Məhsəti Gəncəvi. Əsərləri Məhsəti Gəncəvi (1089–1181) شمارهٔ ۱ قصاب چنانکه عادت اوست مرا بفکند و بکشت و گفت کاین خوست مرا سر باز به عذر می‌نهد در پایم دم می‌دمدم تا بکند پوست مرا * * * رباعی شمارۀ ۱ دوشینه شبم بود شبیه یلدا آن مونس غم‌گسار نآمد عمدا شب تا به سحر ز دیده دُر می‌سفتم می‌گفتم رب لاتذرنی فردا * * * شمارهٔ ۲ دی گفتمش آن خوش پسر درزی را کز بهر خدا خوش ببُرا، درزی را گفتا که قبای وصل ما می‌نخری گفتم که به جان همی خرم درزی را * * * شمارهٔ ۳ ای ترک پسر به حرمتت ننگریا ما را به کنار خویش در ننگریا بر بنده اگر کار چنین ننگریا ای دیده تو زار زار بر ننگریا * * * رباعی شمارۀ ۳ گر باد پریر خود نرگس بفراخت دی درع بنفشه نیز بر خاک انداخت امروز کشید خنجر سوسن از آب فردا سپر از آتش گل خواهد ساخت * * * شمارهٔ ۴ حمامی را بگو گرت هست صواب امشب تو بخسب و تون گرمابه متاب تا من بسحرگهان بیایم بشتاب از دل کنمش آتش وز دیده پر آب * * * شمارهٔ ۵ با خلق به داوری بود قاضی چرخ وز علم و عمل بری بود قاضی چرخ بر مشته اگر می‌برید نیست عجب ز آنروی که مشتری بود قاضی چرخ * * * رباعی شمارۀ ۵ باد آمد و گل بر سر مِی‌خواران ریخت یار آمد و می در قدح یاران ریخت آن عنبر تر رونق عطاران بُرد و آن نرگس مست خون هشیاران ریخت * * * شمارهٔ ۶ گفتی که مرا بیتو بسی غمخواره است بی رشوت و پاره از توأم صد چاره است گر رشوه طلب کنی مرا . . . رشوه است ور پاره طلب کنی مرا . . . پاره است * * * شمارهٔ ۷ چون نیست ز هرچه هست جز باد به دست چون هست ز هرچه نیست نقصان و شکست پندار که هرچه هست در عالم نیست وانگار که هر چه نیست در عالم هست * * * شمارهٔ ۸ جانا دل مسکین من این کی پنداشت کز وصل توام امید بر باید داشت آسوده بدم با تو فلک نپسندید خوش بود مرا با تو زمانه نگذاشت * * * شمارهٔ ۹ خط بین که فلک بر رخ دلخواه نبشت بر گل رقمی بنفشه بیگاه نبشت خورشید به بندگیش می‌داد خطی کاغذ مگرش نبود و بر ماه نبشت * * * رباعی شمارۀ ۹ هر لحظه غمی به مستمندی رسدت تیری به جفا به دردمندی رسدت در کشتن عاشقان از این بیش مکوش زنهار مبادا که گزندی رسدت * * * شمارهٔ ۱۰ در طاس فلک نقش قضا و قدر است مشکل گرهیست، خلق ازین بیخبر است پندار مدار کین گره بگشائی دانستن این گره به قدر بشر است * * * شمارهٔ ۱۱ در طاس فلک جرعه شادی و غم است گه محنت و دولتست و گه بیش و کم است آسوده دلی بود که هر جرعه چرخ نوشید و ننالید اگر جمله دم است * * * شمارهٔ ۱۲ در دایره‌ای که آمد و رفتن ماست آنرا نه بدایت نه نهایت پیداست کس می‌نزند در این جهان یک دم راست کین آمدن از کجا و رفتن به کجاست * * * رباعی شمارۀ ۱۲ با من لب تو چو زلف تو بسته چراست؟ چشم خوش تو خصم من خسته چراست؟ ابروی کمان مثالت اندر حق من گر نیست جفای چرخ پیوسته چراست؟ * * * شمارهٔ ۱۳ در عالم عشق تا دلم سلطان گشت آزاد ز کفر و فارغ از ایمان گشت اندر ره خود مشکل خود خود دیدم از خود چو برون شدیم راه آسان گشت * * * رباعی شمارۀ ۱۳ گفتی که بدین رخان زیبا که مراست چون خلد، وثاق تو بخواهم آراست امروز در این زمانه آن زَهره که راست؟ تا گوید کان خلاف گفتی یا راست * * * شمارهٔ ۱۴ دریای سرشک دیده پر نم ماست و آن بار که کوه بر نتابد غم ماست در حسرت همدمی بشد عمر عزیز ما در غم همدمیم و غم همدم ماست * * * رباعی شمارۀ ۱۴ بازار دلم با سر سودات خوش‌ست شطرنج غمم با رخ زیبات خوش‌ست دائم داری مرا تو در خانهٔ مات ای جان و جهان مگر که با مات خوش‌ست * * * شمارهٔ ۱۵ چون ابر به نوروز رخ سبزه بشست با باده لعل کن سر عهد درست کین سبزه که امروز تماشاگه توست فردا همه از خاک تو برخواهد رست * * * رباعی شمارۀ ۱۵ در میکده پیش بت تحیّات خوش است با ساغر یک منی مناجات خوش است تسبیح و مصلای ریائی خوش نیست زنّار مغانه در خرابات خوش است * * * شمارهٔ ۱۶ هنگام صبوح، گر بت حور سرشت پر می قدحی به من دهد بر لب کشت هر چند که از من این سخن باشد زشت سگ به ز من ار هیچ کنم یاد بهشت * * * رباعی شمارۀ ۱۶ صحّاف پسر که شهرهٔ آفاق است چون ابروی خویشتن به عالم طاق است با سوزن مژگان بکند شیرازه هر سینه که از غم دلش اوراق است * * * رباعی شمارۀ ۱۷ ایام چو آتشکده از سینهٔ ماست عالم کهن از وجود دیرینهٔ ماست اینک به مثل چو کوزه‌ای آب خوریم از خاک برادران پیشینهٔ ماست * * * شمارهٔ ۱۸ در عالم جان خطبه به نام خط اوست صبح دل عشاق ز شام خط اوست تشبیه خطش به مشک می کردم، عقل گفتا، غلطی، مشک غلام خط اوست * * * رباعی شمارۀ ۱۸ افسوس که اطراف گلت خار گرفت زاغ آمد و لاله را به منقار گرفت سیماب زنخدان تو آورد مداد شنگرف لب لعل تو زنگار گرفت * * * شمارهٔ ۱۹ تا شاه رخت ملک بهاری بگرفت هر یک ز میانه پیشکاری بگرفت شد غمزه وزیر و ابرویت حاجب خاص لعلت ز میانه آبداری بگرفت * * * رباعی شمارۀ ۱۹ گفتم که لبم به بوسه‌ای مهمان است گفتا که بهای بوسهٔ من جان است عقل آمد و در پهلوی من زد انگشت یعنی که خموش، بیع کن که‌ارزان است * * * شمارهٔ ۲۰ این خوش پسران که اصلشان از چکل است سبحان الله سرشتشان از چه گل است شیرین سخن و شکر لب و سیم برند یارب که چنین آب حیات از چکل است * * * شمارهٔ ۲۱ ما را به دم پیر نگه نتوان داشت در حجرهٔ دلگیر نگه نتوان داشت آنرا که سر زلف چو زنجیر بود در خانه به زنجیر نگه نتوان داشت * * * رباعی شمارۀ ۲۱ آن بت که رخش رشک گل و یاسمن است وز غمزهٔ شوخ فتنهٔ مرد و زن است دیدم به رهش ز لطف چون آب روان آن آب روان هنوز در چشم من است * * * شمارهٔ ۲۲ شبها که به ناز با تو خفتم همه رفت دُرها که به نوک مژه سفتم همه رفت آرام دل و مونس جانم بودی رفتی و هر آنچه با تو گفتم همه رفت * * * رباعی شمارۀ ۲۲ با خصم منت همیشه دمسازی‌هاست با ما سخنت ز روی طنازی‌هاست بر عز خود و ذلت من بیش مناز کاندر پس پردهٔ فلک بازی‌هاست * * * شمارهٔ ۲۳ قصاب یکی دنبه برآورد ز پوست در دست گرفت و گفت وه وه چه نکوست با خود گفتم که غایت حرصش بین با اینهمه دنبه، دنبه میدارد دوست * * * رباعی شمارۀ ۲۳ گیسو به سر زلف تو درخواهم بست تا بنشینی چو دوش نگریزی مست پیش از مستی هر آنچه‌م اندر دل هست میگویم تا باز نگوئی شد مست * * * شمارهٔ ۲۴ آوازه گل در انجمن چیزی ماست طفل است و دریده پیرهن چیزی ماست خوی کرده و سرخ گشته و شرم زده مشتی زر خورده در دهن چیزی ماست * * * رباعی شمارۀ ۲۵ چون با دل تو نیست وفا در یک پوست در چشم تو یکرنگ بود دشمن و دوست بس بس که شکایت تو ناکرده بهست رو رو که حکایت تو ناگفته نکوست * * * شمارهٔ ۲۶ کار از لب خشک و دیده تر بگذشت تیر ستمت ز جان و دل بربگذشت آبیم نمود بس تُنُک، آتش عشق چون پای بر آن نهادم از سر بگذشت * * * شمارهٔ ۲۸ پیش در آن کودک قصاب گویست هر لحظه به تازگی در او خون نویست خون چو منی کجا برش دارد قدر جایی که هزار خون ناحق بجویست * * * رباعی شمارۀ ۲۸ دل جای غم توست چنان تنگ که هست گل چاکر روی تو به هر رنگ که هست از آب دو چشم من بگردد هر شب جز سنگ دلت هر آسیا سنگ که هست * * * شمارهٔ ۲۹ چون دلبر من بنزد فصّاد نشست فصّاد سبک بجست و دستش دربست چون تیزی نیش بر رگ او پیوست از کان بلور شاخ مرجان برجست * * * رباعی شمارۀ ۲۹ چندان که نخواهی غم و رنجوری هست در دوستیت آفت مهجوری هست هنگام وداع‌ست چه می‌فرمائی یک ساعته دیدار تو دستوری هست * * * شمارهٔ ۳۰ آتش بوزید و جامه شوم بسوخت وز جامه شوم نیمه روم بسوخت بر پای بدم که شمع را بنشانم آتش ز سر شمع همه موم بسوخت * * * رباعی شمارۀ ۳۰ در خانهٔ تو آنچه مرا شاید، نیست بندی ز دل رمیده بگشاید، نیست گویی همه چیز دارم از مال و منال آری همه هست آنچه می‌باید، نیست * * * رباعی شمارۀ ۳۱ امشب شب هجران و وداع و دوری‌ست فردا دل را بدین سبب رنجوری‌ست ای دل تو همی سوز تو را فرمان‌ست وای دیده تو خون‌گری تو را دستوری‌ست * * * شمارهٔ ۳۲ در مرو پریر لاله آتش انگیخت دی نیلوفر، به بلخ در آب گریخت در خاک نشابور گل امروز آمد فردا به هری، باد سمن خواهد ریخت * * * شمارهٔ ۳۳ در آتش دل پریر بودم به نهفت دی باد صبا خوش سخنی با من گفت که‌امروز هر آنکه آبروئی دارد فرداش به خاک تیره می باید خفت * * * رباعی شمارۀ ۳۳ سرمایهٔ خرمی بجز روی تو نیست وآرامگه خلق بجز کوی تو نیست آن جفت که طاق است قد و سایهٔ توست وآن طاق که جفت است جز ابروی تو نیست * * * شمارهٔ ۳۴ لاله چو پریر آتش شور انگیخت دی نرگس، آب شرم از دیده بریخت امروز بنفشه عطر با خاک آمیخت فردا سحری باد سمن خواهد بیخت * * * شمارهٔ ۳۵ آتش چو زدی پریر، در ما پیوست دی آب رخم ببرد و عهدم بشکست امروز اگر نه خاک پایش باشم فردا برود باد نماند در دست * * * شمارهٔ ۳۶ آن کودک قصاب دکان می آراست استاده بدند مردمان از چپ و راست دستی به کفل زد و خوش و خوش میگفت احسنت زهی دنبه فربه که مراست * * * شمارهٔ ۳۷ آن کودک نعلبند و داس اندر دست چون نعل بر اسب بست از پای نشست زین نادره تر که دید، در عالم پست بدری به سم اسب هلالی بر بست * * * رباعی شمارۀ ۳۷ چون شانه و سنگ اگر پذیرد رایت تا فرمائی به لعل گوهرزایت دستی به صد انگشت زنم در زلفت بوسی به هزار لب نهم بر پایت * * * شمارهٔ ۳۸ جوله پسری که جان و دل خسته اوست از تار دو زلفش تن من بسته اوست بی پود چو تار زلف در شانه کند زآن این تن زار گشته پیوسته اوست * * * رباعی شمارۀ ۳۸ من برخی آبی که رود در جویت من مردهٔ آتشی که دارد خویت من چاکر خاکی که فتد در پایت من بندهٔ بادی که رساند بویت * * * شمارهٔ ۳۹ نوشین لب او دوش به لالا می‌گفت صد نکته به از لؤلؤ لا لا می‌گفت گفتا ندهم کام فلان بیچاره لالاش که لال باد لا لا می‌گفت * * * رباعی شمارۀ ۳۹ ای گشته خجل پری و حور از رویت خورشید گرفته وام نور از رویت در آرزوی روی تو داریم امروز روئی و هزار اشک دور از رویت * * * شمارهٔ ۴۱ ای چرخ و فلک خرابی از کینه تست بیدادگری عادت دیرینه تست ای خاک اگر سینه تو بشکافند بس دانه قیمتی که در سینه تست * * * رباعی شمارۀ ۴۱ سوگند به آفتاب یعنی رویت وآنگاه به مشک ناب یعنی مویت خواهم که ز دیده هر شبی آب زنم مأوای دل خراب یعنی کویت * * * شمارهٔ ۴۲ بر عارض یار من سپهر از انگَشت منشور زوال حسن او خواست نوشت پیش اندیشی نمود آن حور سرشت زآن پیش که دوزخی شود، شد به بهشت * * * رباعی شمارۀ ۴۲ تیر ستم تو را دلم ترکش باد صد سال بقای آن رخ مهوش باد در خاک درِ تو مُرد خوش خوش دل من یا رب که دعا کرد که خاکش خَوش باد * * * شمارهٔ ۴۳ تا بر زنخ تو آشنا شد ریشت بر روی تو انگشت نما شد ریشت ریش آوردی و کنده‌ای میدانم ور زانکه نکنده‌ای کجا شد ریشت * * * شمارهٔ ۴۴ قاضی چو زنش حامله شد زار گریست گفتا ز سر قهر که این واقعه چیست من پیرم و . . . من نمی‌خیزد هیچ وین قحبه نه مریم است، این بچه کیست * * * رباعی شمارۀ ۴۴ در دهر مرا جز تو دل‌افروز مباد بر لعل لبت زمانه فیروز مباد وآن شب که مرا تو در کناری یا رب تا صبحِ قیامت نشود، روز مباد * * * شمارهٔ ۴۵ . . . چاه عقیقیست پناهی دهدت رز بالش نقره تکیه گاهی دهدت نه نقطه سیماب چو ریزی در وی نه ماه شود چهارده ماهی دهدت * * * رباعی شمارۀ ۴۵ بی یاد تو در تنم نفس پیکان باد دل زنده به اندُهت چو تن بیجان باد گر در تن من به هیج نوعی شادیست الا به غمت پوست برو زندان باد * * * شمارهٔ ۴۶ چشمم چو به چشم خویش چشم تو بدید نی چشم تو خواب چشم از چشم رمید ای چشم همه چشم به چشمت روشن چون چشم تو چشم من دگر چشم ندید * * * رباعی شمارۀ ۴۶ گر ملک تو مصر و روم و چین خواهد بود آفاق تو را زیر نگین خواهد بود خوش باش که عاقبت نصیب من و تو ده گز کفن و سه گز زمین خواهد بود * * * شمارهٔ ۴۷ چون باد که هر زمان ز سوئی بجهد هر دم ز تو بیدلی ز کوئی بجهد خورشید رخا ز رشک رویت هر مه چون من ز غمت ماه به موئی بجهد * * * شمارهٔ ۴۸ در غربت اگرچه بخت همره نبود باری، دشمن ز حالم آگه نبود دانی که چرا گزیده‌ام رنج سفر تا ماتم شیر، پیش روبه نبود * * * شمارهٔ ۴۹ گفتم می خوشگوار پیش آور زود گفتا شب آدینه نخواهی آسود گفتم نه که گل سال دگر باز آید وآدینه به هر هفته یکی خواهد بود * * * رباعی شمارۀ ۴۹ کردی به سخن پریرم از هجر آزاد بر وعدهٔ بوسه دی دلم کردی شاد گر ز آنچه پریر گفته‌ای ناری یاد باری سخنان دینه بر یادت باد * * * شمارهٔ ۵۰ جان کو به تن آباد بود هیچ بوَد دل گر به جهان شاد بود هیچ بود بادیست نفس که‌اساس عمر تو بود بنیاد که بر باد بود هیچ بود * * * رباعی شمارۀ ۵۰ ز اندیشهٔ این دلم به خون می‌گردد کآخر کار من و تو چون می‌گردد تا چند به من لطف تو می‌گردد کم تا کی به تو مهر من فزون می‌گردد * * * شمارهٔ ۵۱ چشمم چو بر آن عارض گلگون افتاد دل نیز ز راه دیده بیرون افتاد این گفت منم عاشق و آن گفت منم فی الجمله میان چشم و دل خون افتاد * * * رباعی شمارۀ ۵۱ غم با لطف تو شادمانی گردد عمر از نظر تو جاودانی گردد گر باد به دوزخ برد از کوی تو خاک آتش همه آب زندگانی گردد * * * شمارهٔ ۵۲ جانا نه هر آنکس که دلی خوش دارد حال دل بیدلان مشوش دارد زنهار ز آه من بیندیش که آن دودیست که زیر دامن آتش دارد * * * رباعی شمارۀ ۵۲ مشکی که ز چین ختن آهو دارد از چینِ سرِ زلف تو آهو دارد آن کس که شبی با غم تو یار بشد تا وقت سحر ناله و آهو دارد * * * شمارهٔ ۵۳ جانا غم دل ز بینوائی خیزد وین دود ز آتش جدائی خیزد بگری مگرت روشنئی پیش آید کز گریه شمع روشنائی خیزد * * * شمارهٔ ۵۴ در راه خدا صبور می‌باید بود وز غیر خدا به دور می‌باید بود از ظلمت حبس نفس می‌باید جست مستغرق بحر نور می‌باید بود * * * رباعی شمارۀ ۵۴ جان در ره عاشقی خطر باید کرد آسوده دلی زیر و زبر باید کرد وآنگه ز وصال باز نادیده اثر با درد دل از جهان گذر باید کرد * * * شمارهٔ ۵۵ آنروز که توسن فلک زین کردند آرایش مشتری و پروین کردند این بود نصیب ما ز دیوان قضا ما را چه گنه قسمت ما این کردند * * * شمارهٔ ۵۶ شاهان چو به روزِ بزم ساغر گیرند بر ساز و نوای چنگ چاکر گیرند دست چو منی که پای‌بند طربست در خام ندوزند که در زر گیرند * * * رباعی شمارۀ ۵۶ قصه چه کنم که اشتیاق تو چه کرد با من دل پر زرق و نفاق تو چه کرد چون زلف دراز تو شبی می‌باید تا با تو بگویم که فراق تو چه کرد * * * شمارهٔ ۵۷ از دیده من چو اشگ گلگون بچکد هر لحظه هزار قطره افزون بچکد بر آتش عشق تو کبابست دلم چون گرم شود کباب ازو خون بچکد * * * شمارهٔ ۵۸ زلف تو چو آه من درازی دارد خلق خوش تو بنده نوازی دارد چشم خوش تو دوست از آن می‌دارم کز منَّت سرمه بی نیازی دارد * * * شمارهٔ ۵۹ شاها فلکت اسب سعادت زین کرد وز جملهٔ خسروان تو را تحسین کرد تا در حرکت، سمندِ زرّین نعلت بر گِل ننهد پای، زمین سیمین کرد * * * رباعی شمارۀ ۵۹ آن یار کله‌دوز چه شیرین دوزد انواع کلاه از در تحسین دوزد هر روز کلاه اطلس لعلی را از گنبد سیمین‌زِهِ زرین دوزد * * * شمارهٔ ۶۰ هر کارد که از کشته خود برگیرد و‌َاندر لب و دندان چو شکر گیرد گر بار دگر بر گلوی کشته نهد از ذوق لبش زندگی از سر گیرد * * * رباعی شمارۀ ۶۰ چشم ترکت چون مست برمی‌خیزد شور از می و می‌پرست برمی‌خیزد زلفت چو به رقص در میان می‌آید صد فتنه به یک نشست بر‌می‌خیزد * * * شمارهٔ ۶۱ تا سنبل تو غالیه سائی نکند باد سحری نافه گشائی نکند گر زاهد صد ساله ببیند دستت در گردن من، که پارسائی نکند * * * رباعی شمارۀ ۶۱ چون زور کمان در بر و دوش تو رسد تیرش به لب چشمهٔ نوش تو رسد گوئی زهش از حدیث من تافته‌اند زیرا که به صد حیله به گوش تو رسد * * * شمارهٔ ۶۳ ای باد که جان فدای پیغام تو باد گر برگذری به کوی آن حور نژاد گو در سر راه، «مَهْسَتی» را دیدم کز آرزوی تو جان شیرین می‌داد * * * شمارهٔ ۶۴ در دل همه شرک و روی بر خاک چه سود زهری که به جان رسید تریاک چه سود خود را به میان خلق زاهد کردن با نفس پلید و جامه پاک چه سود * * * رباعی شمارۀ ۶۴ گفتم نظری که عمر من فاسد شد گفتا ز حسد جهان پر از حاسد شد گفتم بوسی به جان دهی گفت برو بازار لب من اینچنین کاسد شد * * * شمارهٔ ۶۵ پیوسته خرابات ز رندان خَوش باد در دامن زهدِ زاهدان آتش باد آن دلق دو صد پاره و آن صوف کبود افتاده به زیر پای دردی کش باد * * * رباعی شمارۀ ۶۵ این اشک عقیق رنگ من چون بچکد آب از دل سنگ و چشم گردون بچکد چشمم چو ز تو برید ازو خون بچکید شک نیست که از بریدگی خون بچکد * * * شمارهٔ ۶۶ سرمایه روزگارم از دست بشد یعنی سر زلف یارم از دست بشد بس دست حنا نهادم از بهر نگار در خواب شدم نگارم از دست بشد * * * رباعی شمارۀ ۶۶ سودازدهٔ جمال تو باز آمد تشنه شدهٔ وصال تو باز آمد نو کن قفس و دانهٔ لطفی تو بپاش کان مرغ شکسته بال تو باز آمد * * * شمارهٔ ۶۷ هر گه که دلم فرصت آن دم جوید کز صد غم دل با تو یکی برگوید نامحرم و ناجنس در آن دم گوئی از چرخ ببارد از زمین برروید * * * شمارهٔ ۶۸ شاها ز منت مدح و ثنا بس باشد زین عورت بیچاره دعا بس باشد من گاو نیم نه شاخ در خورد من است ور گاو شوم شاخ دو تا بس باشد * * * رباعی شمارۀ ۶۸ تا از تف آب چرخ افراشته‌اند غم در دل من چو آتش انباشته‌اند سرگشته چو باد می‌دوم در عالم تا خاک من از چه جای برداشته‌اند * * * شمارهٔ ۶۹ گل ساخت ز شکل غنچه پیکانی چند تا حمله برد به حسن، بر تو دلبند خورشید رخت چو تیغ بنمود از دور پیکان سپری کرد، سپر هم افکند * * * رباعی شمارۀ ۶۹ آن‌ها که هوای عشق موزون زده‌اند هر نیم شبی سجاده در خون زده‌اند نشنیده‌ستی که عاشقان خیمهٔ عشق از گردش هفت چرخ بیرون زده‌اند * * * شمارهٔ ۷۰ ایام بر آنست که تا بتواند یک روز مرا به کام دل ننشاند عهدی دارد فلک که تا گرد جهان خود می گردد، مرا همی گرداند * * * شمارهٔ ۷۱ بگذشت پریر باد بر لاله و وَرد دی خاک چمن سنبل تر بار آورد امروز خور آب زندگانی زیراک فردا همی آتش ز غمش خواهی خَورد * * * شمارهٔ ۷۲ اشکم ز دو دیده متصل میآید از بهر تو ای مهر گسل می‌آید زنهار بدار حرمت اشک مرا که‌این قافله از کعبه دل می‌آید * * * رباعی شمارۀ ۷۲ شهری زن و مرد در رخت می‌نگرند وز سوز غم عشق تو جان در خطرند هر جامه که سالی پدرت بفروشد از دست تو عاشقان به روزی بدرند * * * شمارهٔ ۷۳ زیبا بت کفشگر چو کفش آراید هر لحظه لب لعل بر آن می‌ساید کفشی که ز لعل شکرش آراید تاج سر خورشید فلک را شاید * * * شمارهٔ ۷۴ چون پوست کشد کارد بدندان گیرد آهن ز لبش قیمت مرجان گیرد او کارد به دست خویش میزان گیرد تا جان گیرد هر آنچه با جان گیرد * * * شمارهٔ ۷۵ نجار که در پسته او خنده بود عکس رخ او چو مهر تابنده بود باز از سر تیشه چون کند، کنده گری حقا که اگر نظیر او کنده بود * * * رباعی شمارۀ ۷۵ شب را چه خبر که عاشقان می چه کشند وز جام بلا چگونه می زهر چشند ار راز نهان کنند غمشان بکُشد ور فاش کنند مردمانش بکُشند * * * شمارهٔ ۷۶ سهمی که مرا دلبر خباز دهد نه از سرِ کینه، از سر ناز دهد در چنگ غمش بمانده‌ام، همچو خمیر ترسم که به دست آتشم باز دهد * * * رباعی شمارۀ ۷۶ با هر که دلم ز عشق تو راز کند اول سخن از هجر تو آغاز کند از ناز، دو چشم خود چنان باز کنی که‌اندُهْ زده لب به خنده‌ای باز کند * * * رباعی شمارۀ ۷۷ کس چون تو به عقل زندگانی نکند در شیوهٔ عشق مهربانی نکند ای یار سبک روح ز وصلت امشب شادم اگر این صبح گرانی نکند * * * شمارهٔ ۷۸ هر تیر که آن ترک سبک سایه زند بر سینه عاشقان بی مایه زند ترکی است که از غایت چابکدستی اندر شب تیره جفته بر خایه زند * * * شمارهٔ ۷۹ بس جور کز آن غمزهٔ زیبات کشند بس درد کز آن قامت رعنات کشند بر نطع وفا ببار شطرنج مراد آخر روزی به خانه مات کشند * * * رباعی شمارۀ ۷۹ آن، کآتش مهر در دل ما افکند در آب، نظر بر رخ زیبا افکند بند سر زلف خویش آشفته بدید پنداشت که کار ماست در پا افکند * * * شمارهٔ ۸۰ انگشتری عدل تو ای دشمن بند شد پره نردبان بر این چرخ بلند عالم به سریش حکم در هم پیوند که‌ایشان چو خرند و حکم تو پشمآگند * * * رباعی شمارۀ ۸۰ منگر به زمین که خاک و آبت بیند منگر به فلک که آفتابت بیند جانم بشود ز غیرت ای جان و جهان گر زآنکه شبی کسی به خوابت بیند * * * رباعی شمارۀ ۸۱ شوی زن نوجوان اگر پیر بود تا پیر شود همیشه دلگیر بود آری مثل است این که گویند زنان در پهلوی زن، تیر به از پیر بود * * * شمارهٔ ۸۲ مه بر رخ تو گزیدنم دل ندهد وز تو، صنما، بریدنم دل ندهد تا از لب نوش تو چشیدم شکری از هیچ شکر چشیدنم دل ندهد * * * شمارهٔ ۸۳ هر شب دل من چنان بسوزد در ناله او جهان بسوزد تو هم ز دلم نمی‌کنی یاد ترسی که ترا زبان بسوزد * * * شمارهٔ ۸۴ ای لعل تو تا لاله بستان بهار بادام توام، ز آب رزان داده خمار در حسرت شفتالویت ای سیب زنخ رنگم چو بهست و اشک چون دانه نار * * * شمارهٔ ۸۵ ای «پور خطیب گنجه» پندی بپذیر بر تخت طرب نشین به کف ساغر گیر از طاعت و معصیت خدا مستغنی است داد دل خود تو از می و دلبر گیر * * * شمارهٔ ۸۶ آهیخت پریر، لاله ز آتش خنجر دی نیلوفر، فکند بر آب سپر ای باد، زره بر سمن امروز بدر وی خاک، ز غنچه ساز فردا مغفر * * * شمارهٔ ۸۷ نسرین تو زد پریر بر من آذر دی باد ز سنبلت، مرا داد خبر امروز در آبم از تو چون نیلوفر فردا ز گل تو خاک ریزم بر سر * * * شمارهٔ ۸۸ زد لاله پریر در نشابور آذر دی بر زد از آب مرو نیلوفر سر امروز چو شد باد هری جان پرور فردا همه خاک بلخ گردد عنبر * * * شمارهٔ ۸۹ چندان بکنم ترا من ای طرفه پسر خدمت که مگر رحم کنی بر چاکر هرگز نکنم برون من ای جان جهان پای از خط بندگی وز عهد تو سر * * * رباعی شمارۀ ۸۹ خطت چو بنفشه از گل آورد پدید آورد خطی که بر سر ماه کشید پیوسته ز شب صبح دمیدی اکنون آشوب دل مرا شب از صبح دمید * * * شمارهٔ ۹۰ دلدار کله دوز من از روی هوس می‌دوخت کلاهی ز نسیج اطلس بر هر تَرْکی هزار زه می‌گفتم با آنکه چهار تَرْک را یک زه بس * * * رباعی شمارۀ ۹۰ بس غصه که از چشمهٔ نوش تو رسید تا دست من امروز به دوش تو رسید در گوش تو دانه‌های دٌر می‌بینم آب چشمم مگر به گوش تو رسید * * * شمارهٔ ۹۱ در رهگذری فتاده دیدم مستش در پاش فتادم و گرفتم دستش امروزش از آن هیچ نمی آید یاد یعنی خبرم نیست، ولیکن هستش * * * شمارهٔ ۹۲ ای عقرب زلفت زده بر جانم نیش تیر قد تو مرا بر‌آورده ز کیش شد خط تو توقیع سلاطین زآنروی شرحست توکلت علی الله معنیش * * * رباعی شمارۀ ۹۲ جانا تو ز دیده اشک بیهوده مبار دلتنگی من بس است دل تنگ مدار تو معشوقی گریستن کار تو نیست کار من بیچاره به من باز گذار * * * شمارهٔ ۹۳ آن تازه گلم من که نباشد خارش با بلبل خوشگوی بود غمخوارش بازی که سر دست شهان جایش بود در دام تو افتاد نکو می‌دارش * * * رباعی شمارۀ ۹۳ گر بت رخ توست بت‌پرستی خوش‌تر ور باده ز جام توست مستی خوش‌تر در هستیِ عشق تو از آن نیست شوم کین نیستی از هزار هستی خوش‌تر * * * شمارهٔ ۹۴ دارم گه و بیگه ز که و مه کم و بیش نفع و ضرر و خیر ز بیگانه و خویش این طَرفه که آن دوست چو دشمن مه و سال گوید بد و نیکم شب و روز از پس و پیش * * * شمارهٔ ۹۵ فصّاد جهود بد رگ کافر کیش آن کند زبان که تند دارد سر نیش گفتم که رگم تنگ بزن همچو . . . نشنید و فراخ زد، چو . . . زن خویش * * * رباعی شمارۀ ۹۵ از من صنما قرار مستان آخر مشکن به جفا و جور پیمان آخر گر نامهٔ من همی نیرزد به جواب این بی مَغْنی ببین و برخوان آخر * * * شمارهٔ ۹۶ در بستان دوش از غم و شیون خویش می‌گشتم و می‌گریستم بر تن خویش آمد گل سرخ و چاک زد دامن خویش وآلود به اشکم همه پیراهن خویش * * * شمارهٔ ۹۷ جز زهره که را زهره که بوسد دستش جز یاره که را یاره که گیرد دستش . . . . . .د دستش * * * شمارهٔ ۹۸ دیدم چو مه و مهر میان کویش گرمابه زده آبچکان از مویش گفتم که یکی بوسه دهم بر رویش زینسو زن من رسید وز آنسو شویش * * * شمارهٔ ۹۹ من «مَهْسَتی‌اَم» از همه خوبان شده طاق مشهور به حسن در خراسان و عراق ای «پور خطیب گنجه» از بهر خدا مگذار چنین بسوزم از درد فراق * * * رباعی شمارۀ ۱۰۰ اشتربانا چو عزم کردی به سفر مگذار مرا خسته و زاینجا مگذر گر اشتر با تو از پی بارکشی‌ست من بارکش غمم مرا نیز ببر * * * شمارهٔ ۱۰۱ ای آرزوی روان و وی داروی دل با گونهٔ تو گونهٔ گل شد باطل نقش صنم چین به برِ تست خجل بتگر نکند پیکر نقشت به چکل * * * رباعی شمارۀ ۱۰۱ باید سه هزار سال کز چشمه‌ خور یا کان گهر گردد یا معدن زر شاها تو به یک سخن کنار و دهنم هم معدن زر کردی و هم کان گهر * * * شمارهٔ ۱۰۲ ای از تو مرا غصه سودا حاصل هجرانک قاتلی و نعم القاتل در وصف مصور جمال تو سزد سبحانک ما خلقت هذا باطل * * * شمارهٔ ۱۰۳ تا حلقه به گوش لب چون نوش توام ای رشک پری، عاجز و مدهوش توام تو مردم چشم مردم چشم منی من حلقه به گوش حلقه گوش توام * * * رباعی شمارۀ ۱۰۳ با لاله رخان باغ سرو از سر ناز می‌کرد ز شرح قد خود قصه دراز از باد صبا چو وصف قدت بشنید ز آوازهٔ قامت تو آمد به نماز * * * شمارهٔ ۱۰۴ جانا نفسی دور نه‌ای از یادم دلتنگ مشو گر ز تو دور افتادم گر آب شود جهان و آتش گیرد من خاک شوم تا به تو آرد بادم * * * رباعی شمارۀ ۱۰۴ از بس که کند زلف تو با روی تو ناز بیم است که از رشک کنم کفر آغاز من بندهٔ بادی شوم ای شمع طراز کو زلف تو را ز روی بر دارد باز * * * شمارهٔ ۱۰۵ هر جوی که از چهره به ناخن کندم از دیده کنون آب در او می‌بندم بی آبی روی بود ار یکچندم آب از مژه بر روی از آن می‌بندم * * * شمارهٔ ۱۰۶ چندان که به کار خویش وا می‌بینم خود را به غم تو مبتلا می‌بینم این طرفه، که در آینه دل، شب و روز من می‌نگرم ولی ترا می‌بینم * * * رباعی شمارۀ ۱۰۶ دریافتم آخر ز قضا را به شبش صد بوسه زدم بر لب همچون رطبش او خواست که دشنام دهد حالی من دشنام به بوسه درشکستم به لبش * * * شمارهٔ ۱۰۷ تا در چشمی، برفت خواب از چشمم اشکی نرود به هیچ باب از چشمم لیکن ز پی آنکه تو در چشم منی از تری آن می‌چکد آب از چشمم * * * شمارهٔ ۱۰۸ شاگرد گره زنان موی تو منم مولای مشاطگان روی تو منم از بس که ز دیدگان همی ریزم آب سقای مجاوران کوی تو منم * * * شمارهٔ ۱۰۹ در وصف تو بسیار سخن رانده‌ایم بسیار کُتُب ساخته و خوانده‌ایم حسنت نه چنان است که کس وصف کند در پیش تو جملگی فرو مانده‌ایم * * * رباعی شمارۀ ۱۰۹ آن دیده که دیدن تو بودی کارش از گریه تباه می‌شود مگذارش وآن دل که به تو بود همه بازارش در حلقهٔ زلف توست نیکو دارش * * * شمارهٔ ۱۱۰ هر شب ز غمت تازه عذابی بینم در دیده به جای خواب آبی بینم وانگه که چو نرگس تو خوابم ببَرَد آشفته‌تر از زلف تو خوابی بینم * * * رباعی شمارۀ ۱۱۰ در ره چو بداشتم به سوگندانش از شرم عرق کرد رخ خندانش پس بر رخ زرد من بخندید به لطف عکس رخ من فتاد بر دندانش * * * شمارهٔ ۱۱۱ لعل تو مکیدن آرزو می‌کردم می با تو کشیدن آرزو می‌کردم در مستی و در جنون و در هشیاری چنگ تو شنیدن آرزو می‌کردم * * * رباعی شمارۀ ۱۱۱ ترکم چو کمان کشید کردم نگهش دیدم مه و عقربی به زیر کلهش مه بود رخش عقرب زلف سیهش وز عقرب در قوس همی رفت مهش * * * شمارهٔ ۱۱۲ من عهد تو سخت سست می‌دانستم بشکستن آن درست می‌دانستم این دشمنی ای دوست که با من ز جفا آخر کردی، نخست می‌دانستم * * * شمارهٔ ۱۱۳ در کوی خرابات یکی درویشم ز آن خم زکوة می بیاور پیشم صوفی بچه‌ام ولی نه کافر کیشم مولای کسی نیَم، غلام خویشم * * * شمارهٔ ۱۱۴ برخیز و بیا که حجره پرداخته‌ام وز بهر تو پرده‌ای خوش انداخته‌ام با من به شرابی و کبابی درساز که‌این هر دو ز دیده و ز دل ساخته‌ام * * * شمارهٔ ۱۱۵ هم مستم و هم غلام سرمستانم بیزار ز زهد و بنده ایمانم من بنده آن دمم که ساقی گوید یک جام دگر بگیر و من نستانم * * * رباعی شمارۀ ۱۱۵ تا کی ز غم تو رخ به خون شوید دل وآزرم وصال تو به جان جوید دل رحم آر کز آسمان نمی‌بارد جان بخشای که از زمین نمی‌روید دل * * * شمارهٔ ۱۱۶ یک دست به مصحفیم و یک دست به جام گه نزد حلالیم و گهی نزد حرام ماییم در این گنبد ناپخته خام نه کافر مطلق نه مسلمان تمام * * * رباعی شمارۀ ۱۱۶ ای رنج غم تو برده و خوردهٔ دل اندیشهٔ تو به ناز پروردهٔ دل یاد لب تو نقش نهان‌خانهٔ جان نور رخ تو شمع سراپردهٔ دل * * * شمارهٔ ۱۱۷ با ابر همیشه در عتابش بینم جوینده نور آفتابش بینم گر مردمک دیده من نیست چرا هر گه که نظر کنم در آبش بینم * * * رباعی شمارۀ ۱۱۷ زین سان که فتاد هجر در راه ای دل ترسم نبری جان ز غمش آه ای دل باری چو نه‌ای غائب از آن ماه ای دل عذر من مستمند می‌خواه ای دل * * * شمارهٔ ۱۱۸ زرد است ز عشق خاک‌بیزی رویم وین نادره را به هر کسی چون گویم این طرفه که خاک‌بیز زر جوید و من زر در کف و خاک‌بیز را می‌جویم * * * شمارهٔ ۱۱۹ قصاب منی و در غمت می‌جوشم تا کارد به استخوان رسد می‌کوشم رسم است ترا که چون کشی بفروشی از بهر خدا اگر کشی مفروشم * * * رباعی شمارۀ ۱۱۹ ای فتنهٔ خاص ای بلای دل عام خورشید فلک روی تو را گشته غلام در بلخ اگر برآئی ای مه بر بام در چاه رفو کند قصب کور به شام * * * شمارهٔ ۱۲۰ تن با تو به خواری ای صنم درندهم با آنکه ز تو به است هم درندهم یک تار سر زلف به خم درندهم بر آب بخسبم خوش و نم در ندهم * * * شمارهٔ ۱۲۱ ما مرد مئیم و در خرابات مقیم نه مردم سجاده و نه مرد گلیم قاضی نخورد می که از آن دارد بیم دزدی خرابات به از مال یتیم * * * شمارهٔ ۱۲۲ چون مرغ ضعیف بی پر و بی بالم افتاده به دام و کس نداند حالم دردی به دلم سخت پدید آمده است امروز من خسته از آن می‌نالم * * * شمارهٔ ۱۲۳ از مرگ تو ای شاه سیه شد روزم بی روی تو دیدگان خود بردوزم تیغ تو کجاست ای دریغا تا من خون ریختن از دیده در او آموزم * * * شمارهٔ ۱۲۴ با درد تو نیست روی درمان دیدن دشوار بود وصل تو آسان دیدن من دوش به خواب دیده‌ام زلف ترا گوئی چه بود خواب پریشان دیدن؟ * * * رباعی شمارۀ ۱۲۴ رفت آن که سری پر از خمارش دارم چون جان دارم گهی که خوارش دارم بر آمدنش چنان امیدم یارست گوئی که هنوز در کنارش دارم * * * شمارهٔ ۱۲۵ قلاش و قلندران و عاشق بودن انگشت نما جمله خلایق بودن در مجمع رندان موافق بودن به زآنکه به جرگه منافق بودن * * * رباعی شمارۀ ۱۲۵ هر ناله که بر سر شتر می‌کردم در پای شتر نثار دُر می‌کردم هر چاه که کاروان تهی کرد ز آب من باز به آب دیده پر می‌کردم * * * شمارهٔ ۱۲۶ از ضعف من آنچنان توانم رفتن کز دیده خود نهان توانم رفتن بگداخته‌ام چنانکه گر آه کشم با آه بر آسمان توانم رفتن * * * رباعی شمارۀ ۱۲۶ ای فاخته مهر چون به تو درنگرم زیبائی طاوس به بازی شمرم با خندهٔ کبک چون درآئی ز درم دل همچو کبوتری بپرّد ز برم * * * شمارهٔ ۱۲۷ در دام غم تو خسته‌ای نیست چو من وز جور تو دل شکسته‌ای نیست چو من برخاستگان عشق تو بسیارند لیکن به وفا نشسته‌ای نیست چو من * * * رباعی شمارۀ ۱۲۷ دل کو که به نامه شرح غم آغازم یا جان که  ز درد با سخن پردازم از بی‌دلی و بی‌خبری کاغذ و کلک می‌گیرم و می‌گریم و می‌اندازم * * * شمارهٔ ۱۲۸ دی خوش پسری بدیدم از سرّاجان شایسته و بایسته تر از سراجان از دست غمش همیشه در ضَرّا، نُس در عشق رخش همیشه در سرّا، جان * * * شمارهٔ ۱۲۹ زلفین تو سی زنگی و هر سی مستان سی مستانند خفته در سیمستان عاج است بناگوش تو یا سیم است آن زین سیمستان بوسه کم از سی مستان * * * شمارهٔ ۱۳۰ ای زلف تو حلقه حلقه و چین بر چین طغرای خط تو برزده چین بر چین حور از بر تو گریخت برچین برچین زیور همه بر تو ریخت برچین برچین * * * شمارهٔ ۱۳۱ آن زلف شکسته را ز رخ، یک سو زن بر هر دو طرف مزن تو بر، یک سوزن گر آتش عشق تو فتد یک سوزن یک سو همه مرد سوزد و یک سو زن * * * شمارهٔ ۱۳۲ رفتی پسرا دوش به می نوشیدن بودت هوس یار دگر ورزیدن روی تو بکنده‌اند معلومم شد من روی تو کنده چون توانم دیدن * * * شمارهٔ ۱۳۳ در «گنجه» دو درزن‌گر استاد جوان رفتند تظلم به برِ شاه جهان فرمود ملک به درزنانِ «ارّان» گه درزن این برید، گه درزن آن * * * رباعی شمارۀ ۱۳۳ تا ظن نبری کز پی جان می‌گریم زین سان که پیدا و نهان می‌گریم از آب لطیف‌تر نمودی خود را در چشم من آمدی از آن می‌گریم * * * شمارهٔ ۱۳۴ دی خوش پسری بدیدم اندر «زوزن» کو لاف زنی ز خوبرویان زو، زن او بر دل من رحم نکرد یک سوزن خود دود دل منش ستانَد زو زن * * * شمارهٔ ۱۳۵ مؤذن پسری تازه تر از لاله مرو رنگ رخش آب برده از خون تذرو آوازه قامت خوشش چون برخاست در حال به باغ در نماز آمد سرو * * * رباعی شمارۀ ۱۳۵ ما بندگی آن رخ زیبات کنیم و آزادگی طرهٔ رعنات کنیم شطرنج غمت مدام چون ما بازیم باید که دلت نرنجد ار مات کنیم * * * شمارهٔ ۱۳۶ عشق است که شیر نر زبون آید از او بحریست که طرفه‌ها برون آید از او گه دوستیی کند که روح افزاید گه دشمنیی که بوی خون آید از او * * * شمارهٔ ۱۳۷ روز ازل آمدم نشان غم تو جان تا به ابد بود مکان غم تو من جان و دل خویش از آن دارم دوست این داغ تو دارد آن نشان غم تو * * * شمارهٔ ۱۳۸ معشوقه لطیف و چست و بازاری به عاشق همه با ناله و با زاری به گفتا که دلت ببرده‌ام بازببر گفتم که تو برده‌ای تو بازآری به * * * رباعی شمارۀ ۱۳۸ چشم و دهن آن صنم لاله رخان از پسته و بادام گرفتست نشان از بس تنگی که دارد آن چشم و دهان نه خنده در این گنجد و نه گریه در آن * * * شمارهٔ ۱۳۹ ای روی تو از تازه گل بر بر به وز چین و خطا و خلُّخ و از بربر به صد بندهٔ بربری تو را بنده شده بر، برِ بنده نه که بر برِ بر به * * * شمارهٔ ۱۴۰ اندر دل من ای بت عیار بچه مرغ غم تو نهاده بسیار بچه این پیچش و شورش دل از زلفت زاد از مار چه زاید بجز از مار بچه * * * شمارهٔ ۱۴۱ ای شمع رخت را دل من پروانه وی لطف ترا به هیچ کس پروا، نه مستوفی عشقت به قلم خواهد داد از خط لبت به عارضت پروانه * * * شمارهٔ ۱۴۲ گفتم که مرا از نظر انداخته‌ای گفتا که به مهر دگران ساخته‌ای گفتم که ترا شناختم بی مهری گفتا که مرا هنوز نشناخته‌ای * * * شمارهٔ ۱۴۳ آن زلف نگر سر به سمن آورده بر گرد سمن مشک ختن آورده گویند خطی است آنکه گرد رخ اوست خطیست ولی به خون من آورده * * * رباعی شمارۀ ۱۴۳ دوش از غم هجرت ای بت عهدشکن چون دوست همی گریست بر من دشمن از بس که من از عشق تو می‌نالیدم تا روز همی سوخت دل شمع به من * * * شمارهٔ ۱۴۴ ای در طلب تو عمر من فرسوده نابوده شده با تو دمی تا بوده بر سفره انتظار خون جگرم شد از پی حلوای لبت پالوده * * * رباعی شمارۀ ۱۴۵ ای یاد تو تسبیح زبان و لب من اندیشهٔ تو مونس روز و شب من ای دوست مکن ستم که کاری بکند دودِ دل و آهِ سحر و یا ربِ من * * * شمارهٔ ۱۴۵ مستش دیدم، گرفته راه خانه خلقی با او، ز خویش و از بیگانه خود را به ستم برو زدم مستانه ز آنگونه که با شمع کند پروانه * * * رباعی شمارۀ ۱۴۴ کو آن همه زینهار و عهدت با من در بستن عهد آن همه جهدت با من ناکرده جنایتی بگو از چه سبب شد زهر سخن‌های چو شهدت با من * * * شمارهٔ ۱۴۶ ای کرده جفا و جور آئین، بحلی وآورده به جای مهرِ من کین، بحلی در بندگی‌اَت هرچه بگویم خجلم وز هر چه کنی زین دل مسکین، بحلی * * * رباعی شمارۀ ۱۴۶ از مهر خود و کین تو در تابم من در چشم تو گوئی به میان آبم من یا من گنهی کردم و در خشمی تو یا تو دگری داری و در خوابم من * * * شمارهٔ ۱۴۷ گه خصم شوی مرا و گه یار آئی روزی به هزار گونه در کار آئی ای دوست نترسی که به خون دل من روزی به چنین شبی گرفتار آیی؟ * * * شمارهٔ ۱۴۸ هر چند چو خاکِ راه خوارم گیری خاک توام، ارچه خاکسارم گیری در بحر غمم ز اشک شاید که به لطف نزدیک لب آئی، به کنارم گیری * * * رباعی شمارۀ ۱۴۹ ای بی‌خبر از غایت دلداری من فارغ ز دل ستمکش و زاری من خه خه ز شب کوته و شب خفتن تو وه وه ز شب دراز و بیداری من * * * شمارهٔ ۱۴۹ هرگز کامم ز خفت و خوابم ندهی شب با تو سخن کنم جوابم ندهی من تشنه لب و تو خضر وقتم گوئی از بهر خدا چه شد که آبم ندهی * * * رباعی شمارۀ ۱۴۸ گر خون تو ای بوده پسندیدهٔ من شد ریخته از اختر شوریدهٔ من خون من مستمند شیدا به قصاص تا دیدن تو بریخت از دیدهٔ من * * * شمارهٔ ۱۵۰ چون در دلت آن بود که گیری یاری برگردی ازین دل شده بی آزاری چون روز وداع بود بایستی گفت تا سیرترت دیده بدیدی باری * * * رباعی شمارۀ ۱۵۰ افتاده ز محنت من آوازه برون ای خانه مهر تو ز دروازه برون ز اندازه برون است ز جور تو غمم فریاد ازین غم ز اندازه برون * * * شمارهٔ ۱۵۱ خندان به دو رخ، گلِ بدیع آوردی که‌اندر مه دی، فصل ربیع آوردی چون دانستی، که دل به گل می‌ندهم رفتی و بنفشه را شفیع آوردی * * * رباعی شمارۀ ۱۵۱ ما را سر ناز دلبران نیست کنون آن رفت و گذشت و دل بر آن نیست کنون آن حسن و طراوت که دل و دلبر داشت دل نیست بر آن و دلبر آن نیست کنون * * * شمارهٔ ۱۵۲ دلها تو بری و قصد جانها تو کنی بر چهره ز خون دل نشانها تو کنی ما را گوئی، که عهد ما بشکستی آنها ز تو آمد، اینچنین‌ها تو کنی * * * شمارهٔ ۱۵۳ درده می لعل لاله‌گون صافی بگشای ز حلقِ شیشه خون صافی که‌امروز برون ز جام می نیست ترا یک دوست که دارد اندرون صافی * * * شمارهٔ ۱۵۴ دل بی تو، بجز خون جگر بارد، نی مانند تو، بی وفا فلک آرد، نی نی نی ز فلک چه عیب، تو عمر منی از عمر کسی وفا طمع دارد، نی * * * رباعی شمارۀ ۱۵۴ آب ارچه نمی‌رود به جویم با تو جز در ره مردمی نپویم با تو گفتی که چه کرده‌ام نگوئی با من آن چیست نکرده‌ای چه گویم با تو * * * شمارهٔ ۱۵۵ هر گه که به زلف، عنبرِ تر سایی بینمْت کز او تازه شود ترسایی تو پای ز هفت چرخ برتر، سایی چونست که نزد بنده‌ای، ترسایی * * * رباعی شمارۀ ۱۵۵ ابریست که خون دیده بارد غم تو زهریست که تریاک ندارد غم تو در هر نفسی هزار محنت زده را بی دل کند و ز جان بر آرد غم تو * * * شمارهٔ ۱۵۶ آنی که به لطف، تو سراسر نمکی چون بر گل تازه برچکیده نمکی چون شیر ز پستان لطافت نمکی پیغمبری ای دوست ولیکن نه مکی * * * رباعی شمارۀ ۱۵۶ ابریست که قطره نم فشاند غم تو در بوالعجبی هم به تو ماند غم تو هر چند بر آتشم نشاند غم تو غمناک شوم گرم نماند غم تو * * * شمارهٔ ۱۵۷ چون خاک زمین اگر عنان کش باشی وز باد جفای دهر ناخَوش باشی زنهار ز دست ناکسان آب حیات بر لب مچکان اگر در آتش باشی * * * شمارهٔ ۱۵۸ هان تا به خرابات مجازی نائی تا کار قلندری نسازی نائی این جا، ره رندان سراندازانست جانبازانند تا نبازی نائی * * * شمارهٔ ۱۵۹ چون اسب به میدان طرب می‌تازی از طبع لطیف سحرها می‌سازی فرزین و شه و پیاده، فیل و رخ و اسب خوب و سره و طرفه و خوش می‌بازی * * * رباعی شمارۀ ۱۵۹ چون نیست پدید در غمم بیرون شو ای دیده تو خون گری و ای دل خون شو ای دل تو نوآموز نه‌ای در غم عشق حاجت نبود مرا که گویم چون شو * * * شمارهٔ ۱۶۰ زلف و رخ خود به هم برابر کردی امروز خرابات منور کردی شاد آمدی ای خسرو خوبان جهان ای آنکه شرف بر خور و خاور کردی * * * شمارهٔ ۱۶۱ مضراب ز زلف و نی ز قامت سازی در شهر تو را رسد کبوتر بازی دلها چو کبوترند در سینه تپان تا تو، نی وصل در کدام اندازی * * * شمارهٔ ۱۶۲ در سنگ اگر شوی چو پار ای ساقی بر آب اجل کنی گذار ای ساقی خاک است جهان صوت بر آر ای مطرب باد است زمان باده بیار ای ساقی * * * رباعی شمارۀ ۱۶۲ ای دست تو دست من به دستان بسته با زلف تو عهد بت‌پرستان بسته وای نرگس مست تو به هنگام صبوح هشیاران را به جای مستان بسته * * * شمارهٔ ۱۶۳ در وقت بهار جز لب جوی مجوی جز وصف رخ یار سمن‌روی مگوی جز باده گلرنگ به شبگیر مگیر جز زلف بتان عنبرین بوی مبوی * * * شمارهٔ ۱۶۴ ای تنگ شکر چون دهن تنگت نی رخساره گل چون رخ گلرنگت نی از تیر مژه این دل صد پاره من میدوز و ز پاره دوختن ننگت نی * * * رباعی شمارۀ ۱۶۴ ای روی تو ماه را شکست آورده و ای قد تو سرو را به پست آورده دانم به سر کار تو درخواهد شد این جان به خون دل به دست آورده * * * شمارهٔ ۱۶۵ ای رشته چو قصد لعل کانی کردی با مرکب باد همعنانی کردی چون سوزن او عمر تو کوتاه چرا نه غسل به آب زندگانی کردی؟ * * * رباعی شمارۀ ۱۶۵ می خورد به پاییز درخت از ژاله شد مست و شکوفه می‌کند یک ساله از بهر شکوفه کردنش بین که چمن بنهاد هزار تشت لعل از لاله * * * شمارهٔ ۱۶۶ افتاد مرا با بت خود گفتاری گفتم که ز من سیر شدی؟ گفت آری گفتا که ببار آنچه را اول اوست گفتم که دگر چیست به من گفت آری * * * شمارهٔ ۱۶۷ آنی که به هیچ کس تو چیزی ندهی صد چوب مغل خوری پشیزی ندهی سنگی که بدان روغن بزرک گیرند گر بر شکمت نهند تیزی ندهی * * * رباعی شمارۀ ۱۶۷ دلدار به من گفت که می بر کف نه داد دل خود ز آب انگور بده گفتم که به ناز  نقل یا شفتالو سیب زنخش گفت که شفتالو به * * * شمارهٔ ۱۶۸ تن زود به خواری ای جلب بنهادی وز گفته خویش نیک باز استادی گفتی خسبم در آب و نم درندهم بر خاک بخفتی و نم اندر دادی * * * رباعی شمارۀ ۱۶۸ تو مونس غم شبان تاریک نه‌ای یا چون تن من چو موی باریک نه‌ای عاشق نه‌ای و به عشق نزدیک نه‌ای تو قیمت عاشقان چه دانی که نه‌ای * * * شمارهٔ ۱۶۹ با روی چو نوبهار و با خوی دئی با ما چو خمار و با دگر کس چو مئی بخت بد ما همی کند سست پئی ورنه تو چنین سخت کمان نیز نئی * * * شمارهٔ ۱ چون اشتیاق من به تو افزون ز شرح بود ممکن نشد که شرح دهم اشتیاق را از تلخی فراق تو تلخ است عیش من اندازه نیست تلخی روز فراق را * * * شمارهٔ ۲ جام را در کف دست تو نشست دگر است ید بیضا دگر و دست تو دست دگر است * * * شمارهٔ ۳ طفل اشکم مدام در نظر است چه توان کرد‌، پارهٔ جگر است می‌رود یار و مدعی از پی خوب و زشت زمانه در گذر است * * * رباعی شمارۀ ۱۷۲ هر گه که تو نعل اسب یکران بندی داغی دگرم بر دل حیران بندی قربان شومت پیش، چو برگیری کیش وز کیش برآیم چو تو قربان بندی * * * شمارهٔ ۴ در فغانم از دل دیر آشنای خویشتن خو گرفتم همچو نی با ناله‌های خویشتن جز غم و دردی که دارد دوستی‌ها با دلم یار دلسوزی ندیدم در سرای خویشتن من کیم؟ دیوانه‌ای کز جان خریدار غم است راحتی را مرگ می‌داند برای خویشتن شمع بزم دوستانم زنده‌ام از سوختن در ورای روشنی بینم فنای خویشتن آن حبابم کز حیات خویش دل برکنده‌ام زآن که خود بر آب می‌بینم بنای خویشتن غنچه پژمرده‌ای هستم که از کف داده‌ام در بهار زندگی عطر و صفای خویشتن آرزوهای جوانی همچو گل بر باد رفت آرزوی مرگ دارم از خدای خویشتن همدمی دلسوز نبود «مَهْسَتی» را همچو شمع خود بباید اشک ریزد در عزای خویشتن * * * رباعی شمارۀ ۱۷۳ مر موی تو را چه بود بی آزاری برخاستن از سر چو تو دلداری من بنده اگر موی شوم در غم تو هرگز ز سر تو برنخیزم باری * * * شمارهٔ ۵ آن خال عنبرین که نگارم به رو زده دل می‌برد از آنکه به وجه نکو زده قصاب‌وار مردم چشمم به چابکی مژگان قناره کرده و دل‌ها بر او زده در کوزه آب پیش لبش در چکی چکیست ورنه ز دسته دست چرا در گلو زده عشاق سربه‌سر همه دیوانه گشته‌اند تا او گره به سلسله مشکبو زده * * * شمارهٔ ۶ ای دل از عشق گر دمی یابی بر کف خاک آدمی یابی گر دمی خفته عشق در دیده از ازل تا ابد دمی یابی پادشاهی کنی سلیمان وار اگر از عشق خاتمی یابی * * * شمارهٔ ۷ از من طمع وصال داری الحق هوس محال داری وصلم نتوان به خواب دیدن این چیست که در خیال داری جائی که صبا گذر ندارد آیا تو کجا مجال داری * * * شمارهٔ ۸ کاشکی انگشتوانش بودمی تا در انگشتش همی فرسودمی تا هر آنگاهی که تیر انداختی خویشتن را کج بدو بنمودمی تا به دندان راست کردی او مرا بوسه‌ای چند از لبش بربودمی * * * شمارهٔ ۹ شبی در برت گر بیاسودمی سر فخر بر آسمان سودمی جمال تو گر زآنکه من دارمی به جای تو گر زآنکه من بودمی به بیچارگان رحمت آوردمی بر افتادگان بر ببخشودمی * * * رباعی شمارۀ ۱۷۸ گر من به مَثَل هزار جان داشتمی در پیش تو جمله بر میان داشتمی گفتی دل هجر هیچ داری گفتم گر داشتمی دل، دل آن داشتمی * * * شمارهٔ ۱ در این زمانه عطا و کرم مخواه از کس چرا که نقش کرم بی ثبات شد چون یخ نشان جود چو سیمرغ و کیمیا گردید به کشتزارِ سخاوت، کنون فتاد ملخ اگر سراسر این ملک را بگردی نیست نه از طعام نشانی نه دود از مطبخ * * * رباعی شمارۀ ۱۷۹ از دیده اگر نه خون روان داشتمی رازت ز دل خسته نهان داشتمی ور زانکه نبودی دم سرد و رخ زرد رازت نه ز دل نهان، ز جان داشتمی * * * شمارهٔ ۲ صابرا نامهٔ گرامی تو روح افسرده را روان بخشد مسرع کلک تو به فن ادب روشنی بر ظلام جان بخشد «مَهْسَتی» را کلام شیوایت راحت جسم ناتوان بخشد با شمیم چکامه و غزلت دیْن گل را به باغبان بخشد به هوای مصاحبات تو دل صابری را به این و آن بخشد * * * شمارهٔ ۳ - لغز از مهستی آن دزد چون بود که به خانه درون شود خانه ز بیم دزد ز روزن برون شود خانه روان و دزد طلبکار خانگی چون خانه رفت خانگی او را زبون شود * * * رباعی شمارۀ ۱۸۱ بس خون که بدان دو چشم خونخواره کنی بس دل که بدان دو زلف آواره کنی ایزد به دل تو رحمتی درفِکناد تا چارهٔ عاشقان بیچاره کنی * * * شمارهٔ ۴ آخر زمان که طبع حکیمان نگون شود سه صد حکیم مر جلبی را زبون شود آن دزد دام دان که طلبکار ماهی است و آن خانه آب دان که ز روزن برون شود * * * رباعی شمارۀ ۱۸۳ جسمی دارم دلی خراب اندر وی جانی دارم هزار تاب اندر وی وز آرزوی روی تو دارم شب و روز چشمی و هزار چشمه آب اندر وی * * * شمارهٔ ۶ چون خواهم رفت بی تو چندین منزل کز دست شدم هم به نخستین منزل * * * رباعی شمارۀ ۱۸۴ تا کی به هوای دل چنین خوار شوی در دست ستمگری گرفتار شوی آنگه دانی که دل چه کرده‌ست به تو کز غفلت خوابِ عشق بیدار شوی * * * شمارهٔ ۷ - مناظره ادبی مؤلف تذکره آفتاب عالمتاب درباره مَهْسَتی میگوید: در موزونی طبیعت و قد و قامت و تناسب اعضا و لفظ و معنی و حسن صورت و محبت سرآمد اقران و سرخیل لولیان زمان بود. سلطان سنجر سلجوقی و بنظر بعضی بابر پادشاه فریفته حسن و جمال و شیفته غنج و دلال آن بدیعه الجمال گردید بنابرآن به حضوری مجلس خاص سلطانی اجازت تمام داشت و در آن بزم با شعرا و ادبائی مانند امیر احمد و غیره طریقه مطارحه و معارضه می‌پیمود، روزی سلطان به مَهْسَتی چنین گفت: «چیست پنهان زیر دامان تو ای سیمین بدن » مَهْسَتی پاسخ داد: «نقش سم آهوی چین است بر برگ سمن » * * * رباعی شمارۀ ۱۸۵ در دل نگذارمت که افگار شوی در دیده ندارمت که بس خوار شوی در جان کنمت جای نه در دیده و دل تا با نفس باز پسین یار شوی * * * شمارهٔ ۸ شبی به طنز گفتم به خواجه پور خطیب نُس فراخ چو بینی ز خشک و تر بفرست اگر ز علت پیری ز مردی افتادی به عاریت بر خاتون ز . . . خر بفرست ور این دو جنس که گفتم نیافتی آنگه بده به غیر و ستان مزد خویش زر بفرست * * * رباعی شمارۀ ۱۸۶ چون بند ز نامهٔ تو بگشاد رهی بر دستخط تو بوسه‌ها داد رهی شد شاد به وعدهٔ تو دلشاد رهی دیدار تو را دو چشم بنهاد رهی * * * شمارهٔ ۹ از جماع نره خر بر ماده خر رغبتی بر طبع خاتون اوفتاد با عمود شوهرش در نیمه شب از جلو آویخت در . . .ون اوفتاد گفت از بیراهه بیرون کن سمند گفت سرکش هست و مجنون اوفتاد * * * رباعی شمارۀ ۱۸۷ شفتالوی آبدارت ای سرو سهی آمد ز ره بوسه به دندان رهی سیب زنخت در دل من نار افکند زین سوخته ناید پس از این بوی بهی * * * شمارهٔ ۱۰ گر بیفتد یک سر مویی ز خاتون زمان بس گنه آویزه دارد بی ریا و ریب و شک آنچه حیوان است از تأثیر او . . . شود روسپی زاید میان آب دریاها سمک * * * شمارهٔ ۱۱ بس سپوزید خواجه خاتون را اول روز تا به آخر شام دیو شهوت به لب گزید انگشت ته کشید آب غسل در حمام * * * رباعی شمارۀ ۱۸۹ ای بت به سرِ مسیح اگر ترسایی خواهم که به نزد ما تو بی‌ترس آیی گه چشم ترم به آستین خشک کنی گه بر لبِ خشک من لبِ تر سایی * * * شمارهٔ ۱۲ طیبتی نیک گویمت بشنو رسم مردی مجوی از معنون هر چه تنگ است دست بخشش او به همان حد گشاد دارد کون * * * شمارهٔ ۱۳ از رسول بزرگ، واعظ شهر گفت روزی حکایتی خندان که به روز قیام حی قدیم چون دهد امتزاج چار ارکان هرچه از کافر و مسلمان هست جمع گردند با تن عریان می‌کند جبرئیل از مخلوق رده‌هایی جدا ز پیر و جوان هرچه پیر است سوی نار برد هرچه باشد جوان برد به جنان پیره زالی کریه و بد منظر گفت با واعظ ای خجسته‌ بیان این حدیثی که نقل فرمودی ز آن رسول بزرگ هر دو جهان شامل حال ما اگر باشد تیز بر ریش مردم نادان * * * شمارهٔ ۱۴ ندانم ترا «تاج دین» یاد هست که بر خط تو ماه سر می‌نهاد ملک خسرو خاندان رسول که قیمت ترا صد گهر می‌نهاد تو چون تخت زیر ملک چارپای ملک بر زبر تاج برمی‌نهاد * * * شمارهٔ ۱۵ در آن شه‌ره دیو کز پس نهیب فرشته چو طاوس پر می‌نهاد غلامان مخدوم فردوس را از اسبی که پی بر قمر می‌نهاد به هر یک دو فرسنگ صد بار بیش فرو می‌گرفتند و برمی‌نهاد * * * شمارهٔ ۱۶ صحبت بی‌خرد، سخندان را هم به کردار گاو بد باشد گرچه بسیار شیر دوشی از او آخر کارِ او لگد باشد * * * شمارهٔ ۱۷ پوستینی بخواستم از تو تا زمستان به سر بریم در آن حرمت ما بر تو بود چنانک حرمت پوستین بر تابستان بده ای خواجه پوستینم هین بیشتر زانک پوستینت هان * * * شمارهٔ ۱۸ به خدایی که بر خداوندان فرض کرده‌ست بندگی کردن که مرا مرگ خوشتر از آنک اینچنین با تو زندگی کردن * * * شمارهٔ ۱۹ درد هجران تو خون کرد دلم ثم اجری الدم من آماقی ساقی‌ام داد از آن درد خلاص احسن الله جزاء الساقی * * * شمارهٔ ۲۰ . . . آلوده بیاری و نهی بر . . .س من بوسه‌ای چند به تزویر دهی بر نس من * * * Kitabxana.az · https://kitabxana.az/authors/mahsati İctimai mülkiyyət (müəllifin vəfat ili: 1181). Public domain (author died 1181). Original text only.