roğənəm, həddində yetir birincə, Yandırıb keçirmə dağıdan məni! Sağ dəstinlə dərdli sərim ov, sına! Lazımdı ki, ovçusundan ov sına§. Gözün təmənnası salıb ovsuna, Şahmar tək endirir dağıdan məni. Qürbətdə qalmışam, bir ay yarım var, Qərib pəhlivanam, bir əyyarım var. Lütf eylə, üstümə bir, ay yarım, var, Dağılsın üstümdən dağıdan məni. Ələsgərəm, bir dayım yox, bir əmim, Dar günündə mədədkardı birə "mim". Göz deyir ki, qoy ləbindən bir əmim, Dil deyir: – Məclisi dağıt, əm məni! * * * Dal dala Gözəllər sultanı, mələklər şahı, Şahmar zülfün nə tökübsən dal dala! Boyun sərv üstündə budağa bənzər, Mürgi-ruhum uçar qonar dal dala. Geydim qəm libasın yasın içində, Gələcək Nəkreyin ya sin içində. Doxsan min kəlmədə, “Yasin” içində Neçə yerdə müttəsildi “dal” “dal”a? Dərs almışam, oxumuşam hər aya, Bayram ayı demək olmaz hər aya. Şahlar şahı, özün yetiş haraya, Mən yalqızam, düşman verib dal-dala! Billəm, eytac deyil sənə mal indi, Geyibsən qəddinə, Sənəm, al indi. Can alansan, canım, sənəm, al indi. Əzrayılın çəngəlindən daldala. Ələsgər, əlindən getdi buta yar, Huşum çaşıb, ağlım olmaz, büt, əyar†. Sinəm qoydum müjganına buta, yar, Əsirgəmə, at oxların dal-dala. * * * De bir üz, bir üz Səndən ötrü ömrüm barın becərdim, Mübarək dəstinlə de bir üz, bir üz! Ölüb bu dünyadan həsrət gedirəm, Qoysan üzüm üstə de bir üz, bir üz! İpək nazbalışa Mina dayandı, Həcər nalə çəkdi Minada, yandı. Həsrətindən dərdim minə dayandı, Sən gəlsən, əysilər de bir üz, bir üz. Bayqu həsrət çəkdi, yara yetmədi, Təbib neştər vurdu, yara yetmədi. Yazıq Ələsgər, əlin yara yetmədi, Çalxan qəm bəhrində, de bir üz, bir üz. * * * Ha bular, bular Səba dost zülfünə şanə çəkəndə, Yayılar gərdənə ha bular, bular. Hər kim ki, sidq ilə dilək diləsə, Əlbəttə, mətləbin ha bular, bular. Sərrafın dəstində nə dana – dedim, Könül, can quşuna nə dana – dedim. Dərdimi dərdbilməz, nadana dedim, Anlamaz, başını ha bular, bular. Ələsgərəm, məskənimdi o diyar, Al xəncəri, bağrım başın, odu, yar! Evdən çıxdı yalın qılınc, odu yar, Bilirəm, qanıma ha bular, bular. * * * Ha lala çıxar Addadı zimistan, gəldi nobahar, İnşallah, dağlarda ha lala çıxar. Neçə şey halaldan dönər harama, Neçə şey haramdan halala çıxar? Yar xəttiylə yazılıbdı a tarix, Mehtər bivec, əstər kökdü, at arıx. Gözəllər fövcünə qürə atarıx, Baxtım kora, şilə, ha lala çıxar. Deyər Ələsgər, bağlayıbdı xala çar, Dər bağlıdı, indi gələr xala açar. Əsil bədöy mənzil kəsər, xal açar, Beygirin dünbündə hal† ala çıxar. * * * Həmayıl eylə Şahmar zülfün bədnəzərdən daldala, Çinlə gərdənində həmayıl eylə! Aç niqab altından mah camalını, Aləmi hüsnünə ha mayıl eylə! Fərhad Şirin sevdi, Yetim Yaxşı yar, Təbib sənsən, gəl yaramı yaxşı yar! Yaxşı yara qismət olmaz yaxşı yar, Həm sözdən mətləb qan, həm ayıl eylə. Ələsgər, dər bağdan yaxşıca nana, Mərd iyid kəc baxmaz yaxşıca nana, Yaxşı can yetişsə yaxşı canana, Həmi gün xoş keçər, həm ay-il eylə. * * * Narın üz Könül, sən ki düşdün eşqin bəhrinə, Narın çalxan, narın silkin, narın üz. Dost səni bağına mehman eyləsə, Almasın dər, gülün iylə, narın üz. Tikdiribsən qəsr, eyvan, oda sən, O nökərin, o sevdiyin, o da sən. Qıya baxdın, məni saldın oda sən, İnsaf eylə, gəl könlümün narın üz. Aşıq olan sözün deməz tərsinə, Tər gəzən dünyada gedər tərsinə. Tər sinəyə qismət olsun tər sinə, Narın üzə qoy söykənsin narın üz. Rüsxət ver, sözümü deyim qayım, ağa, Yuyar qəssal qəddim, bükər qayımağa. Ləzzət verər bal qatan da qaymağa, Qaymaqdan da şirin olar narın üz. Gətirdin rəngimə sarı, dur gedək! Bu sınıq könlümü sarı, dur gedək! Ələsgərəm, bizə sarı dur gedək! Bir dərdimi eyləyibsən, Narın, üz. * * * Nədi adı Şəriətlə təriqəti seçənlər, Təriqətlə həqiqətin nədi adı? Hansı şah haqq ilə ilqar eylədi, Nə incidi, nə ah çəkdi, nə dadı? İstəyirsən seyr edəsən Sinanı, Şər işlərdən saqın, saxla sinanı. Sədət gətdi sini içində si nanı, Dildə qaldı nə ləzzəti, nə dadı! Ələsgər də eşq içində qaladı, Şirin canın ataşına qaladı. Ər iyidin canı getsə, qala adı, Nakəslərin dəhr içində nə də adı! * * * Nəqa nə mindi İbtida xəlq oldu külli-kainat, İnsan nəqa mindi, nəqa nə mindi? Gözlərin canıma salıbdı afat, Peykan kirpiklərin nə qana mindi? Nə əysik din, nə artıq gül, nə dannan, Müxənnətə zəhər olmur nədən nan?! Dərdbilməzdən, dilqanmazdan, nadannan Nə qandım əzəldən, nə qanam indi? Ələsgəri çəkməginən, yar, ala, Lazımdı ki, yar könlünü yar ala. Sınmış dəndan, nə yar ləbin yarala, Əmmək istəyəndə, nə qan əm indi! * * * Nəs ağı belə Zər-ziba xələti pünhan eylədin, Biçdirdin qəddimə nəs ağı belə. Al dillə gətirdin, mehman eylədin, Qatdın şərbətimə nəs ağı belə. Qəvvas dəryalarda bağlar sal indi, Keçən günü, dost, yadına sal indi. Şahmar zülfün gərdənindən sal indi, At boynuma, elə nasağı belə. O Xoyun səhrası, o da Salmasın, Rəqib dost kuyində oda salmasın. Fələk Ələsgər tək oda salmasın. Nə naxoşu belə, nə sağı belə. * * * Sarı, görəndə Xudam səni nə xoş gündə yaradıb, Meylim axır sana sarı, görəndə. Həsrətindən yüz yara var sinəmdə, İnsaf eylə, birin sarı, görəndə. Tifil tək qoynunda nara aşiqəm, Mürgi-Səməndərəm, nara aşiqəm. Çəkərəm sübhədək nara, aşiqəm, Tərlan ovlağında sarı görəndə. Ələsgər sızıldar, bala yetişər, Nardan Səməndərə bala yetişər. Gözlərindən mana bəla yetişər, Olur gül irəngim sarı, görəndə. * * * Sayılam, məni Başına döndüyüm, ay telli sənəm, Qovma dərgahından, sayılam, məni! Ölləm bu dərd ilə, mən dirilmərəm, Çalıb zülfün kimi say ilan məni. Tifil fəğan eylər şirin yolunda, Rübah dura bilməz şirin yolunda. Ölsəm Fərhad kimi Şirin yolunda, Adam sayar adam sayılan məni. Ələsgər, səp dil mürgünə səğər dən, Mövla məhəbbətin kəsməz sağ ərdən. İnşallah, qurtarar nari-səğərdən Mərhəməti – “ayın”, sayı “lam” məni. * * * Sini-sin Hicran düşgünüyəm, gözəl müştağı, Axtarıram bu dünyanı sini-sin. Mürği-ruhum getməz səndən irağa, Qonşun ollam, qəbul etsə sini sin. Dost bağında bülbül qonmuş a dala, Nazlı dilbər zülfün töküb a dala. Mərd istər ki, çörək verə, ad ala, Namərd gözlər mərd iyidin sinisin. Ələsgərəm, mən də içdim badə hey, Əbcəd hesabıyla seçdim “ba”də “hey”. Xəstə cismin tab eyləmir bada hey, Heç demirsən: “Gir qoynuma, sin, isin”. * * * Yaradar məni Xudam məni, səni yoxdan yaradıb, Sən də bircə milçək yarat, ərməni! Bir qönçə bitəydim dostun bağında, Dilimlə deyəydim yara: dər məni! Tutmuşam dəstimdə gözəl nizamı, Firdovsi, Füzuli, gözəl Nizami. Təqdiri-qüdrətin gözəl nizamı Mana dərdi verib, yara – dərməni. Hilal qaşın bənzətmərəm dər yaya. Yazıq Ələsgər, dastan elə, dər yaya. İstəsə, kül eylər, qatar dəryaya, Yaratsa, təzədən yaradar məni. * * * Yazıq "əmmə"ni “Əlif”dən dərs aldım, əbcəd oxudum, Huş verdim, öyrəndim yazıq “əmmə”ni. Şirin canım müjganına toxudum, Sən Allah, öldürmə, yazığam, məni! Ərş üzündə Gün dolanar, Ay üzər, Müxənnəti mərdə qoyma ay üzər. Həsrətindən ay incəldər, ay üzər, Qışı dərdü möhnət, yazı qəm məni. Ələsgərəm, çətin adam sayılam, Vacibatda hürufatın sayı “lam”. Ləblərinin həsrətindən sayılam, Bimürvət, demirsən: “Yazıq, əm məni”. * * * == Dodaqdəyməz təcnislər == A yağa-yağa Gəldi yaz ayları, həsrət çəkər xak, Deyər: – Neysan gələ a yağa-yağa. “Lənət şeytana!” – de, şər işdən əl çək, Şeytan səni salar ayaq-ayağa. Səyyad dəryalarda alar cəng ələ, Həsrət çəkər: çiskin gələ, çən gələ! Əzrayıl sinəni çəkər çəngələ, Qəssal qəss eyləyər ay ağa, ağa. Keçən qəncər gər erkəkdi, gər dişi, Dəllək çağır, çəkdirəcən gər dişi. Qəzanın qədəri, çarxın gərdişi Sərsəri tez salar ayağa, ayağa. Ələsgərdən çəkilərsən a yana, Sirr işini nahaq saldın əyana. Çırağın ki, ilahidən a yana, Ehtiyacın nədi a yağa, yağa?! * * * Ay ağa, ağa Dağlar sinəsində lalə seyr edər, Səri səcdə qılar ayaq- ayağa. Darda qalanların dadına yetər, Sidq ilə çağırsa: ay ağa, ağa! Yazarlar kağızın “sin” arasıda, Nanı gətirərlər sin arasında. Cəsəd cansız gedər sin arasında, Nəkreyin qaldırar ay ağa, ağa. Ələsgər, eşq atın yayın təhrində, Nəqqaşlar yay çəkər yayın təhrində. Dağlar al geyinər yayın təhrində, Qışın çilləsində a yağa-yağa. * * * Ay eylər qıj-qıj Qeyz eyləyər, çən çəkilər dağlara, Qəhrindən yelləri ay eylər qıj-qıj. Qarşı gəlsə həsrət çəkən yar yara, Ağlı çaşar, səri ay eylər qıj-qıj. Şin şəhər axtarar, şəc ara dəyər, Şeytan şər eyləyər, şəc ara dəyər. Daşar çaylar, qalxar şəcarə dəyər, Hərlənər daşları, ay eylər qıj-qıj. Aşıq çaşsa, dildə “qara” “qar” qalar, Dağlar sinəsində qara qar qalar. Gəştə çıxsa ərşə qara qarğalar, Çalar qanadların, ay eylər qıj-qıj. Yazıq Ələsgər, əlin yetsə nə nara, Nə həsrət çək, nə ah eylə, nə nara. Nə insandı, səngi salır nə nara, Qaynadar dərya tək, ay eylər qıj-qıj. * * * Çataçat El yeridi, yalqız qaldın səhrada, Çək əstərin, çal çatığın çata-çat. Hərcayılar səni saldı irağa, Həsrət əlin yar əlinə çata-çat. Qışda dağlar ağ geyinər, yaz qara, Sağ dəstinlə ağ kağıza yaz qara. Əsər yellər, qəhr eyləyər yaz qara, Daşar çaylar, gələr daşlar çata-çat. Ələsgərin xəddi çıxdı çal indi, ”Hey”i «yey”ə, «dal»ı «rey»ə çal indi, Hərcayının kəlləsindən çal indi, Çal çəngəlnn, çək ciyərin çata-çat. * * * Nədi adı (dodaqdəyməz təcnis) Şəriətlə təriqəti seçənlər, Təriqətlə həqiqətin nədi adı? Hansı şah haqq ilə ilqar eylədi, Nə incidi, nə ah çəkdi, nə dadı? İstəyirsən seyr edəsən Sinanı, Şər işlərdən saqın, saxla sinanı. Sədət gətdi sini içində si nanı, Dildə qaldı nə ləzzəti, nə dadı! Ələsgər də eşq içində qaladı, Şirin canın ataşına qaladı. Ər iyidin canı getsə, qala adı, Nakəslərin dəhr içində nə də adı! * * * Nə yaxşı-yaxşı Əzizi-cani-dil, eyni-dirəxşan, Yazırsan risalə nə yaxşı-yaxşı. Qarşıda nə yaxşı, Ləhcən gəlir nə yaxşı. Canan candan əzizdi, Nə Leylidi, nə Yaxşı. Dil deyir: cananın sadağası can, Cananı da deyir: nə yaxşı, yaxşı. Yazıq canı yada saldın sən genə, Səd həzar dərdinə gətdin sən ginə. Qarşıda sənginə, Atəş yana, sənginə. Tərlan şikar eylədi, Çıxdı dağlar sənginə. Şəcər, ahən çalır səngi sənginə, Yeyir dəni dəhan nə yaxşı-yaxşı. Ələsgər, sən eşq atını yay indi, Nakəslərin nəzərindən yayın di! Qarşıda yay indi, Çək xədəngin yayın di! Aşıq, eşqin atını Yayacaqsan, yay indi. Ah-zar eyləyər insan yay – indi: Yağa ərşdən neysan nə yaxşı-yaxşı! * * * Sə qalı tez-tez Sarsaq ilə seyrə çıxsan səhraya, Gətirər sərinə sə qalı tez-tez. Tərlan uçar, qalxar ərşi-əlaya, Sardan şikarını sağ alı tez, tez. Yel dəyir, tellərin, yar, a gəzdirir, Saqi istəkanı yara gəzdirir. Yar həsrəti canda yara gəzdirir, Yar gəlsə, yaralar sağalı tez, tez. Xədəngin neyləsin səng isə qala, Eşq ataşın canda səngisə, qala. Şah dəstin yetirsə səngi-səqala, Qaldırar yerindən səqalı tez, tez. Aşıq gərək sirrin desin ha lala, Yanağından həya eylər ha lala. Səxa əhli satdığını halala Siratdan keçəndə sağ alı tez, tez. Səhər səyyad seyrə çıxarsa dağa, Ağan təkdi, dəngi deyil səd ağa. Qıl, yazıq Ələsgər, sərin sadağa, Geydir yar qəddinə sağ alı tez-tez. * * * == Cığalı təcnislər == A yağa məni Arif olan, bir od düşüb canıma, Əridib döndərir a yağa məni. Aşıq deyər, ay ağa, Yetiş dada, ay ağa, Illər xəstəsi canım, Yar gəldi, qalx ayağa! Ağa olan qulun salmaz nəzərdən, Salma nəzərindən, ay ağa məni! Kamil ovçu, ovun görcək sin, ayə! Oxu dərsin əzəl başdan “sin” ayə! Aşıq deyər, sin, ayə! Oxu dərsin “sin” ayə! Xəstənin gözü düşmüş Yetkin nar, tər sinayə. Ömr azaldı, vədə yetdi sinə, ayə! Bir gün də bükərlər ay ağa məni. Mənim yarım yaşıl geyib, incidir, Incə beldə gümüş kəmər, inci, dürr. Aşıq deyər, inci, dürr, Inci – mərcan, inci – dürr. Yaman övlad, bəd qonşu Qohum-qardaş incidir. Xəstə düşdüm, bu dərd məni incidir, Tut dəstimdən, qaldır ayağa məni! Ələsgərəm, dada gəldi, budu yar, Bayquların məskənidi bu diyar. Aşıq deyər, budu yar, Gül bəsləyən bu diyar. Canım sadağa verrəm, Qəbuldursa, budu, yar! Al xəncəri, bağrım başın, budu, yar, El içində salma ayağa məni! * * * Dal-dala İsmin üç hərf eylərəm bəyan: "Mim"di, "nun"du, "sin" yazılıb dal-dala. Mən aşığam dal-dala, Bayqu gəzər dal-dala. Açılıb yaxan bəndi, Çək, turuncun daldala! Sədrin üstə şux məmələr görünür, Bədnəzərdən pünhan elə, daldala! Sürmə çək qaşına nə qara yaxşı, Ağ üstdən yazıla nə qara yaxşı. Mən aşığam nə qara, Gözlərindi nə qara. Həsrətindən Məcnunam, Günüm olub nə qara. Saçların görəndə nə qara, yaxşı! On dörd hörük çin-çin düşüb dal, dala. Ələsgərəm, mən də nişana qoydum, Təmiz ad saxladım, nişana qoydum. Mən aşığam nişana, Zülf üzündə nişana. Sinəmə dağ çəkilib, Qaldı elə nişana. Sərimi qarşına nişana qoydum, Əsirgəmə, at oxların dal-dala. * * * Üzhaüz Mərifət bəhrində qəvvasam deyən, Gir dərin dəryaya, çalxan, üz ha üz. Mən aşığam, üz ha üz, Sonam, göldə üz ha üz. Bivəfadan yar olmaz, Ömür üzsən, üz, ha üz. Qarı düşman bir də gəlib dost olmaz, Əlin tutub yalvarasan üz ha üz. Dərviş olan gedər gəzər dərində, Yerkən açar dayazlarda, dərində Mən aşığam, dərində, Dayazlarda, dərində. Qul olasan, qalasan Nazlı yarın dərində. Əl açasan ərənlərin dərində, Calayasan sınıq könül üz ha üz. Ələsgərim, ağlayasan, güləsən, Bülbül kimi aşiq idin gülə sən. Mən aşığam, güləsən, Danışasan, güləsən. Bağban öldü, bağ soldu, Həsrət qaldın gülə sən. Naşı bağban, əl uzatma gülə sən, Çək əlini qızılgüldən üz ha, üz! * * * == Müstəzad təcnis == "Bismillahir-rəhmanir-rəhim" deyib "Bismillahir-rəhmanir-rəhim" deyib, Girirəm meydana, gəl eyləyək bəhs. Sən toxundun, mən də sana toxunnam, Şəriətdə halal qisasa – qisas, Qoy ucalsın səs! Bir xoş günü əvəz min aya billəm, Boyun naqqaş çəkib minaya, billəm. Pirim dərsim verib, min aya billəm, Bir sözünə min söz deyim dəsbədəs, Sən eylə həvəs. Mən dərdliyəm, mən ağlaram, bu da ağlar, Eşq ucundan sinəmdə var bu dağlar. Bir tərlanam, ovlağımdı bu dağlar, Sənsən şahi-zərzər, şikarın məkəs, Hökmün kəsakəs. Ovsunçuyam, ovsun sallam hi mara, Bənna olsan, tərki axtar, him ara. Səmin diraz, ləhcən bənzər himara, Aləmə bədrətdi bu nitqü nəfəs, Vüsali-hədəs. Aşıq gərək bu meydanda bir qala, Eşq ocağın bir ətəklə, bir qala. Ələsgərdi Xeybər kimi bir qala, Bacara bilməzsən, danışma əbəs, Dur yerində pəs. * * * == Divanilər == Ağa Dar günümdə yetiş dada, Ya Şahi-Mərdan ağa! Nitq ver, meydan içində Qoyma sərgərdan, ağa! Həm Əlisən, həm Vəlisən, Həm səxisən, həm səxa, Həmi dildə zikrim sənsən, Həmi əzbərdən, ağa! Can fəda qıllam yolunda, Ya Əmir əl-möminan! Tutdun Rəsulun irahın, Xatəmin aldın nişan. Yunisə munis olub, Nuha oldun kəştiban; Xızırla irfana girdin, Sirrini etdin nihan; Nuri-pakın zülmatı Göstərdi yerdən, ağa! Günahkar, kəmtər qulunam, Qəbul eylə duamı! Zahir sənsən, batin sənsən, Dü cahanın imamı. Yet dada, Şahi-Qəşəmşəm, Darda qoyma islamı! Təbdil olub fani dünya, Kəc dolanır nizamı; Mərd iyidi xilas eylə Böhtandan, şərdən, ağa! Möminlərin pənahısan, Aləmlərin sərvəri. Fəth etdin Büllur-Əzəmi, Neçə tilisimləri. Əntərə zərbət vuranda Lərzə saldın yerləri; Ol xudadan əmr olundu, Cəbrayıl tutdu pəri, Şəninə "afərin", "əhsən!" Gəldi göylərdən, ağa! Səmimə bir səda yetdi, Bu xəbərdən qorxuram; Əndamıma lərzə düşüb, Yerbəyerdən qorxuram; Sağ dəstimdə xeyir əməlim, Solda şərdən qorxuram; Həmi sindən, həm Siratdan, Həm məhşərdən qorxuram; Kəsmə zərrə iltifatın Qul Ələsgərdən, ağa! * * * Baş endirir Ələstidən «bəli» deyən Sübhana baş endirir. Məhəmmədə nazil olan Qur'ana baş endirir. Özü birdi, adı minbir, Vəhdəhuəl-laşərik; Əhli-mömin körə bilməz, Pünhana baş endirir. Ölməyincə bu sevdadan Cətin dönəm, usanam; Həqiqətdən dərs almışam, Təriqətdən söz qanam. Şahi-Mərdan sayəsində Elm içində ümmanam; Dəryaların qaydasıdır, Ümmana baş endirir. Biçarə Aşıq Ələsgər, Olma elmə nabələd; Danışanda doğru danış, Sözün çıxmasın qələt. Çox qazansan, az qazansan, Beş arşın ağdı xələt; Mal-dövlətə baş endirən Əfsana baş endirir. * * * Dalbadal Ol Xudadan Mustafaya Endi aya dalbadal. Ay ilə Gün gərdiş eylər Bu dünyaya dalbadal. Eşq havası, el töhməti, Padişahın sitəmi Bir sərimi gündə salır Min bəlaya dalbadal. Sirlər haqqın yanında, Kim kimin dərdin bilir; Bəy yoxsulla bəhsə düşüb, Həcv edir, tənə qılır. Məhəmmədin ümmətinə Ayda üç yol xərc gəlir; Ey Xudaya, kim tab etsin Bu cəfaya dalbadal?! Ələsgərəm, öz dərdimdən Düşməmişəm bu bəhsə; Yoxsulların günün gördüm, Ah çəkib, batdım yasa. Ərizələr atqaz qayıtsa, Şahdan imdad olmasa, Fanidən köçmək lazımdı Ol üqbaya dalbadal. * * * Dünyada Sirat, sual qabaqdadı, Nədamətdı dünyada! Kəlməyi-şəhadət lazımdı, Ölən vaxtı dünyada. Tut orucun, qıl namazın, Şükür eylə Allaha. Qul olma dünya malına, Qalacaqdı dünyada. Yalan deyib, qeybət etmə, Rəhmin gəlsin canına. Öz-özünə fəxr eləyib, Baxma şövkət-şanına. Əzrayıl əlində çəngəl, Gələcəkdi yanına. Qəzəbindən gül irəngin Solacaqdı dünyada. Şagiridlikdə can çürütdüm, Hərgiz ustad olmadım. Nəfs öldürdüm, düz dolandım, Dostumdan yad olmadım. Ələsgərəm, qan ağladım, Ölüncə şad olmadım. Əzəl gündən fələk mənə Qara baxdı dünyada. * * * Əssəlatü həşt ərkan Əssəlatü həşt ərkan, Əhli-dil, hal cənginə. Əhli-dil, hal gəldi ərlər, Seyr elər ahənginə. Əhli-dil, hal tirü tiğü Xədənginə, cənginə; Cənginə, xədənginə, Ahənginə, hər rənginə. Əssəlatü şindi, aşıq, Endirərsən yelkəni; Şindi, aşıq, əldə sazın Əl çalar gəstirgəni. Ah edərsən, gəl deyər, Getsən sana yazıq səni; Yelkəni, gəstirgəni, Get, səlsəli çal sənginə. Əldən getdi ixtiyarın, Ah edərsən, gəl deyər; Həsrət çəkər ehtidarın, Cəhd eylər, istər əsər. Ah edərsən, gəl deyər, Şindi səni tənzil edər; Səd həzarın çətin yetər Ələsgərin dənginə. * * * Gəda Gizlin sirrin, nahaq yerə, Gizlətdin xandan, gəda! Ah çəkər, nalə eylərsən, Can gedər candan, gəda! Etiqadla, sidq-dillə Çağır şahlar şahını; Nahaq işdi, dilək dilər İnsan insandan, gəda! Al çətirin, çıx səhraya, Sal sərinə saya, gəz; Qədər sənlə gəzəcəkdi, Istər gir dəryaya gəz. Sakin əyləş sin içində, Həqiqətdən ayə gəz; Ağ eylə sinən aynasın Şəri-şeytandan, gəda! Ələsgərlə danışanda, Al əlinə saz, danış. Inci, səni istəyənlə Eylə ərki-naz, danış. Əyləşəndə, ağır əyləş, Danışanda, az danış; Eşidənlər “əhsən!” desin Sana hər yandan, gəda! * * * Gözlə, gözlə sən Səyyadısan, tor qurubsan, Dağı gözlə, gözlə sən! Bəzirgansan, yolun kəsər Yağı, gözlə, gözlə sən! Hərcayıyla aşna olma, Namərdə bel bağlama; Müxənnət qatar aşına Ağı, gözlə, gözlə sən! Hanı Həsən, hanı Heydər, Hanı sərdar Mustafa?! Sayeyi-mərhəmətindən Bir müddət sürdük səfa. Axırını zay eylədin, A bimürvət, bivəfa; Aç, sinəmdə düyünə bax, Dağı gözlə, gözlə sən! Kığ satan, çaşır satanlar Deyir “qaxdağan” bizə; Çay içib, plov yeyənlər Heç göstərmir nan bizə, Olsa nüsrət, versə fürsət Qadiri-sübhan bizə, Çoxlarına eylərəm Nasağı, gözlə, gözlə sən! Ələsgərlə bəd başladın Cavan vaxtından, fələk! Düşkün çağı əlin üzdün Xabi-raxtından, fələk! Neçə-neçə Süleymanı Saldın taxtından, fələk! Onlar oldu dərdü qəm Dustağı, gözlə, gözlə sən! İsmimdi Aşıq Ələsgər, Çox çəkirəm bu bəhsi: Incidənlər, incidəcək, Incidibsən hər kəsi. Çarxı-fələyin sitəmi, Ayrım-kürdün tənəsi Əridibdi ürəyimdən Yağı, gözlə, gözlə sən! * * * Keçmişəm Bir bivəfa dost yolunda Başu candan keçmişəm: Unutmuşam doğru rahı, Din-imandan keçmişəm. Zərrəcə gəlməz eynimə Bu dünyanın cifəsi, Tərk edib dövləti, malı, Xanimandan keçmişəm. Dərdim çoxdu, kimə deyim? Yoxdu dərd bilən həkim. Sərraf sənsən, aç xırd eylə, Ləlü gövhərdi yüküm. Şahi-Mərdan sayəsində Kimsədən yoxdu bakım; Sidqi-dillə sığınmışam, Mən ümmandan keçmişəm. İsmimdi Aşıq Ələsgər, Budu dövranım mənim; Qürbət eldə bir gözəldə Qaldı peymanım mənim; Öldürsələr bu sevdada, Halaldı qanım mənim; İncimərəm, dost yolunda Bu ziyandan keçmişəm. * * * Mərd Altı gündə xəlq eylədi Aləmi sübhanı mərd; Aya, Günə qərar qoyub, Dolanır dünyanı mərd. Məhəmməd şəninə endi Doxsan min kəlmə tamam; Osman yazdı, cəm eylədi Otuz cüz Quranı mərd. İbrahimi-Xəlilullah Əhd-peyman eylədi; Çıxartdı Mina dağına, Oğlun qurban eylədi; Həcər yandı, nalə çəkdi, Ahü fəğan eylədi; Barilahim kərəm qıldı, Göndərdi qurbanı mərd. Ələsgər adın qurbanı, Ya Məhəmməd Mustafa! Şəninə ayə xətm oldu, "Həl-əta"san, qul kəfa. Dinini aşkar eylədi, Münkirə verdi cəfa; Qılıncı mərd, qüvvəti mərd, Atı mərd, meydanı mərd. * * * Verir Gələndə ustad kalamı, Köhnə yaram qan verir; Mövcə gəlir bəhri-çeşmim, Qətreyi-baran verir. Dənəni torpaq içində Göyərdir kani-kərəm; Bir mələk müqərrar olmuş, Bizlərə ərzan verir. Anlamaz, nadan eşitsə, Deyər, hədyandı bu söz; Əhli-irfan məclisində Ləlü mərcandı bu söz; Müxtəsəri, türki-zəban, Bil, “dəyirman”dı bu söz; Ab şəcərə, ahən səngə, Gör, necə cövlan verir. Şindandan dən gəlməyəndə, Düşər bir qeyri hala; Dəhanından ataş qalxar, Ah çəkər, eylər nala; Qəzəbindən ləngər vurar Həm qabağa, həm dala; Hay verdikcə alov səpir, Dud qalxır, duman verir. Haydı kola, xinzir oğlu, Şindi durma qarşıda! Paşol, malçi! Idi, durak! Səni verrəm padsuda! Oxuram “Inna fətəhna”, Mətləb allam yuxuda; Şahi-Mərdan nökəriyəm, Dərsimi pünhan verir. Soruşur Aşıq Ələsgər: Dərsi kimdən almısız? Əbəs yerə saz götürüb, Elə qovğa salmısız. Üç kəlmə sözdən ötəri Siz ki mətəl qalmısız; Nahaqdı qürbət vilayət, Sizlərə dövran verir. * * * Yalvarıram Sidq dillə sığınmışam Sübhana, yalvarıram; Məhəmmədə nazil olan Qurana yalvarıram. Məzhəbim İmam Cəfərdi, Kəbədi qibləm mənim; İlqarımda çox möhkəməm, İmana yalvarıram. Saldı şəhadət barmağın, Atdı dəri-Xeybəri; Hökm qıldı Zülfüqara, Iki böldü Əntəri. Çəkəndə “Allahu-əkbər”, Qırdı min-min kafəri. Zəlillərin ümidvarı, Möminlərin sərvəri; Şahi-Mərdan, Şiri-Yəzdan Mən ona yalvarıram. Dar günümdə yetiş dada, Ədalət şahım mənim. Könlü qəmgin, gözü yolda, Artıbdı ahım mənim. Pərəstarım, ümidvarım, Sənsən, pənahım mənim. İsmimdi Aşıq Ələsgər, Çoxdu günahım mənim; Günahkar aparma məni Divana, yalvarıram! * * * Yüküm Ələstidən "bəli" dedim, əcəb xoşhaldı yüküm, Beş gözəlin aşiqiyəm, vəsfi-camaldı yüküm. Həm dərindi, həm dayazdı, həm acıdı, həm şirin, Zəhmətdə zəhri-həlahil, ləzzətdə baldı yüküm. Nütfəsindən əyri olan tez göstərər isbatın, Hər ağac kökündə bitər, hər meyvə gözlər zatın. Hərcayı hədyana sayar, naşı bilməz qıymatın, Əhli-urfan məclisində gövhərmisaldı yüküm. Biçarə Aşıq Ələsgər, sığın Şahi-Heydara, Onun damənindən tutan, Məhşərdə yanmaz nara. Pirim mana nüsrət verib, bu gün çıxdım bazara, Sən sərrafısan, aç xırd elə, bax gör nə maldı yüküm! * * * == Müxəmməslər == Aparır Mərd iyidin məclisindən aşıq gəlir, at aparır; Tər tökür, zəhmət çəkir, açır hər büsat, aparır; Bu dünyanın şöhrətidi, demə biisbat aparır; Mərdlərə canım sadağa, zəhləmi bədzat aparır. Ölmək var, dirilmək var, qail ol miyata, gedən! Qəlbində şeytan mətahın alıb sata-sata gedən! Sirat əl-müstəqimdə tapar səni xata, gedən! Zülm ilə, sələm ilə yığıb, ziyarata gedən! Ziyarata getmək deyil, urusa sursat aparır. Bilirsən ki, ölüm haqdı, bu nə təlaşdı dünyada?! Kimi gördün ki, qəzadan qurtardı, qaçdı dünyada?! Çoxlarını fələk qoyub gözü qan-yaşdı dünyada. Səxavətsiz dövlət, bilin, barsız ağacdı dünyada; Nəfi yox, zəhməti çox, sel gəlir, afat aparır. Ovçusan, bərədə dur, maral gəlir, at, keçməsin. Möminsən, qafil olma, vaxtı-ibadat keçməsin. Tülkü gəlib aslan olub, eşşək gəlib at keçməsin. Müxənnəs ilə nakəsin əlinə fürsat keçməsin; Halalı harama qatır, şeytana sovqat aparır. Sözümün bir parasını saxlamışam, xəlvətdədi; Zamana müxənnət olub, Sur indi müxənnətdədi; Bir az namus gözləyənin axır, boynu kəmənddədi; Dünyada “iyidəm” deyən ölüb, ya qəzəmətdədi; Bu dünyanın ləzzətini, bilin, biqıryat aparır. Qılışdı qardaşlıqlarım dedi bir dana, vermədi; Çarx dolandı, iqbal yatdı, döndü zamana, vermədi. İsmayıl ilə İrvaham mərdü-mərdana vermədi. Sarıdaşlı Bayramalı qaçdı pünhana, vermədi; Aşığın danasın vermir, yüz manatın tat aparır. Ələsgərəm, vəsf elərəm, budu təlaşım Xanlara, Şahi-Mərdan kömək olsun əziz qardaşım Xanlara! Hatəm kimi mətləb verir düşəndə işim Xanlara; Nə ki aşıq gördüm deyir: “qurbandı başım Xanlara!” Kimisinə mal bağışlar, kimi yüz manat aparır. * * * Bahalıq Görməmişdik səksən ildə Bir belə yaman bahalıq. Dad! Həzər dad! Əlindən Çəkirik aman bahalıq! Mal satan taxıl satan Satırlar iman bahalıq Gen dünya bizim üçün Olubdu zindan bahalıq! Günü-gündən dərdimiz Eyləyir tüğyan bahalıq! İndən belə başımızda Namərdlərin töhmətidi Hansı məclisə gedirsən Arpa darı söhbətidi: Qartop ilə ayran aşı Süfrəmizin nemətidi: Buraya bahalıq salan Qeyri yerin millətidi: Nə işə əl atırıqsa Oluruq peşman bahalıq! Nə mal yoxdu sataq yerdə Nə də keçi toğlu qoyun: Əkmədik qardalı darı Başımıza gəldi oyun: Ağ lavaşı bəyənməyən İndi arpa cadı yeyin Ələsgərin bu dərdini Gedin dərd bilənə deyin: Ac susuz açıq çılpaq Sürürük dövran bahalıq! * * * Baxın Ariflər, fəhm eləyin, süzüb gedən yara baxın! Eyləyib müjganları sinəmi səd para, baxın! Aşığa rəhm eləmir, zalım sitəmkara baxın! Çəkirəm həsrətini, mən yazıq bimara baxın! Axır məni çölə salıb, eləyib avara, baxın! Yaraşır əndamına yaşılı, alı gözəlin; Ayaqda sağrı başmaq, başında şalı gözəlin; Tərifi, səs-sorağı tutub mahalı gözəlin; Hər yana şölə salır günəş camalı gözəlin; Açılıb yaxa bəndi, ağ sinəsi qara, baxın! Alıbdı qana-qana yaradandı pay bu sənəm; Behiştin pərisinə deyə bilməm tay bu sənəm; Xubluqda, gözəllikdə bədirlənmiş ay bu sənəm; Gah məndən üz döndərib, eylər ömrüm zay bu sənəm; Tərlandan nə ayrılıb, uyur yasar sara, baxın! Geyinib çıxır yenə, qəsd edir cana, sallanır; Baş əymir o, sərdara, sultana, xana sallanır; Bürümür gül camalın, mərdi-mərdana sallanır, Yusifi damə salan Züleyxayana sallanır; Görəni eşqə salan gözləri xumara baxın! Bu gözəl ağ gərdənə həmayılın taxdı, keçdi; Binəva, yazıq canımı eşq oduna yaxdı keçdi; Daldadan mənə sarı oğrun-oğrun baxdı keçdi; Naqafıl müjganların bu bağrıma çaxdı, keçdi; Dostuna endirməyən zalım vəfadara baxın! Danışır, gəlir xoşa bu dilbərin şəkər sözü; Yaraşıqdı, boy-buxunda budu gözəllərin gözü Gün kimi şölə verir, camalı, göyçək üzü, Basıbdı sinəm üstə bimürüvvət yanar gözü, Yandırır bu sinəmi, ol atəşə, nara baxın! Tökülür halqa-halqa Gözəlin dəstə telləri; Eyləyib Ələsgəri, billah ki, xəstə telləri; Qıymır, bimürvət gözəl, vəfalı dosta telləri; Qıvrılar qıvrım-qıvrım, gərdənin üstə telləri; Az qalır adam çala, o zülfü şahmara baxın! * * * Bu gün Aləmin padişahı, Gəl yetiş imdada bu gün; Naqafıl qarşımıza Çıxdı mələkzadə bu gün; Göz gördü gül çamalın, Könül içdi bada bu gün; Can cəsəddən ayrılır, Gedir bu sevdada bu gün, Ovçuyam görməmişəm Belə bir sərxoş maralı; Tögülüb şahmar zülfü, Bürüyübdü qəddi-dalı; Hüsndə Züleyxa tək, Loğmana bənzər kamalı; Solmasın gül irəngi, Pozulmasın bu çalalı; Mələklər də «amin» desin Ərşi-müəllada bu gün. Ələsgərəm, mən deyirdim, Pərvana əfsana yanır; Eşqdən bir od düşüb Cismimə, mərdana yanır Deyirəm, danışıram, Dönürəm hər yana, yanır; Ürəyim bir Kərəmə, Bir Şeyx Sən'ana yanır; Qəlbdən yas tuturam Məçnuna, Fərhada bu gün. * * * Deyin Dəli Alının vəsfini Yazmışam dastana, – deyin! Afərin, şəyirdlərim, Gedəndə hər yana deyin! Eşidib Göyçə mahalı, Külli-Irəvana deyin! Addayın Şahtaxtından, Təbrizə, Tehrana deyin! Üz tutun Alosmana, Qarsa, Qağızmana deyin! Təmkini, hər büsatı Bənzər Pənah xana, – deyin! Qorxmayın, unutmayın, Mərd durun, mərdana deyin! Kor olsun düşmanları, Qalsın yana-yana, – deyin! Gedərsiniz Alosmana, Qərib qeyri ləzzətdədi; Hamısının mərhəməti Aşığa məhəbbətdədi. Paşalar dəfə, qəsdində, Şahzadalar sovetdədi. Soruşsalar: “Əcəm oğlu, Ər hansı məmləkətdədi?” Emin, Allah, paşa əfəndim, Get Gəncəbasana, – deyin! Gülüstani-Irəmə bənzər Yaylağının hər büsatı; Yönü qibləyə çeşmənin, Car olur abi-həyatı. Ağ alaçıq, əlvan çadır, Naxış vurubdu xəyyatı. Samuğun, Qarasaqqalın Gəlibdi hər meyvəcatı; Evinin ətri-ənbəri Bənzər Irizvana, – deyin! Sərim qurbandı sərinə, Ay atanın nər balası; Tüf dağıdıb, ordu pozan, Səf yaran, sərdar balası. Səxavətdə misli-Hatəm, Səddə İsgəndər balası; Qurşayıb kəmərini Şahi-Qəzənfər balası; Qəniminə qan ağladır, Bac vermir düşmana, – deyin! Hansı yerdə dava düşüb, İyidlik Aslan eləyib; Şahmar kimi gərdan çəkib, Düşman bağrın qan eləyib; Xod verib beşatana, Dağıdıb, şan-şan eləyib; Mirzələr qəzetə yazıb, Aşıqlar dastan eləyib; “Mərhəba”, “əhsən”, “afərin”, “Can” belə oğlana, – deyin! Sidqin Allaha bağlayıb, Çağırır Şahi-Heydəri; Öz nəslindən, öz soyundan Var bir neçə iyidləri; Hər biri qovğa günündə Pozur bir fövci-ləşgəri. Saxlayır aşpazxanada Neçə zəlili, müztəri; Hatəm kimi bir qapısı Açılıb ehsana, – deyin! Molla Qasım kamandardı, Əsədi gördüm mərdana; Əl-ayağı od ələyir Elə ki girdi meydana. Mağar hündür tikilmişdi, Alçaqdaydı aşpazxana; Məcməyilər qol ağartdı, Zəhmət verdi çox cavana; Bu sözlər çapa vurulsun, Getsin bir zamana, – deyin! Balçılı Kalvayı Əli Cavan bir oğlan kimidi; Şəriətdən mətləb qanır, Təriqətdə xan kimidi; Həqiqətdən kəlmə kəsir, Ləli-Bədəxşan kimidi; Hüsndə Yusifi-sanı, Kamalda Loğman kimidi; Padişah vəzir götürər Addasa İrana, – deyin! Silistçi, doxdur, pristav Bezənhabezən yeridi; Əyri işlərə sığal çəkib, Verməyə düzən yeridi. Dəli Alı əl belində, Çiynində süzən yeridi. Ismayıl Mələk əl-mövt tək, Candan can üzən yeridi; Dedi: “Brat, bajolüstə, Gəlməsin oğlana, – deyin!” Eldarda Qəhrəman koxa, Gəncədə Alı söylənir; Dövləti, həşəməti, Şəni-calalı söylənir; Səddə İsgəndər kimidi, Hatəm səxalı söylənir; Zəfəranlı ağ plovu, Əmliyi, balı söylənir; İlahim bərhəm vurmasın Bu qurğu-dövrana, – deyin! İyidlikdə yoxdu əvəzi, Sağ olsun Bala Məşədi! Girəndə meydan içinə, Alınmaz qala Məşədi; Vəsfini dastan edirəm, Düşsün mahala Məşədi; Köhlən at üstə çıxanda, Hamıdan əla Məşədi; Rüstəmin Rəxşi kimi Gətirir cövlana, – deyin! İyidlərin sərkərdəsi Məşədi Məhəmməd hanı?! Gəzən afatdan, bəladan Hifz eyləsin kərəm kanı! Sidqin Allaha bağlayıb, Çağırır Şahi-Mərdanı. Yeddi ağacdan – yeddi ağaca Gözü görəndə düşmanı, Süzən tüfəng cingildəyir, Güllə qaçır qana, – deyin! Hər məclisdə duaçıyam, Günbəgün ucalır səsim; Barilahim, irəhm eylə, Yerə düşməsin nəfəsim: Oğul ver iki qardaşa, Bir qurban da özüm kəsim! Mən deyirdim, çox iyiddi Əsəd ilə Molla Qəsim; Köhnə kişilər deyirlər: “İyid Bayramxana deyin”. Min iki yüz doxsan dörddə Ələsgər tapdı əsəri; Eşq ilə nəfs məni Dolandırır bəhri-bəri; Dilimdə ahi-canan, Sərimdə zəhmətin təri; Qəddimi xəm eləyib Qəhri-qəzanın qədəri; Xacə Nəsirdi, gəlib Çıxıb bu meydana, – deyin! * * * Dolanır Bugünkü məclisimdə Görün, necə can dolanır?! Bəzənib tovuz kimi, Huriyü qılman dolanır; Aləmə aşikardı, Aşıqdan pünhan dolanır; Qaşları cəllad olub, Qəmzəsində qan dolanır. Şəst ilə xaki-payına Gör neçə qurban dolanır?! Hər yanı axtarmışam, Yaranmayıb böylə afat; Xaliqin nurundadı, Zikr olunur ismi “həyat”. Üzünü görən kimsə Gərək çevirsin salavat. Diriyə ölüm yoxdu, Mürdələr də tapar həyat, Meylini döndərəndə, Çarx dönür, dövran dolanır. Əndam ağ, bədən nazik, Gərdən misli-sürahıdı; Çöhrəsi şölə saçır, Göylərin şəmsü mahıdı. Qaş qara, gözlər ala Bu ki mələklər şahıdı. Qınamayın Ələsgəri, Gözəlliyin məddahıdı; Qüdrətin naqqaşına Olubdu heyran, dolanır! * * * Eləyib Xaliqi-ləmyəzəl-Allah Möcüz nümayan eləyib; Görün, bir qətrə mənidən Nə cürə insan eləyib?! Ona fəthi-nüsrət verib, Bəbir pəhləvan eləyib. Səfalının yaylağında Dörd dəfə meydan eləyib. Hər kimə xişm ilə baxsa, Xofu hərəsan eləyib. Xaçpərəstli-müsəlmanlı Cəm oldu Göyçənin eli; Döyüləndə kus-nağara, Xişmə gəlib, oldu dəli. Əlini qoyub köysünə, Hərdən çəkərdi “Ya Əli!”. Atdı göyə pəhləvanı, Düşdü yerə, sındı beli; Kalvayı Molla Hümməti Bir dəstə reyhan eləyib. Meydanlı şövq elədi, Üstüncə bəylər yeridi; Seyistandan Rüstəm qalxıb, Maliki Əjdər yeridi; Dərya kimi cuşa gəlib, Şir kükrəyib, nər yeridi; Gördü, bəylər qafil olub, Aşıq Ələsgər yeridi: – Amandı, girmə meydana, Çoxların peşman eləyib! İqbalları yeyin olsun Əsədin, Molla Balının, Qasım ilə Nağı bəyin, Mədəd ilə Sevdalının! Müxənnətlər daldasında Gizləndi dünya malının; Kalvayı Söyün baxıb gördü, Şoru çıxıb şorcalının; Aşığa bir cöngə verib, Könlünü rövşan eləyib. Kalvayı Söyün kimi iyid Gəlməyib ruyi-zəminə; O kişi sidqin bağlayıb Haqqın ismi-əzəminə. Yaşıl yüzlükləri beş-beş Gedir çinelin† dəminə; Çinellər baş-başa durub, İşi salırlar “çəminə”: “İsgəndərə tənbeh yoxdu, Şah belə fərman eləyib”. Yoxdu Göyçə mahalında İsgəndər tək iyid gəzən; Dost yolunda başın qoyub Düşmanın canın üzən. Yoxsulların əlin tutan, Ac doyuran, əysik düzən. Bir düjün tüfəngin gördüm, Aynalı, berdanqa, süzən... Berdanqaya nabələdəm, Aynalı beş qan eləyib. Sağ yanında Qararxaçın Çox yaxşıdı bir adəti; Samavar qaynayıb coşar, Çatmadan qurtarmaz əti. Hər gələnə hörməti var, Aşığa cöngə xələti. Peyğəmbər süfrəsin silkib, Heç üzülməz bərəkəti; Nəfi mindən-mindən gəlir, Gədələri xan eləyib. Alagöllər, Qaraxaç, Keyitdi* başın, Səfalı! Səndə əylənən xan olur, Gəlir peşkaşın, Səfalı! Çeşmələrin abi-həyat, Mərcandı daşın, Səfalı! Gözəllərin zinətidi Alın, qumaşın, Səfalı! Aşıq Ələsgər bəyənib, Vəsfini dastan eləyib. * * * Gəlin Geyinibsən tər əndama Tər-təzə libası, gəlin! Məni valeh eyləyibdi Qaşların qarası, gəlin! Gözlərindən həya eylər Göyün Sürəyyası, gəlin! Yaxşıların yaxşısısan, Gözəllərin xası, gəlin! Könlümü şövqə gətirdi Hüsnün təmənnası, gəlin! İnanmıram, kamalına Həkimi-Loğman yetişə; Bəlkə, səndən əlac ola, Xəstəyə dərman yetişə; Mərifətdə, qanacaqda Hanı, sana can yetişə; Kənar gəz seyraqubdan, Qoyma ki, böhtan yetişə; Amandı, gəl uyma sara, Tərlanın sonası, gəlin! Süzgün baxış canlar alır, Qəmzələrin qandı, gözəl! Mürvət elə, Ələsgəri Öldürmə, amandı, gözəl! Kərəm Əslidən ötəri Atəş tutub yandı, gözəl! Fərhad Şirinin yolunda Gör necə qurbandı, gözəl! Sən məni Sənan elədin Tərsalar tərsası, gəlin! * * * Giləyə Ariflər, qulaq asın, Deyim bir dastan Giləyə; Qabliyyətdə, mərifətdə Catmaz bir insan Giləyə. Bu təmkində gözəl yoxdu, Olmuşam heyran Giləyə. Yetmiş iki millət görsə, Gərək desin "can" Giləyə. Lazımdı kəsdirəsən Gündə yüz qurban Giləyə. Ağ ipəkdən dizliyi var, Gül düzdürüb yaxasına. Başında herat kəlağay, Bənzər göllər sonasına. Deyib-gülmək halal olsun Belə gözəllər xasına. Libası əndama layiq, Əndam uyur libasına. Qızıldan kəmər yaraşır Sinəsi meydan Giləyə. Maşallah, ay qabağa Gör necə tellər yaraşır. Burun püstə, dodaq qaymaq, Yanağa güllər yaraşır. Ağ buxağa inci, mərcan, Üstünə sim-zər yaraşır. Mina tək gərdəninə Yaquti-əhmər yaraşır. Halal olsun bu səltənət, Bu qurğu-dövran Giləyə. Məhəbbətə sədaqətli, Ayrılmaz bir can kimidi. Tovuz kimi cilvələnib, Qırımı tərlan kimidi. Ay qabaq şölə saçır, Mehri-dirəxşan kimidi. Mərifətdə yoxdu tayı, Kamalda Loğman kimidi. Hüsndə şəbahəti var Yusifi-Kənan Giləyə. Şahi-əl-vahidi-yekta, Dinimiz Məhəmməd dini. Gərək salavat çevirsin Hər kim ki, görsə üzünü. Mən Aşıq Ələsgərəm, Söylərəm sözün düzünü. Həm bu dünyada bacımdı, Həmi qiyamatın günü; Lənət gəlsin o şəxsə – Söyləyə böhtan Giləyə. * * * Gözəl Xub yaraşır əndamına Geyindiyin sarı, gözəl! Yaradan xəlq eləyib Sən kimi dildarı gözəl. Yetişib sinən üstə Bağçaların barı gözəl. Lütf eylə, mən xəstədən Əsirgəmə narı, gözəl! Tök mətahın xırd elə, Aç indi bazarı, gözəl! Əl uzaq, qəlbim yaxın, Bələdəm hər bir halına. Görcəyin valeh oldum Həbəşi xəttü xalına. Zənburam, sızıldaram Dodaqlarının balına. Yaylaqlar ceyranısan, Əhsən o gül camalına! Köysündə qərar tutub Savalanın qarı gözəl. Ağlımı sərdən aldı, Baxdım gözün alasına; Canımı qurban elərəm Belə gözəllər xasına. Libas əndama uyur, Əndam uyur libasına. Ələsgər Məcnun olub, Düşüb Leyli sevdasına; Sailəm, bir sayə sal, Üz döndərmə barı, gözəl! * * * Gözələ Canımı qurban elərəm Bir belə tərlan gözələ; Hal bilən, şirin gülən, Dosta mehriban gözələ; Boy uca, gərdən mina, Zülfü pərişan gözələ; Dolanıb mürği-ruhum, Olubdu mehman gözələ; Xəstəyəm, yalvarıram Həkimi-Loğman gözələ. Gözəl xanım cilvələnib Gözəllərin xası kimi; Görəni Məcnun eləyir Leylinin sevdası kimi; Ala gözlər şölə çəkir Göyün sürəyyası kimi; Çəpgəni hər rəng çalır, Peyğəmbər xirqası kimi; Baratdı, behişdən gəlib, Gətirib qılman gözələ. Gözəl xanım al geyinib Gözəllər xasından gözəl; Silkinir, gərdən çəkir Göllər sonasından gözəl; Libas əndamına layiq, Əndam libasından gözəl; Qabliyyət, mə'rifət tapıb Ata-anasından gözəl; Gözəlliyi cəm veribdi Xaliqi, sübhan gözələ! Qəmgin idim, xələt verdi, Məlul könlüm açdı gözəl; Arifsən, əhli-ruhsan, Can sana peşgaşdı, gözəl! Ay qabaq şö'lə verir, Qaşın göyçək qaşdı, gözəl! Nə qədər gözəl görmüşəm, Hamısından başdı Gözəl; Cavanşir gözəllərinin Cəmisi qurban Gözələ! Fələkdən Gileyliyəm Günü bizə qara verib; Mömini zəlil eyləyib, Suru günahkara verib; Tərlanı sara yazıb, Tər qönçəni xara verib; Ələsgər Məcnun olub, Meylini dağlara verib; Unudub ibadəti, Bağlayıb dastan gözələ. * * * Həcər Naqafil çıxdın qarşıma, Gözəllər sultanı, Həcər! Gəzmişəm, görməmişəm sən kimi insanı, Həcər! Dişlərin dürr dənəsi, ağzın gövhər kanı, Həcər! Ay qabaq şölə verir cahan çırağbanı, Həcər! Başında herat kəlağay, hər paltarı darayıdı; Bəşərə bənzətmək olmaz, göydə mələklər tayıdı. Turunclar baş göstərib, qoynu Behişt sarayıdı; Aşıq görüb bu dünyada Cənnəti-Rizvanı, Həcər! Ağ ipəkdən dizliyi var, köynəyini geyib sarı; Gərdənə həmayıl salıb, ətəyə düzüb mirvarı. Yaradandan istəmişəm, var əlində ixtiyarı; Sara qismət eyləməsin sən kimi tərlanı, Həcər! Gözəllərin gözüsən, sədan düşüb hər mahala; Qaşların cəllad olub, qəsd eləyir canlar ala. Mən sana "bacı" dedim, xalq düşməsin kəc xəyala; Ələsgərdən incik olma, gözlərin qurbanı, Həcər! * * * Xırdaca qız Naz ilə gəldin otağa, Leylinişan Xırdaca qız! Tovuz kimi cilvələnib, Artırdın şan, Xırdaca qız! Camalına mail olub Huri, qılman, Xırdaca qız! Səni görən cavanlarda Qalmaz iman, Xırdaca qız! Gözəlliyin binadandı, Tanıram əsli-soyunu; Səd afərin naqqaşına, Şüşədən çəkib boyunu. Allah bir vəsilə salsın, Hacı Alı tutsun toyunu; Kəsilsin xaki-payında Neçə qurban, Xırdaca qız! Ələsgərəm, tərifini Düzürəm dastana, gözəl! Eşitsin, fəxr eləsin Səni doğan ana, gözəl! Şükür haqqa, Xudam yazıb Tərlanı tərlana, gözəl! Mehdi kimi ölkəmizdə Yoxdu oğlan, Xırdaca qız! * * * Kimi Dəli Alı bir sədd açıb Şah Abbas dövranı kimi; Yanında yoldaşları var, Azərbaycan xanı kimi; Zeynalabdın bəy bəzənib Misirin sultanı kimi. Hər yana kağız dağıldı Süleyman fərmanı kimi; Yetmiş iki millət gəldi, Ərəsət divanı kimi. Neçə çinovniklər gəldi, Çox ağır keçdi yığnağı; Bir yanı Qanıq, Qavrı, Bir yanı Qoşqarın dağı. Aləm çırağban göründü, Xoddananda cıl-çırağı. Şəmkirdən düyü çəkildi, Sarıyaldan gəldi yağı; Hər yana qəftə işlədi, Xotkar bəzirganı kimi. Günün günorta vaxtında Gəldi Alının dəstəsi; Hər birisi bir iyiddi, Bir qoşunun sərkərdəsi. Gördüm, asmana dayandı “Öldürrəm”, “öldürrəm” səsi. Yaponyadan tüfəng gəlib, Yeddi ağac vurur gülləsi; Zərbindən dağlar titrəşir, Bərqin dirəxşanı kimi. İyidliyin səbəbinə Ona deyirlər “Dəli Alı”; Şücaətdə Qəhrəmandı, Loğmana bənzər kamalı. Barilahim, irəhm eylə, Pozulmasın bu calalı. Bir sərkərda camışı var, Üç sərkər da qoyun-malı; Mehtərdə qırx atın gördüm, Cəlalı türkmanı kimi. Alı kimi iyid yoxdu, Onu tək doğub anası; Süzən əldə, ətək beldə, Var iyidlik nişanası. Vallahül-əzim belədi, Açıq, sözün mərdanası. On beş gün şülən çəkildi, İşlədi aşpazxanası; Erkək yan-yana kəsildi, Minanın qurbanı kimi. Alı məclisə gələndə, Mətəl qaldım işlərinə; Atanın sərdar oğludu, Sərim qurbandı sərinə; Səxavətdə əla gördüm, Yazdım Hatəm dəftərinə; Şabaşa beşlik qızıllar Işlədi qəpik yerinə; Neçə mücrülər açıldı Sərrafın dükanı kimi. İyidlikdə yox əvəzi, “Afərin!” dedim Aslana; Dağıstan formu geyinib, Təmkini qızılbaşyana. Süzən tüfəng cingildəyir, Patronu səyrişir qana. Koroğlu tək nərə çəkir, Coşub girəndə meydana; Tüf dağıdır, ordu pozur Qüdrətin aslanı kimi. Ata, baba iyiddilər, Bəyənmişəm əsli-zatın; Doğruluğun səbəbinə Mövlam veribdi baratın; Əli kəmərbəstəsidi, Cəm eyləyib hər büsatın. Fürsəti düşmənə verməz, Əldən qoymaz ehtiyatın; Kəpəzdə ovun gözləyir, Alvızın* tərlanı kimi. Cəfər ağa bir iyiddi Girəndə meydan içinə; Yalavıyır şimşək kimi, Bələnir al qan içinə; Zərrəcə gəlməz eyninə, Düşsə yüz düşman içinə; İsgəndər tək səddi çıxıb Yeddi Dağıstan içinə; Şəninə dastan yazıram Rüstəmin dastanı kimi. İçlərində bir seyid var, Onlara rəhbər kimidi. O ki Məşədi Məhəmməddi, Bir nər oğlu nər kimidi. Qızılhacılı Allahverdi Maliki-Əjdər kimidi. Min yaşasın Ismayılı, Nərəsi Heydər kimidi; Xəşbulaqda meydan açdı Koroğlu meydanı kimi. Orucu çox bəyənmişəm, Məhəbbətin var Qəfərə; Qasımı mərdana gördüm, Vəsfini yazdım dəftərə. O kişilik, o səltənət Halal olsun İsgəndərə; Unudub dünya cifəsin, Tabe olub peyğəmbərə; İbadəti var məscidin Qareyi-Quranı kimi. Beş min manat nağd yığıldı, Dalda qalanın bilmədim; Yüz erkək-öyəc kəsildi, Toğlunun sanın bilmədim. Xərcindən bərxurd olmadım, Nəfin, ziyanın bilmədim; Nisyə qalan xələtlərin Doğru, yalanın bilmədim; Nağdıdan mətləbim verdi Kişi kərəm kanı kimi. Biçarə Aşıq Ələsgər, Gəldin, getdin, hər nə isə; Haqq səni sərraf yaradıb, Qiymət qoy yaxşıya, pisə; Tat oğlu, Bala Məşədi – Onlar gələndə məclisə; Hamıdan çox pul verdilər, Qızıl ilə dolu kisə; Aşıqlar güzəran tapdı Bəylər güzəranı kimi. * * * Malades Mərhəba, namxuda, Afərin, əhsən, malades! Cahanda yoxdu tayın, Dünyada təksən, malades! Həmi ağsan, həmi çağsan, Həmi də köksən, malades! Xudam səni xoş yaradıb, Belə göyçəksən, malades! Hurilər padişahı, Nazlı mələksən, malades! Mən sana qurban olum, Ay səri sevdalı gözəl! Ləblərin şəhdi-şəkər, Misli beçə balı, gözəl! Qüdrətdən nəqş olunub Zənəxdanın xalı, gözəl! Zərrəcə gəlməz eyninə Bu dünyanın malı, gözəl! Gözü tox, könlü təmiz, Özünə bəysən, malades! Aşıq Ələsgər deyər, Bu duruşun xan kimidi. “Xan” deyib, səhv olmuşam, Huriyü qılman kimidi. Qabliyyət, mərifətin, Kamalın Loğman kimidi. Məclisdə dolanmağın Alıcı tərlan kimidi; Hansı evə qədəm qoysan Qızıl dirəksən, malades! * * * Mələk Mən səni bənzətmişəm Huriyə, qılmana, Mələk! Baxışın canlar alır, Qəmzən səkir qana, Mələk! Qaşın qüdrətdən çəkilib, Oxşayır kamana, Mələk! Xalının bir dənəsin Vermərəm cahana, Mələk! Üzün görüb ayrı düşən Qalar yana-yana, Mələk! Geyinib əndamına Əbrü ətlaz, alı gözəl; Xara don, zərin nimtənə, Başındakı şalı gözəl; Bəxtəvər gümüş kəmər Qucur qəddi-qalı gözəl; Qulağında qızıl sırğa, Zənəxdanda xalı gözəl; Qılıbsan hüsnün şamına Sən məni pərvana, Mələk! Gözəlin məclisində Şirin söhbət, saz dolanır; Hüsndən könüllərə Bahar keçir, yaz dolanır; Süzür, gəlir səkə-səkə, Sanki, quba-qaz dolanır; Qaşında, kirpiyində Işvə, qəmzə, naz dolanır; Gözləri cəllada dönüb, Qəsd eləyir cana Mələk. Gözəllər dəstə-dəstə Qulluğuna sana gəlir; Ağa, rəiyyət, bəy, gədə Əmrinə, fərmana gəlir; Aşıq, alim, molla, seyid Dad çəkir, amana gəlir; Dəlilər dəxil düşür, Mərizlər Loğmana gəlir; Xəstədi, Ələsgəri Sən yetir dərmana, Mələk! * * * Nədi Kalvayı, fəhm elə, gər, Bu gələn insandı, nədi?! Ay qabaq şölə verir, Mehri-dirəxşandı, nədi?! Titrəşir var əndamı, Dərdlərə dərmandı, nədi?! Gözləri canım alır, Afəti-dövrandı, nədi?! Huridimi, pəridimi, Mələkdi, qılmandı, nədi?! Göz gördü, könül sevdi Gözlərinin alasını; Gül görsə, xəcil olar Yanağınıın lalasını; Getmə gözüm önündən, Alım boyun bəlasını. Xəstə içsə dirili Ləbinin piyalasını; Şirəsi abi-həyat, Şərbəti-Loğmandı, nədi?! Dünya təbdil olubdu, Gözəl biilqar görünür. Açılıb mərmər sinə, Aləmə aşkar görünür; Örtməynən sən üstünü, Dünya mana dar görünür; Qoynundu gülşən bağı, Bir cüt qoşa nar görünür; Ey Xudaya, sirr qaldım, Cənnəti-Rizvandı, nədi?! Bu simi-zənəxdanın Mirvarı xallarına bax; Bərq verir büllur buxaq, Savalanın qarına bax; Çarxı dönmüş fələyin Sən kəc irəftarına bax: Fəhm eylə, diqqət ilə Özünə bax, yarına bax; Çəkilib dal-qaməti Sərvi-xuramandı, nədi?! Həzərat, haqqa baxın, Qəlbdən ehsan eləyin; Mənim bu dərdi-dilimi Dostlara əyan eləyin; Ölürəm, mən xəstənin Dərdinə dərman eləyin; Aparın Ələsgəri, Payında* qurban eləyin; Bimürvət, bəlkə, baxa, Deyə: “Bu qurbandı, nədi?!” Payında - Ayağının altında. * * * Pişik Dad! Siçanın əlindən Yetişmişik cana, pişik! Dünyanı bizdən ötəri Döndərib zindana, pişik! Dağıdıb kəndliləri, Dadanıb yaxtana, pişik! Doğrayıb zər libası, Eləyib əfsana, pişik! Alagöz gəlinləri Qoyub yana-yana, pişik! Birisi boz dikqulaq, Birisi qonur, balaca; Dərmə-qayıq farmaşın Hər yanından açıb baca; Bez ilə irəftardı, Qumaş ilə düşüb ləcə; Harda görsə zər, ziba, Istifa, tirmə, alaca; Biləsən, nə hal kəsir Döşəyə, yorğana, pişik! Nə qədər əlləşirəm, Bu məluna yoxdu çara; Gündüzlər pünhan olur, Gecələr çıxır aşkara; Çırağı yandıranda, Qaçır, soxulur divara; Dağıdıb quyuları, Indi daraşıb anbara; Müxtəsər, ruzumuzu Döndəribdi qana, pişik! O gödək zalimü fasiq Belə bir azar elədi; Aləmə gen dünyanı Bizdən ötrü dar elədi; Hamı dərddən ziyada Bu dərd mana kar elədi: Dəldi yağ dərilərin, Xumları murdar elədi; Axşamadək evlərdə Qurulur zasdana, pişik! Bu sözləri eşidəndə, Pişik bir tufan elədi; Şeşəltdi bığlarını, Gözləri rövşan elədi; Ay qaranlıq gecədə Yüz dəfə cövlan elədi; Qisasa qisas aldı, Bir qana yüz qan elədi; Gördüm, on səkkizini Düzübdü yan-yana pişik. Yatmadım sübhə kimi, Mən baxdım qilü-qalına; Öyrənib xəsyətini, Bələd olmuşam halına, Ədəb ilə əyləşibsən, Səd afərin kamalına. Aləmin padişahı Dəstini çəkib dalına; Qaynağın poladlanıb, Dönübsən aslana, pişik! Mən səni iyid bildim, Verdim aran-dağı sana; Alaçığı, ağ çadırı Eyvanı, otağı sana. Müxtəsəri, vəssalam, Budu sözün sağı sana: Gözəllər əsirgəməsin Pendiri, qaymağı sana; Yeyəsən nəmilərdə, Dönəsən sultana, pişik! Xanım xələt bağışladı, Ələsgər yazdı dəftərə; Göndərərəm tüllablara, Məlum olsun hər şəhərə; Iyiddi, ölməyincə Arxasını qoymaz yerə. Pristav qubernata, Qubernat yazsın sərdərə; İnşallah, nişan verər Sana divanxana, pişik! * * * Şah dağı Aləmdə dastan olub səddin, sorağın, Şah dağı! Açılıb nərgiz, bənövşən, əcəbdi çağın, Şah dağı! Abi-kövsər kimi axır çeşmən, bulağın, Şah dağı! Heyif ola, bu çeşmədə yoxdu bir sağın, Şah dağı! Müxənnət yaylar köysündə, pozar damağın, Şah dağı! Haqq səni cənnət yaradıb, qanan yoxdu, qədrin bilə; Sədrin badi-səfasından xəstə könlüm gəldi dilə; Mürğ tək balü-pər açdım, oxudum döndüm bülbülə; Bir gözəl keçdi qarşıdan gözlərindən gülə-gülə; Dağıtdı ömrüm qəfləsin, nə çoxdu yağın, Şah dağı! Süsən, sünbül, gül, ərğəvan köysündə laləzar verib; Alan, satan gözəllərdi, nə rəvac bazar verib; Damənin çəhar fəsildi, hər meyvə bitib, bar verib; Xudam səni çox bəyənib, bir belə ixtiyar verib; Dalın dənizə söykənib, Kürdü ayağın, Şah dağı! Bir tərəfin Çənbərəkdi, görənin həvəsi gəlir; Topaşandan qəflə işlər, Gəncənin meyvəsi gəlir; İstanbulun al qumaşı, Bağdadın xurması gəlir; Oxuyur türfə gözəllər, kəklik tək sədası gəlir; Aşıq üçün cənnət qoxur daşın, torpağın, Şah dağı! Mən gəzmişəm Qafqazyanı, haqq səni bir xəlq eləyib; Ağrı dağı padişahdı, səni vəzir xəlq eləyib; Çiçəklərin kimyədi, daşını dürr xəlq eləyib; Boyun minadan çəkilib, sərində pir xəlq eləyib; Murov, Muşov, Murğuz, Kəpəz olmaz yamağın, Şah dağı! Hansı iyid dara düşsə, nəzir deyir, yada salır; Yeddi kralın qaçağı pənahlanıb, səndə qalır; Kor gələndə, şəfa tapır, müztər gəlsə, mətləb alır; Saatda yüz çiçək açır, hər biri bir irəng çalır; Belə məlum, qüdrətdəndi Küpün, boyağın, Şah dağı! * * * Şapəri Bir saat kərəm eylə, Ərzim deyim qan, Şapəri! Gəlməyib bu cahana Sənin kimi can, Şapəri! Hüsnünə mail olar Yusifi-Kənan, Şapəri! Ya hurisən, ya pərisən, Ya da ki, Qılman, Şapəri! Xəstələr Loğmanısan, Dərdlərə dərman, Şapəri! Gəlməyib heç gözələ Bu dünyada belə nişan; Zülf bulud, qabaq ayna, Qaşlarının tağı kaman; Burun püstə, dodaq qaymaq, Ağ buxaq, qönçə dəhan; Hüsnünün zərrəsini Gördü aşıq, tapdı iman; Sənə nə bəşər deyilər, Nə də ki, insan, Şapəri! Hüsnündə qüsur yoxdu, Qeyri işində naşıyam; Boyunun sadağası, Məclisinin peşkaşıyam; Dərdin məni tez öldürər, Qoymaz dünyada yaşıyam; Oldum hicran barkeşi, Gərək qəm yükü daşıyam; Səni gördüm, əl götürdüm Evdən, əyaldan, Şapəri! Saatın xoş vaxtında Sən gəldin qabaq-qabağa; Ağlımı başdan aldın, Məcnun kimi saldın dağa; Sərraf olsa bir telini Verməz külli-Qarabağa; Şəki, Şirvan, Şamaxı Olsun boyuna sadağa; Doqquz mahal Irəvan da Gözünə qurban, Şapəri! Bu gözəl peyda olub Göyçə mahalında təzə; Görənlər mail olur Gül camala, şəhla gözə; Bir kamil mirzə gərək, Vəsfini dəftərə yaza; Bir xalın Gürcüstana, Bir xalın Çeçen-Çərkəzə; Bir xalın Dağıstana Olubdu sultan, Şapəri! Gəlməyib bu dünyaya Yəqin bilin, böylə sənəm; Üstünə nur yağacaq Hansı evə qoysa qədəm; Bilmirəm, nə xoş gündə Xəlq eləyib kani-kərəm; Bir görən həsrət çəkir, Deyir: nola, bir də görəm; Qəddinə, qamətinə Qalıblar heyran, Şapəri! Silkinir, qumrovları Zey-zey deyir, gəlir səsi; Buxağı büllurdandı, Mərmərdən ağdı sinəsi; Əynində xas güləçə, Ətəyində zər baftası; Qaməti ər-ər kimi, Əcəb yaraşır libası; Vəsfini söyləməyə Olmuşam imran, Şapəri! Aşıq Ələsgər deyər, Bir od salıbsan canıma; Açıb danışa bilmirəm Dostuma, nə düşmanıma; Qoy sərim qurban olsun Sən kimi zivər xanıma; Öldür xaki-payında, Əllərin batsın qanıma; Bəlkə, intizar getməyəm Mən bu dünyadan, Şapəri! * * * == Gəraylılar == Ceyran Durum dolanım başına, Qaşı, gözü qara Ceyran! Saldın eşqin ataşına, Eylə dərdə çara, Ceyran! Söz eşidib, ərzim qansan, Mən yanana sən də qansan. Özün bir tülək tərlansan, Niyə uydun sara, Ceyran?! Ələsgərəm, abdal ollam, Eşqin girdabında qallam. Küsdürmüşəm, könlün allam Yalvara-yalvara, Ceyran! * * * Gözəl Nə baxırsan pəncərədən, Xumar gözün süzən gözəl?! Seyraqubla aşna olub, Bağrım başın əzən gözəl?! Büllur buxaq, bəyaz gərdən, Ağlımı aparır sərdən, Yaxasına hərdən-hərdən, İnci, sədəf düzən gözəl! Qəlbimi yandırdın oda, Sirr sözümü vermə yada, Uyubsan zalım xoryada, Məndən kənar gəzən gözəl! Gümüş kəmər, incə belli, Ağ biləkli, nazik əlli, Ay qabaqlı, siyah telli, Ürəyimi üzən gözəl! Xəyalım çaşır güləndə, Pünhan dərdimi biləndə. Ələsgər sizə gələndə, Sığallanıb bəzən, gözəl! * * * Xoş gəldin Qədəm qoyub asta-asta, Sən bu diyara, xoş gəldin! Süzdürüb ala gözləri. Qaşları qara, xoş gəldin! Oğrun durub, qıya baxdın, Mücganın sinəmə çaxdın, Cismimi yandırıb yaxdın, Alışdım nara, xoş gəldin! Qaynayıb, peymanım dolub, Saralıb gül rəngim solub, Həsrətin çəkməkdən olub, Sinəm sədpara, xoş gəldin! Dostun vəfasını gördüm, Seçib, sevib, könül verdim, Təzələndi köhnə dərdim, Dərdimə çara, xoş gəldin! Sinəmdi eşqin dəftəri, Sənsən dilimin əzbəri, Yazıq Aşıq Ələsgəri, Çəkməyə dara, xoş gəldin! * * * Keçdi Pəncərədən qəfil baxdım, Qarşıdan bir sona keçdi. Oğrun baxdı, qaş oynatdı, Müjganları cana keçdi. Ala gözlərini gördüm, Təzələndi köhnə dərdim, Yolunda can qurban verdim, Baxmadı qurbana, keçdi. Sərv boylu mələkzada, Camalından içdim bada. Ələsgəri saldı oda, Qoydu yana-yana, keçdi. * * * Kəklik Həsrətini çəkə-çəkə Dərdim yetdi yüzə, Kəklik! Qız, sən Allahı sevərsən, Rübənd tutma üzə, Kəklik! Dostdan dosta bu nə fənddi, Zülfün boynuma kəmənddi. Düşün dürdü, dilin qənddi, Dodaqların məzə, Kəklik! Geydiyin yaşıl, əlvandı, Eylədiyin nahaq qandı. Ələsgər sana qurbandı, Sən gələndə bizə, Kəklik! * * * Maral Səhər-səhər çeşmə üstə Durur boyu bala, Maral, Ala gözlər girib qəsdə, İstər canım ala, Maral! Sevdim zalım, baqrı daşı, Almaz klrpik, qələm qaşı, Tərlan görüb yaşılbaşı, Sağın, qaynaq çala, Maral! Ağ üzdə xalın bənövşə, Az qalır bağrımı deşə, Məcnunluqdu mənə peşə, Düşmüşəm mahala, Maral! Öpmədim ala gözündən, Doymadım şirin sözündən, Məni ayırıb özündən, Salma daldan-dala, Maral! Camalımdı şəmsü-qəmər, Vəsfın olub dildə əzbər, Ucundan yazıq Ələsgər, Dönübdü abdala, Maral! * * * Mən Gözəl, sana məlum olsun, Həsrətindən yanıram mən. Ala gözlər süzüləndə, Canımdan usanıram mən. Hansı dağın maralısan? Hayıf, bizdən aralısan! Sən də yardan yaralısan, Dürüşündan qanıram mən. Mənim adım Ələsgərdi, Dərdim dillərdə dəftərdi. Xalların dürrü gövhərdi, Sərrafıyam, tanıram mən. * * * Öldürəcək bu qəm məni Ala gözlü, telli ceyran, Öldürəcək bu qəm məni. Həsrətindən oldum xəstə, Öldürəcək bu qəm məni. Təbibimsən, yetiş dada, Pərvanəyəm, yandım oda. Sən atlısan, mən piyada, Öldürəcək bu qəm məni. Ələsgərdi mənim adım, Aləmi yandırır odum, Heç yerdən yoxdu imdadım, Öldürəcək bu qəm məni. * * * Tellərin Gözəl, sənin nə vədəndi, Kəsilib qısa tellərin? Kəlağayı əlvan, qıyqacı Üstündən basa tellərin. Yanaqların güldü, solmaz, Oxlasan, yaram sağalmaz. Qaşın cəllad, gözün almaz, Bağrımı kəsə tellərin. Bağban ağlar bar ucundan, Alma, heyva, nar ucundan. Ələsgər tək yar ucundan Batıbdır yasa tellərin. * * * Üzün məndən niyə döndü Gəl, ey mehri-məhəbbətim, Üzün məndən niyə döndü? Ağzı şəkər, ləbi qəndlim, Üzün məndən niyə döndü? Ayrılıqdan ölüm yeydi, Həsrətin qəddimi əydi. Nə dedim, xətrinə dəydi, Üzün məndən niyə döndü? Aşığa yoxdu qadağa, Müştaqdı dilə, dodağa. Ələsgər sana sadağa, Üzün məndən niyə döndü? * * * Yaylaq Gözəllər seyrangahısan, Görüm səni var ol, yaylaq! Açılsın gülün, nərgizin. Təzə mürgüzar ol, yaylaq! Gözüm qaldı siyah teldə, Bülbül öldü meyli güldə. Kimsəm yoxdu qürbət eldə, Sən mənə qəmxar ol, yaylaq! Mən səni görəndən bəri, Sinəm oldu qəm dəftəri, Yazıq Aşıq Ələsgəri Öldür, günahkar ol, yaylaq! * * * Yeridi Bir közəl keçdi qarşıdan, Sallandı, yana yeridi. Kirpik çaxdı, oğrun baxdı, Od saldı cana, yeridi. Ovçu tək bərədə durdu, Qaşlarından kaman qurdu, Müjganın sinəmə vurdu, Qəmzəsi qana yeridi. Hanı belə huri, qılman?! Eyləmir dərdimə dərman. Çeşmim yaşı olub ümman, Yaşılbaş sona yeridi. Camalın bənzətdim aya, Əhsən qüdrət verən paya. Endirib salmadı saya, Dost mehribana, yeridi. Dedim: qız, getmə, amandı, Ələsgər oduna yandı. Dedi: qocadı, pirandı, Mərdü-mərdanə yeridi. * * * == Bağlamalar == Biləsən Təriqətlə mərifətə qulaq ver, Şəriətdə yol-ərkanı biləsən. Həqiqətdə nədən xəlq eylədi haqq Ərşi, kürsü, asimanı, biləsən. Şəcərətil-yəqin harda bitibdi? Təşbehi dünyada nəyə yetibdi? Neçə kökdü, neçə budaq atıbdı? Neçədi yarpağın sanı, biləsən? Onları xəlq edən xudam qənidi, Səxavət əhlidi, kərəm kanıdı. Əsabi-Kəhf neçə nəfər can idi? Adları nə idi, onu biləsən? Süleyman, İsgəndər Zülqədər hanı? Dolandı nə qədər, gəzdi hər yanı? Belə qərar qoyub kərəmin kanı: Vacibdi, dünyanı fani biləsən. Yazıq Ələsgərəm, ona qulam mən, Nuru hörmətindən əhli-diləm mən. Buyurasan, xidmətinə gələm mən, Sərimdəki bu sevdanı biləsən. * * * Bizdən salam olsun arif olana Bizdən salam olsun arif olana, Haqq nə gündə xəlq eylədi dünyanı? Yer ilə göy nə saatda bəhs etdi? Yer nə üstə bəndə saldı asmanı? Asman nə istədi bari-xudadan? Xuda nə əmr etdi ərşi-əladan? Kim idi gəldi, kimi apardı haradan? Nə surətdə gördü Məscid-Əqsanı? Nə ab ilə orda aldı dəstəmaz? Neçə rəkət əda eylədi namaz? Neçə kimsənəyə oldu pişnamaz? Onlar baqidimi, olubmu fanı? Tez verəsən bu sözlərin isbatın: Nədəndi binası Abi-Həyatın? Hardadı məqamı Mələk əl-mövtun? Nə tövr ilə alır insandan canı? Bu təzə kalamdı, olsun yəqini, Kəbə – qibləm, dinim – Məhəmməd dini. Atam – Əliməhəmməd, Göyçə sakini, Adım Ələsgərdi, yaxşı bil, tanı! * * * Bu günləri bir hikmətə tuş oldum Bu günləri bir hikmətə tuş oldum, Adı-sanı hər aləmdə deyilir. Şəriət ətini haram buyurub, Halal olan sümükləri yeyilir. Müdam ayağından kəsilməz abı, Abını kəsəndə, heç olmaz tabı. Çox əziz yaradıb kərəm sahabı, Toxmaq ilə təpəsinə döyülür. Ələsgər ərz eylər, ariflər qana, Üç ayda, dörd ayda o gəlir cana. Lətifdi xörəyi, qarışır qana, Dərmanı var cəsədində yayılır. * * * Danışaq Hikmət məclisində əyləşən alim, Gəl, səninlə yol-ərkandan danışaq. Ələst aləmindən, qalu bəladan, Nuri-Əhməd yaranandan danışaq. Kürsü lohü qələm nədən yarandı? Neçə min il gərdiş vurdu dolandı? Nə əmr oldu, qərar tapdı, dayandı? Əvvəl nə xətt yazdı, ondan danışaq? Təmisah balığın qədəri nədi? Nə yeyir, nə içir, mədarı nədi? Həqiqət qapısının açarı nədi? Onu açıb-bağlayandan danışaq. Əgər haqq aşıqsan, “meydana gəl” de! Arifsənsə, bu sözlərə “gözəl” de! Farsiyyət bilirsən, şeir-qəzəl de! Ərəbxansan, gəl, Qurandan danışaq! Ələsgər, qəm çəkmə, Xuda kərimdi! Yetmiş iki yolun hansı qədimdi? Həzrəti-Musanın anası kimdi? Bir xəbər ver, o dövrandan danışaq! * * * Oldu Altı gündə dünya neçə don geydi, Nə üstə əyləşdi, bərqərar oldu? Əvvəli kim oldu ərşin bənnası? Ulduzlar nə təhər yerbəyer oldu? Neçə idi müqərrəbin mələyi? Onların içində hansıydı bəyi? Canlıdı, cansızdı ərşin dirəyi? Nə ilə çalındı, mötəbər oldu? Ələsgər əl çəkməz etiqadından, Yerdə xəbər verir göy büsatından. Haqq ilə peyğəmbər əhvalatından İslamam deyənə nə xəbər oldu? * * * Olur İki bədən gördüm, altmış başı var, Müttəsildi onda qeyri sirr olur. İki uruh gərdiş vurub dolanır, Gahdan iki olur, gahdan bir olur. Birisi sultandı, gəzir taxt üstə, Biri gah sağ olur, gah zaman xəstə. Qocaldıqca olur təzə, novrəstə, Cavanlıqda qoca olur, pir olur. Yüz səksən qolu var, oynar ab ilə, Üç yüz qulağı var, san-hesab ilə. Beş kəlmə danışır afitab ilə, Kəlməsində gövhər olur, dürr olur. Oxudum, yetişdim mən bu hesaba, Niyyəti ayrıdı, mənzili Kəbə. On min qırx yol sərin qoyur turaba, “Mu” kəlməsi Rəbbi ilə bir olur. Aşıq Ələsgər bu hesaba yetişdi, Onu cəm eyləyən bir dənə quşdu. Gahdan bəzirgandı, gahdan dərvişdi, Gah padişah olur, gah vəzir olur. * * * Sübhün çağı bir hikmətə tuş oldum Sübhün çağı bir hikmətə tuş oldum, Desəm inanmazlar, sirri-sübhandı. Yeddi qat qaladı, daşsız, kərpicsiz, O qalada bir əjdaha pünhandı. Nə qədər baxıram, yoxdu gözləri, İki buynuzu var, bəhri-şeşpəri. Nə əl-ayağı var, nə balü pəri, Seyr eləyir, nə gərdişi-dövrandı?! Nə zaman ki, sərin çıxardır dərdən, Yeddi qat qalanı tərpədir yerdən. Qaldım aciz, zəlil, heyran, sərgərdən, Bilmədim çinidi, ya üstüxandı? Dindirrəm, dillənmir, yoxdu zəbanı, Ona tərtib verib kərəmin kanı. Özü dincdi, heç incitmir insanı, Heyif, ismi doğrulara düşmandı. Səhərdən-səhərə edir seyranı, Götürür qalanı, gəzir hər yanı. Aşıq Ələsgər deyər, bu müəmmanı Hər kəs tapsa, canım ona qurbandı. * * * Yetər Bu gün bir əcayib gördüm, Təşbehi heyvana yetər; Ariflər, uzaq düşməyin, Nisbəti ilana yetər; Cəsədi qüdrətdəndi, Əməli insana yetər; Hərdən ki, nərə çəkər, Sədası ümmana yetər. Yeddi bağırsağı var, Qarnında aşkar dolanır; Yalnız ki mən demirəm, Onu görən hamı qanır. Əjdahalar, pələnglər Görəndə candan usanır; Başını götürüb qaçar, Hərəsi bir yana yetər. Dümbünü çəkibdilər Cəsədindən yen ziyada; Adlanıb, isbatlanıb, Hər tərəfə salıb səda; Bəyləri minər gəzər, Heç yana getməz piyada; Nə ayağı yerdədi, Nə səri asmana yetər. Məqədindən taam yeyir, Qəyy eyləyir dəhanından; O vaxtında qarşı duran Gərək ki, keçsin canından; Üz görməz qardaşına, Xof eyləməz düşmanından; Hər kimə xişm ilə baxsa, Ölməsə də, cana yetər. Onun xörəyini deyim, Təşbehi quş yumurtası; Qarnında zikr eləyir, Insana yetişir səsi; Dilini ona vuranda, Çıxır bir üryan balası; Qanadı yox, quyruğu yox, Uçar, biyabana yetər. Hər kəsə nəfəsi dəysə, Ölməsə də gedər huşdan; Üç yerindən kəməri var, Qurşayıb zərü gümüşdən. Aşıq Ələsgər deyər: Hər kəs baş tapsa bu işdən, Ona bir tərif deyərəm, Gedər Alosmana yetər. * * * == Həcvlər və hərbə-zorbalar == Bir şair çıxıbdı Yekallardan Bir şair çıxıbdı Yekəallardan Bəyənməyib göyçəlinin kərməsin. Simeh tapıb, heç qurtarmaz azardan, Onun dərdin heç gözlülər görməsin. Birisi molladı, biri kalvayı, Haqq özü buyurub mehmana sayı. Adı şair, özü himarın tayı, İncidib, qonağa zəhmət verməsin. Molla Əli naməni yazandan bəri, Bu söz çox incidir qul Ələsgəri. Tavaqqam var, Şəmsəddinin bəyləri, Acıqlanın çal köpəyə, hürməsin! * * * Bu yerdə tapılmaz Yazıq aşıq, vermə ömrünü zaya, Qədirbilən can bu yerdə tapılmaz. Kişidə abır yox, arvadda – həya, Nə ədalət xan bu yerdə tapılmaz. Çarxı-fələk məni saldı kəməndə, Bunların oduna düşmüşəm mən də. Adları bəndədi, özü şərməndə, Əsil müsəlman bu yerdə tapılmaz. Bu gün tapıb, azdan-çoxdan alırlar, Sabahı günün qayğısına qalırlar. Qırıq-quruq, fətir-fütür salırlar, Ac doyuran nan bu yerdə tapılmaz. İki məlakə var, asılıb dardan, Sovm-səlat saqit olub bunlardan. Xeyir məlakəsi qalıb sərgərdan, Savabı-ehsan bu yerdə tapılmaz. Bica işdi mən bu sözü deməyim, Ölübdü sərdarım, tutulub bəyim. Ağ otağım, əlvan yorğan-döşəyim, O şövkətü şan bu yerdə tapılmaz. Ələsgər, viranda xəstə düşğünən, Eyham anla, sözün üstə düşgünən. Şahi-Xorasana bəstə düşgünən, Dərdinə dərman bu yerdə tapılmaz. * * * Çıxıbdı Ay həzərat, gəlin sizə söyləyim, Bu dünyanın xəyanatı çıxıbdı. Insaflar azalıb, mürvət gödəlib, Qazıların mazarratı çıxıbdı. Əlimizi aparıbdı sərt ayaz, Ruzumuz olubdu gündən-günə az. Molla şeytan olub, axund şeyitbaz, Məşədi, kalvayı lotu çıxıbdı. Qoçular, quldurlar qatar taxırlar, Fəqir-füqəraya yan-yan baxırlar, Kimi istəsələr vurub yıxırlar, Beşatanın çataçatı çıxıbdı. Pristav, naçalnik gələndə kəndə, Obanı, oymağı vururlar bəndə. Xərc üstə çoxları düşüb kəməndə, Qamçıda belinin qatı çıxıbdı. Gəzirlər havalı ağalar, bəylər, Çalışır qan-tərdə naxırçı, nökər. Müxtəsərin deyir Aşıq Ələsgər, Kovxanın, kattanın zatı çıxıbdı. * * * Danışma Bir adamsan, bir adama namə yaz, Mahalı incidib, eldən danışma! Ara qarışdırma, ay səmi diraz! Kar çıxmaz qovğadan, qaldan danışma! Göyçənin qonağa çoxdu hörməti; Qaysava, qayğanaq verir ləzzəti, Plov, dolma, kabab, əmliyin əti… İnsaf elə, tək motaldan danışma! Kalman çarıq bizə adəti-nasdı, Müsəlmana "persoy" deyən xənnasdı. Ulağın eşşəkdi, yükün girbasdı, Əbrü ətlaz, tirmə, şaldan danışma! Əgər şairsənsə, gəl, eyləyək bəhs, Bir sözünə min söz deyim dəsbədəs. Himarın dümbündə lağəri-məgəs, "Zənbur mənəm", – deyib, baldan danışma! Neçə aşıq qaçırmışam meydandan, İstəsən, birbəbir keçirim sandan. Gəmirib kəngərdən, içib ayrandan, Coşub, kərgədandan, fildən danışma! Adım Ələsgərdi, mərdü-mərdana On iki şəyirdim işlər hər yana. Tülküsən, aslanla girmə meydana, Danasan, sürtünüb, kaldan danışma! * * * Düşərsən Məğrurluq eyləyib "ustadam" demə, Vaxt olar, bir yerdə dara düşərsan. Daş tülək deyilsən, çolpa balasan, Sərgədan qalarsan, tora düşərsan. Alçaqda dayan ki, çıxasan başa, Tülküsən aslanla girmə savaşa. Əlin vurma gücün çatmayan daşa*, Götürə bilməzsən, zora düşərsən. Satmaynan Nağıya ərkinazını, Zimistana döndərərəm yazını; Soyaram libasın, allam sazını, Yal - quyruğu yolux yora düşərsən. Saxla dilin, özün üçün yağıdı, Aşıq Ələsgərin odlu çağıdı, Çalar qaynağına səni, dağıdı, Göydən yerə parça-parça düşərsən. 2-ci bədin 3-cü misrasının belə bir variantı da var:"Gəl yapışma gücün çatmayan daşa" * * * Gəlsin Hər kəs sərdən keçib mərdü-mərdana, Baş qoysun bu yolda, meydana gəlsin! Dərya dilim dalğa vurdu, bulandı, Qərq olmaq istəyən ümmana gəlsin! Dayansın qarşıda, gətirsin tabı, Ayılsın qəflətdən, unutsun xabı, Sualıma dərhal versin cavabı, Gətirməsin üzr-bəhana, gəlsin! Ələsgərəm, mən tutaram bu bəhsi Hardan çıxdı abi-həyat çeşməsi? Neçə fərddi “Ismi-əzəm” duası? Zikr eləsin, dildə nişana gəlsin! * * * Gözüm qaldı bir alagöz gəlində Gözüm qaldı bir alagöz gəlində, Sinəmi yandırır eşqin fərağı. Gövhər qalıb qədirbilməz əlində, Tərlan olub sar əlinin dustağı. Ağıldan kəm, huşdan çaşqın, dilqanmaz, Şərm eylə qonaqdan, ölməz, utanmaz! Bu zəhmətə nəzikbədən dayanmaz, Bimürvət, nainsaf, dilbilməz, yağı! Bəhəqqi-sureyi-ayeyi-Quran, Qırxına qalmasın azan, quduran! Atam Mirzə Tağı, sakini-Iran, Anam Göyçəlidi, öz adım Nağı. * * * Xəbərin varmı Ala gözlü, nazlı dilbər, Elindən xəbərin varmı?! Dörd bir yanın bağça, söyüd, Gülündən xəbərin varmı?! Nə zaman ki, gəldim sizə, Mail oldum qaşa, gözə, Zibilin çıxıbdı dizə, Külündən xəbərin varmı?! O vədə ki, gəlin oldun, Qabırğası qalın oldun, Qaynanana zalım oldun, Dilindən xəbərin varmı?! Daha düşübsən hənəkdən, Suyun qurtarıb sənəkdən. Məmən çıxıbdı köynəkdən, Tulundan xəbərin varmı?! Ələsgərlə çəkmə dava, Ariflər baxsın hesaba; Cehizindi qırıq tava, Malından xəbərin varmı?! * * * Köpək oğlu Kim dedi, meşədən gətir cüt oxu, Dördünü yan-yana çat, köpək oğlu! Heç kəs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ərəb, türkmən, nə də tat, köpək oğlu! Bizim Ağkilsəyə xəbər olubdu, Yaxın mənzilimiz Kəvər olubdu. Get-gəldən ayağım qabar olubdu, Hey çıxır altından qat, köpək oğlu! Deməynən Ələsgər olubdu naşı, Hələ belə bir iş çəkməyib başı. Tövlədən yabını, yükdən farmaşı, Üstündən yorğanı sat, köpək oğlu! * * * Qohum bildik, qoyduq adam yerinə Qohum bildik, qoyduq adam yerinə, Xələt verdik, gəl Bəşirin toyuna, Gədadan bəy olmaz, nakəsdən iyid, Lənət müxənnətin əsli-soyuna. Müxənnətlər vədə verdi, gəlmədi, Qəza qəhr eylədi, iş düzəlmədi. Bic sövdəgər xırda heyvan almadı, Öküz getdi, cöngə getmir boyuna. Ağıllılar belə qoydu şurutu: Pulu bacarmayan göndərsin çiti. Xaloğlu Qəfərdi gəllədar iti, Kem salın başına, getsin qoyuna. Sən niyə gəlmədin, bic Imamalı?! Dağıtdın ölkəni, yıxdın mahalı, Səni də aldatdı dünyanın malı, Zərər Qələndərin pencər payına. Qara Cəfər irəşbərdi, ustadı, Çıxıbdı hər yerdə söylənir adı, Kasıbdı, məzlumdu, yoxdu bir zadı, Hayıf zəhmətinə, haqq-sayına. * * * Məhəmməd Üç yolla piyada gəldim qapına, Olmadın dərdimin halı, Məhəmməd! Allahimmə səlli, – gördüm üzünü, – Əla Məhəmmədin və ali Məhəmməd! Təvəqqə eylərəm, gəl, keçəni sal, Etibarın yoxdu, əvvəl haqqın al. Qardaşlıqda uzun çəkər qilü-qal, Pis keçər bu işin dalı, Məhəmməd! Aşıq Ələsgərəm, zari-dil, xəstə, Gözüm yolda qaldı, qulağım səsdə. Bir gəliş gələrəm anlamaz dosta, Dəyməmiş tökülər kalı, Məhəmməd! * * * Olmaz Tanıram əslini, söyüddü zatın, Uca boy verərsiz, barınız olmaz. Dildən dost olarsız, könüldən əyri, Doğru-dürüst etibarınız olmaz. İslama haramı halal bilərsiz, Şəriətdən kənar mətləb dilərsiz, Əysik danışarsız, artıq gülərsiz, Namus, qeyrətiniz, arınız olmaz. Ələsgər ərz eylər, ariflər qana, Gövhər sözü eyləyirsiz əfsana. Qəlbdən xainsiz Şahi-Mərdana, Məhşər günü mədədkarınız olmaz. * * * Olsun "Çəkildi" deməkdə sözün qələtdi, Kalamın özünə aşikar olsun. İnşallah, heç yerdə qalmaz avara, Bir qula ki, Şahi-Mərdan yar olsun. Xoş xətt ilə xub yazıbsan yazını, Haqq desən, eylərəm qəbul sözünü. Bəd danışsan, ağladaram gözünü, Sübhü şəm, dəmbədəm əşki-bar olsun. Axund gərək əyri yola getməsin, Haqqın kalamına yalan qatmasın, Heyvana dolaşıb, övrət tutmasın, Alimdə də gərək etibar olsun. Mövladan dərs alan heç düşməz ləngə, Pünhan tutma məni topa, tüfəngə. Mənlə bəhs eyləyən gəlməsə cəngə, "Şairəm" deməyi ona ar olsun. Bir qaynata ədəbini bilməsə, Haqqı tanımasa, namaz qılmasa, Ruhan məclisində adam olmasa, El yanında gərək şərmsar olsun. Dərs almışam o Əliyyül-əladan, Xof etmərəm Xeybər kimi qaladan. Bizə qismət olub qalu bəladan, Deyək, gülək, aləm murğuzar olsun. Sidqini bağlayan Şahi-Heydara, İnşallah, heç yerdə qalmaz avara. Hər kəs bel bağlasa qəni Səttara, Hər elmdən gərək xəbərdar olsun. Şirin ləhcə, xub yazıbsan kalamı, İnsaf məqamında "bəyənər" hamı. Nizami, Füzuli, Firdovsi, Camı… Nə həddi var, sana barabar olsun. Ələsgərəm, ismim deyim aşikar, Qədir bilən dosta başü can nisar. Təvəlla, təbərra şəriətdə var, İstəyən şad olsun, düşman kor olsun". * * * Sığışmaz Baxtım tərəqqidə, işim tənəzzül, İki sifət bir iqbala sığışmaz. Şəriəti anla, mərifəti bil, Şərü böhtan doğru yola sığışmaz. Nadansan, qanmırsan xeyir-şərini, Tərsə oxuyaram xoş dəftərini. Tanı adamını, bil müştərini, Qarğı mizraq qıl çuvala sığışmaz. Ələsgərə satma bu ərkinazı, Heç kəs olmaz belə işdən irazı. Tökərəm hörməti, götürrəm sazı, Şişər başın, bu mahala sığışmaz. * * * Şair Nağı Qarışdırma Şəmşəddini, Göyçəni, Kəndindən kəndimə yaz, Şair Nağı! Hərca dilin salar bəlaya səni, Çox da bilsən, danış az, Şair Nağı! Arvadlar ki əlin vurar qalağa, Yuyarlar, gün vurar, çıxardar sağa. Xub yaraşır sənin kimi ulağa: Noxta, torba, palan, biz, Şair Nağı! Bir ocaqdı, hədyan demə təndirə, Dədən çox yeyibdi, söymə pendirə. Qəza vurdu, başın keçdi kəndirə, Sağlıqdan ümidin üz, Şair Nağı! Göyərib gicitkən, baş verib çaşır, Doldur dağarcığı, Göyçəyə aşır. Elə billəm, qoca çaqqal ulaşır, Olsa sənin kimi yüz Şair Nağı! Şəmşəddin iyiddi, aləmdə məşhur, Aldədədə olur möcüzat zühur. Əl çəkmərəm səndən dəm olunca sur, Vaxt ikən qəbrini qaz, Şair Nağı! * * * Uzaq vilayətdən qız sevən oğlan Uzaq vilayətdən qız sevən oğlan, Yaxın qonşusundan soruş halını. Bir kəlmə qulluğa buyurmaq olmaz, Tanrı qırsın qız doğanın belini! Altı aydı, düşüb bir çuxa bəhsi, Üç aydan bir gəlmir cəhrənin səsi, Paslanıbdı iyi, çıxmır düyçəsi, Küllüklərdə gəzir corab milini. İşə buyuranda, "naxoşam" deyir, Öynədə bir bayda* doğrama yeyir, Qonşuyla dalaşır, uşağı döyür, Kəsən yoxdu bu zalımın dilini. Axşamdan yıxılır, çeştədək yatır, Həftədə xanaya bir arğac atır, Gün batan çağında balatı qatır, Çırmamır qolunu, yumur əlini. Ələsgər sözünü deyər üzünə, Güllə dəysin pis övladın gözünə. Zibil çıxıb uşaqların dizinə, On beş fəhlə təmizləməz külünü. * * * == Deyişmələr == Aşıq Ələsgər ilə deyişmə -Aşıq Ələsgər* Hərcaymm, dilbilməzin ucundan, Dönə-dönə mən ziyana düşmüşəm. Doymaq olmaz gözəllərin buyundan, Pərvanə tək yana-yana düşmüşəm. -Aşıq Hüseyn* Qırxlar piri özü verib dərsimi, Şair cərgəsində sana düşmüşəm. Arif məclisində, alim yanmda, Neçə dəfə imtahana düşmüşəm. -Aşıq Ələsgər* Dövlətim çox oldu, qıymadım pula, Kor oldu gözlərim, yapışdım dula, Nə ölür, nə itir canım qurtula, Məcnun təki biyabana düşmüşəm. -Aşıq Hüseyn* Bir zaman əlimdə zil, bəm saz oldu, Gözəllər mənimlə üzbəüz oldu, Suyum artıq gəldi, tozhatoz oldu, İndi də yumşalıb una düşmüşəm. -Aşıq Ələsgər* Ələsgər keçibdi namus, arından, Aləm yata bilməz ahü-zarımdan, Boşasam, qorxuram oğlanlarımdan, Boşaya bilmərəm, qana düşmüşəm. -Aşıq Hüseyn* Özüm aşıq olub gəzirəm eldə, Qaldı həsrət gözüm əbrişim teldə, Ələsgər danışam təşbih timsalda, Hüseyn deyər: yaman dona düşmüşəm. * * * Həcər xanımla deyişmə A ş ı q Ə l ə s g ə r Həcər xanım, qaşın, gözün təhrində Xətt yazsam, Quranda ayə düşərmi?! Götürsən niqabı mah camalından, Hüsnün nuri-təcəllaya düşərmi?! H ə c ə r x a n ı m Loğmadan kəc olan, nüftədən əyri, Yüz dərs alsa, pür kamala yetişməz. Bir qul düz dolansa haqqın yolunda, Qəza tapmaz, ona bəla yetişməz. A ş ı q Ə l ə s g ə r Saxlasan, qapında mən ollam nökər, Dişlərin mirvarı, dodağın şəkər. Səni sevən bu dünyadan əl çəkər, Daha qeyri təmənnaya düşərmi?! H ə c ə r x a n ı m Gər hökmün işləsə Qaf ilə Qafa, Bihuda xərc çəkmə, əfsana cəfa. Qəvvas tapar ləli, satar sərrafa, Nə aşığa, nə abdala yetişməz. A ş ı q Ə l ə s g ə r Gözəl arif olub, mətləb qanmasa, Yayınıb, yaşınıb, daldalanmasa, Aşıq müştaq olub, qəlbi yanmasa, Bir bu qədər ilticaya düşərmi?! H ə c ə r x a n ı m Eşit bu sözləri, saxla yadigar; Gözəllərdə həya, iyidlərdə ar. Axmaq köpək qaysavadan pay umar, Nahaq düşüb o xəyala, yetişməz. A ş ı q Ə l ə s g ə r Qamətin mələkdi, hüsnün pəridi, Könül gözlərinə çox müştəridi, Camalın şoxundan cismim əridi, Zülfündən üstümə saya düşərmi?! H ə c ə r x a n ı m Qəza insanatı tənabdan asar, Leyli-nahar – muşdu, cəhd eylər, kəsər, Əjdaha ayaqdan çəkər sərasər, Əlləşər, barmağı bala yetişməz. A ş ı q Ə l ə s g ə r Yazıq Ələsgərin var etiqadı, Möhr olunub gözəlliyin baratı, Cismin sadağası, hüsnün zəkatı Sail olan binəvaya düşərmi?! H ə c ə r x a n ı m Var Həcərin gözəllikdə isbatı; Zər libasa naxış vurur xəyatı. Olar gözəllərin xümsü, zəkatı, Cavana yetişər, çala yetişməz. A ş ı q Ə l ə s g ə r Bilmirsənmi, subay gəzmək günahdı, Şəriətə, yol-ərkana nə dedin?! Hər könül özünə bir padişahdı, Sındırdın, döndərdin qana, nə dedin?! Yüz iyiddən birin bəyən, boyun əy, Gələnin, gedənin az qəlbinə dəy. İmirzə, Məhəmməd, Dünyamalı bəy Az qalıb eşqindən yana, nə dedin?! Aşığam, gedirəm hər xeyir-şərə, Eşitcək, vəsfini yazdım dəftərə. O gümüş vəznəli gələn bəylərə, Bilirsənmi, sən zənana nə dedin?! Kəsəmənli nə cür geyir papağı, Sənə nə dəxli var, bimürvət yağı?! Onların köysünə çəkibsən dağı, Heç sağalmaz o nişana, nə dedin?! H ə c ə r x a n ı m Arif olan bu sözlərə inansın, İzin verib ata-ana, deyirəm. Anlamaz anlasın, qanmayan qansın, At sürməsin bu meydana, deyirəm. A ş ı q Ə l ə s g ə r Məşəd Isə gəldi səni görməyə, Kimin nə həddi var, qəlbinə dəyə. Baş əymir sərdara, sultana, bəyə, Söylə görüm, o tərlana nə dedin? H ə c ə r x a n ı m İnanma hədyana, lafi-kəzzafa Bu sevdaya düşən heç tapmaz şəfa. Əlac haqqa qalıb, insaf – sərrafa, Yetirsin gövhəri kana, deyirəm A ş ı q Ə l ə s g ə r Bilmirsən, ərz edim, olgunan halı, Onlara möhtacdı Göyçə mahalı; Sana müştaq oldu bəy Molla Balı, İsgəndər tək ac aslana nə dedin?! H ə c ə r x a n ı m İşim yoxdu dövlət ilə, var ilə, Əhdim var Xudayü Kirdigar ilə. Gül xar ilə uymaz, tərlan sar ilə, Qarğa qonmaz gülüstana, deyirəm. A ş ı q Ə l ə s g ə r Ələsgər də hər elmdən halıdı, Mövla baratıdı, öz kamalıdı. Çəkdiyim özgənin qilü-qalıdı, Axırında, mən cavana nə dedin? H ə c ə r x a n ı m Mən Həcərəm, əbrü ətlaz geymərəm, Öz-özümə sultan mənəm, bəy mənəm, Şövq əhlisən, xətirinə dəymərəm, Səhv düşübsən sən pirana, deyirəm.. * * * Qozqara kötüyü ilə deyişmə A ş ı q Ə l ə s g ə r Arpadan, buğdadan çıxmışdı əlim, Zəhmət çəkdim, dedim bir az darı olsun. Yolmasın yolmaqdan qırıldı belim, Bundan gələn xeyir zəhrimar olsun! K ö t ü k Aşıq, nə meydanı yalqız alıbsan, Söz deyim, sözünə barabar olsun! Nahaq qaldı, ortalığa salıbsan, Elə iş tut, ondan xeyir-kar olsun! A ş ı q Ə l ə s g ə r Bel ilə bu yeri əkdim bir ayda, Sulamaqdan su da qalmadı çayda, Biçdim, döydüm, darım oldu bir bayda, Qoy söyləyim, mahallarda car olsun! K ö t ü k Əfsana sözləri danışma, barı, Eşidənlər səni görərlər karı. Sən orya səpmişdin bir istil* darı, Ümidliydin, ondan bir tağar† olsun?! A ş ı q Ə l ə s g ə r Hər kimə göstərdim, dedilər göydü, Eşidib bilənlər çox mana söydü. Dən tutan yerlərin sağsağan döydü, Qarğayla siçanın üzü qara olsun! K ö t ü k Eşidənlər qınamasın bizləri; Sən də sal bordağa kəl-öküzləri, Qoş kotanı, çevirginən düzləri, Günlüyün‡ birindən bir anbar olsun. A ş ı q Ə l ə s g ə r Ələsgər, başına qəhətdi peşə?! Darı əkib yeməyibsən həmişə. Sazı bas sinənə, təcnisdən döşə, Yığ ruzunu, verən ellər var olsun!.. K ö t ü k Qara kötük deyər, tükənsin sözün, Bu ilki işlərdən nə qorxub gözün?! Bir qızındı, bir arvadın, bir özün; Üç adamla dünya sana dar olsun! * * * Zöhrə ilə deyişmə Ə l ə s g ə r Söylə, qasid, müxtəsəri-vəssalam, Ərzimi canana dedin, nə dedi? Bülbül tək asmana yetişib nalam, Səhni-gülüstana dedin, nə dedi? Z ö h r ə Gedib, ərzi-halın yara söylədim, İnciməsin məndən, – canana dedi. Zülm əliylə məni yada verirlər, Viran qalsın belə zamana, – dedi. Ə l ə s g ə r Yadıma salanda boy-büsatını, Xəstə könlüm minir eşqin atını, Gah axtarır yerin yeddi qatını, Gah çıxır asmana, dedin, nə dedi? Z ö h r ə Nakəs müxənnətin boynu vurulsun, Vay düşsün evinə, şivən qurulsun, Məhərrəmin oğlanları qırılsın, Qalmasın yurdunda nişana! – dedi. Ə l ə s g ə r Aşiq oldum bir nainsaf millətə, Qolu bağlı məni verdi cəllətə. İncilə, Zəbura, Səhfə, Tövrətə, And verrəm Qurana, dedin, nə dedi? Z ö h r ə Seyraqublar aralığı qatdılar, Zülm ilə boynuma kəmənd atdılar, Atam, anam məni pula satdılar, Onlar yetişməsin imana, – dedi. Ə l ə sg ə r Könül gərək istədiyin istəyə, Dostun sözün dosta gərək dost deyə. Rəhm elədin mən günahkar xəstəyə, Dərdimi Loğmana dedin, nə dedi? Z ö h r ə Zöhrəyəm, sinəmdə dərdü qəm çoxdu, Üstümə tökülən peykandı, oxdu, Dünyada ədalət, haqq-divan yoxdu, Yetirə dərdimi dərmana, – dedi. Ə l ə s g ə r Kəc dolandırmasın xam xəyalını, Can qoyan istəməz dünya malını. Yazıq Ələsgərin ərzi-halını Sərvi-xuramana dedin, nə dedi? * * * == Qəzəllər == Bilin, bu dəhri-dünyada hərə bir növ cəlal istər Bilin, bu dəhri-dünyada hərə bir növ calal istər, Kimi talibdi üqbaya, kimi dünyada mal istər. Kimi sidq ilə qəlbdə tutub haqqın damənindən, Kimi məddahi-mövladı, kimi göyçək camal istər. Kimi mətləbinə yetmiş, edibdir kami-dil hasil, Kimi həsrət qalıb yara, fələkdən bir macal istər. Kimi qəvvas olub cummuş qəhərlə qəri-dəryaya, Kimi səyyad olub çıxmış, uca dağdan qəzal istər. Ona dağdan verir ruzi, buna ol qəri-dəryadan, Bu mətləbi qanan kimsə haram gəzməz, halal istər. Bu mətləbi qanan çoxdur, mütəlləq etiqad etməz, Bu əmrə etiqad etmək dərin mərfət, kamal istər. Bilirsən, dünyada, qafil, qalır bu dünyanın malı, Beş arşın ağ geyən kimsə utanmaz, yaşıl, al istər. Bilirsən, dünyada, zalım, Mələk əl-mövt alır canı, Yuyar qəssal, qoyar qəbrə, gələr Nəkreyn sual istər. Demə, zahid, mənəm alim, oxuram əntə-sübhanı, Siratdan istəyən keçmək Xudadan pərü bal istər. İgidlər olmasın məğrur, fəthi-nüsrət Xudadandı, Bir Allah istəyən şəxsi sevər, külli-mahal istər. Ələsgər zari-dil, xəstə deyər: sərvi-xuramanım, Mənim bu natəvan könlüm səni şamu -səhər istər. * * * Qalx, könül, pərvaz elə, eylə tələb bir səfəri Qalx, könül, pərvaz elə, eylə tələb bir səfəri, Xabi-röyada qasid verdi mana vay xəbəri. Ölümü sal yadına, gül olma dünya malına, Yaradan öldürəcək, qoymayacaq bir bəşəri. İbtida, soruşarlar səndən qonşunun sualın, Eşitmişəm alimdən, var hədisi-mötəbəri. Yığasan bu dünyanın malını, anbar edəsən, Beş arşın ağdı payın, yoxdu sana heç səməri. Hanı Şəddad, hanı Nəmrud, hanı Fironi-Ləin, Hanı ol Dalü ibni-Dal, cəm eylədi Şəhri-Zəri?! Məcnunun ərzi-halın Leyli əyan xidmətinə, Tuli-təfsil nə lazım, söylə bəyan müxtəsəri… * * * == Mərsiyə == Bu gündə Qan ağla, gözüm, şahi-şəhidana bu gündə, Oğlunu verib ümmətə qurbana bu gündə. Bu gündə, bilin, ərşü samavat qan ağlar, Gav ilə səmək, külli-kainat qan ağlar. Dostları – Əli daimül-övqat qan ağlar, Bir ləhzə baxan Zeynəbi-nalana bu gündə. Qan ağla, gözüm, şahi-şəhidana bu gündə, Oğlunu verib ümmətə qurbana bu gündə. İndiki deyil, qalu bəladandı bu peyman, İncimə, olum haşimi xallarına qurban! İlqar eləyib haqq ilə ol şahi-şəhidan, Əsğəri verib oxlara nişana bu gündə. Qan ağla, gözüm, şahi-şəhidana bu gündə, Oğlunu verib ümmətə qurbana bu gündə. Bir yanda gərək doğrana ol Əkbəri-novrəs, Bir yanda Qasım toyu ola zülm ilə gör yas. Bir yanda qələm oldu uzun qollari-Abbas, Bir yanda gərək xeymələr odlana bu gündə. Qan ağla, gözüm şahi-şəhidana bu gündə, Oğlunu verib ümmətə qurbana bu gündə. Xeyməyə yanar eyvanı, otağı olanlar, Əsirə yanar əsiri, dustağı olanlar. Ey sinəsində qardaş, oğul dağı olanlar, Gərək gələsiz şur ilə əfqana bu gündə. Qan ağla, gözüm, şahi-şəhidana bu gündə, Oğlunu verib ümmətə qurbana bu gündə. Zəhra baş açar, ərşdə Şəmsü Qəmər ağlar, Mur ilə mələx, cinni-bəşər sərbəsər ağlar. Şümrün sitəmindən qəza ağlar, qədər ağlar, Taziyanə vurur Səkneyi-suzana bu gündə. Qan ağla, gözüm, şahi-şəhidana bu gündə, Oğlunu verib ümmətə qurbana bu gündə. İnsaf deyil dəhrdə bu zülm-sitəmlər, Gör, nə növ ilə qarət olur xaneyi-Heydər. Qırxa yaxın ol qara məcər nazlı hərəmlər Suvar olacaq naqeyi-üryana bu gündə. Qan ağla, gözüm, şahi-şəhidana bu gündə, Oğlunu verib ümmətə qurbana bu gündə. Bu cövr-cəfaya, bilin, heç can dayanmaz, Qəlbi daş ola, cismi gər ahan*, dayanmaz. Leyla neyləsin, vallah, heç insan dayanmaz, Nizədə gedən kəkili-əlvana bu gündə. Qan ağla, gözüm, şahi-şəhidana bu gündə, Oğlunu verib ümmətə qurbana bu gündə. Mədəni-səxa dəstinə ol qanı tutubdu, Atıb havaya, sorx olub, asmanı tutubdu. Yazıq Ələsgər, üsyanın dünyanı tutubdu, Bəstə düşərəm şafeyi-üsyana bu gündə. Qan ağla, gözüm, şahi-şəhidana bu gündə, Oğlunu verib ümmətə qurbana bu gündə. * * * Kitabxana.az · https://kitabxana.az/authors/elesger İctimai mülkiyyət (müəllifin vəfat ili: 1926). Public domain (author died 1926). Original text only.