Qoşmalar Ağ Aşıq Allahverdi (1754–1860) Ağ Aşığam xətim-kəlamdır bu gün Ağ Aşığam xətim-kəlamdır bu gün, Cənnətül mərvaya götürün məni. Eldə bir sözümü etmədim bəyan, Cəlali üqbaya yetirin məni. Əlacım eyləsin on iki imam, Bu fani dünyadan gedirəm nakam. Gözləyir yolumu biçarə anam, Qəbir əzabından ötürün məni. Cəlilüşşən mələk həmdəmim ola, Ol xəlili-xəlit namazım qıla. Tez verin duamı salın da yola, Siz Bağı-cinana götürün məni. * * * Baba yurd Bu da bir cür yazı idi, yazdılar, Hər kəlməni tərs uvanda yozdular. Ürəyimi qazma-qazma qazdılar, Gedər oldum, salamat qal, Baba yurd. Yol boyunca qələmələr əl eylər, Sıldırımlar öz qoynunu yol eylər, Arpaçayı aşar-daşar sel eylər, Gedər oldum, salamat qal, Baba yurd. Ağ Aşığam, günüm qara, neyniyim, Elim, günüm düşüb dara, neyniyim. Dözəmmirəm, ahu-zara, neyniyim, Gedər oldum, salamat qal, Baba yurd. * * * Baxtım Çevirib yönümü haqq dərgahına, Çağırıram bəlkə, gələydi baxdım. Kecə günahımdan kərəm sahibi, Mənim də üzümə güləydi baxdım. Ürəyim istəyir halalı, pakı, Şeytanı qəlbimdən qovaydım hakı, Rəbbimə duadır dodağımdakı, Qanlı göz yaşımı biləydi baxtım. Könlünə nə dəyib, inciyib belə, Bəlkə, uyubdu o, fitnəyə-felə? Ağ Aşıq, göz yaşın dönübdü selə, Nola, əhvalımı biləydi baxtım. * * * Biçdim əvəzində dəvə qanqalı Leyli-nahar yeddi ağac getdim yol, Xırman boyda yer şumladım, qırdım qol. Darı, arpasını əkdim bolhabol, Biçdim əvəzində dəvə qanqalı. Sürünməkdən dizlərimdə yox taqat, Əllərimin içi oldu qabar-qat. Dərviş də istəyir hey xümsü-zəkat, Yetdi harayıma şəyirdim Alı. Əlqərəz ruzimiz oldu üç batman, Çatınca novbatım sındı dəyirman, Yerdə qalanımı apardı siçan, Güldü Ağ Aşığa Göyçə mahalı. * * * Bilmirəm Ay ağalar belə dərdə neyləyim? Fələk çox veribdi çəkə bilmirəm. Qoşdum qəm kotanı, daşa ilişdi, Qalmışam naəlac əkə bilmirəm. Qocalıq üz verdi, yatdı iqbalım, Zəhrimara döndü ağzımda balım, İmran dilli sazı hicrana çalım, Tale üz döndərib bəlkə bilmirəm. Ağ Aşığam gözdə qaldı muradım, Bəynişan toylarda çəkilir adım, Qırılıbdı qolum, sınıb qanadım, Qalmayıb taqətim çəkə bilmirəm. * * * Çatmadım Sevda məni çətin yola çağırdı, Dərələri aşdım yara çatmadım. Pir yaşımda intizardan zar oldum, Tuş oldıım çovğuna, qara çatmadım. Gözəllərdə min dil gördüm, min də fel, Kəmənd oldu boğazımda qara tel, Görüş vaxtı tufan qopdu, əsdi yel, Atdı məni uzaqlara çatmadım. Baxdım bəmə çəkdi, qalxanda zilə. Gözü, könlü ac, gedirəm mənzilə, Ağ Aşıq həsrətdi bir şirin dilə, Keçdi günüm, düz ilqara çatmadım. * * * Çəkirlər Bir yandan pristav, bir yandan koxa, Biçarə rəiyyəti dara çəkirlər. Qazı, darğa xalqı soyur soğantək, Dirikən üstündən qara çəkirlər. Dağ çəkildi Naxçıvana, Sulduza, Duz nədir ki, həsrət qala el duza. Axund, molla, seyid dönüb quduza, Elin sərvətini hara çəkirlər? Sığındım Göyçəyə, bu mahala mən, Düşdüm acı dərdə, bir zavala mən. Üzüqara necə dönüm dala mən, Ürəyim atəşə, nara çəkirlər. Ağ Aşıq da dərd əlindən dəlidir, Kənddə koxa qanı soran zəlidir, Gözüm yaşı dağ çayının selidir, Sinəmə dağ-düyün yara çəkirlər. * * * Çətindi Libasnan, duruşnan, boyun-buxunnan, İnsanı tanıyıb, bilmək çətindi. Qanannan, qanmaznan dolanmaq olar, Yarımçığı başa salmaq çətindi. Mətləbini söylə, mətləb qanana, İşarə lazımdı arif olana, Tərəqqidən tənəzzülə enənə, “Bəh-bəh”-deyib, qəh-qəh gülmək çətindi. Allahverdi işin yox fitnə, felnən, İnsanı qarşıla şirin dilinən, Ayrılma yoldaşdan, bir ol elinən, El olmasa, tək ucalmaq çətindi. * * * Gilli Dərya kimi çalxalanıb daşırsan, Salırsan Göyçəyə qalmaqal, Gilli. Bəy-xan kimi çox həddini aşırsan. Vermirsən yolçuya bir macal, Gilli. Müddətdir vətəndən düşmüşəm uzaq. Əl çəkmir yaxamdan pristav, kazak, Öldürdün atamı, özüm qaldım sağ, Canımda qalmayıb bir halda Gilli. Allahverdi kimə desin bu dərdi, Bəzirganam yüküm qəmdi-kədərdi, Elin dərdi mənimkindən betərdi, Salan yoxdur bir üstündən, sal Gilli. * * * Deyə-deyə Yığmadım dövləti, yığmadım malı, Ümidlə gəlmişəm var deyə-deyə. Sevməyən şöhrəti, sevməyən alı, Tapmadım, qalmışam, nar deyə-deyə. Göydə Günəş şöləsini saçıbdır, Çəmənzarlar son ömrünə çatıbdır. Qoça şahin dağ başında yatıbdır, Od tutub alışam, qar deyə-deyə. Kim keçdi candan, ərən kim oldu? Becərən kim oldu, dərən kim oldu? Ömrünü badlara verən kim oldu? Kərəm tək alışam, yar deyə-deyə. Qürbət diyarda ömür çıxdı başa, Əlim çatmır istəkli yar-yoldaşa, Cəhənnəm əzabıdı bu tamaşa, Ağ Aşıq, qalmışam, zar deyə-deyə. * * * Dərdimi Zəhmət ilən bağça saldım becərdim, Müştaq oldu qəmxarına ha dərdim. Bülbül tək gül üçün candan keçərdim, Müştaq oldu qəmxarına ha dərdim. Qızlgül becərdim ərşə boy atdı, Ah-fəğanım el-obanı oyatdı, Fələk məni bəxtiqara yaratdı, Müştaq oldu qəmxarına ha dərdim. Ağ Aşıq tutuldu gündə min dərdə, Huş getdi, qalmadı ağılda, sərdə, Ayrılıq üz verdi bu bəd səfərdə, Müştaq oldu qəmxarına ha dərdim. * * * Haçana kimi Fərraş hüzurunda qolu bağlıyam, Müxənnət kəndxuda-sinə dağlıyam. Haqq-ədalət hanı, dərdim ağlıyam, Dərd bağlıyacam haçana kimi? Sərdar Söyüntək sitəmkar olmaz, Zülmündən dünyada kimsənə qalmaz. Ağ Aşıq dərdini kimsənə bilməz, Məlhəm arayacam haçana kimi? * * * Qalanmalıyam Taleyim belədir yaranan gündən, Nahaqdan odlara qalanmalıyam. Nə qədər əlləşəm, var-dövlət yığam, Bir yandan çapılıb, talanmalıyam. Ürəyimdən od düşübdür üstümə, Heyran-heyrab yaxanlar var tüstümə. Təndir bilib sığınırlar istimə, Belə dolanmışam, dolanmalıyam. Qəlbimi qanadan yar yarasıdır, Bəxtimin yuxusu məni sarsıdır. Ağ Aşıq haqq üçün hey yanasıdır, Od oğluyam, oda qalanmalıyam. * * * Qayıtdı Bir maral baxışlı, tərlan cilvəli, Gəlib məni gördü, güldü, qayıtdı. Pünhanı göstərdi gül camalını, Buxağına şəbnəm doldu, qayıtdı. Mən görmüşəm gözəllərin çoxunu, Belə olmaz ancaq boyu-buxunu, Müşkanından çəkib xədəng oxunu, Yaralı sinəmə çaldı, qayıtdı. Gözləyərkən gözlərimə sataşdı, Xəstə canım eşq oduna tutuşdu. Şəhrayıdan qıya baxıb ötüşdü, Ağ Aşığa nəzər saldı, qayıtdı. * * * Məni Cəsədim möhnətə, narə qalandı Yandırıb döndərib küllərə məni. Dərdim dərya kimi coşub bulanır Qərq edər ümmana, sellərə məni. Əyibdi işimi qəzavü qədər, Dolandım dünyanı tamam sərasər, Gedər bu dərdi-qəm mənlə bərabər Axıdar çaylara, göllərə məni. Ağ Aşıq həsrətdi biçarə yarə, Görəsən olarmı dərdimə çarə? Müddətdir düşmüşəm qürbət diyarə Fələk saldı qərib ellərə məni. * * * Nə bilər Nadan məclisində, naşı yanında, Ləl xırdala, gövhəri seç, nə bilər? Bir damlanı sel anlayan qanmaza Bütün ümman, dəryanı keç, nə bilər? Axtarsan da yerin yeddi qatını, Hər kəs göstərəcək öz isbatını. Namərdə bağışla köhlən atını, Ya yolunda sən zəhər iç, nə bilər? Özünü böyüdüb dağ edənlərə, Şorunu ərimiş yağ edənlərə, Ağ Aşığın sözün ağ edənlərə, Xəznədar ol, xəznəni aç, nə bilər? * * * Nə vaxta kimi Dərdin karvanıyam, qəmin suvarı, Üzüm gülməyəcək nə vaxta kimi?! Gecəli-gündüzlü işığa həsrət, Yanıb-sönməyəcək nə vaxta kimi?! Fərraş hüzurunda qolubağlıyam, Müxənnət kəndxuda-sinədağlıyam, Haqq-ədalət hanı, dərdim ağlıyam, Dərdim dönməyəcək nə vaxta kimi?! Sərdar Hüseyn kimi sitəmkar olmaz, Zülmündən dünyada kimsənə qalmaz, Ağ Aşıq, dərdini təbib də bilməz, Məlhəm gözləyəcək nə vaxta kimi?! * * * Olmaz Dedim, könül, bacar yaxşılıq eylə, Həmişə əlində ixtiyar olmaz. Çox da bel bağlama dünya malına, Nə mala, nə mülkə etibar olmaz. Yaxşı olar mərd igidin təməli Namərd heç kəsə tutmaz dad əli Hər qul Qənbər olmaz Hər ağa ƏLi Hər qılınc kəsməklə Zülfüqar olmaz Ey nazənin, sən geydiyin nə aldır? Yenə başındakı hansı xəyaldır? Birisi büdrəsə qolundan qaldır, Hər zaman dost-dosta səbəbkar olmaz. Aşıq oldun hər ağrıya dözəsən. Sinən üstə odlu közlər əzəsən. Gündoğanla, günbatanı gəzəsən, Allahverdi kimi xiridar olmaz. * * * Səni Aşıq Alı, nə sevdaya düşmüsən, Bir gözəl salıbdı azara səni. Xoş gəlib əzizim, səfa gəlmisən, Aparram, bir yaxşı bazara səni. Qəza-qədər heç kimsəni tapmasın, Fələk kəməndini bizə atmasın, Toy-nişanda adın-samn batmasın, YetiiTəm dövlətə, o varə səni. Ağ Aşığam, ustadlara mən tayam, Aşıqlıq elmində dolu bir payam, Araz kimi daşan, coşan bir cayam, Qoymaram kamalda avara səni. * * * Səndədir Mah camalın şölə saçır ay kimi, Gözüm, könlüm, ay Süsənbər səndədir. Qaşların sinəmi oxlar yay kimi, Bir baharsan, müşki-ənbər səndədir. Yandı qürbət eldə dilim, dodağım, Çatıb Al-Osmana sözüm, sorağım. Bir busə ver dada gəlsin damağım, Yandı cigər, abi-kövsər səndədir. Üzündə xallara salmışam nəzər, Daldalan, görməsin səni bədnəzər. Hər nadan bilməz ki, nədir simu-zər, Allahverdi, dürrü-gövhər səndədir. * * * Söylə Durnam, gedər olsan bizim ellərə, Qatıq söylə, qaymaq söylə, yağ söylə. Əgər soruşsalar Ağ Aşığın halını, Boynu armud saplaq, canı sağ söylə. * * * Ömür oldu tamam Ömür oldu tamam, gün oldu tamam Götürün çevirin qibləyə məni Dursun namazıma on iki imam Yetirin cənnəti-əlaya məni Xəzan əsdi vaxtsız soldu güllərim Yetişsin imdada Xudayi-Kərim Eldə qalan nəsihətli sözlərim Qaldıracaq ərşi-əlaya məni Ellər gələr Ağ Aşığın yasına Süsənbər qərq olar qəm dəryasına Ya Rəbb qıyma onun cüt balasına Aparın sənadan üqbaya məni * * * Yandım Yenə yada düşdü nakam eşqimiz, O gözün oduna bir daha yandım. Məhəbbət ötəri hal ha deyilmiş, Ah çəkdim Kərəm tək of, aha yandım! Yaram hələ sağalmayıb, qaysardı, O səs məni ötən günə qaytardı. Varlığımı haray sardı, hay sardı, Od tutdu bu canım, daha oysandım! Vəfalı dilbərim üzümə güldü, Şux baxdı üzümə, qəlbimi bildi. Ağ Aşıq, Süsənbər bir əhli-dildi, Görüncə üzünü ilahə sandım. * * * Yandırır Gözəllərə bağlayıram dastanı, Bir mələyin eşqi canı yandırır. Sərraf olan lələ qoyar qiyməti, Göz görəndə din-imanı yandırır. Sonam cilvələnib qarşımda durur, Xədəngini bağrım başına vurur, Bürümür üzünü, mərdanə durur, Bir baxışla yüz min canı yandırır. Gözəllər açıbdır Yusif bazarı, Bəsləyib sinədə Hindistan narı. Gözüm gördü, artdı canım azarı, Ağ Aşıq tək binəvanı yandırır. * * * Yaxşıdır Qəm çəkmə, ey könül, fani dünyada, Qılınc çəksən dərdə, aha yaxşıdır. İbadət et, leyli-nahar sal yada, Şükür etsən bir Allaha yaxşıdır. Əl çirkidi qızıl, mal ilə dövlət, Kim tapıb onunla dünyada şöhrət. Namussuz, qeyrətsiz olsa bir övrət, Onu atsan fızıllığa yaxşıdır. Düşün ədaləti, unutma daha, Ağada iman yox, sultanda səxa, Nəsihətli sözlər deyim bir daha, Haram yüzdən, halal şaha yaxşıdır. Ağ Aşıq elini etdilər talan, Namərdlər mərd olub, mərdlərsə yalan, Atalar ölərkən yurdunda qalan, Qeyrətli övladı daha yaxşıdır. * * * Kitabxana.az · https://kitabxana.az/collections/ag-asiq-allahverdi-qosmalar İctimai mülkiyyət (müəllifin vəfat ili: 1860). Public domain (author died 1860). Original text only.