Fars dilində divan: qəzəllər Məhəmməd Füzuli (1494–1556) شمارهٔ ۱ بِاسمک اللهم یا فتاح اَبوابُ المنا یا غنی الذات یا مَن فیهِ بُرهان الغنا یا مفیض الجود یا فیاض آثار الوجود یا قدیمُ المُلک یا مَن لَم یغیره الفنا یا عمیم اللُّطف یا وهاب لِذّاتُ السُّرور یا طَبیبُ القَلب یا حَلّال اشکال العنا قَد جنی قَلبی مِنَ الدُّنیا ذُنوبا ثُمَّ تاب قَد اتی مُستَغفِرا فَاغفِر لَهُ ما قَد جنا اَنتَ مَسجودی و مَعبودی فَلَم اَعبُد سواک اَنتَ خَلّاقی و رَزّاقی وَ لَم اَعلُم انا تالَ قَدری مِنکَ مِعراجُ المَعالی واعتلا حازَ قَلبی مِنکَ اَسرارُ المَعانی و اغتنا قَد شَرَحتُ الصَّدر فَاحلُل مِن لِسانی عُقدة نِعمةٌ اَعطیتُها تَمَّم بِتوفیقُ الثَّنا قَد وَهَبتُ النُّطق قَدَّرنی عَلیٰ حُسن المقال حِکمةٌ اخفیتُها فِی الشعر بینها هنا اَفضَلُ الاَلطافُ اِدراکُ المَعانی فِی الکَلام احمد الله الذی اعطی فضولی ما عنا * * * شمارهٔ ۲ ای ذکر ذوق بخش تو زیب زبان ما بی ذکر تو مباد زبان در دهان ما از سکه سعادت توفیق فیض تست رایج بهر معامله نقد روان ما آید ز ما همیشه خطا از تو مغفرت آنست مقتضای تو اینست شان ما بر حال ما ز غیر تو لطفی نمی رسد غیر تو نیست واقف راز نهان ما در راهت از بلا نهراسیم زانکه هست سنگ بلای تو محک امتحان ما تا چند تن دهیم بزجر هوای نفس رحمی که گشت طعمه سگ استخوان ما نگذاشت درد عشق فضولی ز ما نشان اینست در ره طلب او نشان ما * * * شمارهٔ ۳ ای بسته دانش تو زبان سوآل ما ناکرده شرح ، پیشِ تو معلوم حالِ ما شام و سحر تصور آثار صنع تست نقش نگار خانه خواب و خیال ما درک حقیقت تو محالست بر خیال این آرزو کجا و خیال محال ما داریم حال بد ز مآل فعال بد ما را بحال ما نگذارد فعال ما روزی که از تو هر عملی را جزا رسد تعذیر ما بس است ز تو انفعال ما ما را مجال ده که ز ذکر تو دم زنیم بهر سخن دمی که نماید مجال ما اظهار عذر ماست فضولی ز معصیت بر روی زرد ما رقم اشک آل ما * * * شمارهٔ ۴ زهی فیض وجود از پرتو ذات تو عالم را کمال قدر تو برداشته از خاک آدم را شب معراج تعظیم تو ثابت گشته بر انجم بچرخ آورده ذوق پای بوست عرش اعظم را رخت کرده شب معراج را از روز روشن تر ز اشهب بگذرانده عزم اقبال تو ادهم را نباشد هیچ صاحب وحی را توفیق معراجت حریم قرب او ادنا مشخص کرده محرم را عیار ارتفاع منزلت در راه قرب حق ترا عرش است چرخ چارمین عیسی مریم را طریق اتباعت راست جنت منزل ادنا سبب شد این طریقت ، فتحِ ابوابِ جهنّم را فضولی را دمادم هست عزم طوف درگاهست چه باشد گر دهی انجامی این عزم دمادم را * * * شمارهٔ ۵ بکه نسبت کنم آن سرو صنوبر قد را انه اعظم من کل عظیم قدرا می نماید بر او نیک بدیهای رقیب این نه نیک است که او نیک نداند بد را حد اظهار الم نیست مرا پیش بتان بکه اظهار کنم این الم بی حد را مسند عشق ز من بیشتر این پایه نداشت اشک من سر بگردون سر این مسند را دود دل کرد سیه روز مرا تا شده ام مایل آن مهوش مشکین خط سیمین خد را مقصد ماست درین باغ گل روی تو لیک هست صد خار ملامت گل این مقصد را این چه قید است فضولی که ترا هست ز عشق به ازین نیست کزین در گذرانی خود را * * * شمارهٔ ۶ مکش بر دیده ای خورشید خاک آن کف پا را مکن با خاک یکسان توتیای دیده ما را بهر تاری ز جعد سنبلش دل بسته شیدایی صبا بر هم مزن جمعیت دلهای شیدا را دلم را کرد از زهر غم افلاک دوران پر بیک جام شکسته کرد خالی هفت مینا را ملک را نیست چون خورشید رخسار تو زیبایی عیانست این نمی پوشد کسی رخسار زیبا را تو سایه بر زمین انداختی یا دید خورشیدت ترا در بر گرفت و بر زمین انداخت عیسا را تمنای بقای عمر در دل داشتم اما برون کرد آرزوی تیغت از دل این تمنا را فضولی زین سبب خونابه را در دیده جا کردم که می‌آرد به خاطر هر دم آن گلبرگ رعنا را * * * شمارهٔ ۷ چو از غم کنم چاک پیراهنم را ز مردم کند اشک پنهان تنم را چه سان با قد خم کنم عزم کویش گرفتست خار مژه دامنم را غمت دانه ها می فشاند ز چشمم بباد فنا می دهد خرمنم را نیامد ز دست تو ای من غلامت که در طوق ساعد کشی گردنم را ز هر سو ره آرزو بست بر من سرشکم که بگرفت پیرامنم را مبین محتسب تند در ساغر می مکن تیره آیینه روشنم را ز غم مرده ام ماتم خویش دارم فضولی ملامت مکن شیونم را * * * شمارهٔ ۸ ز ضعف تاب تردد دگر نماند مرا خوشم که ضعف ز سرگشتگی رهاند مرا فغان که آرزوی وصل آن دو چشم سیاه چو میل سرمه بخاک سیه نشاند مرا تنم ز آتش دل می گداخت گر شب غم سرشگ آب بر آتش نمی فشاند مرا جهانی از پی نظاره بر سرم شده جمع نگه کنید که سودا کجا رساند مرا درین امید که صیدم کند سگ در او هوس چون آهوی وحشی بسی دواند مرا میان مردمم این آبرو بس است که دوش پریوشی سگ درگاه خویش خواند مرا من گدا بکه گویم فضولی این غم دل که همچو سگ ز در او رقیب راند مرا * * * شمارهٔ ۹ چه گونه فاش نگردد غم نهانی ما بشرح حال زبانیست بی زبانی ما برون مباد زمانی ز جان ما غم یار که در بلا غم یارست یار جانی ما در سرشک بپای تو ریختیم و خوشیم که صرف راه تو شد نقد زندگانی ما شکست بار غمت قد ما چه سنگ دلی که هیچ رحم نکردی به ناتوانی ما زمانه دشمن ما گشت در غمت گویا که رشک برد بر ایام شادمانی ما شدیم سالک راه وفات لیک چه سود که عمر تاب ندارد به همعنانی ما رسیده ایم فضولی ز فیض عشق کام بس است درد و غم اسباب کامرانی ما * * * شمارهٔ ۱۰ بخاک ره کشیدم صورت جسم نزارم را بدین صورت مگر بوسم کف پای نگارم را غبار رهگذارم کرد شوق امید آن دارم که گاهی خیزم و گیرم رکاب شهسوارم را شدم خاک ره غم اشک خواهد ریخت بر حاکم بهر چشمی که دوران توتیا سازد غبارم را ره رسوایی از فرهاد و مجنون یافتم خالی ز خار و خس زمانه پاک کرده رهگذارم را غبار آستانت گریه ام را می دهد تسکین ازین به توتیایی نیست چشم اشکبارم را حذر کن ای فلک از آه و اشک من مکن کاری که ناگه بر کشم از قهر تیغ آبدارم را فضولی قصه بیداد آن گلرخ چه می خوانی چرا نومید می‌سازی دل امیدوارم را * * * شمارهٔ ۱۱ نهان می‌سوخت چون شمع آتش دل رشتهٔ جان را زبان حالم آخر کرد روشن سوز پنهان را ز رشک آن که دامن روی بر پای تو می‌مالد به دامن می‌رسانم متصل چاک گریبان را نظر بر حال من از چشم بیمارت عجب نبود که اهل درد می‌دانند قدر دردمندان را به خوناب جگر آغشته‌ام چون لاله سر تا پا اثر بینید داغ عشق آن گلبرگ خندان را دلی شد بسته هر تار زلفت حسبة لله کره مفکن برو بر هم مزن جمعی پریشان را ز خط بر مصحف حسنت فزون شد رغبت دل‌ها که با اِعراب طفلان خوب‌تر خوانند قرآن را فضولی صفحه جان را ز عکس دانهٔ خالش چنان پر کن که مطلق جا نماند داغ هجران را * * * شمارهٔ ۱۲ با خود ای جان در غمش همدم نمی خواهم ترا بی ثباتی محرم این غم نمی خواهم ترا جان من از طعنه اغیار خود را می کشم غیرتی دارم که با خود هم نمی خواهم ترا ای دل از دیوانه بی قید باید احتراز دور از آن گیسوی خم بر خم نمی خواهم ترا نشأه فکر رخش از ذوق دیدن نیست کم بیش ازین این دیده پر نم نمی خواهم ترا آفرین ای اشک از خاک رهم برداشتی قدر من از تست عالی کم نمی خواهم ترا می کنی در عشق آن ترسا ز مردن منع من گر مسیحایی تو ای همدم نمی خواهم ترا مگذران در دل فضولی رغبت قید خرد مبتلای محنت عالم نمی خواهم ترا * * * شمارهٔ ۱۳ شنیده صبحدم از جور گل افغان بلبل را بدندان پاره پاره ساخته شبنم تن گل را چو گیرم کاکلَش را، تا کِشم سویِ خُودم ، آن مه، بقصد دوری من می گشاید عقد کاکل را صبا را جویبار از موج در زنجیر می دارد بجرم آن که با زلفت برابر گفت سنبل را لباس عاریت را اعتباری نیست ای منعم ز گلبن کم نه بر باده ده رخت تجمل را چه جویم التفات از گلرخی کز غایت شوخی ز اسباب کمال حسن می داند تغافل را نه ای عاشق ، اگر فکرِ نجات از قیدِ غم داری، چه نسبت با اسیر عشق تدبیر و تأمل را فضولی بی توکل راه دشوارست بر مقصد مده گر طالبی از دست دامان توکل را * * * شمارهٔ ۱۴ چنان بنهفته ضعف تن مرا لطف بدن او را که رفته عمرها نی او مرا دیده نه من او را ز درد عشق و داغ هجر می نالم خوش آن رندی که نی اندیشه جانست و نی پروای تن او را غمت در سینه دارم شمع را کی سوز من باشد ندارد جسم او جانی چه باک از سوختن او را ندارد بر زبان جز راز عشقت شمع می دانم که آخر گشته بیرون می برند از انجمن او را بکوه بیستون نقشی که دیدی نیست جز شیرین زده بر سنگ از رشک جمالت کوهکن او را بت است آن سنگدل این بس کمال معجز عشقم که می آرم باظهار تظلم در سخن او را فضولی سوخت بر تن داغ‌های تازه سر تا پا که نشناسند در کوی تو از داغ کهن او را * * * شمارهٔ ۱۵ عشقت از دایره عقل برون کرد مرا داخل سلسله اهل جنون کرد مرا در غم عشق بتان هیچ کسی چون من نیست نظری کن که غم عشق تو چون کرد مرا من نبودم به غم عشق چنین به طاقت کمی لطف تو بسیار زبون کرد مرا بامیدی که مگر طعنه زنان نشناسند شادم از اشک که آغشته بخون کرد مرا رسته بودم ز گرفتاری شیرین دهنان باز لعل تو مقید بفسون کرد مرا کم نشد بی لب شیرین تو جان کندن من وه که این شیوه ز فرهاد فزون کرد مرا ز ازل در دل من بود فضولی غم عشق فلک آشفته بدینسان نه کنون کرد مرا * * * شمارهٔ ۱۶ عشق حیران بتان سیمبر دارد مرا چون بت از حالی که دارم بی خبر دارد مرا مردم چشم تو دارد فکر صد آزار دل هر چه بر دل می رساند در نظر دارد مرا نیست از مهر این که خونم را نمی ریزد فلک از برای روزگاری زین بتر دارد مرا ساقیا سرمستیم از نشأه جام تو نیست اینچنین دیوانه سودای دگر دارد مرا بر رهش بنشسته ام چون کودکان چابک سوار در رسد با جلوه و از خاک بر دارد مرا در روم در خانه بندم درش را چون حباب تا بکی چون باد دوران در بدر دارد مرا همچو جام می فضولی چون نریزم اشک آل آرزوی لعل او خونین جگر دارد مرا * * * شمارهٔ ۱۷ ساقیا می ده که حرفی ز آن دهان گویم ترا تا نکردم مست کی راز نهان گویم ترا بس که از حیرت بود هر لحظه ام حال دگر حیرتی دارم که حال خود چه سان گویم ترا کی توانم گفت حوری در لطافت یا ملک هر چه نتوان دید چون باشد که آن گویم ترا ساعتی بر چشمه چشمم نمی گیری قرار زین روش می زیبد ار سرو روان گویم ترا الفت جان را ثباتی نیست می ترسم ز هجر جان من از دل نمی آید که جان گویم ترا شمع من یاد تو تنها نیست دور از طعنه می کنم ذکر بتان تا در میان گویم ترا تا ز گردون نگذرد شبها فضولی ناله ات سگ به از من گر سگ آن دلستان گویم ترا * * * شمارهٔ ۱۸ خاک در تو کحل بصر کرده ایم ما وز هر که جز تو قطع نظر کرده ایم ما ما را چه باک در ره عشق تو از رقیب تدبیر او بآه سحر کرده ایم ما خم گشته ایم تا نرباید ز ما فلک خاکی که از در تو بسر کرده ایم ما تا رخنها ز تیغ جفای تو یافتست از سر هوای غیر بدر کرده ایم ما تا بیشتر برد ز رهت گرد در سجود رخساره تر بخون جگر کرده ایم ما سر نمی دهیم بهر تو ما را مباد سر که غیر ازین خیال دگر کرده ایم ما اول گذشته ایم فضولی ز کام دل وانگه بکوی عشق گذر کرده ایم ما * * * شمارهٔ ۱۹ بهار آمد صدایی برنمی‌آید ز بلبل‌ها مگر امسال رنگ دلربایی نیست در گل‌ها گل آمد نیست میل سیر گلشن نازنینان را پریشان کرد گل‌های چمن را این تغافل‌ها چو رغبت نیست در عاشق چه سود از آنکه محبوبان برافروزند عارض‌ها برافشانند کاکل‌ها درین موسم چرا دل‌ها مقید نیست در گلشن مگر زنجیرهای زلف نگشادند سنبل‌ها چو غنچه صد گره دارد دل از غم وین غم دیگر که دوران در گشاد هر گره دارد تعلل‌ها ازآن بگرفت در بر آب را گلشن به صد عزت که پیدا کرد از اقبال او چندین تجمل‌ها فضولی رهگذار عشقبازی صد خطر دارد شروع این طریق صعب را باید تأمل‌ها * * * شمارهٔ ۲۰ روزی که پیش خویش نبینم حبیب را دارم هزار شوق که بینم رقیب را در پیش گل مشاهده خار می کند چون رشک مضطرب نکند عندلیب را دانسته ام که عارضه عشق بی دواست بیهوده درد سر چه رسانم طبیب را امید نیست منقطع از وصل دوست لیک صبری نمانده است من ناشکیب را گفتم دل من از ذقنت قوتی گرفت خندید و گفت منفعت اینست سیب را از خوان وصل یار که فیضیست بی دریغ یارب نصیب بخش من بی نصیب را گفتم جان دهم بتو جانی نداشتم دادم فریب آن صنم دلفریب را جز کوی یار نیست فضولی مراد ما خاک وطن به از همه عالم غریب را * * * شمارهٔ ۲۱ تحیر بست در شرح غم عشقت زبانم را چه گویم بر تو چون ظاهر کنم راز نهانم را به سوزِ دل ز وصلَت چاره ای جُستم ، ندانستم، که آتش بیش خواهد سوخت از نزدیک جانم را شدی غایب ز چشمم ، شد دلم صد پاره از غیرت، کز آن ، هر پاره جایی می رود از پِی گمانم را ز غیرت سوخت ای خورشید جانم رحم بر من کن بهر خاکی میفکن سایه سرو روانم را رقیبی را سگ خود خواند یارم جای آن باشد که سوزد آتش این رشک مغز استخوانم را ز ذوق درد و داغش می کند آگه ازانست این که با جان حزین ربطیست جسم ناتوانم را فضولی کی توانم رست در عالم ز رسوایی مگر در تن کمال ضعف ره بندد فغانم را * * * شمارهٔ ۲۲ ز آتشین‌رویی جدا می‌افکند دوران مرا چون شرر البته خواهد کشت این هجران مرا کاش خون دیده بنشاند غبار هستیم چند دارد گرد باد آه سرگردان مرا آنچنین از دیده مردم نمی‌کردم نهان گر نبودی جوهر شوق لبت در جان مرا از پری‌رخساره دارم درون دل غمی وه که خواهد کرد رسوا این غم پنهان مرا تا کجا خواهد شکستم داد باز افکند دور چرخ چون تیر از کمان ابروی جانان مرا پیش خوبان گر بدی گوید رقیب از من چه باک خوب می‌دانند در راه وفا خوبان مرا بود پنهان درد عشق من فضولی مدتی کرد رسوا پیش مردم دیده گریان مرا * * * شمارهٔ ۲۳ از زبانت می رسد هر لحظه آزاری مرا می خلد هر دم بدل زان برگ گل خاری مرا می تواند کرد پنهان از رقیبم ضعف تن گر نسازد فاش هر دم ناله زاری مرا زار مردم در غم تنهایی و ممکن نشد این که بیند زاریم یاری کند یاری مرا در حریم الفتم آزادگان را راه نیست من گرفتارم نباید جز گرفتاری مرا سوختی ای شمع تا در بزم او ره یافتی بنده طور توام آموختی کاری مرا هر کجا افتاده ام افکنده فرشی زیر من نیست در روی زمین جز سایه غمخواری مرا چرخ را با من فضولی هست مهری زین سبب می کند هر دم اسیر ماه رخساری مرا * * * شمارهٔ ۲۴ کرد عشق ای خون دل در کوی او رسوا مرا جامه پوشان که نشناسد کسی آنجا مرا چند در کوی تو باشد همنشین من رقیب برق آهم کاش یا او را بسوزد یا مرا کلخنی شد منزلم بی آتش رخسار او عاقبت بنشاند بر خاک سیه سودا مرا وعده قتلم نمی یابد وفایی زان پری این تغافل می کشد امروز یا فردا مرا یار شمع مجلس هر بی سر و پا می شود چون نسوزد آتش غیرت ز سر تا پا مرا شمع هم می گرید از بی همنشینی شام غم نی همین کشتست درد بی کسی تنها مرا ترک ذوق عاشقی کردم فضولی بعد ازین نی مرا ذوقیست دنیا را نه از دنیا مرا * * * شمارهٔ ۲۵ دل ز من مستان نمی خواهم که غم باشد ترا با وجود لطف یار دل ستم باشد ترا کیست یوسف تا ترا مانند باشد در جمال او مگر از جمله خیل و حشم باشد ترا نیست طبع نازکت را تاب شرح درد دل کی کنم کاری کزان بیم الم باشد ترا بیش ازین مپسند در دام بلا زارم بکش گر نباشد عاشق زاری چه کم باشد ترا چون حباب می فلک تا چشم بر هم می زنی می زند بر هم گر استقبال جم باشد ترا ترک عالم کن که در عالم نمی ارزد بغم گر هزاران گنج بر بالای هم باشد ترا پا منه از حد خود بیرون که هر جا پا نهی از ره رفعت فلک خاک قدم باشد ترا با فغان و ناله آزردی فضولی خلق را جا همان به بر سر کوی عدم باشد ترا * * * شمارهٔ ۲۶ شبی آمد به خوابم یار و برد از دیده خوابم را سبب آن خواب شد بیداری چشم پر آبم را ز باد تند ناصح موج دریا بیش می گردد چه سود از کثرت پندت دل پر اضطرابم را بتی دیدم روان شد خون دل از دیده ام هر سو فلک در بزم غم بر سنگ زد جام شرابم را درون دل به تیغ شوق شد پر کاله پر کاله چه داند چیست مضمون هر که نگشاید کتابم را نمی خواهم که از خوبان شکایت بر زبان رانم همان بهتر نپرسد هیچ کس حال خرابم را چو تاری گشته ام از ضعف و ضعفم پیش می گردد فلک هر چند می گرداند افزون پیچ و تابم را فضولی نیست امکان وفا در مردم عالم مدان بیهوده زین جمع پریشان اجتنابم را * * * شمارهٔ ۲۷ بستی گره از بهر جفا زلف دو تا را برداشتی از روی زمین رسم وفا را تا بسته مژگان تو گشتیم بغمزه زد چشم تو بر هم همه جمعیت ما را کس نیست که آیین جفا به ز تو داند آیا ز که آموختی آیین جفا را از دایره چرخ کشیدم سر همت تا چند کشم منت هر بی سر و پا را عمریست براهت شده ام خاک که گاهی آیی سوی من بوسه زنم آن کف پا را هر لحظه بمن می رسد از چرخ بلایی دامیست قد خم شده ام مرغ بلا را گر قصد دل و دین فضولی کند آن بت ناصح مده آزار مکن منع خدا را * * * شمارهٔ ۲۸ نی دل و دین ماند نه صبر و شکیبایی مرا رفته رفته جمع شد اسباب تنهایی مرا چند بر من رو نهد هر جا که باشد محنتی دل گرفت از صحبت یاران هر جایی مرا گر نیندازم نظر بر عارضت از صبر نیست رشک می آید بدیدارت ز بینایی مرا گر بمیرم با کسی هرگز نگویم درد دل درد پنهانست بی شک به ز رسوایی مرا کرد مستغنی ز فرش خاک و چتر آسمان در بساط شوق ذوق بی سر و پایی مرا سر نمی پیچم ز فرمان تو ای سلطان عشق بنده فرمان پذیرم هر چه فرمایی مرا قصه فرهاد و مجنون را فضولی کس نخواند تا بر آمد نام در عالم به شیدایی مرا * * * شمارهٔ ۲۹ من به غم خو کرده‌ام جز غم نمی‌باید مرا ور ز غم ذوقی رسد آن هم نمی‌باید مرا گر گریزانم ز خود در دشت عزلت دور نیست وحشیم جنس بنی‌آدم نمی‌باید مرا کس نمی‌خواهم که بینم گر همه چشم من است اختلاط مردم عالم نمی‌باید مرا ساقیا چون می دهی بخش مرا بر خاک ریز می نمی‌نوشم دل خرم نمی‌باید مرا می‌دهد رخت نشاطم را به سیلاب سرشک بی‌جمالت دیده پر نم نمی‌باید مرا با سفالی قانعم پر درد در کوی مغان مسند جمشید و جام جم نمی‌باید مرا با جفای او فضولی از وفا مستغنیم با جراحت خوشدلم مرهم نمی‌باید مرا * * * شمارهٔ ۳۰ نم نماند از تاب خورشید رخت در خاک ما چون نگرید چون بگرید دیده نمناک ما تا ز سوز سینه ما گشت پیکان تو آب شست گرد غیر را از صفحه ادراک ما عاشقی باید چو بت از سنگ و بی باک از جفا تا کند جوری بکام دل بت بی باک ما رام شد شمعی که چون آتش سر از ما می کشد کرد آخر کار خود تأثیر عشق پاک ما دل بلای جان بی خود گشت و جسم بی قرار آتشی افکند عشقت در خس و خاشاک ما گشت دل صد پاره و بهر تماشای رخت کرد هر سو سر برون از سینه صد چاک ما گفتمش از خود فضولی را میفکن دور گفت نیست این صید محقر قابل فتراک ما * * * شمارهٔ ۳۱ گر سر کویت شود مدفن پس از مردن مرا کی عذاب قبر پیش آید دران مدفن مرا چند باشم در جدل با خود ز غم ساقی بیار شیشه می تا رهاند ساعتی از من مرا دوست چون می خواهدم رسوا ندارم چاره ای می شوم رسوا چه باک از طعنه دشمن مرا ز آتش دل چون نمی سوزد روان گویا که هست استخوانهای بدن فانوس وش زاهن مرا کام من معنیست نی صورت ز یوسف طلعتان من نه یعقوبم چه ذوق از بوی پیراهن مرا خنده دارند بی پروا ز آسیب خزان چون نیاید گریه بر گلهای این گلشن مرا رفت جان از تن برون تن شد فضولی خاک ره عشق او شد آفت جان و بلای تن مرا * * * شمارهٔ ۳۲ به دل از گلعذاری خارخاری کرده‌ام پیدا بحمدالله نیم بیکار کاری کرده‌ام پیدا درین گلشن چو گلبن از جفای گردش گردون بسی خون خورده‌ام تا گلعذاری کرده‌ام پیدا به خون دیده و دل کرده‌ام صید سگ کویش سگ صیدم درین صحرا شکاری کرده‌ام پیدا به گرداب سرشک افتاده‌ام در دور گیسویش چه باک از فتنه دوران حصاری کرده‌ام پیدا به من بسپرده پنهان گلرخان نقد غم خود را میان گلرخان خوش اعتباری کرده‌ام پیدا خیالت همدم و همراز من بس روز تنهایی ز تو مستغنیم غیر از تو یاری کرده‌ام پیدا فضولی درد دل با سایه می‌گویم نیم بی‌کس بحمدالله که چون خود خاکساری کرده‌ام پیدا * * * شمارهٔ ۳۳ تا بوده ایم همدم غم بوده ایم ما غم را ملازم همه دم بوده ایم ما غم را ز من نبوده جدایی مرا ز غم هر جا که بوده ایم بهم بوده ایم ما پیش از وجود با غم لعل تو عمرها همراز تنگنای عدم بوده ایم ما تا بر کمان ابروی تو بسته ایم دل دایم نشان تیر ستم بوده ایم ما هرگز نگشته است کم از ما بلای تو یک لحظه بی بلای تو کم بوده ایم ما هر جا نهاده ایم قدم در ره نیاز افتاده تر ز خاک قدم بوده ایم ما یکدم نبوده ایم فضولی بکام دل پیوسته مبتلای الم بوده ایم ما * * * شمارهٔ ۳۴ نشان تیر آهم گشته‌ای ای آسمان شب‌ها ترا بر سینه پیکان‌هاست هرسو نیست کوکب‌ها دل بی‌خود درون سینه دارد فکر زلفینت بسان مرده‌ای کش مونس قبرند عقرب‌ها خطست آن یا برآمد دود دل از بس که محبوبان زدند آتش به دل‌ها در زنخدان‌ها و غبغب‌ها جفا را از معلم یاد می‌گیرند محبوبان ز مکتب‌هاست فریادم که ویران باد مکتب‌ها ز خاک رهگذر هر ذره‌ای را شهسواری دان که بر دل داغ‌ها دارد ز نقش نعل مرکب‌ها فکندی عکس در می گشت رشکم زآنکه می‌ترسم نهی لب بر لب ساغر رسانی بر لبت لب‌ها چه شد یارب که در شب‌های تنهایی نمی‌یابد فضولی کام دل هرچند می‌خواهد به یارب‌ها * * * شمارهٔ ۳۵ نه از عارست گر آن مه نیارد بر زبان ما را چه گوید چون بپرسد نیست چون نام و نشان ما را فلک چنگیست خم ما ناتوان‌ها تارهای او رضای دوست مضرابی که دارد در فغان ما را با فغان ظاهرم وز ضعف پنهان وه که سودایت به بی نام و نشانی کرد رسوای جهان ما را چه می پرسی ز احوال درون در آتش عشقت سیه ماریست مغز سوخته در استخوان ما را طبیبا در علاج درد دل ماهر شدی اما چه حاصل زانکه گشتی از خطا در امتحان ما را ز خاک آستانش روی ما مشکل که برگردد اگر مانند اختر سر رسد بر آسمان ما را فضولی هست نقد جان و تن نذر بتان ما را که گرداند خدا شرمنده روی بتان ما را * * * شمارهٔ ۳۶ از آن رو دوست می‌دارم خط رخسار خوبان را که بهر الفت ایشان سبب دانسته‌ام آن را جفاها می‌کشیدم بندهٔ آن خط مشکینم که بر من کرد ظاهر صدهزاران لطف پنهان را کنون دل می‌تواند کرد سِیْرِ باغ رخسارش که پوشید آن خط مشکین سر چاه زنخدان را از آن خط معنبر هر سر مویی زبانی شد صلای خوان وصلش داد دل‌های پریشان را نمی‌سوزد دلم را با جفا تا گرد خط پیدا شب آمد کرد زایل گرمی خورشید رخشان را ز خط مصحف رخسار او ای دل مشو غافل گر این آیت مسلمان ساخته آن نامسلمان را فضولی نیست غیر خط رخسار پری‌رویان طلسمی کآشنا با هر پری می‌سازد انسان را * * * شمارهٔ ۳۷ ای آنکه آفت دل و جان و تنی مرا من دوستم ترا تو چرا دشمنی مرا ای جان چه شود زانکه کنم میل زیستنی چون مهربان نه تو که جان منی مرا یوسف قرار قیمت خویش از زمانه یافت ای در بی بها تو از او احسنی مرا شمعم من آتشی تو ز تو دوریم مباد زیرا حیات بخش دل روشنی مرا مانند شمع سوخته حسرت توام با آنکه صبح وش سبب مردنی مرا من لاله بهار غمم شبنمم تویی ای گوهر سرشک که در دامنی مرا در عشق جز تو نیست فضولی حسود من معلوم می شود که شریک فنی مرا * * * شمارهٔ ۳۸ گلرخا، نوش لبا، سیم برا، سرو قدا ما بدا قبلک ما فیک من الحسن بدا من نه اینم که دهم غیر ترا در دل ره اکره الشرک فلا اشرک ربی احدا در راه عشق بتان بود تردد دشوار کیف لا احمد من سهل امری و هدا ذوق عشقت که ز روز ازلم همره بود طاب لی یجعله الله رفیقی ابدا گم شدم در طلب کعبه مقصود ای خضر بمن گم شده راهی بنما بهر خدا نقد جان نیست روا صرف شود بی وجهی بنما بهر خدا روی که سازیم فدا چند پرسی که چه شد حال فضولی بی من چه شود حال کسی کز تو فتادست جدا * * * شمارهٔ ۳۹ گر نباشد قید آن گیسوی خم بر خم مرا کی بصد زنجیر بتوان داشت در عالم مرا با خیال آن پری خو کرده ام ناصح برو خوش نمی آید ملاقات بنی آدم مرا نه منم بی غم نه غم بی من دمی ایزد مگر آفرید از بهر من غم را و بهر غم مرا بی لب میگون آن گلرخ نمی یابم فرح گر شود جمشید ساقی می ز جام جم مرا گرچه دارم جسمی از سودای زلفت ناتوان من هلال اوج سودایم نه بینی کم مرا کو ستمکاری که از غم بر دلم داغی نهد دل گرفت ای همنشین از خاطر خرم مرا ناله دارد فضولی درد سر می آورد روز تنهایی نمی خواهم شود همدم مرا * * * شمارهٔ ۴۰ هیچ‌گه بر حال من رحمی نمی‌آید ترا می‌کشی ما را مگر عاشق نمی‌باید ترا می‌شود آتش ز باد افزون چه باشد گر مدام حسن روز افزون ز آه من بیفزاید ترا گر ز من در خاطر پاکیزه داری اضطراب من شوم آواره تا خاطر بیاساید ترا چرخ می‌داند که در من تاب دیدار تو نیست زین سبب هرگز نمی‌خواهد که بنماید ترا بسته خود را به آن شاخ گل ای دل غنچه‌وار تا نکردی دور ازو آن به که نگشاید ترا در جفا و در وفا ای مه نداری اختیار نشئهٔ حُسن است حاکم تا چه فرماید ترا می‌نهی سر بر ره آن مه فضولی دم به دم زین شرف شاید که سر بر آسمان ساید ترا * * * شمارهٔ ۴۱ چون شمع سوخت آتش محنت تن مرا غم پاره پاره ساخت دل روشن مرا بر من بسوخت در غم عشقت دل رقیب شادم که غم بسوخت دل دشمن مرا واجب شد اجتناب من از ماه پیکران چون فرض کرده اند بخود کشتن مرا مردم بداغ لاله رخان گریهای ابر خواهم که لاله زار کند مدفن مرا سویم نمی کند الم بی کسی گذر تا غم شناخت است ره مسکن مرا عمریست کز لباس تعلق مجردم نگرفته است دست غمی دامن مرا از غم مرا نماند فضولی ره گریز بگرفت سیل تفرقه پیرامن مرا * * * شمارهٔ ۴۲ این که در سر هوس آن قد رعناست مرا فیض خاصیست که از عالم بالاست مرا اثر نور الهیست که در دل دارم این که پیوسته نظر بر رخ زیباست مرا بخود از عشق نه من خواسته ام رسوایی آنکه این جنبش ازو خاست چنین خواست مرا نشأه عاشقیم حاصل این عالم نیست عالمی هست که این نشاه از آنجاست مرا من میان بسته زنار نه امروز شدم ز ازل شوق بتان در دل شیداست مرا غرق خونابه دل کرد مرا این حیرت که چرا صنع بدین رنگ بیار است مرا باز این فکر فضولی قد من کرد کمان که چرا کرد قضا با قد خم راست مرا * * * شمارهٔ ۴۳ چشم بگشادم ببالایت بلا دیدم ترا بیخودم کردی نمی دانم کجا دیدم ترا از تو در طفلی جفا می دیدم اما اندکی در جوانی محض بیداد و جفا دیدم ترا بی وفایی را نه امروز از کسی آموختی ماه من روزی که دیدم بی وفا دیدم ترا کاشکی هرگز نمی کردم گذر سوی درت دوش با بیگانه چند آشنا دیدم ترا ای دل ظالم اسیر دام زلف او شدی شکر لله در بلایی مبتلا دیدم ترا ای رقیب از دیدنت هرگز مرا ذوقی نشد غیر این ساعت که از جانان جدا دیدم ترا گر نه عاشق چه می گشتی بچشم اشکبار بر سر کویش فضولی بارها دیدم ترا * * * شمارهٔ ۴۴ سویم شب هجران گذری نیست کسی را بر صورت حالم نظری نیست کسی را کس نیست که از تو خبری سوی من آرد مردم ازین غم خبری نیست کسی را نگذاشت اثر در رهت از هستی من غم در دل ز غم من اثری نیست کسی را گر محنت من نیست کسی را عجبی نیست مثل تو بت عشوه گری نیست کسی را ای شوخ جفا پیشه وفا ورز و گرنه آزردن و کشتن هنری نیست کسی را آتش بجگرها زده عشق تو و حالا تا عشق تو ورزد جگری نیست کسی را از ترک تعلق مکن اندیشه فضولی در راه تجرد خطری نیست کسی را * * * شمارهٔ ۴۵ بر باد مده سلسله مشک فشان را مگشای ز پیوند تنم رشته جان را راز تو نهانست مرا در دل و ترسم چشم ترم اظهار کند راز نهان را رخساره بهر کسی منما فتنه مینگیز از هم مگشا رابطه نظم جهان را آه از دل شیدا که سراسیمه اویم در عاشقی ما چه گناهست بتان را ای کاش دلم خون شود از عشق بر آیم تا چند کشم محنت هر غنچه دهان را ای بخت بخاک در آن گلرخم افکن مگذار که در خاک کشم حسرت آن را بر یاد خطش اشک روان ساز فضولی زان سبزه تر قطع مکن آب روان را * * * شمارهٔ ۴۶ رسم زهد و شیوه تقوی نمی دانیم ما عشق می دانیم و بس اینها نمی دانیم ما نیست ما را در جهان با هیچ کاری احتیاج هیچ کاری غیر استغنا نمی دانیم ما ما نمی گوییم کاری نیست غیر از عاشقی هست صد کاری دگر اما نمی دانیم ما شیوه تقلید و رسم اعتبار از ما مجو کار و بار مردم دنیا نمی دانیم ما هر چه غیر از عشق یار و لذت دیدار اوست زاهدا بالله مجو از ما نمی دانیم ما مظهر سر حق و آیینه گیتی نما جز می صاف و رخ زیبا نمی دانیم ما گفتم ای گلرخ فضولی مرد در کوی تو گفت کیست او در کوی ما او را نمی دانیم ما * * * شمارهٔ ۴۷ نهفتن در دل و جان درد و داغ آن پریوش را توانم گر توان پوشید با خاشاک آتش را ز سینه آه حسرت می کشم چون تیر از ترکش که کی سازد تهی بر سینه ام آن ترک ترکش را منقش گشت رخسارم بخون چون لاله زار آن به که مالم بر کف پای تو رخسار منقش را دلا زهد ریایی هیچ کس را خوش نمی آید شعار خود مکن بهر خدا این وضع ناخوش را شبی دیدم که در زلف تو دل سرگشته می گردد نمی دانم چه تعبیرست این خواب مشوش را گهی جورست و گه کم التفاتی کار آن بدخو بدور او بلا کم نیست عشاق بلاکش را فضولی چند در بند جهات مختلف مانی ز غم بگذار تا بر هم زند ضعف تو هر شش را * * * شمارهٔ ۴۸ عشق مضمون خط لوح جبین است مرا سرنوشت از قلم صنع همین است مرا روی بر راه سگ کوی تو سودن صد ره بهتر از سلطنت روی زمین است مرا ترک کوی تو نمی گیرم اگر می میرم روضه کوی تو فردوس برین است مرا در ره عشق تو گر بی دل و دینم چه عجب چشم مست تو بلای دل و دین است مرا بگمانی که شود وصل میسر یا نه زار مردن بغم هجر یقین است مرا می دهم جان بامیدی که مگر دور شود غم هجر تو که درجان حزین است مرا داغ دل گشت فضولی سبب سلطنتم که ازو ملک جنون زیر نگین است مرا * * * شمارهٔ ۴۹ هست می گویند خالی آن غدار آل را چشم کی برداشتم ز ابرو که بینم خال را چشم بگشادی ندیدم مرغ دل را جای خود غالبا شد صید آن شبها ز مشکین بال را ای بهر نوک مژه برده دلی در خواب او جمع کن یک لحظه دلهای پریشان حال را هفته شد دیدن آن مه نشد روزی مرا آه اگر زین گونه در غم بگذرانم سال را گفتمش با قد خم زان خال دور افتاده ام گفت با کی نیست گر نقطه نباشد دال را با تو خوش حالیم در دشت جنون ای دود آه کم مفرما از سر ما سایه اقبال را می جهد چشم فضولی وین ز موج اشک نیست غالبا می‌بینم آن رخسار فرخ‌فال را * * * شمارهٔ ۵۰ شد بدیدار تو روشن دیده خونبار ما یافت از وصل تو مرهم سینه افکار ما بی تردد دولت وصل تو ما را شد نصیب به که غیر از شکر این نعمت نباشد کار ما همدم ما بود غم درد سر از ما کرد کم غالبا دلگیر شد از گریه بسیار ما دور گردون بر مراد خاطر ما شد مگر رحمی آمد چرخ را بر نالهای زار ما آسمان دارالشفای عافیت را در گشود رو نهاد از درد در صحت دل بیمار ما بعد ازین ما را ز دوران فلک خوفی نماند دست دوران فلک کوته شد از آزار ما حمدلله بر فروغ صبح دولت یافت ره در شب محنت فضولی دولت بیدار ما * * * شمارهٔ ۵۱ باز خونبارست مژگانم نمی‌دانم چرا اضطرابی هست در جانم نمی‌دانم چرا عالمی بر حال من حیران و من بر حال خود مانده‌ام حیران که حیرانم نمی‌دانم چرا روزگاری شد که بدحال و پریشانم ولی بس که بدحال و پریشانم نمی‌دانم چرا یار می‌دانم که می‌داند دوای درد من لیک می‌گوید نمی‌دانم نمی‌دانم چرا نی وصالم می‌رهاند از مصیبت نی فراق در همه اوقات گریانم نمی‌دانم چرا نیست کاری کآید از من هر طرف بی‌اختیار می‌دواند چرخ گردانم نمی‌دانم چرا درد خود را گرچه می‌دانم فضولی مهلک است فارغ از تدبیر درمانم نمی‌دانم چرا * * * شمارهٔ ۵۲ درد رسوایی نخواهد داشت درمان ای طبیب خویش را رسوا مکن ما را مرنجان ای طبیب هست بهبود تو در ترک علاج درد من چون ندارد فکر بهبود من امکان ای طبیب خون گشودن از رگ تن چیست گر داری مدد شوق لعلش را برون آر از رک جان ای طبیب هیچ شربت نیست بهر دفع سودایم مفید غیر یاد وصل و ذکر لعل جانان ای طبیب می کشی از غم مرا ظاهر بکن بهر خدا درد پنهان مرا پیش رقیبان ای طبیب من نمی خواهم که این درد دل پنهان من بر تو هم ظاهر شود از تو چه پنهان ای طبیب کشته است از غصه مانند تو صد بی درد را چاره درد فضولی نیست آسان ای طبیب * * * شمارهٔ ۵۳ غمت در سینه ام جا کرد چون بیرون شود یارب و گر ماند چنین حال دل من چون شود یارب نمی خواهد شبی گیرم قراری بر سر کویش بلای بی قراری روزی گردون شود یارب جدا زان لعل میگون نیست کارم غیر خون خوردن بخون خوردن مرا آموخت این دل خون شود یارب مرا گفتی که از من شاد خواهد شد دلت روزی ندارم صبر گر خواهد شدن اکنون شود یارب فلک در نامرادی تا بکی جانم بلب آرد مرادم کی میسر زان لب میگون شود یارب نمی‌خواهم که از من تنگدل گردد رقیب او اگر خواهد دلم محزون شود محزون شود یارب فضولی قدر درد دل چه می‌دانند بی‌دردان مرا ذوقیست با این درد دل افزون شود یارب * * * شمارهٔ ۵۴ مرا ای شمع میل گریه شد در هجر یار امشب تو بنشین گریه دلسوز را با من گذار امشب بیاد شمع رویش خواهم از سر تا قدم سوزم برو ای اشک آب از آتش من دور دار امشب فکندی وعده قتلم بفردا لیک می ترسم که دیر آمد سحر من جان دهم در انتظار امشب نهان از خلق دارم عزم کویش حسبة لله مرا رسوا مساز ای ناله بی اختیار امشب مرا در گریه امروز نقد اشک شد آخر نمی دانم چه سازم گر رسد یارم نثار امشب متاع خواب را بربوده اند از مردم چشمم مگر بخت بد افکندست سوی من گذار امشب فضولی را قراری بود شبها بر سر آن کو چو راندی از سر کویت کجا گیرد قرار امشب * * * شمارهٔ ۵۵ گر گریزم دم بدم بر آتش دل دیده آب بر چنین سوزی که دل دارد کی آرد سینه تاب بگسل ای سایه ز من تابی نداری بر جفا می گریزی بر تو گر تیغی کشد آن آفتاب تا نبیند آفتاب عارضش را سایه ام از حسد خود را میان این و آن کردم حجاب در نقاب آن روی و من با آه دل در حیرتم در میان این دو آتش چون نمی سوزد نقاب نیم بسمل کرده و دامن ز خونم می کشد من از او در اضطرابم او ز من در اجتناب آتش است آن شوخ و من شمع شبستان بلا گر رود میرم گر آید سوز دم با صد عذاب سوخت آهم چرخ را من می خورم خوناب ازو نیست جز خونابه آتش را نصیبی از کباب مردم چشمم فضولی شد سیه پوش از عزا غالبا شد کشته تیغ سهر در دیده خواب * * * شمارهٔ ۵۶ نیست تا صبح بجز فکر تو کارم همه شب کارم اینست جز این کار ندارم همه شب همه روزم شده شب اختر آن شبها اشک آه ازین درد چسان اشک نبارم همه شب لطف کن یک شب و در کلبه من گیر قرار تا بدانی که چرا نیست قرارم همه شب تا ندانند که من بهر تو می نالم و بس بفغان از همه کس ناله برارم همه شب تا ز من پیش تو گویند حکایت همه روز هیچ کس را بفراغت نگذارم همه شب بامیدی که اگر بشنود آن ماه شبی ز فلک می گذرد ناله زارم همه شب شب تنهایی من نیست فضولی بی تو شمع بزمست خیال رخ یارم همه شب * * * شمارهٔ ۵۷ تندست یار و بی سببی می کند غضب دارد غضب همیشه بعشاق زین سبب مطلوب را چو نیست مقام معینی هرگز نمی رسد بنهایت ره طلب معلوم می شود که ندارد مذاق عشق او را که از حرارت می می رسد طرب کام از لبت چگونه بیابند جان و دل دل می رسد بجان ز تو جان می رسد بلب تو چشمه حیاتی و ما ظلمت فنا از ما هوای وصل تو امریست بس عجب ما طالب تو و تو گریزان ز قرب ما اینست کار ما و تو پیوسته روز و شب الفت میان ما و تو بسیار مشکل است تو در پس حجابی و ما در ره ادب چون غیر ممکن است فضولی وصال دوست بیهوده چند در طلبش می کشی تعب * * * شمارهٔ ۵۸ ای همه دم بزم تو جای رقیب بهر تو ناچار لقای رقیب امر محالست مرا از تو کام کام تو چون هست رضای رقیب جور و جفای تو برای منست مهر و وفای تو برای رقیب بر سر کوی تو گذر می کند چون ننهم روی بپای رقیب دیدن هر واقعه سهل است لیک سخت بلاییست بلای رقیب زندگی اهل دل از وصل تست وصل تو موقوف فنای رقیب صبر و قرار تو فضولی کم است کمتر از آن مهر و وفای رقیب * * * شمارهٔ ۵۹ کی توانم رست در کویت ز غوغای رقیب می کند فریاد سگ هر گه که می بیند رقیب وصل تو می خواهم ولی مشکل که بندد صورتی نیست اهل درد را از خوان وصل او نصیب آتشی از شوق گل در دل ندارد غالبا چون نمی سوزد قفس را نالهای عندلیب می نهد بر دست من دست از پی تشخیص لیک کی علاج درد من می آید از دست طبیب ای که دم از دولت قرب سلاطین می زنی نیست ممکن این که آزاری نبینی عنقریب گه دل از جان می کند او را نهان گه جان ز دل نیست آن گل چهره در هر جا که باشد بی رقیب نیست مقصود دل بیچاره غیر از وصل یار فاستجب ما قد دعا عبد ضعیف یا مجیب چند می پرسی فضولی بر که واله گشته والهم کی می رسد بر خاطرم نام حبیب * * * شمارهٔ ۶۰ قرآن صفات جاه و جلال محمد است احکام شرع شرح کمال محمد است اخبار انبیا که سراسر شنیده یک یک بیان حسن خصال محمد است آن کاف و نون که اصل وجودست خلق را کاف کمال و نون نوال محمد است مدی که بر سر الف آدمست تاج مضمون میم و معنی دال محمد است زیب صحیفه ازل و نسخه ابد از نقطهای دانه خال محمد است سیاح درک باصره عقل کی رسد جایی که جلوه گاه جمال محمد است از دور نیست کار فضولی بانتظام از دولت محمد و آل محمد است * * * شمارهٔ ۶۱ جانم در آن آرزوی وصال محمد است چشمم در انتظار جمال محمد است قدم خمیده چون فلک از جور دور نیست از شوق روی ماه مثال محمد است جسمم ضعیف چون مه نو نیست از فلک بر یاد ابروی چو هلال محمد است این داغهای تازه که بر سینه منست از اشتیاق دانه خال محمد است شایسته احاطه تملیک غیر نیست ملک دلم که وقف خیال محمد است آیینه دار طوطی نطقم هر آینه اندیشه صفات کمال محمد است کردست مهر غیر فضولی ز دل برون تا عاشق محمد و آل محمد است * * * شمارهٔ ۶۲ ماه من نخل قدت سرو خرامان منست سرو من ماه رخت شمع شبستان منست می کند حال مرا هجر تو بد وصل تو خوش هجر تو درد من و وصل تو درمان منست دل اسیر قد و جان مست می لعل تو شد قامتت کام دل و لعل لبت جان منست دور بادا قد جانان من از چشم بدان سرو گلزار نکویی قد جانان منست گفتم ای شمع بتان جای دلم دام بلاست گفت کان دام بلا دور زنخدان منست پرده از راز دل زار من افتاد و سبب چشم گریان من و چاک گریبان منست برد آرام فضولی قد آن سرو روان گرچه آرام دل زار پریشان منست * * * شمارهٔ ۶۳ بهر صید آن ترک بدخو بر سمند کین نشست باز خواهد شد عنان صبر صد مسکین ز دست دید چون لطف جمالت باز بر هم زد زرشک نقش بند دهر در گلزار هر آیین که بست گر خورد خونابه دل بر یاد لعلت دور نیست باده پندارد اگر آبی دهی رنگین به مست پرده افکندی ز عارض ماه را تابی نماند چین گشادی زلف را بازار مشک چین شکست تیشه فرهاد بهر کوه کندن بس بود شعله کو آتش او در غم شیرین بجست نیست عالم را ثباتی پیش اهل اعتبار هست بر آب روان نقش حبابی این که هست من نه تنها باختم در راه آن بت نقد دین زان بت بی دین فضولی هیچ اهل دین نرست * * * شمارهٔ ۶۴ صیقل آیینه دلها نم چشم ترست هر کرا نمناک تر دیده دلش روشن ترست روز نومیدی مراد از قطرهای اشک جو رهبر گم گشتگان در ظلمت شب اخترست گریه کن آب چشمی ریز گر صاحب دلی کآدمی بی اشکی و آهی درخت بی برست دل که مملو از هوای دوست باشد چون حباب جلوه اش بالای دریای سپهر اخضرست چهره زردی نما در عشق کین رنگ لطیف کارسازیهای بازار محبت را زرست شمع گر پرورد آتش را سزای خویش یافت نیست خالی از ندامت هر که دشمن پرورست چون حباب از اشک جابر آب دارد متصل تا فضولی را هوای سرو قدت در سرست * * * شمارهٔ ۶۵ عمر دراز من که پریشان گذشته است در آرزوی گیسوی جانان گذشته است ذوق وصال اگر نشناسیم دور نیست اوقات ما همیشه به هجران گذشته است داریم آتشی ز تو در دل که سوختست غیر تو هر که در دل سوزان گذشته است در دل گذشته است خیال اجل مرا هر جا که ذکر غمزه جانان گذشته است بگذر طبیب از سر درمان درد من بیمار درد عشق ز درمان گذشته است هر دم بناوک تو که در جان گرفته جا دل میل می کند مگر از جان گذشته است زاهد ز ما مجو سر و سامان که مست عشق ز اندیشه بی سر و سامان گذشته است افغان ز چرخ گر گذرانی چه فایده چون کار تو فضولی از افغان گذشته است * * * شمارهٔ ۶۶ ای دل بسی ز محنت هجران نمانده است خوش باش کین معامله چندان نمانده است جان را ز بیم هجر بجانان سپرده ام هجری میانه من و جانان نمانده است از اشک چشم تر زده آبی بر آتشم سوزی که داشت سینه سوزان نمانده است امیدواریی که دل از یار داشت هست اندیشه که بود ز حرمان نمانده است شکر خدا ز درد سرم رسته اند خلق در من ز ضعف طاقت افغان نمانده است دوران نموده است مداری بکام دل دل را شکایت از غم دوران نمانده است حیران آن جمال نه چشم منست و بس چشمی نمانده است که حیران نمانده است جان دادنم به مژده وصل تو آرزوست با آنکه در فراق توام جان نماند است دارم فضولی از غم عالم فراغتی گویا دلی که بود مرا آن نمانده است * * * شمارهٔ ۶۷ پیش عاقل قصه درد من و مجنون یکیست اختلافی در سخن باشد ولی مضمون یکیست داغ دل را خواستم مرهم رساندی ناوکی غالبا پنداشتی داغ دل پرخون یکیست شرط حسنست آن که طاق آن خم ابرو دو تاست رسم خطست این که خال آن لب میگون یکیست جای سرو قامتت در جان نمی گیرد الف حاش لله کی الف با آن قد موزون یکیست نیست در دل غیر تو زان رو عزیزی بر دلم قدر دارد در صدف هر گه در مکنون یکیست نیستم بلبل که هر ساعت نهم دل بر گلی زین همه گل چهره مقصود من محزون یکیست بر سر من هر که می بیند فضولی دود آه آن تصور می کند کین هم ز نه گردون یکیست * * * شمارهٔ ۶۸ زلال فیض بقا رشحه ز جام منست حیات باقی من نشاه مدام منست بمن فرشته کجا می رسد ز رفعت قدر حریم درگه پیر مغان مقام منست مراست حرمتی از فیض می که پیر مغان مدام خم شده از بهر احترام منست چو من نبوده کسی را ز عشق بدنامی همیشه خطبه این سلطنت بنام منست ز دیده دور کن ای اشک خار مژگان را که جلوه گاه سهی سرو خوش خرام منست بمشک سر چو بنفشه فرو نمی آرم کنون که بوی ازان زلف در مشام منست فتاده است فضولی بدستم آن خم زلف هزار شکر که دور فلک بکام منست * * * شمارهٔ ۶۹ سرو را همچو قدت شیوه رعنایی نیست این قدر هست که او مثل تو هرجایی نیست سرو و گل تا ز قد و روی تو دیدند شکست باغبان را سر و برگ چمن آرایی نیست همدمی چون غم او نیست دم تنهایی هر کرا هست غم او غم تنهایی نیست ای دل از عاشقی از طعنه میندیش که ذوق نتوان یافت ز عشقی که برسوایی نیست ای که داری سر سودای تجارت بی نفع هیچ سرمایه به از جوهر دانایی نیست صبر در عشق تو کاریست پسندیده ولی کرده ام تجربه کار من شیدایی نیست مشو از دیده خونبار فضولی غایب که درو بی گل روی تو شکیبایی نیست * * * شمارهٔ ۷۰ مه دلاک من آیینه اهل نظر است هر زمان صید کسی کرده بشکل دگر است در تمنای وصال دم تیغش همه دم عاشقان را تن چون موی بخونابه تر است همه را غرقه بخونست دل از غمزه او رگ جان همه را غمزه او نیشتر است بکفی تیغ گرفته بکفی سنگ مدام بر سر عربده با عاشق خونین جگر است پایمال الم از تیغ ستمکاری اوست تن عشاق که باریک تر از موی سر است آهم از چرخ برین می گذرد در غم او آه ازین غم که ز حال دل من بی خبر است چاک چاکست ز غم سینه ما چون شانه وه که ملک دل ما را غم او رخنه گر است نشود قطع بمقراض جفا پیوندش بس که پیوسته دلم بسته آن سیمبر است هوسی در سرت افتاد فضولی زان مه حذری کن که درین واقعه سر در خطر است * * * شمارهٔ ۷۱ خورشید بسی خاک‌نشین شد به هوایت روزی نتوانست که بوسد کف پایت فریاد که جانم به لب آمد ز تحیر حرفی نشنیدم ز لب روح‌فزایت خون ریخته بهر ثواب از همه جز ما ما را گنه اینست که مردیم برایت زان غافلی ای ماه که هر شب به تردد چون هاله رهی می‌فکنم گرد سرایت تا تیر تو بر من در صد ذوق گشادست هر زخم دهانیست مرا بهر دعایت تا نقش تو بر لوح دل و دیده کشیدیم قطعا نکشیدیم سر از تیغ جفایت کس نیست که اندیشه زلف تو ندارد تنها نه فضولیست گرفتار بلایت * * * شمارهٔ ۷۲ باغبان لطف قد آن سرو در شمشاد نیست کی نماید تربیت جایی که استعداد نیست گر خط دور لبت را بر زبان آرم مرنج نقش شیرین را ضرر از تیشه فرهاد نیست ساغر خونابه دل بسته ره بر ناله ام مست بزم حیرتت را رخصت فریاد نیست کی شود واقف ز ادراک عذاب آخرت آنکه در دنیا به بیداد بتان معتاد نیست زاهدان را نیست منع عشق اندک محنتی هیچ کس از محنت قید جهان آزاد نیست رغبت نزهتگه میخانه از زاهد مجو جغد را در طبع میل منزل آباد نیست کرده ای تدبیر ترکِ مِی ، فضولی فکر کن گر ز عقل است این ، بنایِ عقل را بنیاد نیست * * * شمارهٔ ۷۳ تن که از تیر تو چون زنجیر روزن روزنست تا شدم دیوانه عشق تو زنجیر من است جان برون از تن باستقبال تیرت رفت و نیست غیر پیکانت کنون جانی که ما را در تن است شاکرم دور از گل رویت ز چشم خون فشان منزلم از قطرهای خون او چون گلشن است ماه من بی مهر رخسارت چگویم حال خود ظلمتی کز هجر دارد روزگارم روشن است نیست در عشق توام جز جان سپردن چاره شمع اگر خواهد نجات از سوختن در مردن است بی قراری راست ره در کویت ای ابرو کمان کش بسان تیر پا بهر تردد زاهن است دوست می دارد ترا هر کس که باشد در جهان بر فضولی رحم کن کاو را جهانی دشمن است * * * شمارهٔ ۷۴ در هجر یار حال دل زار مشکل است زین حال واقف ار نشود یار مشکل است آسان بوصل یار رسیدن توان ولی در وصل یار دیدن اغیار مشکل است طعن است بر من از همه سو کار دشمنان گر دوست چاره نکند کار مشکل است بسیار شد غم از کمی التفات یار کم نیست این معامله بسیار مشکل است از گرد راهت ار نرسد دم بدم مدد تسکین آب دیده خونبار مشکل است زاهد نمی شود نکند منع ما ز می معتاد را تغییر اطوار مشکل است رفتن فضولی از سر آن کوی سهل نیست دوری عندلیب ز گلزار مشکل است * * * شمارهٔ ۷۵ مه من شام غمت را سحری پیدا نیست آه ازین غم که ز مهرت اثری پیدا نیست بر تو گر من نگزینم دگری نیست عجب چه کنم در همه عالم دگری پیدا نیست دل شد آواره و زد عشق تو آتش در تن خانه ام سوخت ، ز آتش شرری پیدا نیست غالبا سیل غمت برد ز جا دلها را کز دل گم شده ما خبری پیدا نیست گم شدم در صف عشاق نپرسید آن مه که درین دایره خونین جگری پیدا نیست اشک را خوار مبینید که در بحر وجود طلبیدیم ازین به گهری پیدا نیست در ره عشق فضولی دم رسوایی زد چند گویید که صاحب نظری پیدا نیست * * * شمارهٔ ۷۶ ای طربخانه دل خلوت سلطان غمت پرده دیده سراپرده خاک قدمت وعده داد مرا ماه من امشب ای صبح بخدا گر همه صدقست نگه داردمت بعلاجی دگرم حال مگردان که مرا ساز کارست بسی شربت ذوق المت سزد ار دم زند از سلطنت روی زمین خاکساری که بود گرد حریم حرمت نفسی نیست که در رشته جانم گرهی نفتد از شکن سلسله خم بخمت گریه در دیده ز بیداد تو آبی نگذاشت عذر خواه کمی ماست کمال کرمت می کند منع تو از قتل فضولی اغیار این چه ظلم است بران کشته تیغ ستمت * * * شمارهٔ ۷۷ هر زمان حال من از عشق تو دیگرگون است بتو چون شرح کنم حال چه گویم چون است غم دل سوخت مرا پیش که آرم به زبان قصه درد درونم که ز حد بیرون است شده از ناوک آهم دل گردون مجروح رنگ خون است شفق نیست که بر گردون است لب شیرین ترا چون ورق گل خوانم کان صحیفه نه بدین خط و بدین مضمون است دل دمی نیست که یاد لب لعلت نکند گریه دیده پر خون ز دل محزون است چه غم از هجر گرت هست کمالی در عشق رخ لیلی همه جا در نظر مجنون است خواب را کشت فضولی غم او در دیده این که بر چهره ام از دیده روان شد خون است * * * شمارهٔ ۷۸ شده ام بسته گیسوی شکن پر شکنت مکش ای گل که بگردن نفتد خون منت غایت لطف تن از چشم منت کرد نهان این چه جورست که من می کشم از لطف تنت خاک گشتم که مرا سایه ات افتد بر سر کرد نومیدم ازان نیز صفای بدنت تو بگفتار در آور نه بقول دگران هیچ راهی نتوان برد بسر دهنت لب میگون تو دارد سر خون ریختنم همه دم می شود این فهم ز رنگ سخنت چند سازد رسن از رشته جان دلو ز دل مردم دیده کشد آب ز چاه ذقنت آتشی هست چو فانوس فضولی در تو نیست خون اوست نمایان شده از پیرهنت * * * شمارهٔ ۷۹ بتی که شیوه خوبی به از تو داند نیست پری وشی که ز دست توام رهاند نیست هزار نامه نوشتم بیار لیک چه سود کسی که لطف نماید باو رساند نیست دهد بدست تو هرکس که هست نقد حیات ولی کسی که ز تو کام دل ستاند نیست بلوح دهر حدیث گذشتگان یک یک نوشته اند ولی عارفی که خواند نیست همه اسیر غم عالیم راه روی که رخش همت ازین تنگنا جهاند نیست بمی چه میل کنم آزموده ام آن هم چنانکه سوز غم عشق را نشاند نیست بملک دهر فضولی مبند دل کانجا بسیست آمده اما کسی که ماند نیست * * * شمارهٔ ۸۰ گل بباغ آمد ولی از عمر خود کامی نیافت خارها در زیر پهلو داشت آرامی نیافت کرد بلبل پیش گل بنیاد درد دل بسی زود گل بگذشت و آن درد دل اتمامی نیافت وه چه ملکست این که دور گل گذشت کس درو رونق بزمی ندید و نشاه جامی نیافت دوخت دوران از لطافت خلعتی اما چه سود قابل تشریف این خلعت گل اندامی نیافت گل که دیر آمد چرا زین باغ رحلت کرد زود غالبا چون من ز کس اعزاز و اکرامی نیافت چون ننالیم از جفای گردش گردون دون هیچ کار ما ز دور او سرانجامی نیافت پایه قدر سخن دانان فضولی پست شد زین سبب هرگز درین کشور کسی نامی نیافت * * * شمارهٔ ۸۱ گر نقابی نبود مهر رخش را غم نیست تاب رخساره او هم ز نقابی کم نیست نیست معلوم غم من همه عالم را همچو من غمزده در همه عالم نیست می کند سجده بخاک سر کوی تو ملک هر که خاک سر کویت نبود آدم نیست عقل را کرد برون عشق تو از خانه دل کین سراسیمه بهمرازی من محرم نیست هر خم زلف تو جای دل سودازده ایست نیست یک دل که دران سلسله پرخم نیست هیچ کس را خبری نیست ز ذوق غم تو سبب اینست که دردهر دلی خرم نیست مگذران بی می و معشوق فضولی زنهار حاصل عمر گرانمایه که جز یکدم نیست * * * شمارهٔ ۸۲ بگل خطت چو نقابی ز مشک ناب انداخت هزار شاهد فتنه ز رخ نقاب انداخت مه رخ تو که سر زد خط از خواشی آن هزار ناوک طعنه بر آفتاب انداخت دمید تا خط چون شب ز روی چون روزت زمانه دیده بخت مرا بخواب انداخت بمردن از غم دل رسته بودم آن لب لعل حیات داد مرا باز در عذاب انداخت هوای چین جبینت هزار موج بلا بآب دیده نم دیده پر آب انداخت ز رشک بر دل خون گشته سوختم صد داغ چو خالهای لبش عکس در شراب انداخت چه ممکن است ثبات از فضولی بی دل چنین که شوق تو او را در اضطراب انداخت * * * شمارهٔ ۸۳ از جان بدود دل غم خالت برون نرفت وز دیده این سواد بسیلاب خون نرفت از چاک سینه ام بدرون سر نهاد اشک وز سینه ام حرارت سوز درون نرفت از حسن الفتیست که گر رفت کوهکن هرگز خیال او ز دل بیستون نرفت آورد تاب جسم نزارم بآه دل در حیرتم ز خاک که بر باد چون نرفت ساقی مرا علاج دگر کن که گرد درد ز آیینه دلم بمی لاله گون نرفت صد دور کرد چرخ ولیکن بهیچ دور تاب بلا ز رشته بخت زبون نرفت در راه عشق کرد فضولی وداع دل عاقل کسیست کز پی اهل جنون نرفت * * * شمارهٔ ۸۴ برگ گل کز هر طرف آرایش دستار تست جسته هر جانب شرار آتش رخسار تست گر ترا حسن رخ از گلها فزاید دور نیست در حقیقت گل تویی گلهای دیگر خار تست غیرت رنگ رخت گل را گریبان کرد چاک غنچه خونین دل ز رشک درج گوهربار تست عشوه و رعنایی گل نیست در دل کارگر گل چه می داند چه باید کرد اینها کار تست آمد و بگذشت گل ما را نشد پروای آن ما کجا و غیر تو ما را غرض دیدار تست نیست در سرو و صنوبر رسم و راه دلبری این روش مخصوص بر شمشاد خوش رفتار تست نیست گفتارت فضولی بی مذاق عاشقی زین سبب هرکس که دیدم عاشق گفتار تست * * * شمارهٔ ۸۵ آزمودم عشق خوبان را بلایی بوده است وانکه می گویند عاشق مبتلایی بوده است تا شدم عاشق عذابی می کشم چون بت پرست میل چین زلف محبوبان خطایی بوده است نقش خویش و صورت شیرین کشیده کوهکن عاشق صورت پرست خودنمایی بوده است چار سوی دهر جای خودفروشانست و بس جوهر عرفان متاع ناروایی بوده است بسته بر محراب دل اهل ورع قندیل وش گوشه مسجد عجب دلگیر جایی بوده است عشق بازی را سرور سینه می پنداشتم محنت بی حد و درد بی دوایی بوده است کم نشد از من فضولی محنت عالم دمی عرصه عالم عجب محنت سرایی بوده است * * * شمارهٔ ۸۶ ازان درین چمنم میل گلعذاری نیست که هیچ برگ گلی بی بلای خاری نیست نبرده ایم درین باغ ره بسوی گلی که در حوالی او همچو من هزاری نیست ندیده ایم درین ملک گنج حسنی را که که از صف رقبا گرد او حصاری نیست ازان چمن چه گشاید که عندلیبان را درو بسوی گل از خار رهگذاری نیست درین نشیمن حرمان هزار غم دارم فزون تر از همه این غم که غمگساری نیست درون سینه دل تنگم از گلی نشگفت چگونه گل شکفد باغ را بهاری نیست ز هیچ یار فضولی ندیده ایم وفا خوشا کسی که مقید بهیچ کاری نیست * * * شمارهٔ ۸۷ غیر ناکامی ز محبوبان مرا مطلوب نیست عاشقان را کام دل جستن ز خوبان خوب نیست چون ندیدم صد جفا از یار می خواهم وفا چیزی از محبوب می خواهم که در محبوب نیست مرد باید تا نیازارد ز خود معشوق را بهر یوسف در زلیخا رأفت یعقوب نیست شد دلم صد پاره ناوردم شکایت بر زبان محنت و صبری که در من هست در ایوب نیست نیست جز لیلی بقای عشق مجنون را سبب ضایع است آنکس که بر گل چهره منسوب نیست زاهد گچ رو ندارد رغبت عشق بتان راستی را این روش از هیچ کس مرغوب نیست نیستم یک دم فضولی بی تماشای بتان شاهد مقصد ز من در هیچ جا محجوب نیست * * * شمارهٔ ۸۸ سایه ات را متصل ذوق وصالت حاصل است نیست دور از دولتی اما چه حاصل غافل است حل مشکل نیست مشکل پیش او اما چه سود مشکل خود پیش او اظهار کردن مشکل است پا کشید از چشمه چشمم ز بیم فتنه خواب کین گذرگه مردم خونریز را سرمنزل است گر نماند رازم از غیر تو پنهان دور نیست هست دل پیش تو و رازی که دارم در دل است ساده افتادست لوح خوبی از نقش وفا کام دل جستن ز محبوبان خیال باطل است سر بگردون گر کشد از روی رفعت دور نیست هر کرا چون سبزه در کوی بلا پا در گل است آفت تکلیف را ره نیست در ملک جنون کی رود بیرون ازین کشور فضولی عاقل است * * * شمارهٔ ۸۹ دل الفت تمام بآن خاک در گرفت خوش صحبتی میان دو افتاد در گرفت خونابه نیست بر مژه ام آتش دل است کز چاک سینه سر زد و در چشم تر گرفت چون من بسیست باده کش بزم عشق لیک بودم تنک شراب مرا بیشتر گرفت چون شمع باز در سرم افتاد گرمی دل کرده بود ترک تعلق ز سر گرفت شوق حریم روضه کوی تو داشت گل بگشاد دست و دامن باد سحر گرفت فرهاد در زمانه من گشت کوهکن بگذاشت عاشقی پی کار دگر گرفت چون خس فتاده بود فضولی بخاک ره او را نسیم لطف تو از خاک بر گرفت * * * شمارهٔ ۹۰ هوای خاک درت باز در سر افتادست ز هر چه هست مرا این هوا در افتادست مرا چه کار به از آه و ناله است کنون که کار با تو چو شوخ ستمگر افتادست چرا ز چشم تو بر من نمی افتد نظری مگر که قاعده مردمی در افتادست ز زلف یار صبا تا گشاده است گره گره بکار دل درد پرور افتادست من از کجا و نجات از بلا چنین که دلم بدام آن سر زلف معنبر افتادست ز ذوق عشق بتان نیست عقل را خبری چرا که رتبه این ذوق برتر افتادست فتاده است فضولی بخاک رهگذرت بیا که بی تو غریبی ببستر افتادست * * * شمارهٔ ۹۱ بر جان ما جفای نکویان ز حد گذشت اوقات ما میانه این قوم بد گذشت سوز و گداز شمع ز رشک جمال تست رست از همه عذاب کسی کز حسد گذشت نشمرد از سکان خودم هیچ دلبری بر من ز دلبران ستم بی عدد گذشت در خون نشست مردم چشمم ز آرزو هر گه که در خیال من آن خال و خد گذشت گشتم مقید غم عشق تو از ازل هرگز نمی توانم ازین تا ابد گذشت عمرم گذشت لیک ندارم تأسفی شادم باین که در غم آن سرو قد گذشت ذوق وصال او ز فضولی دریغ نیست اما بشرط آنکه تواند ز خود گذشت * * * شمارهٔ ۹۲ در دل لاله غمت آتش سودا انداخت شمع را آتش سودای تو از پا انداخت یافت از نکهت زلف تو خبر آهوی چین نافه مشک خود از شرم بصحرا انداخت تا ز دیدار تو مانع نشود چشم پرآب خواب را در نظرم کشت بدریا انداخت رشک رخسار تو زد بتکده ها را بر هم آه من غلغله در گوش مسیحا انداخت برگشادی بسخن صد گرهم چون سبحه عقد دندان تو بر رشته تقوا انداخت خواست آزار خود از ناوک آهم گردون که غم عشق توام بر دل شیدا انداخت سرورا از نظر انداخت فضولی چون ما یک نظر هر که بر آن قامت رعنا انداخت * * * شمارهٔ ۹۳ کم التفاتی خوبان بعاشقان ستم است زهی ستم که ترا با من التفات کم است کی از بنفشه گشاید کجا بنافه کشد دلی که بسته آن گیسوان خم بخم است قدم خمیده چنان شد که کس نمی داند مرا براه تو پوینده فرق یا قدم است ز دام شوق دل ما نمی رهد مادام که سنبل تو گذرگاه باد صبحدم است طبیب را الم من نماند تا ره برد بلذتی که مرا در ره تو از الم است چنین که زندگیم با غمست در عشقت مرا ازان که اجل قصد جان کند چه غم است ز رنج عشق فضولی فراغتی مطلب خموش باش که ذوق حیات مغتنم است * * * شمارهٔ ۹۴ هست با خلعت گلگون قدت ای حور سرشت الفی کش قلم صنع به شنگرف نوشت جامه گلگون من آن طرفه نهالیست که دهر آبش از خون جگر داد از آن روز که کشت خلعت آل تو آن آتش ابراهیم است که نهانست درو نزهت گل‌های بهشت گلبن از گل‌بدن آراست تو با جامه آل ظاهر است این که درین پرده که خوبست و که زشت جامه آل تو می‌خواست بدوزد که فلک رشته جان من آغشت به خونابه و رشت هرکجا دامن گلرنگ کشیدی ای گل گشت برگ گلی از خون سرشکم هر خشت همه‌دم میل فضولی به قبا گلگونیست چه کند آب و گلش دهر بدین رنگ سرشت * * * شمارهٔ ۹۵ تا غایبی تو مجلس ما را حضور نیست دور از تو بی حضوری عشاق دور نیست رفتی و رفت تاب و توان از تن ضعیف ما طاقت فراق نداریم زور نیست شبهای غم چو شمع دم صبح بی رخت در دیده گرچه اشک روان هست نور نیست بی تو قرار یافتن و زیستن دمی بس مشکل است کار من ناصبور نیست بخرام کز قد تو خدنگ بلا رسد بر هر دلی کز آمدنت پر سرور نیست گرد رهت برابر کحل است در نظر می بیند این معاینه هر کس که کور نیست شد ساکن در تو فضولی وزین سبب او را هوای جنت و پروای حور نیست * * * شمارهٔ ۹۶ سنگ بیداد بتان آیینه دل را شکست هر تمنایی که در دل داشتم صورت نبست وصل آن مه گر میسر نیست ما را دور نیست مقصدی داریم عالی همتی داریم پست ز آتش دل بس که از هر زخم سر زد شعله سوخت چون تیرت دمی هر کس که پهلویم نشست جوهر هستی متاع وصل جانان را بهاست ما کجا و این هوس ما را که می گوید که هست جای جز در دل مکن معشوق را گر عاشقی سنگ دل باید که باشد هر که شد آتش پرست کام خواهی صبر کن پرویز وار ای کوهکن کی توان بر خورد از شیرین لبان با زور دست دل که در عشقت امید وصل و بیم هجر داشت سوخت وز تشویش نیک و بد فضولی باز رست * * * شمارهٔ ۹۷ ذوق وصلت یافت دل از ساقی و ساغر گذشت شد خلیل خلوت خلت ز ماه و خور گذشت آب چشمم راست طوف آستانت آرزو هر چه خواهد می تواند کرد چون از سر گذشت چون مسیحا می تواند پای بر گردون نهد هر که او را هر چه پیش آمد چو سوزن در گذشت بهتر از من کس نمی داند طریق عاشقی زانکه عمرم در ره خوبان سیمین بر گذشت اختر برگشته ام را سوخت آخر برق آه آه ازین محنت که برق آهم از اختر گذشت خوش دلم کز عشق من افتاد تقریب سخن هر کجا حرفی ازان ماه ملک منظر گذشت نیست در بغدادیان مطلق فضولی رأفتی حیف عمر من که بی‌حاصل درین کشور گذشت * * * شمارهٔ ۹۸ نی همین صد روزن از تیر تو بر جسم من است سایه ام را هم ازو صد داغ چون من بر تن است بی رخت از غیر می خواهم بدوزم دیده را این که می بینی بچشمم نیست مژگان سوزن است چون نیندازم برون خود را ز پیراهن چو مار بر تنم ماریست هر تاری که در پیراهن است سنبلت را باد اگر برداشت از رویت مرنج مزرع حسن رخت را خوشه چین خرمن است از مسیحا نیست کم ، در روح بخشی بویِ گل، غنچه بهر آن مسیحا مریم آبستن است هست شاهد بر جفاهای زلیخای هوا یوسف گل را که چندین چاکها بر دامن است سوخت از سر تا قدم خود را فضولی بهر دوست شمع بزم دوست شد او را چه باک از دشمن است * * * شمارهٔ ۹۹ به حال زار من آن ماه را نگاهی نیست چه سود روزی اگر نیز هست ماهی نیست جفاست از تو همیشه مراد من نه وفا که گاه گاهی اگر هست گاه گاهی نیست چگونه جانب مسجد روم به میخانه ز کوی عشق به ملک صلاح راهی نیست ز جاه و منصب عالم فراغتی دارم به جز فتادگی‌ام منصبی و جاهی نیست نکوترین رقم بر صحیفه هستی درین که صورت خوب است اشتباهی نیست چه نخل گویمت ای گلبن حدیقه حسن که حاصلم ز تو جز ناله و آهی نیست ز ظلم پیش که نالد فضولی مسکین درین دیار چو غیر از تو پادشاهی نیست * * * شمارهٔ ۱۰۰ من نگویم چون قدت سروی ز بستان برنخاست خاست اما فتنه انگیز و خرامان برنخاست کی نمودی قد که هر سو فتنه بالا نشد کی گشودی رخ که از هر گوشه افغان برنخاست مرده ام بی او چه سان بر آه من سوزد دلش کی کند در دل اثر آهی که از جان برنخاست می کشم از دل خدنگش را و زو خون می چکد همدمی ننشست پهلویم که گریان برنخاست صبر بر نادیدنت رحمیست بر عالم ز من زانکه چشمی بر تو نگشادم که طوفان برنخاست ظلم اشکم بین که تا گردیم با هم ساعتی گردبادی هم بآهم زین بیابان برنخاست از سر کویت فضولی گر نخیزد دور نیست هیچ جا افتاده رفتار خوبان برنخاست * * * شمارهٔ ۱۰۱ ناله زاری که در دلها اثر دارد کجاست آه جانسوزی که دلها را بدرد آرد کجاست دردمندی کز محبت در دلش دردیست کو بی دلی کز درد داغی بر جگر دارد کجاست دلبران بسیار منظوری که از عین وفا گوشه چشمی بارباب نظر دارد کجاست کیست در راه وفا کز هر چه باشد بگذرد وانکه در کوی وفاداری گذر دارد کجاست پرده رخسار مطلوبست میل ماسوا همتی کین پرده را از پیش بردارد کجاست شاهد حسنست در هر جا برنگی جلوه گر عارفی کز جلوه های او خبر دارد کجاست خوب می باشد فضولی شیوه آزادگی در ریاض دهر نخلی کین ثمر دارد کجاست * * * شمارهٔ ۱۰۲ عاشقی رونق ز اطوار من حیران گرفت عشق از فرهاد صورت یافت از من جان گرفت تا در آرد نقش شیرین را بمهمانی درو خانه ای در بیستون ، فرهادِ سرگردان گرفت گر سر دعوی ندارد بهر خون کوهکن بیستون را صورت شیرین چرا دامان گرفت نیست لاله کوهکن انداخت سوی بیستون سینه پر خون که از داغ دل سوزان گرفت گرچه مشکل بود بر فرهاد کار بیستون جان شیرین داد بر خود کار را آسان گرفت دل بخون شد غرق با تیر تو از سوز درون سوخت در تن آتشی از شعله در پیکان گرفت دید سرگردانی سیاح صحرای امید بهر آسایش فضولی دامن حرمان گرفت * * * شمارهٔ ۱۰۳ نه همین قد من از بار غم دور خم است خمی قامت گردون هم ازین بار غم است ز سرور دل ما بی المان را چه خبر پرده دار حرم ذوق نهانی الم است پای در راه بلا نه که تقرب یابی حاصل رنج سفر لذت طوف حرم است عمر چون می گذرد بی اثر ذوق مباش فرصت لذت ادراک بلا مغتنم است سیر صحرای جنون کن که ز غم باز رهی غم ایام دران بادیه بسیار کم است بدل از خار جفا می شکفد غنچه مهر چمن آرای محبت گل جور و ستم است پر ز دردست و الم دائره ملک وجود منزل راحت و آرام فضولی عدم است * * * شمارهٔ ۱۰۴ در غمت کارم به چشم اشکبار افتاده است چشم را با دل مرا با چشم کار افتاده است لاله ها را چاک می بینم گریبان غالبا آن سهی قد را گذر بر لاله زار افتاده است پای بر سبزه نهادی رشک زد آتش بآب یا ز تو عکسی بآب جویبار افتاده است هر که رخسار تو را با چشم مستت دید گفت گلشنی را ترک مستی بر کنار افتاده است چشم گر افکنده ای  بر اشکِ من ، از رحم نیست مست بر آب روان بی اختیار افتاده است هست هر نقشی که قدرت می کشد مرغوب لیک از همه مرغوب تر نقش نگار افتاده است چشم من جرم فضولی را نمی دانم که چیست گرچه می دانم ز چشم اعتبار افتاده است * * * شمارهٔ ۱۰۵ بی لبت قطع نظر کرده ام از آب حیات دارد از شام غمت آب حیاتم ظلمات رفت با درد وغمت صبر و ثباتم از دل غم و درد تو بدل شد بدل صبر و ثبات شیوه مهر و وفا از تو نمی باید خواست چون توان خواست صفاتی که نباشد در ذات نه چنان بسته بزنجیر بلایت شده ام که توانم گذرانید بدل فکر نجات ما فقیریم تو سلطان چه عجب گر ما را بترحم رسد از خرمن حسن تو زکات آنچنان ساخته ضعفم که اگر بحث کنند نتوانم که کنم هستی خود را اثبات وقت آنست فضولی که ز غم باز رهم چند در غم گذرد بی رخ یارم اوقات * * * شمارهٔ ۱۰۶ به دو گیسو مه روی تو نه چندان عجب است عرصه جلوه خورشید میان دو شب است جان شیرین به کدامین بسپارم چه کنم دو دلم در دل من تا هوس آن دو لب است نه وفا از تو به دل می‌گذرانم نه وصال جان ندادم به تو، نومیدی من زین سبب است نیست مقدور کسی لذت ادراک وصال طالبان ذوق که دارند همان در طلب است پیش تو کام دل خود به زبان چون آرم ز من اظهار تمنا به تو ترک ادب است شوق لعل تو مرا در الم و غم دارد گرچه کیفیت می موجب ذوق و طرب است گفتم ای شوخ فضولی به تو میلی دارد گفت زین بی‌ادبی‌هاست که اینش لقب است * * * شمارهٔ ۱۰۷ هجوم سیل سرشکم ز دل اثر نگذاشت ز من که آتشم این آب یک شرر نگذاشت درون سینه من هر چه بود آتش عشق همه بسوخت غمی چند بیشتر نگذاشت جفا نگر که ز بهر تسلیم شب هجر خیالی از تو مرا اشک در نظر نگذاشت بحال دیده بگریم که بهر گریه او حرارت دل من آب در جگر نگذاشت غلام زخم خدنگ توام که خون دلم برون بریخت بامید چشم تر نگذاشت کجا روم که سرکشم بجز دیار فنا ز بهر بودن من منزل دگر نگذاشت هزار بار شدم مایل طریق ورع مرا محبت خوبان سیمبر نگذاشت هزار شکر که لطف ازل فضولی را ز لذت الم عشق بی خبر نگذاشت * * * شمارهٔ ۱۰۸ امید بود که خواهد جفای یارم کشت نکرد یار جفایی در انتظارم کشت نکرد گرچه بهر وعده که کرد وفا هزار شکر که باری امیدوارم کشت هزار بار مرا زنده کرد لعل لبش اگرچه غمزه شوخش هزار بارم کشت مرا نکشت ز بسیاری جفا اغیار کم التفاتی آن سرو گل عذارم کشت اگرچه داد ز کشتن مرا امان چشمت بلای هجر تو رحمی نکرد و زارم کشت ز درد ساقی این بزم مرده ام که چرا نداد باده جان بخش در خمارم کشت فضولی از خط و از خال برده بودم جان تطاول خم گیسوی مشک بارم کشت * * * شمارهٔ ۱۰۹ بهترین سیرها سیر بیابان فناست حالیا جمعیتی کانجاست در عالم کجاست گشت ویران ملک این عالم درو مردم نماند منزل پر مردم معمور حالا آن سراست بر نگردد هر که زین عالم بآن عالم رود در خوشی و ناخوشی این معنی استدلال ماست در نکویی و بدی کار دو عالم ظاهر است هر که آن عالم بدست آورد این عالم نخواست چون بیابد ذوق آن عالم درین عالم کسی هست این دیر فنا آن عشرت آباد بقاست بی مذاق سیر آن عالم ازین عالم چه سود نفع ایام عمل موقوف هنگام جزاست از بد و نیک جهان بگذر فضولی شاد زی بی نیاز از هر دو عالم بنده خاص خداست * * * شمارهٔ ۱۱۰ جانی که هست رسته ز آزار او کجاست آزاده که نیست گرفتار او کجاست آسوده که داشته باشد فراغتی در دور غمزه های ستمگار او کجاست صاحب دلی که در دل او نیست بار غم در آرزوی لعل گهربار او کجاست من نیستم فتاده رفتار او همین افتاده که نیست ز رفتار او کجاست تنها مگو که واله رخسار او منم آن کس که نیست واله رخسار او کجاست بی پرده اوست در همه جا جلوه گر ولی چشمی که هست قابل دیدار او کجاست دل بود جای محنت بسیار او بسوخت در حیرتم که محنت بسیار او کجاست از غم دل فضولی زارست بی قرار یارب قرار بخش دل زار او کجاست * * * شمارهٔ ۱۱۱ ما را بلای عشق تو عمریست آشناست از آشنا جدا شدن آشنا بلاست برخاست از قد تو به هر گوشه فتنه‌ای سروی ز باغ حسن بدین فتنه برنخاست جان و دلم بسوخت جدایی جدا جدا این است حال آن که ز جانان خود جداست جان پیش تست ما به بلای تو زنده‌ایم ای عمر مدتیست بلای تو جان ماست کس نیست کز بلای بتانم دهد نجات بس مشکل است دفع بلایی که از خداست مستان جام عشق فتادند بی‌خبر کس آگهی نیافت که این نشأه از کجاست چون گشت عادت تو فضولی جفاکشی تکلیف ترک کردن عادت تو را جفاست * * * شمارهٔ ۱۱۲ هر کرا هست دلی سیمبری خواهد داشت ز غم سیمبری چشم تری خواهد داشت هر کرا چشم تری هست سرش خالی نیست سر سودای بت عشوه گری خواهد داشت هر کرا هست بت عشوه گری در عالم خون فشان چشمی و خونین جگری خواهد داشت هر که خون جگر از دیده روان می سازد بی جهت نیست بجایی نظری خواهد داشت هر که دارد نظری بر رخ یاری بی شک هر دم از عشق بلای دگری خواهد داشت هر بلایی که ز عشق است درو ذوقی نیست نه بلاییست که با ما ضرری خواهد داشت غافل از آه فضولی مشو ای بی پروا که ز سوز جگر است و اثری خواهد داشت * * * شمارهٔ ۱۱۳ ملولم از تو نمی پرسیم که حال تو چیست ملول بهر چه موجب ملال تو چیست خراب شد ز تو حالم چرا نمی پرسی چه حالتست ترا مانع سؤال تو چیست مرا خیال تو و فکر تست در دل زار ترا چه فکر بدل می رسد خیال تو چیست شراب عشق تو مدهوش کرده است مرا چه آگهم که فراق تو یا وصال تو چیست ز اشک و آه من آزرده نمی دانی که زیب حسن تو پیرایه جمال تو چیست اگر بسوختن سینه ام نه مایل دم نظر بدل از دیده انتقال تو چیست فضولی از سر جان در گذر براه فنا جز این کشته جانان شوی کمال تو چیست * * * شمارهٔ ۱۱۴ در عشق شهرتم سبب اشتهار تست بی اعتباریم جهت اعتبار تست از ذکر من چرا مه من عار می کنی اظهار خاکساری من افتخار تست حسن تو گشته شهره عالم ز عشق من تا هست لوح هستیم آیینه دار تست بر اشکباری مژه ام خنده می کنی گویا گلی تو وین مژه ابر بهار تست دل را درون سینه اگر جا دهم رواست دردی که در دلست مرا یادگار تست عمریست گم شدست دل مبتلا ز من گویا اسیر سلسله مشک بار تست جانا مکن ز حال فضولی نظر دریغ کان هم ز عاشقان سیه روزگار تست * * * شمارهٔ ۱۱۵ هست ما را زندگی از جوهر شمشیر دوست روح ما گر هست جوهر جوهر شمشیر اوست عالمی دارم که مستغنیست از مهر فلک روز و شب روشن ز مهر گلرخان ماه روست گرچه ما را کشت تیر او ز بدحالی رهاند از نکویان در حقیقت هر چه می آید نکوست قطع شد آب حیات از باغ عمر ما هنوز میوه مقصود پنهان در نهال آرزوست بیش و کم تأثیر یک فیضیست در بزم وجود گر تفاوت در قدح باشد شراب از یک سبوست گر تجرد هم گزیند نیست بی شر نفس بد زهر کی زائل شود از مار گر افکند پوست منزل جانان فضولی کس نمی داند کجاست هر که می بینم ز سر کردست پا در جست و جوست * * * شمارهٔ ۱۱۶ دل دامن هوای تو محکم گرفته است مرغی چنان هوای چنین کم گرفته است از عشق من که بهر تو رسوای عالمم آوازه جمال تو عالم گرفته است تا شعله برون ندهد آتش درون دل رخنهای زخم بمرهم گرفته است بگذر ز زیر طاق فلک بی توقفی کز اشکم این بنای کهن نم گرفته است از کبر حلقه بر در جنت نمی زند دستی که آن دو گیسوی پرخم گرفته است بر التفات ساقی ایام دل منه جامی که می دهد بتو از جم گرفته است گر هست آرزوی غم عشق دور نیست ما را که دل ز خاطر خرم گرفته است در دور عیسی لبت از زلف عنبرین در حیرتم که بهر چه ماتم گرفته است رسم طرب مجو ز فضولی که مدتیست دور از تو خوی با الم و غم گرفته است * * * شمارهٔ ۱۱۷ اگر رسوا شدم رسواییم را شد فغان باعث فغان را سوزش دل سوزش دل را بتان باعث بغمزه خستیم دل چون نرنجم زان خم ابرو چه می دانم ندارد ز خم ناوک جز کمان باعث چه باشد گر بریزد خون چشم خون فشانم دل گرفتاری دل را گشت چشم خون فشان باعث درون غنچه تا گلبرگ نبود چاک کی گردد سزد چاک دلم را گر بود داغ نهان باعث خط سبزت ز آب دیده من رونقی دارد بود نشو و نمایی سبزه را آب روان باعث سرم را سیل اشک از خاک راهت کاش بردارد که غوغای سکانت را شدست این استخوان باعث فضولی در جهان از عشق ذوقی هست با هر کس ندارد جز مذاق عشق هستی جهان باعث * * * شمارهٔ ۱۱۸ با عارض تو شمع کشیدی زبان بحث وز گرمیش گرفته زبان در میان بحث گفتند غنچه با دهنت بحث می کند معلوم می شود هنر او زمان بحث دی زد دم از دهان تو ذره که نیست باد ما را ازو نبود اگر چه گمان بحث آنی که با عذار تو گل کرده بحث لیک از خجلتی که دیده عرق کرده آن بحث مه خورده تیر رشک ز حسن تو بر جگر با ابرویت هلال شکسته کمان بحث بحث است کار چشم و دلم بهر تیغ تو خون است در میانه ایشان نشان بحث از مدرسه مجوی فضولی فراغتی کانجا مقام مدعی است و مکان بحث * * * شمارهٔ ۱۱۹ حقه لعل لبش صد درد دارد در علاج او ز ما مستغنی و ما را باو صد احتیاج مه بمحمل می رود منزل بمنزل غالبا ز آفتاب عارضت دارد تغیر در مزاج عکس خالت هست در لوح بیاض دیده ام خوش نماتر ز ابنوسی کان بود پیوند عاج سینه ام بشکاف و چشمم را بخونریزی در آر کار شاهانست فتح ملک تعیین خراج کرده ام پنهان غم دل را ز خوف قطع سر می کند تاجر متاع خود نهان از بیم باج رونق از عکس خطت دارد بیاض چشم من هست این روشن که سیم از سکه می‌گردد رواج رفعت از خواهی فضولی چون فلک بی قید باش بر زمین زن گر ز خورشیدت بود بر فرق تاج * * * شمارهٔ ۱۲۰ ای مرضهای معاصی ز تو محتاج علاج تو شفیع و همه عالم به شفاعت محتاج ارجمند از جهت حسن قبولت اسلام سربلند از شرف پایه قدرت معراج شمع قدر تو شب ظلمت حیرت را ماه خاک پای تو سر رفعت گردون را تاج کار دنیا شده از دولت شرع تو تمام قدر دین یافته از سکه عدل تو رواج عقل را حکم تو مستخدم اجرای امور ملک را امر تو مستلزم پیوند مزاج عرش را از شرف پای تو عالی مقدار شرع را از مه روی تو منور منهاج یا نبی نیست ز لطف تو فضولی نومید طالب قطره آبیست ز بحر مواج * * * شمارهٔ ۱۲۱ کرد درد غیر را دلبر علاج داد ما را رشک تغییر مزاج ناصحا مستغنیم از پند تو نیست با پند تو ما را احتیاج باز نقد اشکم از سودای تو داد بازار محبت را رواج می دهم از دل بهر مه پاره ره رو عشقم مرا اینست باج خون دل گر خورد عشقت دور نیست پادشاه از ملک می گیرد خراج خاک بر سر می کنم دیوانه ام گاه تختم گشته خاک و گاه تاج یار می داند فضولی حال تو عرض حاجت نیست محتاج لجاج * * * شمارهٔ ۱۲۲ عکس لبت نمود دلم کرد خون قدح دردا که کرد سوز درونم فزون قدح بر باد داد رخت سرای سلامتم یارب که چون حباب شود سرنگون قدح نقش تو می کند رقم صفحه درون پا می نهد ز دائره خود برون قدح گردد مدام کف بلب آورده هر طرف بر عقل روشن است که دارد جنون قدح انصاف بر صفای دل صافیش که کرد بهر لب تو ترک می لاله گون قدح صیاد هوش و ره زن عقل است غالبا آموختست از لب لعلت فسون قدح غیر از قدح مجوی فضولی مصاحبی زیرا که آگه است ز راز درون قدح * * * شمارهٔ ۱۲۳ مرا هرگه که پندی می‌دهد با چشم تر ناصِح نهال محنتم را می‌دهد آب دگر ناصح بس است این سوز در من گر نصیحت نشنود زین بس به دم هردم نسازد آتشم را تیزتر ناصح مرا گوید که مردم را به افغان درد سر کم ده نمی‌دانم چه حاصل می‌کند زین درد سر ناصح نصیحت می‌کند کز خلق پنهان دار دردت را ندارد غالبا از درد پنهانم خبر ناصح به پند ناصح از خون جگر خوردن نگردم بس ز من از من بتر صد داغ دارد بر جگر ناصح گشود از پند سیل خونم از مژگان نمی‌دانم زبان بگشاد یا زد بر رک دل نیشتر ناصح فضولی راحتی گر بایدت از موج خون سدی ببند اطراف خود تا کم کند سویت گذر ناصح * * * شمارهٔ ۱۲۴ تنگ آمده بجلوه آهم فضای چرخ خواهد گذشت عاقبت از تنگنای چرخ بر سر هزار سنگ رسد هر زمان مرا گویا که ریخت از نم اشکم بنای چرخ با دود آه چون نکنم تیره چرخ را با داغ درد سوخت دلم را جفای چرخ پر شد ز آتش دل من چرخ بعد ازین باشد مگر مقام ملایک و رای چرخ از رشک ساکنان سر کوی آن پری ماتم سرا شدست ملک را سرای چرخ تنها نیم من از روش چرخ در بلا وارسته کجاست ز دام بلای چرخ گر چرخ بی وفاست بگویم عجب مدار هرگز کسی ندیده فضولی وفای چرخ * * * شمارهٔ ۱۲۵ چند منعم کنی از عشق جوانان ای شیخ نیستم طفل فریبم بود آسان ای شیخ حکم منع از مه رخسار جوانان نشدست مگر آگه نه ای از معنی قرآن ای شیخ بر دل زار من آزار جوانان کم نیست تو هم از طعنه بسیار مرنجان ای شیخ نه بخود می کشم ایام جوانی می ناب می دهد پند مرا گردش دوران ای شیخ رخ زیبا پسران قبله اهل نظر است هر که باور نکند نیست مسلمان ای شیخ خیز تا کسب جوانی ز می ناب کنیم چند مانیم چنین پیر و پریشان ای شیخ ای فضولی مطلب ترک هوای پسران نیست آسان که کسی بگذرد از جان ای شیخ * * * شمارهٔ ۱۲۶ کسی در عاشقی از سوی پنهانم خبر دارد که چون من آتشی در سینه داغی بر جگر دارد بزن دستی بدامان سرشک ای چشم ترک امشب چو دامانش غباری چهره ام زان خاک در دارد بگیر ای باد با خاک ره او رخنه چشمم که نزهتگاه دل بیم خلل زین رهگذر دارد مرا ساقی طریق بی خودی بنما که می بینم ره هشیاریم از مستی چشمش خطر دارد ز خونریزی بتیرت نسبتی دارند زانست این که با مژگان خونین مردم چشمم نظر دارد چو سایه بر رهش افتاده ام کاری کن ای طالع که آید آفتاب من مرا از خاک بردارد فضولی با خیال لعل میگون بتان هر دم چو می در جام صد گرداب خون در چشم تر دارد * * * شمارهٔ ۱۲۷ گره از کار من جز نالهای زار نگشاید نبندم ناله را ره تا گره از کار نگشاید ز مژگان چشم دارم در رهت خون دلم ریزد گل امیدواری آه اگر زین خار نگشاید بچشم و دل گشودم راز عشق او شدم رسوا کسی آن به که راز یار با اغیار نگشاید فتاده در ضمیرم ذوق وصلش آه اگر آن مه درین نیت بفالم مصحف رخسار نگشاید شنیدم برگ گل لاف لطافت بر زبان دارد تو لب بگشای تا او لب بدین گفتار نگشاید بچندین مکر نتواند که بگشاید فلک هر گو در هر فتنه را کان غمزه خونخوار نگشاید اسیر عشق باید چون فضولی کز غم پنهان بمیرد زار هرگز لب پی اظهار نگشاید * * * شمارهٔ ۱۲۸ با تو وصلم شب نوروز میسر شده بود شبم از وصل تو با روز برابر شده بود همه شب تا بسحر خنده تو می کردی و شمع سوختن بر من و پروانه مقرر شده بود می گشودم گره از زلف تو وین بود سبب که هوا مشک فشان خاک معنبر شده بود داشت خلوتگهم از روشنی شمع فراغ کز فروغ مه روی تو منور شده بود در بساط طربم با قلم دولت وصل نقش هر کام که بایست مصور شده بود عود در آتش رشک طرب من می سوخت که دماغم بهوای تو معطر شده بود بود بزم طربم دوش فضولی چمنی که مرا هم نفس آن سرو سمنبر شده بود * * * شمارهٔ ۱۲۹ نیست چشم من کزو اشک جگرگون می‌چکد بر سرم زخمیست از تیغت کزو خون می‌چکد می‌چکد هردم خوی از رخسار آتشناک او حیرتی دارم ز آتش کآب ازو چون می‌چکد می‌کند در کوه لعل سفته سنگ خاره را قطره کز دیده فرهاد محزون می‌چکد لاله می‌روید برو داغ ملامت هرکجا بهر لیلی خون دل از چشم مجنون می‌چکد در درونم دل مگر بگداخت کامشب دیده را بر رخم خونابه از اندازه بیرون می‌چکد نیست شبنم کانجم از رشک در دندان تو قطره‌قطره آب می‌گردد ز گردون می‌چکد خون دل بر رخ فضولی را ز چشم خون‌فشان دم‌به‌دم بر یاد آن لب‌های میگون می‌چکد * * * شمارهٔ ۱۳۰ به رخسارت دمی دل دیده خونبار نگشاید که سیلی از سرشک آن بر رخسار نگشاید ز بار غم نرستم در ره عشق و چنین باید که ره رو در مهالک تا تواند بار نگشاید بجان دادن نجات از عقد گیسویش نیابد دل بآسانی کسی این عقده دشوار نگشاید نیارم جز شکایت بر زبان از یار در هر جا چرا بر من زبان طعنه اغیار نگشاید گره شد در دل ما این تحیر کز چه رو یارب دل ما چون گره زان زلف عنبر بار نگشاید چه باشد گر نشوید خاک راهش گریه از چشمم وزان مه بر دل زارم در آزار نگشاید فضولی کی تواند بست بر خود زیور تقوی مگر آن ماه طلعت پرده از رخسار نگشاید * * * شمارهٔ ۱۳۱ خوش آن که در نظرم عارض نکوی تو باشد سواد چشم مرا روشنی ز روی تو باشد تو قبله و مرا نیست تاب آن که زمانی بسان قبله نما دیده جز بسوی تو باشد فرشته راست بیک وجه نسبتی بتو اما نه ظاهرست که آن هم بخلق و خوی تو باشد بوصل تو نکنم رغبتی که در دل تنگم ز بیم هجر همان به که آرزوی تو باشد خوش آن که بخت سیه را علاقه نگسلد از دل اسیر سلسله زلف مشکبوی تو باشد مراست موجب شکر از تو لحظه لحظه شکایت دگر چه کار کنم به ز گفت و گوی تو باشد گذشت عمر که در خاک کوی تست فضولی بدان هوس که پس از مرگ خاک کوی تو باشد * * * شمارهٔ ۱۳۲ بر گلویم تیغ ترک تند خوی من رسید تشنه لب بودم که آبی بر گلوی من رسید از نسیم وصل جانها را معطر شد دماغ غالبا کز ره غزال مشکبوی من رسید ژاله وش بارید ازو سنگ ملامت بر سرم آفتی بر کشتزارِ آرزویِ من رسید کشته آنم که در جولان سمند ناز را سرکِشد از سرکِشی ، هرگه که سویِ من رسید عالم از افسانه فرهاد و مجنون شد تهی تا بگوش اهل عالم گفت و گوی من رسید همچو من دیوانه ای دیگر ، به سرحدِّ فنا گر رسید البته هم در جست و جوی من رسید گفتم از گریه فضولی پای در گل ماند گفت اینچنین بهتر که نتواند بکوی من رسید * * * شمارهٔ ۱۳۳ ز من آن مغبچه ترک دل و دین می‌خواهد در ره عشق ثباتم به ازین می‌خواهد نیست ترک دل و دین در روش عشق خطا می‌کنم هرچه دل آن بت چین می‌خواهد نتوانم که نباشم نفسی زار و حزین چه کنم یار مرا زار و حزین می‌خواهد دل برینست که جا در سر کوی تو کند عملش چیست که فردوس برین می‌خواهد نه به خود گاه جهان گردم و گه گوشه‌نشین او مرا گاه چنان گاه چنین می‌خواهد چون نگیرم طرفی چون مژه‌ات از مردم چشم مست تو مرا گوشه‌نشین می‌خواهد گشت در خاک درت قدر فضولی عالی جای در سلک غلامان کمین می‌خواهد * * * شمارهٔ ۱۳۴ بخاک پای تو تا ترک سر نخواهم کرد هوای کاکلت از سر بدر نخواهم کرد قضا که عشق توام یاد داد می دانست که غیر عشق تو کار دگر نخواهم کرد چنان ز دست غمت خاک کرده ام بر سر که روز حشر سر از خاک بر نخواهم کرد مپرس حال دل خسته ام طبیب که من ز راز خویش کسی را خبر نخواهم کرد نمی برم ز تو پیوند گر برند سرم بترک سر ز تو قطع نظر نخواهم کرد سرم خوشست بسودا اگر چه می دانم که با چنین سر و سودا بسر نخواهم کرد فضولی آتش غم گر دهد بباد مرا شکایت از غم آن سیمبر نخواهم کرد * * * شمارهٔ ۱۳۵ به حالم التفات آن ماه‌رو بسیار کم دارد دل از کم‌التفاتی‌های او بسیار غم دارد دمی از مهر بیند سوی من آن مه دمی از کین به سان صبح تیغ التفات او دو دم دارد چه خوش باغی‌ست عالم پر گل و سوسن چه سود اما گلَش بویِ تغیّر، سوسنَش رنگِ عدم دارد نمی‌گردد خیال گرد راهش دور از چشمم محال است این که خیزد گرد از جایی که نم دارد از آن لطفی‌ست بر من هر ستم عمری‌ست کآن بدخو ز بیم طعنه بر من لطف در رنگ ستم دارد قدِ خم گشته‌ام را چرخ دور انداخت از کویش کم افتد بر نشانه از کمان تیری که خم دارد بساط عشق کم می‌ماند از منصوبه خالی فضولی نیست بازی عشقبازی صد الم دارد * * * شمارهٔ ۱۳۶ یار ما را به ازین زار و حزین می خواهد به ازین چیست که ما را به ازین می خواهد هوس عاشقی آن بت بی باک کند خویش را هر که چون من بی دل و دین می خواهد آهم از چرخ برین می گذرد وه کان تیر هدفی دورتر از چرخ برین می خواهد زیر زین مه نو رخش فلک جلوه گرست شهسواری چو تو در خانه زین می خواهد گردی از خاک سر کوی تو برخاست مگر آسمان سرمه چشمی ز زمین می خواهد دل که رشک بت چین گفت ترا عین خطاست ز غضب باز در ابروی تو چین می خواهد نیست مطلوب فضولی ز فلک کام دگر وصل آن ماه رخ زهره جبین می خواهد * * * شمارهٔ ۱۳۷ عکس قد او آینه بربود خطا کرد خود را چو دل ما هدف تیر بلا کرد اشک آینه دار قد خم گشته من شد دردا که قدم را غم عشق تو دو تا کرد فریاد ز ناسازی طالع که نکردیم جا در دل آن ماه که جا در دل ما کرد کار غم تو با دل تنگم شب هجران کاریست که با غنچه دم باد صبا کرد تو گرد ز دامن بفشاندی و من از غم مردم که چرا بخت مرا از تو جدا کرد خون ریخت جگر سوخت بدن خست دل آزرد با ما غم عشق تو چه گویم که چها کرد برداشت دل از سجده ابروی بتان سر در حیرت آنم که چنین سهو چرا کرد تا قطره آبی نشد از جای نجنبید در هر دل پرسوز که پیکان تو جا کرد در پنجه غم ماند گریبان فضولی زان روز که دامان تو از دست رها کرد * * * شمارهٔ ۱۳۸ ندانستم که آن ماه آن چنین راه ستم گیرد شود سرکش ز پا افتادگان را دست کم گیرد قدم تا چند از بار غم آن سرو خم باشد دلم تا کی ز دست بی کسی دامان غم گیرد ندیدم گرم خونی جز حنا کز روی یک رنگی دم خونریزم آرد رحم دست آن صنم گیرد ملایک در فلک گریند مردم در زمین بر من چو عالم را فغانم با صدای زیر و بم دارد بگردون سیل اشکم می رسد هاله مبند ای مه که کس در رهگذار سیل خونی خانه کم گیرد طبیبا داغ تدبیر من آن به کم نهی بر دل نپنداری که عاشق را دل از ذوق الم گیرد فضولی را میسر نیست ذوق دولت وصلت همان به الفتی در کنج تنهایی به غم گیرد * * * شمارهٔ ۱۳۹ طمع جور دلم زان بت بدخو دارد ز بتان آنچه دلم می طلبد او دارد باید از حلقه زنجیر جنون سر نکشد هر که در سر هوس آن خم گیسو دارد دوش از حال دل نافه خبر داد صبا گرهی در دل ازان سنبل خوش بو دارد بی جهت رغبت محراب ندارد زاهد میل نظاره آن گوشه ابرو دارد می تواند کرد قیاس ملک از حور و شان خوی بد دارد اگر عارض نیکو دارد چه کند گر نه ز بهبود کند قطع نظر دل که بیماری ازان نرگس جادو دارد مکن از عشق بتان منع فضولی ای شیخ همه کس میل جوانان پری رو دارد * * * شمارهٔ ۱۴۰ خوب می دانم وفا از خود جفا از یار خود زآنکه او در کار خود خوبست و من در کار خود بگذر از آزارم ای بدخواه بر خود رحم کن ور نه می سوزم ترا با آه آتشبار خود برق آه آتشینم می گدازد سنگ را می دهد بدخواه در آزار من آزار خود من کیم تا افکند آن سرو بر من سایه کاش بگذارد مرا در سایه دیوار خود می کند هر لحظه روزم را سیاه از دود آه می کشم صد آه هر دم از دل افکار خود ای که از دست دلم هر دم شکایت می کنی گر نمی خواهی بر افشان طره طرار خود کرده ام اکرار جان دادن فضولی در رهش گر کشندم بر نخواهم گشت از اقرار خود * * * شمارهٔ ۱۴۱ چو مشاطه بدست آن چین زلف خم بخم گیرد بچین از رشک دستش نافه را درد شکم گیرد بیاد بوی زلفش جان من تا کی ز تن شبها برون آید سر راه نسیم صبحدم گیرد قلم گیرد روان از بیم خجلت دست صورتگر چو صورتگر پی تصویر آن قامت قلم گیرد بخورشید آن رخ چون ماه منما احترازی کن مباد آن آینه از چشمه خورشید نم گیرد چراغ افروخت ماه از شمع رویت میل آن دارد کزین پس روشنی از پرتو خورشید کم گیرد من از لطف تو بودم زنده کردی ترک آن زین بس مگر شمع حیاتم آتش از برق ستم گیرد فضولی را مکن منع از سرشک آه دل ناصح که عالم گیرد ار زین سان سپه سازد علم گیرد * * * شمارهٔ ۱۴۲ چه عجب گر به دل از تیغ تو بیداد رسد شیشه را حال چه باشد که به فولاد رسد هر دم از هجر تو بر چرخ رسانم فریاد به امیدی که مگر چرخ به فریاد رسد مکن از آه من اکراه که شمع رخ تو نه چراغی‌ست که او را ضرر از باد رسد اثر بخت بد و نیک نگر کز شیرین کام خسرو برد آزار به فرهاد رسد تا رسیدست ز مژگان تو تیری بر من دارم آن ذوق که از صید به صیاد رسد ز تو ای شمعِ منّور ، نه چنان شد بغداد؟ که کند یاد وطن هر که به بغداد رسد غم غیر تو برون کرد فضولی از دل که غمی گر رسد از تو به دل شاد رسد * * * شمارهٔ ۱۴۳ من که باشم که مرا کوی تو مسکن باشد خاک کویت همه دم در نظر من باشد هیچ کس پیش تو نآرد بزبان حال دلم شمع من حال دلم پیش تو روشن باشد دشمنان تا بکی از دوستیت شاد شوند حال من از تو بکام دل دشمن باشد بر سر کوی خود ای شمع مسوزان ما را گلشن کوی تو حیف است که گلخن باشد جان من تا بقیامت نبرم نام حیات گر پس از مرگ مرا کوی تو مدفن باشد به خدنگی برهان از الم و غم ما را چند ما را الم جان و غم تن باشد مکن از خاک درت منع فضولی ای گل جای بلبل به ازان نیست که گلشن باشد * * * شمارهٔ ۱۴۴ درین محنت سرا آن به که عاقل خانه کم گیرد و گر خواهد که گیرد خانه در کوی عدم گیرد نمی ارزد بغم سلطانی عالم خوش آن رندی که یاد از حشمت جمشید نآرد جام جم گیرد ملک را آسمان پروانه شمع بلا خواند مرا هرگه که آه آتشین بر سر علم گیرد به تنگم از وجود خویشتن در گرد لب خطر مده رخصت که بر من پیش ازین راه عدم گیرد مزن ای بی وفا سنگ ستم بر سر مرا چندان که دیواری برآید گرد من راه ستم گیرد کشم بر پرده های چشم تر نقش دهانش را که گیرد نقش خاتم خوبتر کاغذ چو نم گیرد فضولی را مگر سر رشته دولت بدست آید که یابد کام دل و آن گیسوان خم به خم گیرد * * * شمارهٔ ۱۴۵ ملک را گر نظر بر قد آن سرو روان افتد سراسیمه چو مرغ تیر خورده ز آسمان افتد مپوش از من رخ ای خورشید مپسند این که چون شمعم همه شب تا سحر آتش بمغز استخوان افتد مگو ای دل بشمع محفل از سوز درون حرفی مکن کاری که این راز نهان در هر زمان افتد بلا را نیست قابل جز صفای دل عجب نبود اگر زان شمع چون آیینه ام آتش بجان افتد فکندی زلف بر رخ اضطرابی کرد دل پیدا چو مرغی کش بناگه آتش اندر آشیان افتد بمقصد راه کم جو از رکوع ای زاهد گم ره که بسیار آزمودم تیر کج کم بر نشان افتد فضولی صبح سان دم می زنی از مهر رخسارش نمی‌ترسی از آن دم کز تو آتش در جهان افتد * * * شمارهٔ ۱۴۶ محتاج وصال تو که باشد که نباشد مشتاق جمال تو که باشد که نباشد دیوانه بکویت ز که آید که نیاید آشفته حال تو که باشد که نباشد ای شمع بسان من دل سوخته شبها گریان بخیال تو که باشد که نباشد در سجده بت اهل خطا را نکنم عیب حیران مثال تو که باشد که نباشد در گلشن حسنست قدت طرفه نهالی مایل بنهال تو که باشد که نباشد رخساره بخونابه دل ساخته گلگون بهر رخ آل تو که باشد که نباشد تنها تو نه ای غمزه عشق فضولی در عشق به حال تو که باشد که نباشد * * * شمارهٔ ۱۴۷ شب هجران خیالت شمع محنت خانهٔ من شد دلم را صد چراغ از پرتو آن شمع روشن شد نزاعی در میان جان و تن انداخت پیکانت که تن آزرده از جان گشت و جان رنجیده از تن شد بلای وامق و فرهاد و مجنون جمع شد در من فلک را دانه چندی پریشان بود خرمن شد نقاب افکنده از رخ آمد آن گل بی‌گل رویت بهار طلعت او آفت گل‌های گلشن شد سوی گلزار رفتم آتش گل بی‌گل رویت چنانم سوخت کز خاکسترم گلزار گلخن شد به پیکان تو طرح عاشقی انداختم در دل اساس این بنای معتبر را بین که آهن شد مگر عشقِ تو بست آیِن ، به شهرستانِ رسوایی که صحن سینه‌ام با داغ‌های دل مزین شد فضولی داشت چون شمع از تو امشب آتشی در دل که بر امید راحت بارها راضی به مردن شد * * * شمارهٔ ۱۴۸ نه حبابست که پیدا ز سرشک ما شد اشک را آبله از سیر بپا پیدا شد عاشقانراست بلا سلسله قید حیات بهمین واسطه مجنون حزین رسوا شد بی نشان گشت دلم کز تو وفایی طلبید چون نشان یابم ازو در طلب عنقا شد بست بر پای من از اشک غمت سلسله باز در عشق عجب سلسله بر پا شد نشد از کامل او کام دل من حاصل سر سودایی من در سر این رسوا شد ز صبا گرد رهت یافت ولی قدر نکرد دیده نرگس ازینست که نابینا شد روزی افراخت فضولی علم رسوایی که اسیر غم آن سرو سهی بالا شد * * * شمارهٔ ۱۴۹ چو بهر زینت آن گل‌چهره در آیینه می‌بیند ز مژگان صد خدنگ آیینه را در سینه می‌بیند نشاطی یافت دل تا درد عشقت یافت در سینه چو درویشی که در ویرانه گنجینه می‌بیند اسیر عشق را از موی ژولیده‌ست ذوق دل اگر صوفی صفا در خرقه پشمینه می‌بیند غمت هردم به داغ تازه زان می‌کند شادم که در من حفظ حق صحبت دیرینه می‌بیند چه باشد گر شود دل با غمت خرسند در عالم درین ویرانه جز نقد غمت گنجینه می‌بیند از آن روزی که جمعی زاهدان را دید در مسجد دلم خواب پریشان هر شب آدینه می‌بیند فضولی پاک کن از کینه اغیار لوح دل که ذوق از مهر مه‌رویان دل بی‌کینه می‌بیند * * * شمارهٔ ۱۵۰ خدا ز سرو قد او مرا جدا نکند من و جدایی ازان سرو قد خدا نکند بصوت ناله نهفتم صدای سیل سرشک که شرح راز دلم پیش کس ادا نکند چو استخوان نشانه چه مرده باشد که ناوک تو رسد جان خود جدا نکند گرفت آینه طبع را غبار الم چه گونه دل طلب جام غم زدا نکند صدای نی همه در دست نیست باد کسی که کسب و جد ز ادراک این صدا نکند کسی که دست ارادت بپیر عشق نداد بهیچ مرشدی آن به که اقتدا نکند فضولی از تو اگر یار غافلست مرنج شهی چه باشد اگر رغبت گدا نکند * * * شمارهٔ ۱۵۱ هردم از شوق لب لعلت دلم خون می‌شود صورت حالم ز خون دل دگرگون می‌شود تا خطش سر زد ز رخ شد روز غم بر من دراز موسمی کش روز می‌کاهد شب افزون می‌شود گر حذر داری ز دود آه من حرفی بگو چاره دفع گزند مار ز افسون می‌شود جلوه حسنست مواج کمال عاشقی هر کرا لیلی نگاهی کرد مجنون می‌شود نیست این آتش که با آه منست از عشق تو در دلم سوزی که از غیرست بیرون می‌شود زین غم و محنت که در آغاز عشقت می‌کشم می‌شود معلوم کآخر حال من چون می‌شود گر کند محزونیم شادش ز من پنهان کنید شاد می‌بیند مرا ناگاه محزون می‌شود ذوقی از قد بتان حاصل نشد زهاد را طبع ناموزون کجا با سعی موزون می‌شود می‌شود حاصل فضولی مقصد از دوران دل با وجود صبر بر بیداد گردون می‌شود * * * شمارهٔ ۱۵۲ هر پری‌چهره که دوران به جهان می‌آرد بهر آزار دل خسته‌دلان می‌آرد صورتی را چو مشعبد فلک ار ساخت پنهان منتظر باش که زیباتر ازآن می‌آرد چون نرنجد دل اهل ورع از ناله من مرده را نیز چنین ناله به جان می‌آرد می‌زند صورت صراحی ز می لعل تو دم جام را آن تحسر به دهان می‌آرد هرکجا می‌گذرد از قد سروی سخنی جای ز بالای تو حرفی به میان می‌آرد صورتی گر به مثل پیش تو تصویر کنند شرح بی‌مثلیت او را به زبان می‌آرد روزگاریست که دور از تو فضولی همه‌شب به فغان خلق جهان را به فغان می‌آرد * * * شمارهٔ ۱۵۳ پری‌رخان به جفا قصد جان ما مکنید وفا کنی به عشاق خود جفا مکنید ز انتظار بتر در جهان بلایی نیست نمی کنید وفا وعده وفا مکنید بهر که دوستی می کنید در حق او طریق صدق رعایت کنید یا مکنید رقیب از ره و رسم وفاست بیگانه ز بهر خاطر او ترک آشنا مکنید ز تیر غمزه دل خسته را نصیب دهید غنیمت است ثواب چنین خطا مکنید میفکنید بدلها گره ز بهر خدا گره ز سلسله مشکبار وا مکنید ز زلف و خال و خط خود جدا فضولی را اسیر دام غم و محنت و بلا مکنید * * * شمارهٔ ۱۵۴ ای که گویی که دلت خون نشود چون نشود چه دلست آنکه ز بیداد بتان خون نشود رونق حسن تو هر چند که افزون گردد عشقم آن نیست که از حسن تو افزون نشود داری آن حسن که گر پیش تو آید لیلی نتواند که ترا بیند و مجنون نشود رای عقلست که دل گرد خطت گم گردد حکم عشقست کزان دایره بیرون نشود می نویسم خط خونابه بلوح رخ زرد آه اگر گلرخ من واقف مضمون نشود هر چه واقع شود از دور درو نیست ثبات عاقل آن به که بهر واقعه محزون نشود یار را هست بحال تو فضولی رحمی هست امید که این حال دگرگون نشود * * * شمارهٔ ۱۵۵ بخت بد بی‌اختیار از کوی یارم می‌برد بی‌قرارم می‌کند بی‌اختیارم می‌برد چون نگریم در طریق عشق ترک اعتبار در میان پاکبازان اعتبارم می‌برد التفاتی نیست بر حالم ز اهل این دیار وه که این بی‌التفاتی زین دیارم می‌برد تا چه بد کردم درین کشور که بهر کام دل آنکه با صد عزتم آورد خوارم می‌برد وه چه حالست این که دور دون بدین محنت‌سرا شادمان می‌آورد هربار زارم می‌برد بر سر آن کوی تا یابم به کام دل قرار چرخ خاکم کرده بود اکنون غبارم می‌برد من فضولی نیستم سرگشته عالم به خود اینچنین بی‌خود به هرسو روزگارم می‌برد * * * شمارهٔ ۱۵۶ در دل باختلاط کسانم هوس نماند یا بهر اختلاط درین دور کس نماند بی داد بین کزین شکرستان دلفریب طوطی رمید گرد شکر جز مگس نماند بر باد رفت نرگس و نسرین این چمن در عرصه مشاهده جز خار و خس نماند چون نی درون سینه گره بست درد دل پیش که دل کنیم تهی هم نفس نماند از بزم ما کشید قدم شاهد مراد بر آرزوی دیده و دل دسترس نماند دل را بجان رساند غم تنگنای دهر این مرغ را تحمل قید نفس نماند برداشتم هوس چو فضولی ز هر چه هست غیر از وصال دوست مرا ملتمس نماند * * * شمارهٔ ۱۵۷ بر آسمانم آه ز ظلم بتان رسید آه این چه ظلم بود که بر آسمان رسید در سینه داشتیم نهان شوق غمزه ات کردیم فاش کار و چو بر استخوان رسید چشم از کمان ابروی او بر نداشتیم بر ما هزار تیر ملامت ازان رسید تیر بپایم زده وه چه گویمت کز دست تو چها بمن ناتوان رسید دارم هوای وصل تو اما چه فائده جایی که قدر تست کجا می توان رسید گر آفتی رسید بگل ز آه بلبلست ای بی خبر مگو که ز باد خزان رسید ای دل چرا سر از غم جانان نمی کشی تا کی کشد غم تو فضولی بجان رسید * * * شمارهٔ ۱۵۸ کلکی که صورت من و آن دلربا کشید افکند طرح دوری و از هم جدا کشید ما را خیال خط تو از گریه باز داشت آن سبزه تا دمید نم از چشم ما کشید غیر از کشیدن ستمت نیست کار ما بنگر که کار ما ز تو آخر کجا کشید ای سنگدل چه شد که وفایی نمی کنی بر بی دلی که بهر تو چندین جفا کشید تا یافت ره بخاک درت سیل اشک ما زان رهگذر دگر نتوانست پا کشید میل شعاع داشت بکف صبح آفتاب گویا بچشم خود ز درت توتیا کشید ای گل هنوز ز دل بنگاری نداده کی آگهی که از تو فضولی چها کشید * * * شمارهٔ ۱۵۹ نکویی گرد بادست این که بر من خاک می‌بارد سرود ناله من خاک را در رقص می‌بارد چه حاجت من بگویم عذر رسوایی تو رخ بنما ترا هرکس که می‌بیند مرا معذور می‌دارد به آزار دل زارم مشو مایل که در شب‌ها به آه و ناله طبع نازنینت را نیازارد تو آتش‌پاره من خار و خس قرب تو چون خواهم چه رنجم از رقیب گر مرا پیش تو نگذارد دلم تا زنده باشد کار او این بس که هردم جان ز لب‌های تو بستاند به چشمان تو بسپارد نمی‌دانم چه بختست این که دل در مزرع هستی ندارد بهره غیر از تأسف هرچه می‌کارد فضولی گرد کویش می‌کند شب تا سحر افغان به امیدی که او را از سگان خویش بشمارد * * * شمارهٔ ۱۶۰ هر دم از تیر توام بر سینه صد روزن بود چون زره گر سینه چاک من از آهن بود سر بود بر خاک بهر سجده شکرم مدام گر سر کویت پس از مردن مرا مدفن بود بی تو ای جان گریه ام تسکین نمی یابد دمی شمع چون من نیست او را گریه تا مردن بود نیست تار شمع را بی شعله آتش فروغ بی غم لعلت نمی خواهم رگی در تن بود شهره دهرست مجنون در ملامت لاجرم هر که باشد مبتلای چون تویی چون من بود سوی گلشن باغبان بیهوده تکلیفم مکن کی مرا دور از سر کویش سر گلشن بود از فضولی کاش نگذارد نشان سودای دوست تا به کی آماج تیر طعنه دشمن بود * * * شمارهٔ ۱۶۱ ز رنگ اشک دانستم که بی لعلش جگر خون شد نشانم کس نداد از دل ندانم حال او چون شد بفرقم موی ژولیدست یا آن زلف را دیدم مرا از غیر سودایی که در سر بود بیرون شد نمی دانم که بر تو عاشقم عشق اینچنین باید کمالی نیست مجنون را اگر داند که مجنون شد ز اشک من مکن نفرت مکش دامن که خونست این نه خونابیست کز عکس گل روی تو گلگون شد چرا سرگشته ام زینسان مگر سر رشته آهم که مربوطست با من بسته بر دولاب گردون شد مگر شد ذره ذره نور چشمم صرف رخسارت که نور چشم من کم حسن رخسار تو افزون شد فضولی دسترس گر یافتم بر وصف آن قامت سبب توفیق ادراک بلند و طبع موزون شد * * * شمارهٔ ۱۶۲ ببزم او سخن از درد من نمی گذرد چه خلوتیست که آنجا سخن نمی گذرد گذشت دل ز دو عالم بدور روی تو لیک ازان دو سلسله خم بخم نمی گذرد نمی کشد دل تنگم بمجمعی که درو زمان زمان سخنی زان دهن نمی گذرد مقید قد و رخسار گلرخان بچمن پی نظاره سرو و سمن نمی گذرد اساس مجمع ارباب عشق ناکامیست حدیث کام دران انجمن نمی گذرد نمی رسد بحظوظ سرور روحانی کسی که از سر حظ بدن نمی گذرد دمی نمی گذرد بر فضولی بی دل که در دلش غم آن سیمتن نمی گذرد * * * شمارهٔ ۱۶۳ تا باد پرده از رخ آن سیمبر فکند رسم صبوری از دل عشاق بر فکند دور از رخ تو سوخت جگر این چه آتشست کز چشم بر گرفت هوا در جگر فکند بودم اسیر خال تو خط نیز بر دمید حسن رخت مرا ببلای دگر فکند هر نور کآن نگشت بنظاره تو صرف آن را چو اشک مردم چشم از نظر فکند مردم مگو سیاهی داغیست کز دلم بر داشت موج خون و درین چشم تر فکند صیت و صدای سیل سرشکم که شد بلند آوازه جمال تو در بحر و بر فکند خاک درت نکرد فضولی مقام خود او را بدین گناه فلک در بدر فکند * * * شمارهٔ ۱۶۴ جان بیرون رفته را بویت به تن می‌آورد مرده را ذوق کلامت در سخن می‌آورد هست شبنم یا نسیم صبح با ذکر لبت غنچه‌ها را آب حسرت در دهن می‌آورد زلف پرچین برگشا تا بر خطا قایل شود آنکه رنجی می‌برد مشک از ختن می‌آورد سوی شیرین جوی شیر از بیستون هر صبح و شام سیل سیلاب سرشک کوهن می‌آورد بوی گل گر از چمن بیرون رود بی‌وجه نیست بلبل گم‌گشته را سوی چمن می‌آورد سرورا نسبت به نخل قامت خوبان مکن نخل قامت میوه سیب ذقن می‌آورد در غم آن قامت و عارض فضولی هرکه مرد تا قیامت خاک او سرو و سمن می‌آورد * * * شمارهٔ ۱۶۵ دوشم انیس خلوت گرمابه یار شد هر موی بر تنم مژه اشکبار شد آب حیات من بزمین قطره قطره ریخت صرف ره محبت آن گلعذار شد پیکان او که در تن سوزان نهفته بود بگداخته ز هر طرفی آشکار شد جسمم ز تاب شعله شمع جمال تو سر تا قدم پر آبله آبدار شد پیرایه خواست حسن طرب رشته تنم از بهر حلیه تار در شاهوار شد از درج تن بهر سر مو صدهزار در شکرانه وصال به محفل نثار شد تنها نه اشک ماست فضولی روان ازو هر کس که دید سرو قدش بی قرار شد * * * شمارهٔ ۱۶۶ نشاطم می‌کشد چون از تنم پیکان برون آید که شاید دامن پیکان گرفته جان برون آید نخواهم ماند زنده چون نجاتم دادی از هجران بمیرد هر شرر کز آتش سوزان برون آید غباری کان مقیم درگهت تا شد نمی‌خواهد که گردد آدم وزان روضه رضوان برون آید بهر چشمی که آید همچو دود از اشک تر سازد سیه‌بختی که او از آتش هجران برون آید به یاد غنچه خندان او مردم عجب نبود که از خار مزاحم غنچه خندان برون آید نخواهد برد وقت مرگ اجل از سینه‌ام جز غم به خانه هرچه باشد چون بکاوند آن برون آید فضولی هست در دل تیر او بسیار می‌ترسم که با سیلاب خون از دیده چون مژگان برون آید * * * شمارهٔ ۱۶۷ ز سروت سایه گر بر من اندوهگین افتد به سر بردارم و نگذارم آن را بر زمین افتد مرا بالای هم صد تیغ اگر بر سر زنی زان به که کردی رنجه و از تندیت چین بر جبین افتد ز صید مرغ دل هر سو مهیا می شود دامی ترا هر گه گره بر گیسوان عنبرین افتد دلم گم گشت و قدم شد دو تا در دست غم ماندم بچاک سینه همچون خاتمی کز وی نگین افتد مقابل داشت خود را عکس در آیینه با رویت چه بی شرمیست این یارب ببند آهنین افتد سواد دیده را مشگل توان برداشت از لعلش ندارد راه رستن چون مگس در انگبین افتد فضولی شوق آن بت را درون سینه جا کردی نترسیدی که ناگه رخنه‌ات در کار دین افتد * * * شمارهٔ ۱۶۸ در آینه چو عکسم بر صورتم نظر کرد بر دیده تر من او نیز دیده تر کرد آیینه نیست چون من در رسم عشقبازی گر دور شد ز یاری او را ز دل بدر کرد از رشک یا بمیرم سر بر نداشت از خاک هر گه که سایه با من در کوی او گذر کرد چون سایه بر ندارم از خاک کوی او سر شاید که زان سر کو خاکی توان بسر کرد امشب بحال زارم می کرد شمع گریه گویا که در دل او سوز دلم اثر کرد آیینه را ز غیرت دیدن نمی توانم خود را چو بر خدنگ مژگان او سپر کرد از صبر بر نیاید چون کار ما فضولی در کار خویش باید اندیشه دگر کرد * * * شمارهٔ ۱۶۹ دل که از نرگس او چشم نگاهی دارد گر نیابد چه عجب بخت سیاهی دارد جای آن هست که چشمم از همه عالم بندد پاک چشمی که نظر بر رخ ماهی دارد در ره عشق تو تا مرده نلافم ز وفا بی طریقی نکنم عشق تو راهی دارد چون نسوزد دل سودازده در آتش هجر طلب وصل تو کردست و گناهی دارد زنده آب حیات و دم عیسی سهل است زنده آنست که او اشکی و آهی دارد ملک دل نیست مناسب که بماند ویران از چه معمور نباشد چو تو شاهی دارد نیست بی درد غم و غصه فضولی نفسی خسرو کشور عشق است سپاهی دارد * * * شمارهٔ ۱۷۰ هر که چراغی ز برق آه ندارد در شب هجران سوی تو راه ندارد هر که ندارد دلی چو آینه زاهن در رخ تو تاب یک نگاه ندارد هر که ندارد سرشک و آه دمادم دعوی عشق ار کند گواه ندارد بی تو سراسیمه اند عقل و دل و جان همچو سپاهی که پادشاه ندارد طالب وصل است دل و لیک دمادم تاب ملاقات گاه گاه ندارد مهر تو کردست چون هلال قدم را آنکه تو داری نه مهر ماه ندارد از غم و اندوه روزگار فضولی جز در پیر مغان پناه ندارد * * * شمارهٔ ۱۷۱ ماه من کز لعل لب کامی به هر ناکام داد خواستم من نیز کام خود مرا دشنام داد برد هوشم را بدشنامی لبش یا ساقی بهر مستی از می تلخی مرا یک جام داد مضطرب بودم که آیا چیست قدرم پیش او اضطرابم را بدشنامی لبش آرام داد مردم از ذوقی که در دشنام آن لب یافتم جان فدای نشأه کان باده گلفام داد چیست جرم من که مخصوصم بداغ هجر کرد آنکه بر خوان وصال خود صلای عام داد بس که هوشم برد گفتارش ندانستم که او وعده کشتن مرا یا مژده انعام داد با فضولی محنت ایام را کاری نماند بی خودی او را نجات از محنت ایام داد * * * شمارهٔ ۱۷۲ طعنه اغیار بهر یار می باید کشید یار باید طعنه اغیار می باید کشید هیچ یاری بی جفای طعنه اغیار نیست بهر یک گل محنت صد خار می باید کشید هیچ مقصودی میسر نیست بی آزار دل بهر هر مقصود صد آزار می باید کشید تا بدست آرد مسافر از منافع اندکی در سفرها محنت بسیار می باید کشید دیدن آغیار با یارست نوعی از بلا عاشقان را این بلد ناچار می باید کشید ترک کار عاشقی باید گرفتن بعد ازین چند سرگردانی این کار می باید کشید گر میسر هم شود عشاق را دیدار یار انتظار وعده دیدار می باید کشید محنت عالم فضولی کرد ما را تنگدل پا ازین ویرانه خونخوار می باید کشید * * * شمارهٔ ۱۷۳ یار از عاشق نمی باید که پروا شود تا نه عاشق درد دل گوید نه او رسوا شود ما دهان یار را از غنچه بهتر گفته ایم غنچه هم این حرف خواهد گفت گر گویا شود ماه من چون تو ملک خویی پری رخساره نیست در روی زمین حالا مگر پیدا شود میل پنهان تو با من هست عین لطف لیک آه ازان لطفی کزو اظهار استغنا شود تو کشیدی تیغ و من صد سیل بگشادم ز چشم شد مقد غالبا عالم خراب از ما شود پر غم او شد دل از ناصح مرا سودی نماند غم مگر بیرون شود تا پند او را جا شود پیش بی دردان فضولی سر بپای او منه احتیاطی کن مبادا فتنه بر پا شود * * * شمارهٔ ۱۷۴ تا مرا سودای شمع عارضت در سر نبود سینه ام سوزان دلم صد پاره چشمم تر نبود در گریبان دلم روزی که عشقت دست زد هستیم را جز لباس نیستی در بر نبود جان من روزی که شوق جوهر تیغ تو داشت در جهان نام و نشان از جسم و از جوهر نبود از ازل تنها مرا شد درد تنهایی نصیب غالبا این درد را قابل کسی دیگر نبود در جهان جز عاشقی کاری نکردم اختیار چون کنم نسبت بمن کاری ازین بهتر نبود هیچگه غمخانه ام را سیل خون نگشاد در کز بلا صد خیل بهر دیدنم بر در نبود پیش ازین حال فضولی را نمی دیدم خراب در دل او غالبا درد و غم دلبر نبود * * * شمارهٔ ۱۷۵ گاه لطفی می‌نماید گه جفایی می‌کند شوخی آن طفل هردم اقتضایی می‌کند آه ازآن نورس که گه رخ می‌نماید گاه زلف هرزمان ما را گرفتار بلایی می‌کند هر طرف صد مبتلا دارد ولی از سرکشی او کجا پروای حال مبتلایی می‌کند کار من عشقست جز کویت ندارم هیچ‌جا هرکسی تدبیر کار خود ز جایی می‌کند وعده مهر و وفا تا کی دهد آن تندخو وقت شد گر وعده خود را وفایی می‌کند خون شود یارب که بربودست صبر و طاقتم دل که هر دم آرزوی دلربایی می‌کند حاکم تقدیر در هر کار حکمی کرده است هرکه می‌گیرد خلاف او خطایی می‌کند بنده لعل لب یارم فضولی کان طبیب درد دل در هرکه می‌بیند دوایی می‌کند * * * شمارهٔ ۱۷۶ آمد صبا وزان گل نورس خبر نداد تسکین آتش دل و سوز جگر نداد بنمود رخ ولی نظری سوی من نکرد فریاد ازان نهال که گل کرد و بر نداد می خواستم بگریه کنم با تو شرح راز حیرت بگریه رخصت این چشم تر نداد امشب بدیده خواست کشد رخت خویش خواب سیل سرشک دیده باو رهگذر نداد خوش آنکه داد جان بتو در اول نظر با نالهای زار ترا درد سر نداد امید داشتم که ز وصل تو بر خورم نخل امید غیر ندامت ثمر نداد از من مجو قرار فضولی بهیچ باب چون بخت بد رهم سوی آن خاک در نداد * * * شمارهٔ ۱۷۷ کار من در عاشقی جز با غم یاری نماند گو برو عقل از سرم با او مرا کاری نماند رفت مژگانم بسیل اشک از اطراف چشم در ره خیل خیال گلرخان خاری نماند عاشقان را تیغ بی صبری ز دام غم رهاند جز دل زار گرفتارم گرفتاری نماند خواهدم افکند ضعف از پا چنین کز سیل اشک در فضای دهر بهر تکیه دیواری نماند هر که بود از صحبت دلگیر من دامن کشید همدمم در بزم غم جز ناله زاری نماند با که بنمایم متاع خویش در بازار دهر جوهر اسرار معنی را خریداری نماند شد فضولی نقد عمرم صرف در ایام غم بهر اظهار غم ایام غمخواری نماند * * * شمارهٔ ۱۷۸ دل درون سینه دردت را به جان می‌پرورد ذوق می‌بیند ازآن هردم ازآن می‌پرورد عاقبت معلوم شد بهر سکانت بوده است این که جسم ناتوانم استخوان می‌پرورد لعل اشک لاله‌گون پرورده چشم منست کی بدین رونق بود لعلی که کان می‌پرورد چون نریزد با خیال خط او چشمم سرشک سبزه دارد بآن آب روان می‌پرورد چون قدت ناید اگر سازد بدین عالم روان هر نهالی را که رضوان در جنان می‌پرورد نعمت دنیا به جاهل گر رسد نبود عجب هست عادت طفل را لطف زنان می‌پرورد دیده و دل را فضولی می‌دهد خون از جگر دشمنان خویش را بنگر چه سان می‌پرورد * * * شمارهٔ ۱۷۹ گر بند بند ما چو نی از هم جدا کنند به زانکه در غمت ز فغان منع ما کنند خوبان نمی کنند وفایی بعاشقان خوبند بهر آنکه همیشه جفا کنند بینند روی شاهد مقصود اهل دل گر توتیای دیده ازان خاک پا کنند جان نیست جز امانت تو نزد عاشقان وقتست جان من بتو یک یک فدا کنند امروز دیده اند ترا زاهدان شهر فردا نماز خود همه باید فضا کنند در حیرتم که راهروان طریق عقل خود را اسیر دام تعلق چرا کنند اهل وفا نیند فضولی پری رخان هرگز طمع مدار که با تو وفا کنند * * * شمارهٔ ۱۸۰ بی وجه نمی گریم گریه سببی دارد بر حال دلم گریان حال عجبی دارد آن شوخ کمان ابرو با من نزند حرفی افکند بابرو چین گویا غضبی دارد تا زنده بود هرگز از جان نکشد منت هرکس که بدل ذوقی از نوش لبی دارد جنت طلبد زاهد ما روضه کویت را از بخت بقدر خود هرکس طلبی دارد از حال دلم بی خود ای شمع چه می پرسی دور از مه رخسارت روزی چو شبی دارد پا کرده ز سر آید هر دم بسر کویت طفلست در اشکم اما ادبی دارد خوانند فضولی را گه عاشق و گه عارف مشهور جهانست او هر جا لقبی دارد * * * شمارهٔ ۱۸۱ حبیب درد دلم را دوا نخواهد کرد ترحمی بمن مبتلا نخواهد کرد چو تیر تا نفتد دور ازان کمان ابرو رقیب در دل ما هیچ جا نخواهد کرد کمست مهر بتان آن قدر که گر همه را کنند جمع بیک کس وفا نخواهد کرد بتی که حال دل زار عاشقان داند بعاشقان جفاکش جفا نخواهد کرد گر افکند بگریبان دل غمت صد چاک ز دست دامن عشقت رها نخواهد کرد هلاک ما مطلب زانکه در ره عشقت کسی ز اهل وفا کار ما نخواهد کرد ز باغ وصل فضولی گلی نخواهد چید کسی که صبر بداغ بلا نخواهد کرد * * * شمارهٔ ۱۸۲ دل اغیار بر من از غم جانانه می‌سوزد ز جور آشنا بر من دل بیگانه می‌سوزد اگر سوزد دل پروانه خواهد بر زبان آرد زبان شمع را سوز دل پروانه می‌سوزد نزد ای شمع در فانوس آتش سوز بسیارت نه ای  چون من ، که کمتر آتشِ من خانه می‌سوزد ز برق آه دل غافل مباش از سینه‌ام ای جان برون کش رخت خود امشب که این ویرانه می‌سوزد سرشکم قطره قطره ز آتش دل محو می گردد دریغ از خرمن عمرم که دانه دانه می سوزد شبی افسانه شوق تو می‌گفتند در مجلس مرا چون شمع هر شب شوق آن افسانه می‌سوزد فضولی نیست غمخواری دل ویرانه را شب‌ها به جز داغی که هردم بر دل دیوانه می‌سوزد * * * شمارهٔ ۱۸۳ لطیفست آن پری آن به که از مردم نهان آید مبادا گر فتد نور نظر بروی گران آید بسوز ای آتش دل استخوان سینه را یک یک مبادا تیر آن ابرو کمان بر استخوان آید رود صد آه من تا آسمان هر دم وزان هریک بلایی گردد و بر جان من از آسمان آید شدم محروم تا حدی که نگذارد مرا حیرت که وصل دوست در دل بگذرد یا بر زبان آید پی دفع رقیب از آه دل یک دم نیم خالی یکی از صد هزاران تیر شاید بر نشان آید بمردن رست دل از جان و آمد جانب کویت ز جان بگذشت از دست غمت تا کی بجان آید فضولی نقد جان کردی نثار مژده وصلش چه خواهی کرد گر ناگاه آن سرو روان آید * * * شمارهٔ ۱۸۴ خوش آنکه غم سیم‌بری داشته باشد وز غم همه‌دم چشم تری داشته باشد صاحب‌نظر آنست که چون چشم گشاید با ماه‌لقایی نظری داشته باشد ثابت‌قدم آنست که غافل ننشیند در کوی محبت گذری داشته باشد هر بی‌خبری را چه کنم بنده آنم کز حال دل من خبری داشته باشد با هیچ هنر نیست پسندیده من کس گر عشق بورزد هنری داشته باشد سهلست فراغت سگ آنم که همیشه غمگین‌دل و خونین‌جگری داشته باشد جان نذر غم عشق تو کردست فضولی حاشا که خیال دگری داشته باشد * * * شمارهٔ ۱۸۵ گفتمش دل ز غمت زار و حزین می‌باید گفت آری سخن اینست چنین می‌باید گفتمش چشم تو در گوشه ابرو چه خوشست گفت پاکیزه‌نظر گوشه‌نشین می‌باید گفتمش بهر چه از من بربودی دل و دین گفت شیدای بتان بی دل و دین می‌باید گفتم افتاده خود را به چه سان می‌خواهی گفت رسوا شده روی زمین می‌باید گفتمش نور خدا در مه رویت پیداست گفت پیداست ولی چشم یقین می‌باید گفتم از چین سر زلف خودم تاری بخش گفت این دلشده را نافه چین می‌باید گفتمش هست فضولی ز غلامان درت گفت کو شاهد او داغ جبین می‌باید * * * شمارهٔ ۱۸۶ می‌کنم اظهار غم ساقی شرابم می‌دهد بی‌توقف هرچه می‌گویم جوابم می‌دهد چون بیفشاند ثمر تحریک می‌یابد درخت چون نریزم اشک دوران اضطرابم می‌دهد من به خود سرگشته عالم نیم دوران چرخ رشته کرده مرا از ضعف تابم می‌دهد چون تو در هر تیر پیکانی ندارد چرخ دون می‌زند صد تیر تا یک قطره آبم می‌دهد گر ننوشم باده گلگون ملالم می‌کشد ور بنوشم طعنه زاهد عذابم می‌دهد گاه رندم گاه زاهد وه نمی‌دانم چرا انقلاب چرخ چندین انقلابم می‌دهد در ضیافت‌خانه دوران فضولی شاکرم دیده پرخون شرابم، دل کبابم می‌دهد * * * شمارهٔ ۱۸۷ نظر بازی که حیران رخ آن سیمتن باشد نمی خواهم که بینم از حسد گر چشم من باشد گهی از داغ می سوزم گهی از درد می نالم چه خوش باشد که در عشقت مرا نه جان نه تن باشد سرم را هست سودای خطت تا هست سر بر تن مرا عشق تو در جانست تا جان در بدن باشد چه فرق از صورت دیوار تا شیرین اگر شیرین چو صورت غافل از سوز درون کوهکن باشد بسبزه می دهد جان عاشق روی تو می سازد نمی خواهم که سایه با تو در سیر چمن باشد چو بلبل را گره از کار نتواند که بگشاید چه سود ار غنچه را دندان ز شبنم در دهن باشد ندارد ذره در دل اثر افسانه زاهد فضولی درد دل باید که ذوقی در سخن باشد * * * شمارهٔ ۱۸۸ رنجیدم از دل خواهمش زلف ستمکاری برد گردد هزاران پاره و هر پاره را تاری برد تنها نه یار من همین با من ندارد یاری یاری نمی بینم که او غم از دل یاری برد خونی که در دل داشتم با خاک کویش ریختم تا کی دل بی طاقتم هر جا رود باری برد پیش چراغ ای شمع جولان مکن مپسند دل هر دم ز بهر سایه ات رشکی ز دیواری برد آن غمزه را رخصت مده کز عشوه سازی هر زمان آزار شیدایی دهد آرام افکاری برد بر خود خیال زیستن بسته دل بی خود ولی مشکل که آن خونخواره جان از چون تو خونخواری برد شادم فضولی زان که ره بردم به خاک کوی او خوش آنکه شیدا بلبلی راهی به گلزاری برد * * * شمارهٔ ۱۸۹ چو پاره پاره دل از دیده ترم افتد هزار شعله آتش به بسترم افتد نیاورم بنظر آفتاب را ز شرف دمی که دیده بدان ماه پیکرم افتد زند بدامن من آفتاب دست ز قدر گهی که سایه آن سرو بر سرم افتد خوشم بکنج غم و بی کسی که باشم من که ره ببزم بتان سمنبرم افتد بدست اخترم ای کاش برق آتش آه رسد بچرخ شب غم در اخترم افتد بیاد لعل تو آتش فتاد در جگرم که آتشی بدل درد پرورم افتد بهیچ باب فضولی قرار نیست مرا مگر دمی که گذر سوی آن درم افتد * * * شمارهٔ ۱۹۰ ناله گره از رشته کارم نگشاید کار دلم از ناله زارم نگشاید مشکل که گشاید گره از کار دلم بخت تا شانه خم زلف نگارم نگشاید دولت نگشاید در اقبال برویم تا باد نقاب از رخ یارم نگشاید آسودگیم نیست ازین مرحله تا بخت بر خاک سر کوی تو بارم نگشاید شوق سر کوی تو غم روی تو دارم دور از تو دل از باغ و بهارم نگشاید با دل مسپارید بخاکم دم مردن تا خون نزند موج و مزارم نگشاید از خار امل غنچه مقصود فضولی شرطست که تا اشک نبارم نگشاید * * * شمارهٔ ۱۹۱ گر فلک با تیغ کین بر سینه ام چاک افکند دل ز چاک سینه ام آتش بر افلاک افکند خاک را بر سر توان برداشت از راه شرف هر کجا آن سرو قامت سایه بر خاک افکند پاک کن دل را ز آلایش که سوز عشق را هست این عادت که پرتو بر دل پاک افکند در دل و جان شوق لعلت را نهفتم آن منم کاتشی را تا کند پنهان بخاشاک افکند از کمال ضعف من نبود عجب گر هستیم اختلافی در میان اهل ادراک افکند چون دهد ناصح مرا از گریه تسکین در غمت خاک راهت را مگر در چشم نمناک افکند چون نگه دارد فضولی شیشه دل را درست زین همه سنگی که آن بدخوی بی باک افکند * * * شمارهٔ ۱۹۲ نه تنها جان من دردی ز گل رخساره دارد جگر هم پاره زان درد دل هم پاره دارد ز خورشیدست روشن تر رخت حیران آن چشمم که بر خورشید آن رخ طاقت نظاره دارد بسی فرقست زان سرو سهی ای باغبان با گل کجا مانند او گل نرگس خونخواره دارد چه گونه می توانم کرد نسبت با تو لیلی را تو صد آواره داری او همین آواره دارد سرشک و داغ این سرگشته را بین گر نمی دانی که گردون بلا هم ثابت و سیاره دارد بعرفان می تواند رست مرد از حیله دانا چه پروا عارف از مکر زن مکاره دارد به جان دادن فضولی در غم او چاره خود کن مگو بیمار این غم غیر مردن چاره دارد * * * شمارهٔ ۱۹۳ دل که سوزان بود خندان از رخ آن ماه شد آنچنان کآتش گل از فیض خلیل الله شد سینه تنگم دل خون گشته را در حبس داشت زخم پیکانت ز بهر جستن او راه شد در زنخدانت دلم از قید نام و ننگ رست مخلص یوسف ز یاران مخالف خواه شد داد رخت شادمانی را بسیلاب سرشک تا دل محزونم از ذوق غمت آگاه شد سوی من ره یافت هر محنت که ره گم کرده بود تا شب تاریک من روشن ز برق آه شد قد کشیدی دیده را تاب تماشایت نماند خلعت نور نظر بر قامتت کوتاه شد کعبه ملکست و ملت درگه پیر مغان قدر دارد تا فضولی خاک این درگاه شد * * * شمارهٔ ۱۹۴ دل اسیر خم گیسوی تو شد دیده حیران مه روی تو شد تن چون موی مرا هر سر مو بسته سلسله موی تو شد سبب رغبت محراب مرا میل طاق خم ابروی تو شد باعث شوق طواف حرمم نسبت خاک سر کوی تو شد اشکم از هر مژه هر گوشه روان بهوای قد دلجوی تو شد خضر گویند بقا یافت مگر کشته غمزه جادوی تو شد شکوه ها داشت فضولی ز بتان تو چه کردی که دعاگوی تو شد * * * شمارهٔ ۱۹۵ بخاک بنده رحم ای دلربا از تو نمی آید تو سنگین دل بنی کار خدا از تو نمی آید چه سنگین دل کسی کز ناله و آهم نمی ترسی ز سنگ خاره می آید صدا از تو نمی آید طریق مهربانی خوب می باشد ز محبوبان تو هم محبوبی این خوبی چرا از تو نمی آید نمی آری ترحم بر من و سویم نمی آیی ترا دانسته ام این کارها از تو نمی آید سوی ما نامه می خواستم هر لحظه بفرستی چه حاصل آنچه می خواهیم ما از تو نمی آید وفای خود مگر صرف رقیبان کرده ای گل که من جستم بسی بوی وفا از تو نمی آید فضولی بگذر از قید ورع می نوش و رندی کن طریق زهد و آیین ربا از تو نمی آید * * * شمارهٔ ۱۹۶ جای ما کوی تو خواهد بود تا خواهیم بود خاک آن کوییم گر سر بر فلک خواهیم بود دلبرم طفلست و روز افزون جمالش آه اگر محنت من هم بقدر حسن او خواهد فزود قدر محبوبان نمی داند کسی بهتر ز ما لیک قدر ما نمی دانند محبوبان چه سود ساخت ما را دور با رخسار زرد و اشک آل زان خط سبز و سر زلف سیه چرخ کبود بر فکند از خلق رسم سجده بت را رخت رخ نمودی بر بتان پیش تو واجب شد سجود شوق زلف او به داغ دل نرفت از سینه‌ام بر نیاورد این همه آتش ازین خاشاک دود سالک راه عدم گشتم بفکر آن دهان عاشقی چون من نمی‌آید فضولی در وجود * * * شمارهٔ ۱۹۷ سر مکش از من که از من دردسر خواهی کشید هر دم از آه من آزار دگر خواهی کشید چارهٔ بیداریم کن ور نه از افغان من محنت بیداری از من بیشتر خواهی کشید برنخواهم داشتن ای شمع چشم از قامتت گر تو میل آتشم بر چشم تر خواهی کشید انتظاری می کشم عمریست تا دانسته‌ام کآفتابی تیغ بر اهل نظر خواهی کشید سینه را پیش از گریبان چاک خواهم زد اگر دامن از دست من خونین جگر خواهی کشید خوش دلم زین رهگذر گر لطف می‌آیی برم آه اگر روزی قدم زین رهگذر خواهی کشید محنت خوبان فضولی نیست در دنیا همین روز محشر هم عذابی زین بتر خواهی کشید * * * شمارهٔ ۱۹۸ به درد و محنت بسیار ما را یار می‌داند ولی کم می‌کند اظهار آن بسیار می‌داند مگو با من چه ربطیست این که با دلدار دارد دل که آن سریست دل می‌داند و دلدار می‌داند ازو دیدم وفا تا گریه شد کارم بحمدالله فتاده با کسی کارم که قدر کار می‌داند به مقدار محبت می‌نماید لطف با هرکس غلام طبع آن طفلم که این مقدار می‌داند بدی گر از حسد اغیار گوید پیش یار از ما چه غم چون یار ما را بهتر از اغیار می‌داند ز من پرسید محنت‌های سودای سر زلفش که اندوه شب تاریک را بیمار می‌داند فضولی راز دل را من چه حاجت بر زبان آرم چو دلبر هرچه دارم در دل افکار می‌داند * * * شمارهٔ ۱۹۹ بی تو ای عمر مرا صحبت جان نیست لذیذ شهد هر کام که باشد جهان نیست لذیذ همه دم ذکر لبت ورد زبانست مرا هیچ جلاب جز اینم بدهان نیست لذیذ باده تلخ که بی ساقی گلرخ باشد بارها تجربه کردیم چنان نیست لذیذ وعده وصل چو دادی منشان منتظرم روشنست این که حیات نگران نیست لذیذ جفا می کشدم یار مگر می داند که مرا بی قد او روح روان نیست لذیذ نیست در ساغر ایام بجز زهر جفا عاشقان را روش دور زمان نیست لذیذ داد ایام مرا شربت هر کام که هست غیر شهد الم عشق بتان نیست لذیذ شده پیر فضولی ز جهان کام مجوی زود بگذر که جهان جز به جوان نیست لذیذ * * * شمارهٔ ۲۰۰ ای مرا هر لحظه در عشق تو بازار دگر نیست بازار ترا جز من خریدار دگر هست با اغیار پنهانی ترا صد لطف و من می کشم هر لحظه از لطف تو آزار دگر از ستمکاریست پیکانی درون سینه ام وه که می خواهد برون آرد ستمکار دگر خم شد از بار غمم قامت خدا را ای طبیب رحم کن از مرهم زخمم منه بار دگر نیست ناصح کار من ترک طریق عاشقی تا مرا عشق است کار از من مجو کار دگر یار من شبهای تنهایی خیال یار بس ترک جان کردم نمی باید مرا کار دگر چاکها دارد گریبانم فضولی همچو گل بس که هر دم می خلد بر سینه ام خار دگر * * * شمارهٔ ۲۰۱ یار خواهی دلا ز جان بگذر از همه هستی جهان بگذر در جهان گر فراغتی باید از جهان و جهانیان بگذر دل منه بر سپهر خم قامت همچو تیری ازین کمان بگذر یاد گیر از سرشک و آه روش ز زمین و ز آسمان بگذر طالب یار باش و هر چه ترا باز دارد ازان ازان بگذر یک دل و یک زبان و یک رو باش در یقین کوش و از گمان بگذر از فضولی نصیحتی بشنو از سر تیزی زبان بگذر * * * شمارهٔ ۲۰۲ می کشد زارم ببازی هر زمان طفلی دگر کرد دل بازیچه طفلان مرا پیرانه سر اشک می ریزم چو از طفلان مرا سنگی رسد چون نهال بارور کز سنگ می ریزد ثمر نورسان را تا بفرزندی گزیدم در جهان رسم شد فرزند را مهری نباشد بر پدر چشم من چون مردم بی مایه طفل اشک را متصل می پرورد اما بصد خون جگر گاه در دل می کند آن طفل گه در دیده جا نیست او را ذره از آب و از آتش حذر عالم از سیل سرشکم شد خراب اما چه سود دلبرم طفلست و او را نیست از عالم خبر عاریند از حسن روزافزون جوانان وین سبب هست میل دل فضولی را به طفلان بیشتر * * * شمارهٔ ۲۰۳ خواهم چو سایه افتم دنبال آن سمنبر هر جا که او نهد پا من جای پا نهم سر او چون منی ندارد من نیز همچو اویی من عاشق بلاکش او دلبر ستمگر دیدم گل رخت را بر جور دل نهادم پیداست کین شکوفه آخر چه می دهد بر من ابر اشکبارم تو غنچه شکفته خنده تراست لایق گریه مراست در خور در دست تیغ داری در لعل شهد راحت یا کار سازیم کن یا کام من برآور از دل نبود نامی بر صفحه وجودم روزی که روزیم شد از خون دل مقرر بگذشت عمر و ما را هرگز فضولی از دهر کاری نیافت سامان کامی نشد میسر * * * شمارهٔ ۲۰۴ می دهد زاهد به ما هر لحظه آزار دگر گرچه ما کار دگر داریم او کار دگر کس نمی یابم باو اظهار درد دل کنم نیست در دام بلا چون من گرفتار دگر در جهان ای بی‌بدل این فتنه‌ها تنها ز تست آه اگر پیدا شود مثل تو خونخوار دگر مرهم زخم دلم موقوف کردی بر اجل کردی این ویرانه را محتاج معمار دگر این نمازم بس بود کز سجده آن ابروان سر چو بردارم بسجده سر نهم بار دگر با که گویم حال بیداری شبها چون کنم هم مگر با آن که جز او نیست بیدار دگر در ره یاری که دارم به که ترک سر کنم چند گیرم چون فضولی هر زمان یار دگر * * * شمارهٔ ۲۰۵ ای جمالت ز گل گلشن جان رعناتر هر چه رعناتر ازان نیست ازان رعناتر سرو دیدیم بسی در چمن حسن ولی نیست سروی ز تو ای سرو روان رعناتر در گلستان لطافت نشکفته‌ست گلی ز تو ای سرو قد غنچه دهان رعناتر ز جهان مهر جمال تو گزیدم چه کنم تویی از جمله خوبان جهان رعناتر همه سرو قدان باد فدای قد تو که تویی از همه سرو قدان رعناتر نیست پاکیزه تر از خاک درت باغ جنان نیست حوری ز تو در باغ جنان رعناتر جای بر چشم ازانست فضولی مژه را که شد از خون دلم در غم آن رعناتر * * * شمارهٔ ۲۰۶ سوخت دل صد قطره خون در چشم تر دارد هنوز مرد آتش شعله با صد شرر دارد هنوز چشمها بگشاده بر رویم ز خوناب جگر بر نگشته دل ز من با من نظر دارد هنوز داغهای تازه از جسم ضعیفم کم نشد الله الله این درخت خشک بردارد هنوز برکشیدم آه لیکن درد دل تسکین نیافت تیر بیرون رفته پیکان در جگر دارد هنوز خالی از تصویر مجنون نیست لوح روزگار نیست چون من او درین عالم اثر دارد هنوز گفتم ای بی درد در عشق تو بیخود گشته ام گفت عاشق نیست این از خود خبر دارد هنوز شد دو تا قد فضولی از غم گردون ولی میل ابروی بتان سیمبر دارد هنوز * * * شمارهٔ ۲۰۷ خاک شد جسم و غمت مونس جانست هنوز سوخت دل جان به جمالت نگرانست هنوز حسنت از زینت خط رنگ دگر یافت ولی در دل ما غم عشق تو همانست هنوز اثری در دل پر سوز ز خونابه نماند چشم بر یاد تو خونابه فشانست هنوز بی نشان گشت تن خاکیم از ضعف ولی هدف ناوک آن سرو روانست هنوز غم مرا سوخت منه پای بخاکستر من که درو آتش صد درد نهانست هنوز نقش شیرین بشد از لوح مزار فرهاد ذکر لعل تو مرا ورد زبانست هنوز ز فضولی روش دین مطلب ای ناصح که اثیر الم عشق بتانست هنوز * * * شمارهٔ ۲۰۸ دلم از عشق تو رسوای جهانست امروز غم پنهان دلم بر تو عیانست امروز روزگار من اگر گشت سیه نیست عجب آفتاب رخت از دیده نهانست امروز مدتی خون دلم داشت اقامت در چشم پی آن سرو سفر کرده روانست امروز دیده بودم خم گیسوی تو امشب در خواب این که دارم دل آشفته ازانست امروز دوش دل گوشه چشمی ز تو در یافته بود بهمان گوشه چشمی نگرانست امروز ز می و مغبچه یارب چه طرب یافته است که دلم معتکف دیر مغانست امروز دوش کردند سکان منع فضولی ز درت سبب اینست که با آه و فغانست امروز * * * شمارهٔ ۲۰۹ دلا بمهر رخش دیده پر آب انداز ترست پرده چشمت بآفتاب انداز صبا که گفت که حرفی ز بی قراری ما بگوی آن گل تر را در اضطراب انداز نقاب کرد تن خاکیم ز چهره جان گرت هواست که افتد ز رخ نقاب انداز میانه من و تو هستی منست حجاب بیا و آتشی از رخ برین حجاب انداز چه می دهی از سر التفات دل برقیب سگی ست ، جانب او سنگ اجتناب انداز شدم خراب ز بی رحمی تو رحمی کن گهی ز لطف نظر بر من خراب انداز چه کار تست فضولی قبول قید ورع ترا که گفت که خود را درین عذاب انداز * * * شمارهٔ ۲۱۰ دل اسیر لعل آن گلبرگ خندانست باز کار من از دست دل چاک گریبانست باز گل دریده پیرهن بلبل فتاده در فغان آن گل نورس مگر در سیر بستانست باز بست جانان صد گره بر زلف و اهل درد را صد گره زان صد گره بر رشته جانست باز حیرت حالم ترا کردست غافل از حجاب عالمی را چشم بر روی تو حیرانست باز مرغ دل را گر نه بگشادست تا دست صبا وه چه واقع شد چرا زلفت پریشانست باز حقه لعل شکربارت شد از چشمم نهان این نشان حقه بازیهای دورانست باز مگذران عمر گرامی را فضولی در خطا گرچه می دانی در امید غفرانست باز * * * شمارهٔ ۲۱۱ شمع بزم بهجتم مهر مه روی تو بس مطلع خورشید اقبالم سر کوی تو بس همچو نافه در سرم سودای مشک خشک نیست نافه عطر دماغم عقد گیسوی تو بس بهر طاعت هر کسی را هست رو در قبله قبله من گوشه محراب ابروی تو بس از رقیبان هست مستغنی حریم درگهت مانع وصل تو بیم تندی خوی تو بس آرزوی بهره دیگر ندارم از حیات حاصل عمرم هوای قد دلجوی تو بس چون دهانت گر کند عالم تقاضای عدم عالمی را یک نظر از چشم جادوی تو بس می فزاید زهر دشنام تو ذوق اهل دل بهر دشنام تو اهل دل دعاگوی تو بس چشم گر بستست از عالم فضولی دور نیست در نظر او را خیال روی نیکوی تو بس * * * شمارهٔ ۲۱۲ غمت روز تنهاییم یار بس شبم هم نفس ناله زار بس مرا مایه خرمی روز غم دل خسته و جان افکار بس چه کار آیدم قیدهای دگر دلم بسته زلف دلدار بس سریر سلامت چه جای منست مقامم سر کوی خمار بس ندارم بکار جهان هیچ کار مرا ترک کار جهان کار بس چه حاجت بتیغ از پی کشتنم نگاهی ازان چشم خونخوار بس فضولی ز لذات عالم مرا همان نشئه ذوق دیدار بس * * * شمارهٔ ۲۱۳ چیده ایم از اختلاط خلق دامان هوس نه کسی پروای ما دارد نه ما پروای کس عاشقان دارند شوق گلرخان نه زاهدان گل به بلبل می زند آتش نه در هر خار و خس مردم چشمم ز مژگان اشک می ریزد ولی آب دریا کم نمی گردد بمنقار مگس عزلتی دارم که در خلوت سرای بی کسی با مسیحا هم نمی خواهم که باشم همنفس عمر شد آخر دلا از ناله کردن در گذر راه چون طی گشت باید گر فغان افتد جرس نیستم بلبل که هر ساعت سرایم بر گلی اهل توحیدم گلی دارم درین گلزار و بس می رسد فریاد من هر شب فضولی بر فلک گرچه رو آن مه نمی گردد مرا فریادرس * * * شمارهٔ ۲۱۴ نه من مقید آن سرو گلعذارم و بس هوای او همه دارند من ندارم و بس اگر چه ماه و شان زیر چرخ بسیارند میانه همه آن مهوش است یارم و بس ز قد و خال و خط و چهره نیست گریه من خراب کرده آن چشم پر خمارم و بس سواد مردم چشمم ببین خیال مکن که هست داغ غمت در دل فکارم و بس ز آفتاب رخش روشنست روز همه همین من از غم او تیره روزگارم و بس تو نیستی چو من ای شمع در غم رخ او من اشکبارم و نالان نه اشکبارم و بس فضولی از همه خلق گشته نومید به لطف شاه ولایت امیدوارم و بس * * * شمارهٔ ۲۱۵ ز عشقت ناله زاری که من دارم ندارد کس همین بس کار من کاری که من دارم ندارد کس چه باشد گر نباشد دردی و داغی چو من کس را نگار لاله رخساری که من دارم ندارد کس ترحم می کند بر حال من هر کس که می بیند چنین بی رحم دلداری که من دارم ندارد کس بحال خود ندیدم هیچکس را در پریشانی چه حالست این مگر یاری که من دارم ندارد کس دل شادی کزان گل غیر من دارد ندارم من بدل از جور او خاری که من دارم ندارد کس ره و رسم اسیران بلا بسیار پرسیدم غم و اندوه بسیاری که من دارم ندارد کس فضولی هست وصف حسن او مضمون گفتارم از آن رو حسن گفتاری که من دارم ندارد کس * * * شمارهٔ ۲۱۶ یارب بحق حرمت رندان درد نوش ما را میفکن از نظر پیر می فروش می نیست آب دانه انگور بلکه هست خون دلی ز جور فلک آمده بجوش اخبار ساکنان سراپرده فناست هر غلغله که می رسد از جوش می بگوش باده فتاده است بجوش از خروش چنگ وز جوش باده چنگ فتادست در خروش ساقی بیار باده که بگشایدم زبان گویم ترا که از چه سبب مانده ام خموش بازار دهر را همه بر هم زدیم نیست جز باده جوهری که بریزد بنقد هوش قید علاقه هست فضولی کمال عیب زنهار پرده ز تجرد باو مپوش * * * شمارهٔ ۲۱۷ پیش تو گل از شرم سرانداخته در پیش گویا که پشیمان شده از آمدن خویش گل جای بسر دارد اگر بگسلد از خار ای گل منشین پیش رقیبان بداندیش در باغ چرا پیرهن گل شده خونین ای گل تو مگر بر رگ بلبل زده نیش چون غنچه خندان که شود گل ز دم باد ناصح ز دم سرد تو شد آتش دل بیش گر سینه شکافم دل صد پاره نماید چون غنچه چرا فاش کنم حال دل ریش چون رخ بنمودی بده از لعل لبت کام در دور گل آن به که کند کس طرب و عیش بربود دل و دین من آن غمزه فضولی فریاد ز بی باکی آن کافر بدکیش * * * شمارهٔ ۲۱۸ مرا دل ترک داد و کرد میل آن مه دلکش که دارد میل بالا شعله چون می‌خیزد از آتش پر از پیکان حسرت چون نگردد سینه چاکم که من محروم و جا در پهلوی او می کند ترکش بتندی محتسب در جام می منگر که می ترسم ز عکس تیره ات گردد مکدر باده بیغش جهان جای مکافاتست ممکن نیست نستاند دل پرخون بجای جام پر می ساقی مهوش غم و درد و بلا و محنت و اندوه و رسوایی همیشه عاشقان یک جهت را هست این هر شش مگو از نوش راحت هیچ شهدی نیست شیرین تر ز ذوق زهر محنت هم مشو غافل گهی می چش فضولی هیچ راحت بی مشقت نیست در عالم بباید ساختن با هر چه باشد خوش اگر ناخوش * * * شمارهٔ ۲۱۹ چه دعوی می‌کنی ای غنچه با لعل گهربارش چه می گویی اگر خواهند از تو لطف گفتارش مکن تصویر آن قامت مصور می شوی رسوا چه می آید ز دستت از تو گر خواهند رفتارش ز رشک او کدورتهاست ای آیینه در طبعت دل خود صاف کن تا بهره یابی ز دیدارش چه قدرست این که از هر جا قدم برداشته آن مه فتاده آفتاب و بر زمین مالیده رخسارش چو طبع نازکش آزار من خواهد منال ای دل مکن کاری که آزاری رسد از منع آزارش نجات دل ز دام غم خط او می دهد زانرو خط آزادیش خوانند دلهای گرفتارش نهفتم پیش یار از طعنه اغیار درد دل عجب درد دلی دارم که ممکن نیست اظهارش ز بهبود فضولی گر کنم قطع نظر شاید که می‌بینم نخواهد برد جان از چشم بیمارش * * * شمارهٔ ۲۲۰ جدا بودن ز یار و سوختن با داغ هجرانش بسی خوش‌تر که روز وصل دیدن با رقیبانش جدایی خواهم از جانان و غیرت آنچنین باید که خود را هم نخواهد عاشق اندر وصل جانانش نبینم سوی آن آیینه رخسار چون دارم ز عکس خار مژگانیم بر گلبرگ خندانش ندارم ذوقی از مرگ رقیبان زانکه می‌ترسم بمیرد خاک ره گردد بگیرد باز دامانش نبیند سوی من تا در نیابم راحت مردن چو می‌داند نخواهد برد جان از چشم فتانش نه من تنها نهادم سر به پای او سپردم جان هوای عشق او در هرکه هست اینست پایانش فضولی را به درد عشق واجب گشت جان دادن نمی‌دانم چه دردست این که ممکن نیست درمانش * * * شمارهٔ ۲۲۱ بکویش می روم بهر تماشای مه رویش تماشاییست از رسواییم امروز در کویش ندارم تاب تیر غمزهای آن کمان ابرو مگر سویم بتندی ننگرد تا بنگرم سویش چه حاجت با رقیبان دگر در منع من او را رقیب او بس است از هر که باشد تندی خویش گلی دارم درون دل ز غیرت کس نمی خواهم نشنید پهلوم ترسم که ناگه بشنود بویش ازان رسوا شدم کز غایت ضعف تنم در دل نگنجید و برون افتاد شوق رشته مویش قدم خم باشد ز بار غم برون شو از تنم ای جان که نتوان بود اینجا با خیال قد دلجویش فضولی چون نیابم در دل اهل محبت ره خیالی کرد ضعفم در خیال جعد گیسویش * * * شمارهٔ ۲۲۲ لاف زد پیش رخت گلبن ز گلبرگ ترش زد صبا از قهر گلبرگ ترش را بر سرش پیش خورشید رخت گل را نمی بیند جمال گرچه می‌بندد هوا از دُرِّ شبنم زیورَش گشت گل پروانه شمع جمالت ای پری نیست هر سو برگ بگرفتست آتش در پرش چند نازد با گل و بلبل چمن بگشای رخ آتشی زن در گل و بر باد ده خاکسترش مهد گلبن جای راحت نیست طفل غنچه را چون شود آسوده چندین خار دارد بسترش گل بحسن پنج روزه کرد دعوی با رخت زود باشد زین گنه از هم بریزد پیکرش برگ گل تلخست می گرداند از خورشید رنگ چون کنم نسبت فضولی با لب جان پرورش * * * شمارهٔ ۲۲۳ نیست غیر از حیرتم کاری جدا از یار خویش وه چه خواهم کرد دارم حیرتی در کار خویش کلبه احزان ما باریک شد از دود آه آه اگر روشن نسازی از مه رخسار خویش حال بیماران درد عشق را گاهی بپرس لطف فرما شربتی از لعل شکربار خویش ای که دارد حقه لعلت دوای درد دل کم مفرما التفات از عاشق بیمار خویش می رود دلدار و از من می برد دل چون کنم چون توانم زیستن دور از دل و دلدار خویش بر سر کویت فضولی گر نیایت دور نیست شرم دارد از سگت با ناله‌های زار خویش * * * شمارهٔ ۲۲۴ روی می‌تابد ز من گر ماه تابان گویمش می رود از پیشم از سرو خرامان گویمش می خورد خون دلم گر گویمش جان منی می شود از چشم من پنهان اگر جان گویمش با چنین حسنی که رشک از لطف آن دارد ملک هر که انسان گویدش نتوانم انسان گویمش ای خوش آن وقتی که گویم حال دل پیشش ولی هر چه گویم از پریشانی پریشان گویمش سجده روی بتان را کفر می خواند فقیه از مسلمانی نباشد گر مسلمان گویمش نیست در دور رخش روی زمین را خال شب با چنین رخساره چون شمع شبستان گویمش تیغ بیدادش فضولی بر من احسانیست لیک از بلای قطع می‌ترسم که احسان گویمش * * * شمارهٔ ۲۲۵ زهی جفای تو بر من دلیل رحمت خاص مرا وفای تو نقش صحیفه اخلاص مدام مطرب بزم غم توام من مست سرود ناله من کرده چرخ را رقاص خراب باده عشقت ز ننگ عقل بری اسیر حلقه زلفت ز دام قید خلاص جزای کشتن پروانه شمع را این بس که از نسیم دم صبح می رسد بقصاص بلا و درد و غمت قدر داده اند مرا که نیست قیمت هر جنس جز بقدر خواص غم تو بود مشخص مرا دمی که هنوز نداشتند تعین هیاکل و اشخاص حدیث عشق فضولی به هیچ کس مگشا درون بحر نباید که دم زند غواص * * * شمارهٔ ۲۲۶ ز جهان گردی ما دیدن یاریست غرض زین همه سیر درین دشت شکاریست غرض در سر از پرورش دیده بصد خون جگر نظری بر گل رخسار نگاریست غرض مکن ای دیده روان سوی درش سیل سرشک گر ترا از ره آن سرو غباریست غرض نه گل و لاله و سروست مرادم زین باغ گلرخی سرو قدی لاله عذاریست غرض نیست بیهوده گر اندوخته ام گوهر اشک بهر تشریف تو ترتیب نثاریست غرض چاک در سینه گر انداخته نیست ز درد بهر اندیشه غم راهگذاریست غرض همه دم کار فضولیست چو نی ناله و زار مگر از بودن او ناله زاریست غرض * * * شمارهٔ ۲۲۷ گرد گلت کشید ز عنبر حصار خط شد شاهد جمال ترا پرده دار خط بنشست گرد رشک بر آیینه ماه را تا ماه من نمود بگرد عذار خط روزم بسان شمع سیه شد ز دود آه تا سر زد از خواشی رخسار یار خط خطی نیافتیم بمضمون خط یار خواندیم از صحیفه دوران هزار خط از دل که سوخت اشک نشان ماند بر رخم چون مرده که ماند ازو یادگار خط مرده دلیم چون نخراشیم سینه را رسم مقررست بلوح مزار خط بی خط او چه سود فضولی ز زندگی درکش به حرف هستی خود زینهار خط * * * شمارهٔ ۲۲۸ به رندان از جهنم می‌دهد دایم خبر واعظ مگر مطلق ندیده در جهان جای دگر واعظ گریبان چاک ازین غم می‌کند محراب در مسجد که آب روی منبر برد با دامان تر واعظ به تفسیر مخالف می‌دهد تغییر قرآن را تمنای تفوق می‌کند با این هنر واعظ دم از کیفیت اِعراب مصحف می‌زند هردم بنای خانه دین می‌کند زیر و زبر واعظ ز کوی آن صنم سوی بهشت هشت در هردم چه می‌خواند مرا یارب که افتد در به در واعظ تنزل از مقام خود نمی‌کرد اینچنین دایم اگر در منع من می‌داشت قول معتبر واعظ فضولی نیست میل صحبت واعظ مرا زان رو که منع اهل دل کرد از بتان سیمبر واعظ * * * شمارهٔ ۲۲۹ سر می کند همیشه فدا بهر یار شمع دارد درین روش قدم استوار شمع سودای کاکل صنمی هست در سرش کز دود دل شدست سیه روزگار شمع گر نیست آتشی ز هوای تو در سرش چون من چراست با مژه اشکبار شمع دارد ز شمع روی تو در سینه آتشی بی وجه نیست این که ندارد قرار شمع سرگرم آفتاب و شانست زین سبب دارد همیشه گریه بی اختیار شمع بی آفتاب روی تو روشن نمی شود روزم اگر چو چرخ فروزم هزار شمع بی برق آه نیست فضولی بروز غم او را همین بس است به شب‌های تار شمع * * * شمارهٔ ۲۳۰ گر نه در دل مهر آن روی چو مه دارد چراغ چیست این سوزی که شب‌های سیه دارد چراغ رشتهٔ جان سوزدم هر شب ز غیرت گرچه رو من چنین محروم و در بزم تو ره دارد چراغ تا خبر از وصل آن خورشید یابد جان دهد چشم بر راه نسیم صبحگه دارد چراغ بی‌گنه می‌سوزد از برق ستم پروانه را چون نگردد قابل آتش گنه دارد چراغ زاهدا میخانه هم از آتش می روشنست نی همین خلوت‌سرای خانقه دارد چراغ در رهت آن به که دل بر قول ناصح کم نهم راه رو از باد می‌باید نگه دارد چراغ ظلمتم روشن فضولی ز آتش بیداد اوست خانه درویش بین کز لطف شه دارد چراغ * * * شمارهٔ ۲۳۱ گشت محرم در حریم وصل جانانم چراغ آتشی از رشک زد در رشته جانم چراغ رشته دارد در آتش می دهد هر لحظه یاد زان رخ تابنده و زلف پریشانم چراغ روز وصل ای لاله رخ داغی نهادی بر دلم سوختی بهر شب تاریک هجرانم چراغ در ره عشق از شب تاریک هجرانم چه غم پیش ره بس برق آه آتش افشانم چراغ با وجود ذوق وصل خود ز من هستی مجو هست دیدار تو صبح و جان سوزانم چراغ تا نبینم سوی غیر از شعله میل آتشین بی تو هردم می کشد در چشم گریانم چراغ سوخت صد پروانه را بر حال من دل هر کجا بر زبان آورد شرح سوز پنهانم چراغ در چراغ ما فروغی نیست شبها بی رخت زانکه می گیرد ز آب دیده ما نم چراغ شمع را دامن کش ای فانوس بنشان گوشه کامشب از مه طلعتی دارد شبستانم چراغ شام غم روشن نمی‌گردد فضولی خانه‌ام گر فروزد چرخ از خورشید رخشانم چراغ * * * شمارهٔ ۲۳۲ به خود نگذاشتم دامان آن چابک‌سوار از کف مرا بربود جولانش عنان اختیار از کف چو غنچه تنگدل منشین ز نرگس نیستی کمتر به دور گل منه جام شراب خوشگوار از کف نمی‌آید ز لیلی این که آید جانب مجنون مگر بی‌اختیارش ناقه برباید مهار از کف به دستم دامن یارست ساقی باده کمتر ده مکن کاری که در مستی دهم دامان یار از کف بریزد خاک تا رگ‌های دستم نگسلد از هم نخواهم داد زنجیر سر زلف نگار از کف میاور دست هستی ز آستین نیستی بیرون مبادا نقش عیشت را رباید روزگار از کف نمی‌بینم فضولی را قرار و صبر بی‌زلفش شدست او را برون سررشتهٔ صبر و قرار از کف * * * شمارهٔ ۲۳۳ قد کشیدی دیده ام تیر بلا را شد هدف جلوه کردی عنان اختیارم شد ز کف می نهد سر هر سحر بر خاک راهت آفتاب جای آن دارد که سر بر چرخ ساید زین شرف آسمان را دوش ذوق ماه نو در چرخ داشت گوشه ابرو نمودی ذوق آن شد بر طرف غیرت لعل تو در کان لعل را در خون نشاند آب شد از شرم دندان تو لؤلؤ در صدف سینه ام را سوخت دل وز ناله ام پیداست این بیشتر دارد فغان هرگه که آتش دید دف هر طرف صف بست مژگانم بقصد خیل خواب جلوه‌ها دارد سرشکم در میان هر دو صف عشق ورز و جام می درکش فضولی متصل خیز و کاری کن مکن بیهوده عمر خود تلف * * * شمارهٔ ۲۳۴ گر ترا هست دلا در ره غم میل رفیق بطلب جام شفق گون که رفیقست شفیق شده ام کم شده رادی سرگردانی هست امید که راهی بنماید توفیق ای که در ساحل راحت ز سبک بارانی دست ما گیر که در سیل سرشکم غریق ره مقصود کسی برد که از سر بگذشت هر که دارد هوس کام جز این نیست طریق نیست در عشق بتان حاصل ما غیر از اشک گهری بهتر ازین نیست درین بحر عمیق واعظا چند کنی بر سر منبر جلوه پستی مایه تقلید نکرده تحقیق دل خونین فضولی بخیال رخ دوست خاتم دست بلا راست نگینی ز عقیق * * * شمارهٔ ۲۳۵ باغ حسن از گل رخسار تو دارد رونق کشور عشق بتیغ مژه ات یافت نسق سالک راه ترا خون جگر زاد سفر مصحف روی ترا پیر خرد طفل سبق صفت حسن تو در صفحه ایام نیافت چرخ هر چند درین نسخه بگرداند ورق می برد راه بسر منزل وصل تو کسی که بهر نیک و بدی نیست مقید مطلق ژنگ رشک از نم خاکیست بر آیینه مهر که برو از گل روی تو فتادست عرق دل سرگشته ما بی تو شد آغشته بخون چرخ را دوری خورشید دهد رنگ شفق در ره عشق فضولی چه غم از کج نظران می رسد راست روان را مدد از جانب حق * * * شمارهٔ ۲۳۶ در ره عشق بتانست رفیقم توفیق غیر توفیق درین راه مرا نیست رفیق اهل تقلید ندارند ثباتی در ذات صدق این واقعه از سایه خود کن تحقیق قطره اشک مرا خوار مبین ای زاهد حذر ای مورچه زین قطره که بحریست عمیق آه و اشکم دو گواهند که در دعوی عشق می دهد از پی هم بر سخن من تصدیق طالب آن به که مقید بتعلق نبود هست در راه طلب قید تعلق تعویق قطره اشک مرا رنگ گل از داغ دلست لاله رنگ از اثر تاب سهیل است عقیق در ره عشق فضولی مگزین رسم ورع بی طریق است خلاف روش اهل طریق * * * شمارهٔ ۲۳۷ یارست فارغ از من و من بی قرار عشق کار منست ناله و اینست کار عشق نو عاشقم سزد که دل چاک من بود اول گلی که می شکفد از بهار عشق ای دل بیا که وامق و مجنون گذشته اند برخاسته است خار و خس از رهگذار عشق دردا که هست دلبر من طفل و پیش او نی هست قدر عاشق و نه اعتبار عشق گلها اگر دمد ز سر خاک تربتم باشد هنوز در دل من خار خار عشق در دهر نیست روز خوش و روزگار خوش الا که روز عاشقی و روزگار عشق رسوا کنون نگشت فضولی ز عشق یار هرگز نبوده این که نبودست یار عشق * * * شمارهٔ ۲۳۸ بود درد دل از سودای عشقت حاصل عاشق چه حاصل چون نه آگاه از درد دل عاشق ترا از میل عاشق هر زمان صد احتراز اما دل عاشق بدان مایل که باشی مایل عاشق نخواهد یافت در عالم فراغت هر کجا باشد سر کوی تو می یابد که باشد منزل عاشق ز دیده اشک می ریزد دمادم بر تن خاکی نهال درد دل می پرورد آب و گل عاشق مدد سازد مگر توفیق ارشاد جنون ور نی به تدبیر خرد کی می گشاید مشکل عاشق فروغ مهر معشوق است هر جا جلوه گر اما نمی یابد اثر آه از دل ناقابل عاشق فضولی جز بلا مقصود عاشق نیست از جانان بلایی باشد آن هم گر نباشد واصل عاشق * * * شمارهٔ ۲۳۹ ما را ز وصل دوست جدا می کند فلک باز این چه دشمنیست بما می کند فلک کار فلک همیشه بما نیست جز جفا آه این چه کارهاست چها می کند فلک می افکند مدام ز خوبان جدا مرا کاری که خوب نیست چرا می کند فلک تا نسبتی بخود دهدم از یگانگی قدر مرا همیشه دو تا می کند فلک می پرورد نهال قد دلبران بناز ما را نشان تیر بلا می کند فلک محبوب نیست بهر چه چندین جفا و جور بر عاشقان بی سر و پا می کند فلک مقصود ما وفاست فضولی ولی چه سود با ما مخالف است جفا می کند فلک * * * شمارهٔ ۲۴۰ کرد از خون جگر چرخ تنم را نمناک که ز من گرد نیابد چو مرا سازد خاک اثر باده نابست که در سر درد بی جهت نیست که می خیزد و می افتد تاک همه دم بر سر من سنگ بلا می آرد مگر از آه دلم ریخت بنای افلاک هست مضمون خط سبزه خاک لحدم آرزوی خط سبزی که مرا کرد هلاک گر کنی ز آلایش می خود چه عجب هست دامان مسیح از همه آلایش پاک چاک چاکست مرا سینه و مهر رخ او می زند تیغ دگر بر دل من از هر چاک مردم چشم فضولی ز رخت یافته ذوق کم مباد از جهان مردم صاحت ادراک * * * شمارهٔ ۲۴۱ ای از تو بی دلان را درمان درد حاصل ما نیز دردمندیم از ما مباش غافل ننشست گرد راهت با ما ز سربلندی بااین روش که دارد کی می رسد بمنزل این داغهاست خونین بر سینه پرآتش یا شعله ها که سر زد دور از تو ز آتش دل از صبر نیست گر من بر سر نمی کنم خاک دریای محنتم را دشت فناست ساحل شکر خدا نمردم وین هر دو آزمودم شهدیست مرگ نافع زهریست هجر قاتل اشکم روان و از پی سوی تو می دود دل گویا که می کشندش از پیش با سلاسل حیرت مکن فضولی از آتش درونم کایینه دلم را شمعیست در مقابل * * * شمارهٔ ۲۴۲ نه چندان است مرا در غم هجران تو حال که توان گفت و توان دید و توان کرد خیال الم و درد و غم و محنت عشقت دارم همه وقت و همه روز و همه ماه و همه سال دور بر عکس مرادست ازان می طلبم ز وصال تو فراق و ز فراق تو وصال ز تو هرگز بسؤالی نشنیدیم جواب چه جوابست ترا گر شود این از تو سؤال تلخی زهر غمت کرد ملولم ز حیات چه شود شربت اهل تو کند دفع ملال شدم از وصل تو محروم چه دین دارد عشق که بمن کرد حرام آنچه بغیرست حلال نیست ممکن که بران زلف ببندم خود را گرچه از ضعف فضولی شده ام موی مثال * * * شمارهٔ ۲۴۳ ز حد گذشت بدور تو بی قراری دل مشو ز حال دل بی قرار من غافل کسی که معتقد عشق نیست نیست کسی مذاق نشأه عشق است قابل قابل ز هر چه هست توانم برید میل ولی نمی شود که نباشم بمهوشی مایل مراست مشکلی از عشق و چشم آن دارم که مشکلم بگشاید ز تو ولی مشکل که کرد دعوی صبر و ثبات در عشقت که چون نقاب گرفتی ز رخ نگشت خجل حریم کعبه که بر ماست طوف آن واجب ز شوق طوف درت مانده است پا در گل فضولی از سر آن کو قدم منه بیرون که هیچ جا نبود زین شریف‌تر منزل * * * شمارهٔ ۲۴۴ ای دل از دیده فزون دیده ز دل سوی تو مایل دلم از دیده ترا می طلبد دیده ام از دل چه عجب میل تو از سادگی مردم چشم تو بلایی چه شناسند ترا مردم غافل نقش از سنگ بشستن نرود چند بگریم چو ستم یافت رقم در دلت از گریه چه حاصل چو خط نامه که خواهند بشویند ز اشکم نشده محو دل از دل نشود نقش تو زایل عالمی گریه کنان بر غم من در غم عشقت من بدان شاد که گشتم بغم عشق تو قایل نیست در سلسله های خم زلفت دل سوزان هست آویخته قندیل فروزان بسلاسل نیست در دهر کسی قابل تمکین اقامت جز فضولی که سر کوی ترا ساخته منزل * * * شمارهٔ ۲۴۵ متصل دارد سر سودای ابروی تو دل هیچ کس در سر چنین سودا ندارد متصل روی چشم من سیه کز دیدن بی اختیار از تو می سازد مرا در سر نگاهی منفعل بت پرستیدن نخواهد بود بی وجهی مگر صورتی بردند زان پیکر سوی چین و چگل با رقیبان عهد و پیمان تو چون دارد ثبات کی توان گفتن ترا بد عهدی و پیمان گسل زآه و اشکم سر کشید آن سرو و چندان دور نیست سر کشیدن سرو را ز آب و هوای معتدل ساخت ترکیب ترا از جان و دل روزی که گشت نقش پیوند قضا صورت نگار آب و گل بست عهد نقد جان دادن فضولی در رهت آن مبادا گر تو او را بخت بد سازد خجل * * * شمارهٔ ۲۴۶ بطرف طره دستار زیبی بست یار از گل چه سروست این که دارد برگ از نسرین و بار از گل چو غنچه صد گره بر رشته کارم فتاد از غم سوی گلزار رفتم بارها نگشود کار از گل کشیدم سرمه در چشم از خاک کف پایش عجب آیینه دارم که می گیرد غبار از گل قراری گر ندارد در چمن گل جای آن دارد صبا بویی ز تو آورده و برده قرار از گل مرا با داغهای تازه دارد عشق تو زانسان که گرداند مزین خار را فصل بهار از گل بگوش گل اگر گوید صبا وصف گل رویت ز بلبل بیش خیزد ناله بی اختیار از گل زد آن ابرو کمان صد تیر بر من وه چه بختست این کسان از خار گل چینند و ما چیدیم خار از گل فضولی را چه سود از سیر گلشن بی گل رویت چو بر یاد تو او را می فزاید خار خار از گل * * * شمارهٔ ۲۴۷ شب عیدست چندانی امان ای عمر مستعجل که صبح آید کشد تیغ و کند قربانم آن قاتل ز کویش کرده ام عزم سفر ای گریه کاری کن که در اول قدم ماند مرا از اشک پا در گل بهر پی ناقه داغی می نهد از هجر بر جانم میفزا داغ دردم ساربان آهسته ران محمل ره غربت گزیدم ای قد خم گشته یاری ده که عزم این ره از خار مژه بر من شود مشکل چو خس بی اختیارم می برد اشک از سر کویش فکن سنگی براهم ای فلک هر جا شوم مایل گرفته دامنم چاک گریبان درد و داغ او مرا منعیست این حال از قبول هجر و من غافل فضولی دامن اقبال وصلش را مده از کف چو خورشید ار زند صد تیغ چون سایه ازو مگسل * * * شمارهٔ ۲۴۸ مه من از تو غم بی حساب دارد دل هزار محنت و صد اضطراب دارد دل بیاد نرگس مست تو خسته است مدام چه گویمت که چه حال خراب دارد دل دلیل رفعتش این بس میانه عشاق که چون تو دلبر عالی جناب دارد دل بکفر زلف بتان داد نقد ایمان را وزین معامله قصد ثواب دارد دل دمی ز ناخوشی غم نجات می طلبد نه از خوشیست که میل شراب دارد دل فغان که تا شده است از بهشت وصل تو دور مرا بآه و فغان در عذاب دارد دل بسوز سینه فضولی نمی دهد تسکین شکایت از نم چشم پرآب دارد دل * * * شمارهٔ ۲۴۹ زبان مرغ می داند مگر گل که دارد گوش بر فریاد بلبل مگر جانی ندارد گل که دارد بآه بلبلان چندین تحمل ز عاشق می فزاید قدر معشوق نه از بسیاری جاه و تجمل نگار من مکن بی التفاتی مزن بر عاشقان تیغ تغافل اگر خواهی که بگشاید دل ما بر افشان زلف یا بگشای کاکل بشرط صبر بر غم می توان یافت گل مقصد ز گلزار توکل توکل را فضولی کار فرما مکن کاری به تدبیر و تأمل * * * شمارهٔ ۲۵۰ تا خط سبز تو پیدا شده بر عارض آل عارضت ماه تمامیست میان دو هلال بس که دارد مه من شدت الفت برقیب بی رقیبش نتوانم که در آرم بخیال به چه تعبیر تمنای وصال تو کنم من که آن زهره ندارم که برم نام وصال روی بنما که فدای تو شوم ره چه شود من کنم کسب کمال و تو کنی عرض جمال حال من از تو خراب و تو ز من مستغنی چو بپوشم ز تو پیداست چه خواهد شد حال چون رخت گرمی خورشید نمی سوزد دل نیست دلسوز عذاری که ندارد خط و خال طلب وصل خود ای مه ز فضولی مطلب که ز دانا طلب وصل محالست محال * * * شمارهٔ ۲۵۱ ناوکت پیراهنی پوشاند از خون بر تنم چاکها انداخت آب دیده در پیراهنم پای در کویت ز سر کردم که تا ناید دگر در زمین بوسی گریبان را حسد بر دامنم گر به تیغ رشک ریزم خون خود نبود عجب هر که او را دوست می دارد من او را دشمنم کاش سازد پاره دست غم گریبان مرا چند باشد زیر این طوق تعلق دامنم بس که در گرداب اشکم غرقه روز بی کسی کس نمی گردد بجز خاشاک و خس پیرامنم آنکه بر دیوانها رحمی نمی آید تویی وانکه جز دیوانگی کاری نمی داند منم روزگاری شد نمی بینم فضولی روی دوست تیره شد در انتظار وصل چشم روشنم * * * شمارهٔ ۲۵۲ ندیده کام دل از کوی آن سیمین بدن رفتم به سان لاله بر دل داغ حسرت زین چمن رفتم به هم بودیم همچون خار و گل عمری بحمدالله خلاف رسم دوران فلک او ماند من رفتم نگاری همنشینم بود نقشی زد فلک ناگه که او چون نقش شیرین ماند و من چون کوهکن رفتم چو شمع انجمن شب سوختم تا صبح بر یادش چو خورشید رخش انداخت پرتو ز انجمن رفتم پس از تیری که زد از کوی خویشم راند ناکشته ز کوی او شکسته خاطر و آزرده تن رفتم ز جام شوق بودم مست ای غافل نپنداری کزین بزم طرب با اختیار خویشتن رفتم فضولی چاره دردم مکن در کوی او کانجا برای زار مردن نه برای زیستن رفتم * * * شمارهٔ ۲۵۳ من که بی‌لاله‌رخی ساکن گلخن شده‌ام زآتش عشق چنین سوخته خرمن شده‌ام بی‌گل روی تو و گلشن کویت عمریست فارغ از میل گل و رغبت گلشن شده‌ام می‌شوی یار کسان می‌کشی از غصه مرا جان من راضی ازین غصه به مردن شده‌ام گلبن پر گل و گلزار غم خوار مبین من عریان که به داغ تو مزین شده‌ام می‌جهد آتشم از دل همه‌شب در کویت ز آتش دل شجر وادی ایمن شده‌ام هیچ کس نیست که در بند غم زلف تو نیست نه همین بسته زنجیر غمت من شده‌ام دوست را نیست فضولی غم ناکامی من آه ازین غم که به کام دل دشمن شده‌ام * * * شمارهٔ ۲۵۴ منم که بی‌تو گرفتار صد بلا شده‌ام به صد بلا ز فراق تو مبتلا شده‌ام مگر به قوت ضعف بدن رسم جایی چنین که در طلبت همره صبا شده‌ام به درد و محنت بسیار من وسیله مپرس نه اندکست که از چون تویی جدا شده‌ام طبیب را چه دهم درد سر ز بهر دوا چو من به درد تو مستغنی از دوا شده‌ام هوای چشم سیاه تو در سرست مرا که خاکسارتر از میل توتیا شده‌ام ز بس که مست می حیرتم نمی‌دانم که چیست حال من و این چنین چرا شده‌ام فضولی از من بیچاره عقل و دین مطلب که مبتلای بتان پری‌لقا شده‌ام * * * شمارهٔ ۲۵۵ بسی بی داد در عشق از بتان سیمتن دیدم ز بی داد بتان کافر نبیند آنچه من دیدم گذشتم سر بسر بر ماجرای لیلی و مجنون بیان حسن تو شرح بلای خویشتن دیدم نشانی از خود و تمثالی از تو یافتم هر جا کشیده صورت شیرین و نقش کوهکن دیدم ز چاک پیرهن گفتم که بینم آن تن نازک لطافت بین که چون کردم نظر هم پیرهن دیدم تو کاکل می گشادی دوش من نظاره می کردم ز دلهای حزین صد مبتلا در هر شکن دیدم هزاران زاهد از رشک رخت شد بت پرست اما هزاران برهمن را هم زرشک بت شکن دیدم فضولی شمع اگر بر گریه ام خندد عجب نبود که من هم مدتی بر گریه‌های شمع خندیدم * * * شمارهٔ ۲۵۶ نفسی نیست تمنای تو بیرون ز سرم تو ز من بی خبری کی ز تو من بی خبرم گرچه دوری ز نظر نیست ز هجرم گله هر کجا می نگرم باز تویی در نظرم فلک از آتش رخسار تو دورم افکند چون نسوزد غم این هجر بسان شررم اثر درد توام هست ز من تا اثریست مرد این درد نیم کاش نماندی اثرم غرضم بود فنا در ره عشقت صد شکر که بسر منزل مقصود رساند این سفرم غم دل خوردم و از سینه برونش کردم چه توان کرد خطر داشت ز سوز جگرم فارغ از من مگذر بر سر من نه قدمی که براه تو من از خاک ره افتاده ترم در خیالم همه آنست که میرم بوفات بجفایم بکش ار هست خیال دگرم آتش هجر فضولی جگرم را می سوخت که برو آب نمی ریخت دمی چشم ترم * * * شمارهٔ ۲۵۷ بسی تاب از غم آن گیسوان پرشکن دیدم که تا سر رشته وصلت بدست خویشتن دیدم ندیدم هیچ کس را غافل از افسانه عشقت تو بودی بر زبان هر جا دو کس را در سخن دیدم جفا هر چند بر من بیشتر کردی نشد کمتر وفا کز من تو دیدی از جفایی کز تو من دیدم مگر شد باغبان دلبسته سرو خرامانت که او را سست در پروردن سرو چمن دیدم جراحتهای تازه بر دلم بگشود صد روزن ز هر روزن درو دور از تو صد داغ کهن دیدم نمودی حال مشکین بر بیاض چهره زیبا سواد نقطه از مشک بر برگ سمن دیدم فضولی در هوای دلبران می بینمت گویا ندیدی آنچه من زان دلبر پیمان شکن دیدم * * * شمارهٔ ۲۵۸ نه مژگانست کز خونابه دل لاله‌گون کردم ازان گل خار خاری داشتم از دل برون کردم ز ذکر حلقه گیسوی خوبان لب فرو بستم هوا را ترک دادم قطع زنجیر جنون کردم ز چاک سینه آب دیده را ره بر جگر دادم نشاندم آتش دل چاره سوز درون کردم بیاد لعل خوبان بود پر خون کاسه چشمم نهادم روی در راه ورع وانرو نگون کردم دل صد پاره ام را بود طغیانی بحمدالله ز بس کش ریختم خون پاره آنرا زبون کردم بآب دیده نقش درد دل از لوح جان شستم بنای محنت و غم را خراب از سیل خون کردم بترک عشق میلی داشتم در دل ولی اندک ز بسیاری طعن آن میل اندک را فزون کردم سپردن دل بچین گیسوی خوبان خوش صورت خطایی بوده است ادراک این معنی کنون کردم فضولی بس که بی هوشم ز جام شوق آزادی نمی دانم که تدبیری بلای عشق چون کردم * * * شمارهٔ ۲۵۹ نه از تیری که بر دل می‌زنی چندین فغان دارم سوی خود می‌کشی ای ناله از رشک کمان دارم بزن تیری و از ننگ من ایمن شو چو می دانی نخواهم کرد ترک عاشقی چندانکه جان دارم ز بهر تیر او از خاک من سازند آماجی پس از مردن ز یاران موافق چشم آن دارم خدنگ اوست گر آورده چشم تر ز هر خاکی صف مژگان که من بر گرد چشم خون فشان دارم طبیبم می کشد تیر از جگر اما نمی داند که من چون مغز صد تیر نهان بر استخوان دارم فکندی دور چون تیرم ز خود زین بس محالست این که یابی گر بجویی چون نه نام و نه نشان دارم غم لعلش که در دل می‌نهفتم فاش خواهد شد فضولی جان من آمد به لب تا کی نهان دارم * * * شمارهٔ ۲۶۰ اگر میرم نخواهد کم شد آب چشم نمناکم به هر سو چشمه ای ، خواهد روان شد از سرِ خاکم به امیدی که جا در پهلویش سازم شدم راضی که ریزد خون من چون صید و بر بندد به فتراکم شدم از خاکساران در میخانه وه کآخر مذاق باده بر خال سیه بنشاند چون تاکم نماند از ضعف در من طاقت تقریر حال دل مگر تحقیق حال دل کنند از سینه چاکم ندارد غیر تو جا در دلم تا باورت گردد نظر انداز بر آیینه لوح دل پاکم ز پا افکند ضعفم نیست یاری دست من گیرد مگر از خاک گاهی اشک بر دارد چو خاشاکم فضولی گر هوای لعل او دارم عجب نبود چو ذوق عشق در جان باختن کردست بی‌باکم * * * شمارهٔ ۲۶۱ نه آنچنان شده محو خیال آن دهنم که کس نشان ز وجودم دهد بجز سخنم خیال موی میان بتان ضعیفم ساخت چنانکه گشت گران بار روح بر بدم بران سرم که کنم ترک جان و تن که ز درد بتنگ آمده جانم بجان رسیده تنم حجاب هستی من مانعست وصل ترا شکایت از که کنم در میان رقیب منم بخون دل شده ام غرقه تا جدا زان گل چو لاله داغ دل آتش زده بپیرهنم غریب ملک وجودم نمی دهد هرگز بدل قرار اقامت توجه وطنم ز لوح صورت حالم بخوان حکایت عشق ز من مپرس که من بی خبر ز خویشتنم طبیب چاره دردم مکن که دور از دوست من آن نیم که بود آرزوی زیستنم چو زلف یار فضولی خوشم که در ره عشق شکستگیست شعارم فتادگیست فنم * * * شمارهٔ ۲۶۲ در هستی بقفل نیستی بر خود چنان بستم که فرقی نیست پیش هر که هست از نیست تا هستم به پیمانه شکستن داد صد پیمان مرا زاهد شکستم صد چنان پیمان و این پیمانه نشکستم گذشتی بر سرم نگذاشت حیرت دامنت گیرم بغفلت رفت عمر و بر نیامد کاری از دستم خرد هر دم ز زنجیر جنون می کرد منع من بحمدالله شدم دیوانه وز قید خرد رستم ترا دیدم نظر بر داشتم از جمله عالم بریدم از همه پیوند خود تا با تو پیوستم ز آهم سوخت همچون شمع هر کس همنشینم شد دگر ننشست با من ساعتی با هر که بنشستم فضولی سایه زان سرو قد بر من نمی افتد ندارد بهره از سربلندی پایه پستم * * * شمارهٔ ۲۶۳ به عزم طوف خاک درگهت از دیده پا کردم دویدم آن قدر کان خاک را چون توتیا کردم شبی رفتم به کویش ناله‌ای کردم ز درد دل سگ کویش ز من رنجید بد رفتم خطا کردم تو محبوبی ز تو رسم وفاداری نمی‌آید جفا کردم ترا هرگه که تکلیف وفا کردم ز سنگی کز بتانم بر سر آمد جمع شد چندان که محنت خانه در کوی رسوایی بنا کردم گذشتم دوش در بتخانه و کردم نظر هر سو ترا دیدم بشکر این سعادت سجده ها کردم دگر با وعده مهر و وفا منت منه بر من که من در راه عشقت خوی با جور و جفا کردم فضولی ذکر لعلش کردم از من عقل شد زایل به افسونی عجب از خویشتن دفع بلا کردم * * * شمارهٔ ۲۶۴ رحم بر زاری من یار ندارد چه کنم یار پروای من زار ندارد چه کنم دلم از طعنه اغیار بجان آمد و یار خبر از طعنه اغیار ندارد چه کنم دیده عمریست که خونبار شدست از غم او او غم دیده خونبار ندارد چه کنم در غم عشق به از صبر ندیدم کاری دل شیدا سر این کار ندارد چه کنم چون نماند ز تو پنهان غم ناگفته من با تو کس قدرت گفتار ندارد چه کنم نیست بی محنت اغیار وصال رخ یار باغ عالم گل بی خار ندارد چه کنم درد دل چند کنم شرح فضولی بر یار یار فکر من افگار ندارد چه کنم * * * شمارهٔ ۲۶۵ جان را به لعل چون شکرت تا سپرده‌ام دیدست لذتی که من از رشک مرده‌ام شوق تو رهنمای وجودم شد از عدم نی من به اختیار خود این ره سپرده‌ام در غربت وجود که وادی حیرتست جز درگه تو راه به جایی نبرده‌ام نقد سرشکم از در انجم زیاده است شب‌های غم همین و همان را شمرده‌ام بهر قبول نقش خطت نقش غیر را عمریست از صحیفه خاطر سترده‌ام ساقی بیا که باز می نابم آرزوست تا کی غم زمانه بدارد فسرده‌ام در پرده‌های دیده فضولی نماند نم از بس که بهر گریه دمادم فشرده‌ام * * * شمارهٔ ۲۶۶ چنان در دوستی دل بسته آن قد دلجویم که جز من هر که او را دوست دارد دشمن اویم بغمزه می رباید دل بابرو می ستاند جان چه چشمست آن چه ابرو کشته آن چشم و ابرویم بپیکانش گرانی بر تن بیمار می خواهم که نتوانند بردن بعد مردن زان سر کویم نباشد دوختن چاک دلم را در غمت ممکن اگر سوزن شود بر رشته تن هر سر مویم سزد گر سر نهد بر پای مژگان مردم چشمم که بگشادست درهای بلا در عشق بر رویم چه بختست این که گر یک دم کنم جا پهلوی شمعی چو سایه می شود پیدا رقیبی هم بپهلویم فضولی صد بلا زان ماه اگر بینم عجب نبود که او شوخ بلا انگیز و من رند بلا جویم * * * شمارهٔ ۲۶۷ به دل مهر تو کردم نقش و چشم از غیر بر بستم در آوردم درون خانه شمعی را و در بستم بلا دیدم که از چشمست بر دل خاک راهت را بخوناب جگر گل کردم و این رهگذر بستم شکاف سینه را گر دوختم پیش تو معذورم مرنج از من که بر دل از حسد راه نظر بستم ربودی باز خواب از چشم من ای اشک آه از تو گشادی رخنه کان را بصد خون جگر بستم بامیدی که مقبول خیال عارضت گردد ز اشک لاله گون پیرایها بر چشم تر بستم تو این فرهاد بنشین گوشه چون نقش خود زین بس که بهر کندن کوه ملامت من کمر بستم فضولی بسته قید جهان بودم بحمدالله ازان برداشتم دل بر بتان سیمبر بستم * * * شمارهٔ ۲۶۸ به یک جام لبالب آنچنان کن ساقیا مستم که در شرعم نفرمایند حد شرب تا هستم فراغت داد از قرب نمازم غایت مستی بحمدالله بیمن باده از تکلیف وا رستم مرا هرگز نشد توبه میسر از می گلگون بعمر خود نه توبه کردم و نه توبه بشکستم مرا در ملک رسوایی تصرف می رسد الحق که خط دور ساغر حجت شرعیست در دستم بعزم پنج روزه متصل گر غم خورم شاید چه گیرم روزه در جایی که تا ده روز نشستم کشیدم پیش دیده پردها از پارهای دل ازین رخنه ضرر دیدم بمردم می رسد بستم فضولی جان و دل نگذاشت با من چشم بیمارش ز بی دردان بریدم تا به اهل درد پیوستم * * * شمارهٔ ۲۶۹ گه جولان غبار انگیز از آن شد رخش جانانم که زد دستی و گرد تن فشاند از دامن جانم ز کف دامان رسوایی نخواهم داد تا وقتی که گردد خاک پیراهن لحد چاک گریبانم چو مردم در تجرد به که باشم از کفن عاری نمی خواهم که گرد قید بنشیند بدامانم منه روز اجل بار کفن ای همنشین بر من کفن از پنبه های زخم بس بر جسم عریانم دهد لوح مزارم چون زبان شرح غم هجرت اجل دور از تو چون سازد بزیر خاک پنهانم ز مژگان التماس گرد راهت می کند مردم که می مالد دمادم روی خود بر پای مژگانم فضولی محنتم را از لحد تسکین نشد حاصل دری دیگر گشود این رخنه بر زندان هجرانم * * * شمارهٔ ۲۷۰ درون خانه چشم آن صنم را تا در آوردم در این خانه را از پاره های دل بر آوردم سزد گر جان فشانم بر درت کین نقد را بر کف ز اقلیم عدم بهر نثار این در آوردم گرفتم کاکلت را بر سرم افتاد سودایت بدست خویشتن خود را بلایی بر سر آوردم نمودی رخ ز تاب مهر رویت خشک شد دردم ز بهر گریه هر آبی که در چشم تر آوردم مصور یافتم پیش نظر صد فتنه را صورت بدل هر گه خیال آن بت مه پیکر آوردم نهال باغ دردم تازه تازه نعل و داغم بین بهار هجر دیدم برک بنمودم بر آوردم فضولی زان سبب آید مرا این گریه بر گریه که یاد از خنده های آن لب جان پرور آوردم * * * شمارهٔ ۲۷۱ بنایی از حباب اشک چشم خون فشان کردم هوایت را درو از دیده مردم نهان کردم ز جان بیرون نمی شد لذت عشقت بآسانی مرا گفتی که ترک عشق من کن ترک جان کردم دل خون گشته میل خاک پایت داشت دانستم ز چاک سینه بگشادم دری وانرا روان کردم ز انجم تیر آهم داد گردون را سبکباری نشان نگذاشتم از کوکبی کانرا نشان کردم نشد از سیر گردونم زمانی کام دل حاصل غلط کردم که نقد عمر خود را صرف آن کردم صدای سیل اشکم کرد اظهار غم عشقت بتقریر عجب این راز پنهان را بیان کردم فضولی صبر در عشق بتان از من نمی آید بسی خود را درین کار خطرناک امتحان کردم * * * شمارهٔ ۲۷۲ بی خط سبزت شبی هر جا که منزل داشتم تا سحر چون سبزه پا از رشک در گل داشتم دوش شمعی بود همرازم که از روشن دلی بود او را بر زبان من هر چه در دل داشتم بود اسباب کمال رفعتم چون مه تمام چون نباشد آفتابی در مقابل داشتم بود صد فرهاد را بر صورت حالم حسد در نظر تا نقش آن شیرین شمایل داشتم بر من دیوانه تشویش خرد حکمی نداشت سوری از سودا حصاری از سلاسل داشتم آفرین ای زورق ساغر رهاندی از غمم من درین دریا کجا امید ساحل داشتم گر تهی دستم ز دین و دل فضولی دور نیست عشق بربود از کف من آنچه حاصل داشتم * * * شمارهٔ ۲۷۳ عمریست ای پری که رخت را ندیده‌ایم ما را تو دیده‌ای و تو را ما ندیده‌ایم بسیار دیده‌ایم بتان کم‌التفات کم‌التفات‌تر از تو قطعا ندیده‌ایم چون آب گشته‌ایم بسی گرد باغ‌ها سروی بسان آن قد رعنا ندیده‌ایم جایی نرفته‌ایم که آنجا ز درد و غم اسباب مرگ خویش مهیا ندیده‌ایم با کس نکرده‌ایم دمی همدمی کزو صد داغ درد بر دل شیدا ندیده‌ایم معلوم کرده‌ایم به از رنج عشق نیست با آنکه روی راحت دنیا ندیده‌ایم از حد زیاده است فضولی جنون تو کس را چنین مقید سودا ندیده‌ایم * * * شمارهٔ ۲۷۴ آتشین رویی کز او چون شمع با چشم ترم زنده خواهم شد پس از مردن گر آید بر سرم سوختم ناصح مده پندم مبادا کز دمت بر فروزد آتشی گر هست در خاکسترم خار خاکستر شود ز آتش منم آن آتشی کز جفا خاکسترم گشتست خار بسترم مردم چشمم ز تاب مهر رخسارت گداخت هست بیم صد بلا زین احتراق اخترم بی رخش بر سوز من گر شمع خندد دور نیست آتشی نادیده می سوزد تن غم پرورم شعله است از چاکهای پهلوی من سر زده یا منم پروانه بگرفتست آتش بر تنم کفر می خوانند بی دردان فضولی عشق را گر درین اهل ریا اسلام باشد کافرم * * * شمارهٔ ۲۷۵ بدیده سرمه از خاک راه یار می خواهم ولی آنرا نهان از دیده اغیار می خواهم چه لطفیست این که بیداد خود از من کم نمی سازد چو می داند که من بیداد او بسیار می خواهم نگوید کس ز شرح محنت من پیش او حرفی درین محنت مدد از نالهای زار می خواهم نمی خواهم که بیند هیچ کس در خواب آن مه را همه شب چون ننالم خلق را بیدار می خواهم اجل از بیم خجلت سوی من ناید چو می داند کزو من چاره درد دل بیمار می خواهم بامیدی که خندد بر تمنای محال من بگریه کام دل زان لعل شکر بار می خواهم فضولی رشته جان از غم زلفش گره دارد گشاد این گره زان طره طرار می خواهم * * * شمارهٔ ۲۷۶ با هر که غیرتست نگاهی نکرده ایم ما را چه می کشی چو گناهی نکرده ایم تا شعله برون نشود ز آتش درون هرگز ز درد عشق تو آهی نکرده ایم یارب چرا ز ماه و شان خالیست شهر ماهیست ما نظاره ماهی نکرده ایم جز نقد شوق و دولت عشق تو در جهان هرگز نظر بمالی و جاهی نکرده ایم تیغ زبان ماست که عالم گرفته است ما فتح کشوری بسپاهی نکرده ایم یارب چرا شدست سیه روزگار ما ظلمی بهیچ خانه سیاهی نکرده ایم ما را ز دهر نیست فضولی تمتعی زین باغ میل برگ گیاهی نکرده ایم * * * شمارهٔ ۲۷۷ خود را ز گریه شب همه شب غرق خون کنم سر چون حباب صبحدم از خون برون کنم گفتم هوای عشق تو بیرون کنم ز دل دل را سر اطاعت من نیست چون کنم تا کی بیاد عارض گلگون گلرخان رخسار خود بخون جگر لاله گون کنم بر زخم سیه پنبه نه از بهر مرهم است خواهم که سوز آتش دل را فزون کنم سودای دل بذکر لبت کم نمی شود دیوانه را چه فایده گر صد فسون کنم دیوانه را بهر دو جهان اجتناب نیست ناصح ز عقل نیست که ترک جنون کنم ریزم بخاک سینه فضولی ز دیده آب باشد که دفع آتش سوز درون کنم * * * شمارهٔ ۲۷۸ بسته شد بر رشته جان موی گیسوی توام می کشد هر سو که می افتد گره سوی توام بس که می گردد بگرد ماه رخسارت ز رشک کرد مانند سر مویی سر موی توام در دل از تأثیر مهرست این که همچون ماه نو می فزاید متصل سودای ابروی توام تیر رشک است این که زد خورشید بر من روز وصل یا بسر افکند سایه قد دلجوی توام کرد بیرون از سرم کویت هوای روضه را حسرتی نگذاشت در جانم سگ کوی توام تو گلی من خار عمری دادمت خون از جگر چون شگفتی بی نصیب از دیدن روی توام شوق بد خوییست هر ساعت فضولی در سرت خوی بد داری بسی آزرده خوی توام * * * شمارهٔ ۲۷۹ زین شکوه ها که دم بدم از یار می کنم مقصود ذکر اوست که تکرار می کنم دارم زهر که طالب دنیاست نفرتی سلطانم از گدا صفتان عار می کنم ناصح مگو که عشق بتان را ثبات نیست عمریست من تردد این کار می کنم کم می شود ز گریه چو خونابه جگر بد می کنم که گریه بسیار می کنم باشد که از کسی بتوان یافت چاره با هر که هست درد تو اظهار می کنم در ترک ناله ام مکن اندیشه دگر اندیشه ز طعنه اغیار می کنم کس را ز درد عشق فضولی نجات نیست بیهوده من علاج دل زار می کنم * * * شمارهٔ ۲۸۰ هر لحظه صد جفا ز بلای تو می‌کشم عمری‌ست جان من که جفای تو می‌کشم جور فلک نمی‌کشم از بهر کام خود گر می‌کشم برای رضای تو می‌کشم دانسته‌ام که رسم وفا نیست در بتان بیهوده انتظار وفای تو می‌کشم هردم هزار ساغر خونابه از جگر بر یاد لعل روح‌فزای تو می‌کشم فرهاد و کوه کندن او را چه اعتبار عاشق منم که بار بلای تو می‌کشم هرشب به ماه می‌کشم از آه صد علم بنگر چه‌ها ز شوق لقای تو می‌کشم در عاشقی همین نه فضولی یگانه است من هم جفای زلف دوتای تو می‌کشم * * * شمارهٔ ۲۸۱ نوخطان را دوست می‌دارد دل دیوانه‌ام من چو مجنون نیستم در عاشقی مردانه‌ام خضر می‌گویند بر سرچشمه‌ای برده ست راه قطره ای گویا چکیده جایی از پیمانه‌ام عقل را هر لحظه تکلیفی‌ست بر من در جهان بی‌تکلف ، با عجب دیوانه ای هم‌خانه‌ام درد دل با سایه می‌گویم نمی‌یابم جواب غالبا او را به خواب انداخته افسانه‌ام متصل از درد عشق و طعنه عقلم ملول می‌رسد هردم جفا از خویش و از بیگانه‌ام تا کشیده بر گلت از سنبل مشکین‌نقاب می‌خلد صد خار هردم بر جگر از شانه‌ام به که بردارم فضولی رغبت از ملک جهان نیستم گنجی که باشد جای در ویرانه‌ام * * * شمارهٔ ۲۸۲ چو میرم در هوایت کاشکی خاک درت گردم گهی با گردبادی خیزم و گرد سرت گردم شود بر پهلویم هر استخوانی خنجری هر گه ز پهلویی بپهلویی بیاد خنجرت گردم دران حالت که آن شمع بتان را گرد سر کردی بگو حال من ای پروانه قربان سرت گردم برآمد جان شیرینم ز حیرت جان من تا کی اسیر تلخ کامی بی لب جان پرورت گردم دران وقتی که تو رخساره خوی کرده بنمایی گشایم دیده و حیران گلبرگ ترت گردم ز خاک آستان او مرا بردار ای گردون ز رنج من بیاسا چند خار بسترت گردم فضولی ره بخاک درگه پیر مغان بردم بیا تا سوی آب زندگانی رهبرت گردم * * * شمارهٔ ۲۸۳ دمی بی‌سوز عشقت جان خود بر تن نمی‌خواهم چو شمع از سوز دارم زندگی مردن نمی‌خواهم اگر یار منی از غیر دامن کش که چون یوسف گلی کز غیر دارد چاک در دامن نمی‌خواهم نیم یعقوب کز اغیار پرسم یوسف خود را ز غیرت بلکه بویش هم ز پیراهن نمی‌خواهم چو یابد عکس او ز آیینه دل می‌برم رشکی از آنست این که این آیینه را روشن نمی‌خواهم دلم بردی گرت لطفیست با من زنده مگذارش چو می‌دانی که در وصل تو او را من نمی‌خواهم چرا باید که سوزم ز آتش دل خانه هر شب مقامی بعد ازین جز گوشه گلخن نمی‌خواهم حریفان تا مزارم را نهند از درد گل بر گل چو میرم جز در پیر مغان مدفن نمی‌خواهم بلا از هر طرف رو بر من آرد هرکجا باشم ز بیم این بلا در کوی او مسکن نمی‌خواهم نمی‌خواهم کسی با دلبر من دوستی ورزد فضولی هیچ کس را من به خود دشمن نمی‌خواهم * * * شمارهٔ ۲۸۴ عمریست روی دل از نکویی ندیده ایم از بخت مدتیست که رویی ندیده ایم ورزیده ایم عاشقی تو خطان بسی از هیچ یک وفا سر مویی ندیده ایم بسیار دیده ایم جفا پیشه ها ولی مثل تو شوخ عربده جویی ندیده ایم بر چشم ما مقام تو بسیار خوش نماست سروی به از تو بر لب جویی ندیده ایم نگرفته ایم چون خم می ساعتی قرار هر جا که ساغری و سبویی ندیده ایم انصاف می دهیم فضولی بطبع تو در بحث نظم از تو علوی ندیده ایم هرگز ندیده ایم ز تو لاف برتری با آنکه چون تو نادره گویی ندیده ایم * * * شمارهٔ ۲۸۵ ما نظر جز بر تبان سیمبر کم کرده‌ایم وز بتان سیمبر قطع نظر کم کرده‌ایم زاهدا از ما مجو بسیار آیین صلاح عشق بازانیم ما کار دگر کم کرده‌ایم کرده ایم اندیشه بسیار در هر کار لیک فکری از سودای خوبان خوبتر کم کرده‌ایم از بلای عشق در راه وفای گلرخان گرچه بیش از پیش هم باشد حذر کم کرده‌ایم سیم اشک و روی چون زر بر رهت افکنده‌ایم ما فقیرانیم جمع سیم و زر کم کرده‌ایم نیست ملک سلطنت را اعتباری پیش ما شاهبازانیم صید مختصر کم کرده‌ایم شد فضولی شهره عالم حدیث عشق ما گرچه زین راز نهان کس را خبر کم کرده‌ایم * * * شمارهٔ ۲۸۶ دوستان گوهر مقصود بدست آوردم آنچه مقصود دلم بود بدست آوردم اثر پاکی عشق است که سیمین بدنی زیر این طاق زر اندود بدست آوردم شد دلم در وطن آشفته سودای بتی بی بلایی سفری سود بدست آوردم سرو نازی که دلم نقش خیالش می بست طالعم کرد مدد زود بدست آوردم رفته بود از کف من دامن خورشید وشی باز با طالع مسعود بدست آوردم شکرلله چو فضولی ز غم دل رستم آنکه از وی دلم آسود بدست آوردم * * * شمارهٔ ۲۸۷ آتشم من گلخنی باید که باشد منزلم نیستم گلبن که از گلزار بگشاید دلم گر نگفتم حال خود پیش تو معذورم بدار هستی شوق تو کرد از هستی خود غافلم آب شمشیر ترا فیض زلال زندگیست سخت دشوارست مردن گر تو باشی قاتلم دل فدایت کرد جان شادم که هم صرف تو شد هر چه حاصل کرده بود از تو دل بی حاصلم جوهر تیغ تو می خواهم رهاند از غمم از چنین بحری مگو موج افکند بر ساحلم گشت مشکل کار من لطفی بکن تیغی بکش پیش تو سهلست آسان ساز کار مشکلم نیست مقبولم فضولی دلبران بی شعور مایلِ آنم ، که می داند به سویَش مایلم * * * شمارهٔ ۲۸۸ ز آهم سوخت بی‌مهرِ رُخَت مَهْ، دوش کوکب هم بخواهد سوخت گردون گر برآرم آهی امشب هم تنم می‌سوخت شب‌ها آتشی دوش از دلم سر زد که در آب عرق خود را فکند از تاب او تب هم نمی‌گرداند دل را غرقهٔ گرداب زنخدانش اگر موجی نمی‌آمد به او از پیش غبغب هم لب از ذکر دهان دوست بستم احتیاطم بین کزین راز نهان واقف نمی‌خواهم شود لب هم به یارب یاربم دل داشت تسکین چون کنم یارب دمی کز ضعف تن نبود مرا یارای یارب هم چه سان گیرم عنان شهسواری را که از تندی نمی‌خواهد که گرد من رسد بر نعل مرکب هم فضولی از می و محبوب یک دم نیستی غافل بحمدالله که لطفِ طبع داری، حُسنِ مشرب هم * * * شمارهٔ ۲۸۹ دایم تویی مقابل آیینه دلم تو در دلی ولی ز تو من سخت غافلم قطع نظر ز دیدن روی تو چون کنم چون هست روی تو همه دم در مقابلم گر مایلم بغیر تو آن هم ز شوق تست غیر تو کس نکرده بغیر تو مایلم یاد از تو می دهند عجب نیست گر چنین مفتون شکل هر بت شیرین شمایلم خوبان که صید من بسر زلف می کنند سوی تو می کشند بمشگین سلاسلم شد کار مشکل از عدم التفات تو بگشا بیک نظر گره از کار مشکلم راه وفای اوست فضولی طریق من امید کین روش برساند بمنزلم * * * شمارهٔ ۲۹۰ داغ عشق صنم لاله عذاری دارم دل سودا زده جان فگاری دارم بر دل ای خون جگر نم مرسان بهر خدا که بدان لوح صفا نقش نگاری دارم کارم اینست که در راه غمش سربازم با بلای عجبی خوش سر کاری دارم ز دلم برد غم سرو قدش صبر و قرار روزگاریست نه صبری نه قراری دارم من باو مایل و او مست می استغنا او ز من فارغ و من شاد که یاری دارم همچو بلبل شده ام واله گل رخساری عجبی نیست اگر ناله زاری دارم دورم از خاک در دوست فضولی چه عجب که بر آیینه دل باز غباری دارم * * * شمارهٔ ۲۹۱ دمی مانند گردی گر جدا از خاک در گردم بگردون گر کشم سرباز می خواهم که برگردم ز شوق پای بوس آن سهی سرو روان مردم ره فرصت ندارم کاش خاک رهگذر گردم طبیبا آن پری‌رو میل با دیوانه‌ها دارد علاج من مکن بگذار تا دیوانه تر گردم ز برق آه خود چون شمع می سوزم ز سر تا پا اگر نی دم بدم سر تا قدم از اشک تر گردم بسینه می خلد صدخار محنت هر دمم زان گل سزد گر همچو غنچه غرقه در خون جگر گردم ز تیغ آرزو بر سینه دارم چاکها هر سو بامیدی که تیر غمزه او را سپر گردم فضولی چون هوا تا کی کشم حبس حباب تن خوشا کایم برون وان سرو را بر گرد سر گردم * * * شمارهٔ ۲۹۲ هرگز غم خرابی عالم نمی خوریم عالم اگر خراب شود غم نمی خوریم بیش و کم زمانه بر ما برابرست ما غصه زیاد و غم کم نمی خوریم منت نمی بریم پی روزی از شهان جامی بمنت ار بدهد جم نمی خوریم دم نیست کز غم لب لعل تو جام جام خونابها ز دیده پر نم نمی خوریم گشتیم گرچه خاک ز ما سر چه می کشی از ما چه می گریزی آدم نمی خوریم هر دم ز دهر روی بما می نهد غمی بی وجه ما شراب دمادم نمی خوریم در خوردن غم تو فضولی شریک ماست هر غم که می رسد ز تو بی هم نمی خوریم * * * شمارهٔ ۲۹۳ بدلبری سر و کاری درین دیار ندارم درین دیار چه مانم چو هیچ کار ندارم مرا نمی شمرد آن مه از سکان در خود برون روم چو درین شهر اعتبار ندارم مصیبت است بغربت غم هجوم رقیبان خوش است این که درین ملک هیچ یار ندارم کمند شوق مرا می کشد بمأمن اصلی درین نشیمن حیرت ازان قرار ندارم ندیم روضه انسم چو بلبلان هوایی هوای دیدن این باغ و این بهار ندارم ربوده است ز دست من اختیار نگاری چه گونه یار دگر گیرم اختیار ندارم ز فیض فقر فضولی همین سعادت من بس که اختلاط با بنای روزگار ندارم * * * شمارهٔ ۲۹۴ نمی‌خواهم به او درد دل صد پاره بنویسم که می دانم نخواهد خواند گر صد باره بنویسم ز راهت ریز بهر خشک کردن خاک بر خطی که من با خون دل بر صفحه رخساره بنویسم ز جنبش افکند مانند مژگان خامه را حیرت چو خواهم وصف رویش در دم نظاره بنویسم بغربت سوختم روزی نگفت آن ماه مشگین خط که آرم یاد و مکتوبی بآن بیچاره بنویسم ز سنگ خاره تا روز قیامت سر زند آتش ز سوز دل اگر حرفی بسنگ خاره بنویسم نخواهد خواند کس افسانه فرهاد و مجنون را اگر شرح غم خود را من آواره بنویسم فضولی کرد تیغ غم قلم هر استخوانم را که با هر یک حساب ظلم آن خونخواره بنویسم * * * شمارهٔ ۲۹۵ یار بی جرم بشمشیر ستم می کشدم گر بگویم که چرا می کشدم می کشدم ساکن خاک در او شده ام لیک چه سود گرچه دارم صفت صید حرم می کشدم الم عشق تو دریافته ام می میرم لیک بی شک نه الم ذوق الم می کشدم در غم هجر مرا آرزوی وصل تو نیست چه کنم چون فرح وصل تو هم می کشدم گر روم سوی تو بیداد تو و طعن رقیب ور بسازم بغم هجر تو غم می کشدم آه از آن نرگس خونریز ستمگر که اگر بنگرم راست بآن ابروی خم می کشدم دل نهادم بغم هجر فضولی چه کنم گر نهم بر سر آن کوی قدم می کشدم * * * شمارهٔ ۲۹۶ تا بوده ایم بی غم یازی نبوده ایم بی درد و داغ لاله عذاری نبوده ایم بی اعتبار عاشقی و لذت جنون در هیچ کشوری و دیاری نبوده ایم بودست کار ما همه عمر عاشقی شکر خدا که بیهده کاری نبوده ایم هرگز ز عمر ما نگذشته دمی که ما خونین جگر ز دست نگاری نبوده ایم هر جا که بوده ایم ز آزار گلرخان بی گریه و ناله زاری نبوده ایم جز کنج غم نبوده همیشه مقام ما هرگز بفکر باغ و بهاری نبوده ایم پیوسته غرقه ایم فضولی بکام دل زین بحر هیچ گه بکناری نبوده ایم * * * شمارهٔ ۲۹۷ من بسربازی ز شمع مجلست کم نیستم چیست جرم من که در بزم تو محرم نیستم گر مقیم روضه کویت شدم منعم مکن ذره خاکم تصور کن که آدم نیستم در جهان جز من خریدار جفایت نیست کس ترک کن رسم جفا انگار من هم نیستم مدت عمرم نمی دانم که چون بر من گذشت مست شوقم آگه از احوال عالم نیستم شهرتی دارد که از عقلست استعداد غم من چه سان دیوانه ام یارب که بی غم نیستم از جفایت گه جگر خون می شود گه دل مرا من حریف این جفاهای دمادم نیستم چون قلم سرگشته زان گشتم فضولی کز ازل خالی از سودای آن گیسوی پر خم نیستم * * * شمارهٔ ۲۹۸ سرو نازم نشد آگه ز نیازم چه کنم بکه گویم غم دل آه چه سازم چه کنم می کنم ناله چو بر زلف گره می بندی می کند کوتهی عمر درازم چه کنم بودم از قید جنون رسته نمودی سر زلف بست تقدیر بدان سلسله بازم چه کنم من که شمع شب هجرم همه شب تا بسحر نکنم گریه نسوزم نگدازم چه کنم من بی کس بکه گویم غم خورشید و شان نیست جز سایه کسی محرم رازم چه کنم من بخود مایل خوبان جفا پیشه نیم می ربایند بصد عشوه و نازم چه کنم می کنی منع فضولی که دگر عشق مباز عشقبازی نکنم عشق نبازم چه کنم * * * شمارهٔ ۲۹۹ ما فراغ از غم بیش و کم عالم داریم غم نداریم اگر بیش و گر کم داریم نیست یک دم که غمت همدمی ما نکند همه دم خاطر شاد و دل خرم داریم غم عشق است که دل را فرحی می بخشد فرحی در دل ما هست که این غم داریم شب غم را نتوان یافت به از ما شمعی که دل سوخته و دیده پر نم داریم گرد خاک رهت از دیده ما می شوید ناله دم بدم از اشک دمادم داریم باد پاینده غم زلف سیاهت که ازوست اختلاطی که من و عشق تو با هم داریم شاد ازانست درین دور فضولی دل ما که غمی در دل ازان گیسوی پرخم داریم * * * شمارهٔ ۳۰۰ می روم زین شهر و در دل مهر ماهی می برم کوه دردی با تن چون برگ کاهی می برم از سر کویت سفر نوعیست از دیوانگی این قدر من هم بکوی عقل راهی می برم از ملامت چون رهم کز ناله هرجا می روم بر گرفتاری خود با خود گواهی می برم کی توانم بر زبان آورد نام دوریت من که صد فیض از رخت در هر نگاهی می برم گر برد ذوق وصالت از دل من دور نیست این که رشکی از رقیبان تو گاهی می برم دل ز بویت دیده از رویت سروری داشتند می روم حالا پر از اشکی و آهی می برم گر کنم میخانه را منزل فضولی دور نیست چون کنم از بیم غم آنجا پناهی می برم * * * شمارهٔ ۳۰۱ می‌روم در سینه صد درد نهانی می‌برم کوهِ دردم از سر کویت گرانی می‌برم از درت صد داغ بر دل می‌کنم عزم سفر دستهٔ گل زین ریاضِ کامرانی می‌برم می‌روم زین ملک اما بی‌متاعی نیستم بار صد غم، مایهٔ صد ناتوانی می‌برم بهر یاران کرده‌ام ترتیب رنگین تحفه‌ها چهرهٔ کاهی و اشکِ ارغوانی می‌برم تا به کی بر سر خورم سنگ ملامت کوه کوه زین سر کو می‌روم وین سخت‌جانی می‌برم دولتی دارم که می‌میرم به درد عاشقی خوش متاعِ باقی زین ملک فانی می‌برم نیستم از خاک پای او فضولی بی‌خبر خضرِ وقتم ره به آب زندگانی می‌برم * * * شمارهٔ ۳۰۲ از آن رو با تو من آیینه را همتا نمی‌بینم که من هرگاه می‌بینم ترا خود را نمی‌بینم چو آیی سوی من در هستیم زآن آتشی ور نه چگونه درد دل گویم ترا تنها نمی‌بینم چو مژگان می‌زنم در هر دمی صد خار را بر هم درین گلشن چو رویت یک گلِ رعنا نمی‌بینم مکن منع من از رویت که دارم چشم در عالم متاعی دیدنی غیر از رخ زیبا نمی‌بینم مرا قطع نظر از مردم عالم عجب نبود چو با خود نسبتی این قوم را قطعا نمی‌بینم وفا و مهر می‌باید که بیند عاشق از جانان بلا این است و غم این کز تو من این‌ها نمی‌بینم پری را خلق می‌گویند چون جانان من اما من این باور نمی‌دارم فضولی تا نمی‌بینم * * * شمارهٔ ۳۰۳ نسبت شمشاد با آن سرو قامت چون کنم ور کنم با طعنه اهل ملامت چون کنم می کند رسوا مرا هر جا که باشم دود آه سخت دشوارست رفع این علامت چون کنم جز ملامت نیست رسم راه پیمایان عشق من درین ره دعوی صبر و سلامت چون کنم هست از سر دلم پیر مغان را آگهی منکر حس چون شوم نفی کرامت چون کنم در نمی آید بلای روز هجران در حساب نسبت این روز با روز قیامت چون کنم چون متاعی نیست جز محنت سرای درد را من درین محنت سرا میل اقامت چون کنم گرچه می‌فرمایدم ناصح فضولی ترک عشق عاقلم، کاری که می‌آرد ندامت چون کنم * * * شمارهٔ ۳۰۴ روزگاری شد ز کویت درد سر کم کرده ایم سویت از بیم رقیبانت گذر کم کرده ایم ناله ما را از سگان کوی او شرمنده داشت زین خجالت درد سر زان خاک در کم کرده ایم همعنان ماست غم تا رفته ایم از کوی تو در جهان زین ناملایم تر سفر کم کرده ایم بی رخت قطع نظر از دیدن عالم نکرد زین سبب از مردم دیده نظر کم کرده ایم کم نشد دور از تو آب چشم ما معذور دار گر غبار درگهت از چشم تر کم کرده ایم غیر افغان نیست بر یاد سگانت کار ما تا جدایم از درت کار دگر کم کرده ایم تا جدایم از در جانان فضولی چون سکان بی فغان و ناله شامی را سحر کم کرده ایم * * * شمارهٔ ۳۰۵ دارم هوس کز خون دل خاک درش را گل کنم او را بهر رنگی که هست آگه ز حال دل کنم خواهم ز خون من شود هر قطره جانی که من یک‌یک دمِ خون ریختن پامال آن قاتل کنم چون بهر صید آید برون خواهم شکار او شوم خود را به او سازم فدا او را به خود مایل کنم خوش آنکه چون آیی برون با ناله‌های زار خود مشغول سازم خلق را وز دیدنت غافل کنم با سایه گویم حال دل ناچار کز افغان من منزل نمی‌سازد کسی جایی که من منزل کنم گنج وفای گل‌رخان دارد طلسم نیستی تا کی به امید وفا اندیشه باطل کنم در عشق خوبان می‌کند ناصِح، فضولی منع من جاهل‌تر از من نیست کس گر گوش بر جاهل کنم * * * شمارهٔ ۳۰۶ بیاد قد تو بر سینه هر الف که بریدم خطی ز کلک عدم بر وجود خویش کشیدم بسینه بی تو بسی داغهای تازه نهادم شکوفه عجب از نوبهار عشق بچیدم وفا ز سرو قدی خواستم نگشت میسر زهی جفا که نشد بارور نهال امیدم گل نشاط منست از هوای وصل شگفته بسان غنچه ببوی تو جامه که بریدم براه دوست غباری ندیدم از تن خاکی چه سرعتست که خود هم بگرد خود نرسیدم نشان نماند ز من در طلب ولیک چه حاصل که کس نداند نشانم از آنچه می طلبیدم سپهر می شنود آه و ناله تو فضولی به آه و ناله تو در جهان کسی نشنیدم * * * شمارهٔ ۳۰۷ نیست در آیینه عکس آن صنم مریمی دارد مسیحی در شکم دولت پابوس او دستم نداد گرچه این حسرت قدم را کرد خم چون رخ و ابروی او کم دیده ایم چشمه خورشید و ماه نو بهم بود نقش قامتش بر سینه ام پیشتر از خلقت لوح و قلم چون نباشد تازه ریحان خطش می کشد از چشمه خورشید نم شد کهن ایوان گردون را بنا چون نریزد بر سر ما گرد غم روزگاری شد فضولی خون دل می خورد بر یاد آن لب دم بدم * * * شمارهٔ ۳۰۸ از او پرسید سرّ آن دهان را، من نمی‌دانم خدا می‌داند این سر نهان را، من نمی‌دانم به جان نظارهٔ او می‌کنم از دیده مستغنی حیات من به درد اوست جان را من نمی‌دانم رقیب از مهربانی‌های آن بت می‌زند لافی دروغست این مگر رسم بتان را من نمی‌دانم؟ چگونه شمع همرازم بود شب‌های تنهایی که گرد آرد زبانی آن زبان را من نمی‌دانم مپرس ای هم‌نشین آیین ارباب ریا از من جمیع خلق می‌دانند آن را، من نمی‌دانم مکن در ترک جام و میل تقوی عیب من ساقی تو می‌دانی بد و نیک جهان را، من نمی‌دانم فضولی گر همی‌خواهی که باشم با تو هم‌مشرب تو خود بنما ره کوی مغان را، من نمی‌دانم * * * شمارهٔ ۳۰۹ در دل زار غمی ز آن لب می گون دارم چه کنم آه چه سازم دل پرخون دارم بر من ای شمع مزن خنده که سرمایه عشق گر سرشکست و فغان من ز تو افزون دارم من اسیر غم دل ماندم و مجنون فرسود تاب من بر غم دل بیش ز مجنون دارم سوختم قطره آبی نزدم بر آتش گرچه از اشک وطن در دل جیحون دارم حال بودست مرا بد همه وقت ولی هرگز این حال نبودست که اکنون دارم گه ز درد تو کنم ناله گه از طعن رقیب وه که اندوه درون و غم بیرون دارم گرچه آن ماه جفا کرد فضولی بر من من ندارم گله از ماه ز گردون دارم * * * شمارهٔ ۳۱۰ چو طفلان پیشه‌ای جز گریه در عالم نمی‌دانم نمی‌داند کسی درد مرا من هم نمی‌دانم به وحشت بس که معتادم ز خود هم کرده‌ام نفرت طریق الفت جنس بنی‌آدم نمی‌دانم غم دل با که گویم راز دل پیش که بگشایم ز غم مردم چه سازم چارهٔ این غم نمی‌دانم نیم آگه ز خود تا کی غمم پرسی دلم جویی چه می‌گویی چه می‌جویی تو ای همدم نمی‌دانم خیال خرمی هرگز نگردانیده‌ام در دل دل کس در جهان چون می‌شود خرم نمی‌دانم غمم بیش از همه قدر همه پیش تو بیش از من چه باشد موجب تقدیر بیش و کم نمی‌دانم فضولی بر پریشانی حالم گر سبب پرسی نمی‌گویم جوابی زآنکه می دانم نمی‌دانم * * * شمارهٔ ۳۱۱ باز در دل ز غم عشق ملالی دارم چه دهم شرح چه گویم که چه حالی دارم فکرم اینست که یابم ز بلای تو نجات الله الله چه بلا فکر محالی دارم نشأه ساغر وساقی اثر قدرت کیست ز تو ای زاهد افسرده سؤالی دارم منزلم کوی تو بس حاصلم اندوه و غمت من تفاخر نه به ملکی نه به مالی دارم چون نخندند به دیوانگیم اهل خرد خسم از آتشی امید وصالی دارم هست از تیر توام آرزوی پیکانی طمع میوه از طرفه نهالی دارم نیست در عشق فضولی روشم بر یک حال هر زمان فکری و هر لحظه خیالی دارم * * * شمارهٔ ۳۱۲ ز سیر سایه همراه تو ای مه رشک‌ها بردم برای دیدنت گر چشم هم می‌داشت می‌مردم مرا بر چشم پر خون جمع گشته نیست پیکانت در گنجینه لعلی‌ست با آهن برآوردم به کف در کوی تو می‌گشتم از من نقد جان گم شد پشیمانم که بد کردم به چشمان تو نسپردم بنای خانه دل گشت ویران بهر تعمیرش گلی باید بیا ساقی سفالی ده پر از دردم بحمدالله که مردم در غم عشق تو و هرگز به شرح درد دل طبع لطیفت را نیازردم به خود تا چند خندی ای صدف بگشا دهن زین بس به دور گوهر اشکم مزن از دانه در دم فضولی نیست هر شب تا سحر غیر از فغان کارت ترا من از سگان کوی او بیهوده نشمردم * * * شمارهٔ ۳۱۳ گهی که در غم آن گل‌عذار می‌گریم به صورت ناله چو ابر بهار می‌گریم ز چرخ می‌گذرد های‌های گریه من شبی که بی‌مَهِ خود زار زار می‌گریم چه سود منع من ای هم‌نشین چو می‌دانی که بی‌قرارم و بی‌اختیار می‌گریم مراست گریه ز بسیاری جفای رقیب مگو که از کمی لطف یار می‌گریم چو عاقلی ز من ای آفتاب حسن چه سود ازین که شب همه‌شب شمع‌وار می‌گریم چو شمع گریه من نیست بهر روز وصال ز جان‌گدازی شب‌های تار می‌گریم ز روزگار فضولی شکایتی دارم عجب مدار که از روزگار می‌گریم * * * شمارهٔ ۳۱۴ در دل الم از غنچه خندان تو دارم در دیده نم از لعل درافشان تو دارم آشفتگی از سنبل گیسوی سیاهت سرگشتگی از سرو خرامان تو دارم بر رشته جان سبحه صفت صد گره از غم در حسرت عقد در دندان تو دارم امید ندارم رهم از دام بلایی کز سلسله زلف پریشان تو دارم در روز وصال تو محالست نشاطم در دل چو خیال شب هجران تو دارم کس نیست بکشتن ز غمم باز رهاند عمریست که این چشم ز چشمان تو دارم افغان ز که داری تو فضولی که همه شب افغان من بد روز ز افغان تو دارم * * * شمارهٔ ۳۱۵ گشت صد پاره بشمشیر جفای تو تنم گل صد برگ بهار غم عشق تو منم اشک گلگون و رخ زرد مرا خوار مبین که اگر سرخ اگر زرد گل این چمنم با دل خون شده دم می زنم از لطف لبت می شود حال دلم فهم ز رنگ سخنم دور از آن زلف و قد و چهره مخوان سوی چمن باغبان نیست سر سنبل و سرو و سمنم بعد ازین در ره عشق تو من و تنهایی قدرت سایه کشیدن چو ندارد بدنم کوهکن را اثری هست مرا نیست نشان وه که رسواتر و گم گشته تر از کوهکنم می نهفتم چو فضولی غم دل وه کآخر کرد رسوای تو افسانه هر انجمنم * * * شمارهٔ ۳۱۶ دمی بی عشق خوبان پری رخسار چون باشم بعالم بهر کاری آمدم بی کار چون باشم چو دیده ام قامتش از بی خودی خود را ندانستم خدا داند بوقت دیدن رفتار چون باشم شدم در تنگنای دهر بیزار از دل و از جان جدا از یار در یک خانه با اغیار چون باشم مکن از نالهای زار دور از بزم او منعم نیم در بزم او بی نالهای زار چون باشم منم چون عکس بر مرآت هستی بی شعور از خود وجود من ز دیدارست بی دیدار چون باشم رقیبان را نمی خواهم که بینم چون کنم یارب رقیبان همدم یارند من بی یار چون باشم ندارم صبر بی رویش نخواهم رفت از کویش فضولی عندلیبم بی گل و گلزار چون باشم * * * شمارهٔ ۳۱۷ عهد کردم که دیگر بیهده کاری نکنم سوی خوبان جفا پیشه گذاری نکنم کردم از عشق بتان توبه چه خواهد بودن غایتش این که دگر ناله زاری نکنم چند بیداد رقیبان بداندیش کشم به از آن نیست که میلی بنگاری نکنم تا بکی زحمت اغیار کشم می خواهم بعد ازین آرزوی صحبت یاری نکنم بکناری کشم از صحبت رندان خود را ز بتان آرزوی بوس و کناری نکنم مرهم داغ دل از فیض فراغت سازم هوس عاشقی لاله عذاری نکنم بعد ازین مصلحت اینست که کنجی گیرم چو فضولی هوس باغ و بهاری نکنم * * * شمارهٔ ۳۱۸ آزارها ز یار جفا کار می کشم تا کار او جفاست من آزار می کشم غم می کشم ز یار و شکایت نمی کنم غم نیست چون غمیست که از یار می کشم بر من شدست این سبب طعنه دگر کز بهر یار طعنه اغیار می کشم میلیست هر مژه که بآن جای توتیا گرد رهت بدیده خونبار می کشم بسیار کم چراست بمن التفات تو با آنکه من جفای تو بسیار می کشم بر یاد قامتت همه شب تا دم سحر آه دمادم از دل افگار می کشم می می کشد رقیب فضولی ز جام وصل من در فراق حسرت دیدار می کشم * * * شمارهٔ ۳۱۹ گر چشم برخسار تو صد بار گشادم هر بار دو صد سیل برخسار گشادم فریاد کنان راز دلم پیش تو بگشاد هر سیل که از دیده خونبار گشادم آه از تو که ناگفته باغیار گشادی هر راز که پیش تو من زار گشادم تا چشم گشادم بتو دیدم ز تو آزار فریاد که بر خود در آزار گشادم بختم بنگر در ره او کز پی راحت در رهگذر سیل فنا بار گشادم گر سینه خراشیدم و خستم عجبی نیست راهی بدل از بهر غم یار گشادم کارم گرهی داشت از آن زلف فضولی آن زلف گرفتم گره از کار گشادم * * * شمارهٔ ۳۲۰ گهی که بر گل روی تو چشم تر بگشایم هزار سیل ز خونابه جگر بگشایم گهی که رخ بگشایی سزد که بهر تماشا بهر سر مژه من دیده دگر بگشایم هزار درد گره بسته در دل و نتوانم کز آن یکی بر آن سرو سیمبر بگشایم ز بیم خوی تو بستم ره نظر ز جمالت ببند راه جفا تازه نظر بگشایم چو خانه تیره ز بختست ز آن چه سود که آن را بآه روزن و با موج اشک در بگشایم بشمع وصل چو پروانه میل سوختنم هست اگر فراق گذارد که بال و پر بگشایم فضولی از رخ خوبان سزد که چشم ببندم چه لازمست که بر خود در نظر بگشایم * * * شمارهٔ ۳۲۱ جفاکار است و خونریز آن بت بی‌درد می‌دانم ز رنگ کار او با من چه خواهد کرد می‌دانم چه حاجت شرح بیداد زلیخا پرسم از یوسف چو او در عاشقی مردست یا نامرد می‌دانم زده بر آتش دل سیل خوناب جگر آبی من احوال درونم را ز آه سرد می‌دانم زمانی از غم مشکین‌غزالان نیستم خالی طریق سیر مجنون بیابان‌گرد می‌دانم نمی‌خواهم به سیل اشک شویم چهرهٔ خود را ز جولان که دارد چهره‌ام این گرد می‌دانم چو دل بر تیر مژگان و کمان ابرویش بستم چه خواهد آمدن بر جانِ غم‌پرورد می‌دانم فضولی راز خود در عاشقی از من نهان کردی ندانستی ز اشک آل و روی زرد می‌دانم * * * شمارهٔ ۳۲۲ چیست جرم من که باز از چشم یار افتاده‌ام معتبر بودم ز چشم اعتبار افتاده‌ام مانده‌ام بر حال خود حیران جدا از کوی یار مبتلای غربتم دور از دیار افتاده‌ام گل‌رخان یک ره نمی‌بینند سوی من به لطف گرچه می‌دانند خوار و خاکسار افتاده‌ام مردمی هرگز نمی‌بینم چه حال است این مگر از میان مردمان من بر کنار افتاده‌ام رشته جان مرا افکند دوران پیچ و تاب تا به سودای سر زلف نگار افتاده‌ام روزگارم می‌کشد با صد مصیبت چون کنم صید مجروحم به دام روزگار افتاده‌ام بلبل عرشم فضولی منزلم گلزار قدس من درین محنت‌سرا بی‌اختیار افتاده‌ام * * * شمارهٔ ۳۲۳ پنهان غم دلم ز تو ای جان نمی کنم من عاشق توام ز تو پنهان نمی کنم تا داغ عشق یار نبیند بسینه ام پیش رقیب چاک گریبان نمی کنم گر در مصیبتم نکند گریه دم بدم هرگز نظر بدیده گریان نمی کنم اوراست لحظه لحظه بمن التفات لیک من بی خودم ملاحظه آن نمی کنم گویند جان نداده باو ترک عشق کن این کار مشکل است من آسان نمی کنم دل را بترک عشق نصیحت نمی دهم کس را ز کار خیر پشیمان نمی کنم دارم بذوق وصل فضولی امیدها اندیشه ز محنت هجران نمی کنم * * * شمارهٔ ۳۲۴ پیش او با ناله اظهار غم دل کرده‌ام چون ننالم کام دل از ناله حاصل کرده‌ام گر مرا با ناله میلی هست در دل دور نیست سوی خود دلدار را با ناله مایل کرده‌ام هیچ عاشق را چو من در عشق خوبان ناله نیست کار را در ناله بر عشاق مشکل کرده‌ام ناله‌ها برخاسته از ناله من هر طرف هرکجا ناله‌کنان دور از تو منزل کرده‌ام تا دل آواره نتواند برون بردن رهی خاک کویت را به خوناب جگر گل کرده‌ام کرده‌ام ترک سر زلف بتان سنگدل بوالعجب دیوانه‌ام قطع سلاسل کرده‌ام نیست در ذکر لبش جز غم فضولی از رقیب خویش را با ذوق می از مرگ غافل کرده‌ام * * * شمارهٔ ۳۲۵ ای شمع که شد سوخته عشق تو جانم روشن شده باشد بتو هم سوز نهانم مشهور جهان چون نشود حسن تو از من عمریست من از عشق تو رسوای جهانم بر بند زبانم بتکلف که نیفتد سر غم عشقت بزبانها ز زبانم مانند بنایی که دهد عکس بآواز آمد بفغان گنبد گردون ز فغانم کی در تو رسد آه من خم شده قامت تیرم نرود دور چو بستست کمانم کارم بخدا ماند چه سازم چه کنم آه بسیار سراسیمه سودای بتانم از اشک روان چون نکنم گریه فضولی برداشت ز خاک ره او اشک روانم * * * شمارهٔ ۳۲۶ ای لعل سخن گوی تو کام دل زارم وقتست که کام دل از آن لعل بر آرم می خواهم از آن لب سخنی بشنوم اما تا لب بگشایی بسخن صبر ندارم بگشا بتکلم لب و با من سخنی گوی کز شوق رسیدست بلب جان فگارم این جان بلب آمده نذر سخن تست هرگاه که خواهی تو بگو من بسپارم این نیز ز ذوق سخن تست که قاصد آورد پیامی ز تو و برد قرارم در رشته کارم گره افتاد ز زلفت لطفی کن و بگشا گره از رشته کارم با آب حیاتم نبود کار فضولی من کشته لعل لب جان پرور یارم * * * شمارهٔ ۳۲۷ ما ترک دیدن رخ زیبا نمی کنیم کاری که هیچ کس نکند ما نمی کنیم تشبیه کرده ایم ببالاش سرو را عمریست سر ز شرم ببالا نمی‌کنیم گر بند بند ما کند از هم جدا رقیب قطع نظر ز روی تو قطعاً نمی‌کنیم چون یار داده است به ما وعده وصال موقوف ساعتست تقاضا نمی کنیم دنیا طلب نه ایم که خواهیم ملک و مال از دوست غیر دوست تمنا نمی کنیم از عرصه فساد کناری گرفته ایم میلی بکار خانه دنیا نمی کنیم رندی و می کشیست فضولی شعار ما دعوا نمی کنیم که اینها نمی کنیم * * * شمارهٔ ۳۲۸ دل بصد عقد بجعد سر زلفت بستم شکر الله ز غم گم شدن او رستم چشم دارم که شود هستی من صرف غمت غیر ازین نیست مراد دل من تا هستم چه کشم بهر می از ساقی دوران منت لله الحمد من از جام محبت مستم هر کرا هست غم من ز تو پرسد حالم که من از خویش بریدم بتو تا پیوستم دل نبود آنکه سپردم بتو ای سنگین دل شیشه بود که بر سنگ زدم بشکستم یا بدامان تو یا بر سر خود خواهم زد با سر و کار دگر کار ندارد دستم منم آن شمع فضولی که بامید وصال تا نمردم بره او ز طلب ننشستم * * * شمارهٔ ۳۲۹ چرا نگاه بدور رخت بماه کنم که چون نگاه کنی بر زمین نگاه کنم جدا ز شمع جمال تو تا بکی شبها چراغ خلوت خود را ز برق آه کنم ز ناز بر سر من پا نمی نهی تو اگر هزار بار سر خویش خاک راه کنم باشک و آه کنم عشق را بخود ثابت چه لایق است که دعوای بی گواه کنم خوش آن شبی که دهم ساز بزمگاه سرور خیال روی ترا شمع بزمگاه کنم بهر گناه قصاصم اگر تو خواهی کرد نه عاقلم عملی کز بجز گناه کنم فضولی از خط و زلف بتان گرفت دلم بسهو نامه خود تا بکی سیاه کنم * * * شمارهٔ ۳۳۰ تا کی اسیر سلسله غم شود دلم پر غم از آن دو گیسوی پر خم شود دلم انداخته مرا بغم گیسوان تو یارب چو گیسوان تو در هم شود دلم در عشق بحث می کند از اعتبار صبر ترسم درین مباحثه ملزم شود دلم در آستانه ملکی خاک گشته است آنجا امید هست که آدم شود دلم الفت برید از همه عالم بدان رسید کز بی کسی یگانه عالم شود دلم صد پاره شد دلم ز غم دوریت بیا باشد که پاره بتو خرم شود دلم در بی کسی فضولی از آن لب سخن بگوی باشد بدین سبب بتو همدم شود دلم * * * شمارهٔ ۳۳۱ نی همین سرگرم سودای بتان تنها منم هر که باشد عشق می ورزد همین رسوا منم تاری از زلفیست در هر تن که می جنبد رگی نی همین در بند محبوبان مه سیما منم حیرتی دارم که در هر جا که باشد پیکرم کس نمی داند که این نقشیست از من یا منم بوده ام دلبسته هر تار مویت مدتی آنکه ورزیدست سودای تو مدتها منم زین ستم کز دست من امروز دامن می کشی آنکه خواهد دست زد در دامنت فردا منم جای گر زیر زمین سازم ز بیم غم چه سود روی بر من می نهد سیلاب غم هر جا منم اعتباری نیست دنیا را فضولی پیش ما ترک دنیا کرده ای گر هست در دنیا منم * * * شمارهٔ ۳۳۲ گوش بر قول رقیبان بداندیش مکن جور بر عاشق سودا زده خویش مکن بیش ازین نیست مرا تاب جفاکاری تو ای جفاکار جفاکاری ازین بیش مکن نیستم من به همان حال که بودم زین پیش تو همان جور که می کردی ازین پیش مکن پادشاهی ز تو خوش نیست ستم بر درویش رحم پیش آر ستم بر من درویش مکن حذر از آه دل ریش کن از بهر خدا خویش را مایل آزار دل ریش مکن زندگی بهر چه باید چو مرا می گویند می مخور ذوق مبین کام مزن عیش مکن در یکی جو ز یکی خواه فضولی مقصد نقد دین صرف ره هر بت بدکیش مکن * * * شمارهٔ ۳۳۳ اسیر دام زلفم کرده بر گرد سرگردان چو گردانیده سرگشته ام سرگشته تر گردان من از جان ناامیدم تیر خود بر من مکن ضایع اگر داری دوایی صرف بیمار دگر گردان در آور جلوه تا خون دل ما ریزد از مژگان نهال ناامیدیهای ما را بارور گردان بده تار شعاع دیده را پیوند با زلفت زمانی رشته آن زلف را مد نظر گردان کمال حسن می خواهی مگردان روی از عاشق مه رخسار خود را مطرح نور بصر گردان سواد چشم تر بگداخت از برق غم هجرت بیا و خال مشگین را سواد چشم تر گردان ز دوران مخالف چند درد سر کشد ساقی فضولی را به یک جام لبالب بی خبر گردان * * * شمارهٔ ۳۳۴ چشمی بگشا سوی من و زاری من بین در دام غم عشق گرفتاری من بین از جور و جفا مردم و آهی نکشیدم آزار رقیبان و کم آزاری من بین کردم ز رخت منع دل و مردم دیده با سوخته چند ستمکاری من بین صد جور کشیدم ز بتان ترک نکردم با اهل جفا رسم وفاداری من بین من مهر نمودم همه دم ماه و شان جور اغیاری این طائفه و یاری من بین کس را نظری بر من افتاده نیفتد در رهگذر عشق بتان خواری من بین دل را بسپردم بغم عشق فضولی با دشمن خود یاری و غمخواری من بین * * * شمارهٔ ۳۳۵ به جان دور از تو ای شمع از غم شب‌های تارم من مرا شب گشت از غم چند شب را زنده دارم من مقیم گوشهٔ تنهاییم، کارم فغان کردن چه حالست این که دارم؟ در کجایم؟ در چه کارم من؟ ترا منع از رخ او کرده‌ام ای مردمِ دیده به رویت چون گشایم چشم؟ از تو شرمسارم من نشد زایل ز من آن بی‌قراری در غمِ عشقت غم عشق تو شد افزون ولی در یک قرارم من گر از نظاره‌ام بد می‌بری مگشا نقاب از رخ چه سود از منع من در دیدنت بی‌اختیارم من ز حالم مردم صاحب‌نظر دارند آگاهی چه می‌دانند بی‌دردان خراب چشم یارم من به آب دیده تسکین حرارت چون دهم خود را فضولی کشتهٔ لعلِ بُتانِ گلعذارم من * * * شمارهٔ ۳۳۶ دوش در مجلس نگاری بود همزانوی من عیشها می کرد دل تا صبح از پهلوی من یار وحشی طبع و من معتاد الفت چون کنم آفت من خوی او شد محنت او خوی من چند می نازی فلک با ماه نو چندین مناز باش تا پیدا شود ماه هلال ابروی من بر رهش افتاده ام بگشاده چشم انتظار وه چه باشد گر کند گاهی نگاهی سوی من چون توانم بی بلا باشم چنین کز هر طرف صد بلا آویخته بی زلفت از هر موی من سوی من مگذر مبادا سر نهم بی اختیار بر رهت پای تو آزاری کشد از روی من گفتمش ای شه فضولی هم غلام تست گفت کیست او کی آمد و جان یافت جا در کوی من * * * شمارهٔ ۳۳۷ در غمم گر جان ز جسم ناتوان آید برون کی غم آن راحت جانم ز جان آید برون می مده ساقی مکن کاری که ناگه پیش خلق سر لعل او بمستی از زبان آید برون خواستم کآرم خدنگش را برون از استخوان باز ترسیدم که مغز استخوان آید برون دل ندارد طاقت سوز درونم کاشکی خون شود وز راه چشم خون فشان آید برون بر قد خم گشته ام رحمی بکن ز آهم بترس سرو من مگذار کین تیر از کمان آید برون دی برون آمد شدم رسوای عالم اینچنین آه اگر امروز دیگر آنچنان آید برون چون نمودی رخ فضولی را مران از کوی خود بلبل گل دیده از گلشن چه سان آید برون * * * شمارهٔ ۳۳۸ ای لاله رخ مرو دلم از هجر خون مکن بر داغ عشق درد جدایی فزون مکن اسباب عزم راست مکن سرو من بخود قد مرا ز بار مصیبت نگون مکن در هجر آفتاب رخ خویش چون شفق روی مرا ز خون جگر لاله گون مکن ای اشک گرم رو پی آن شهسوار گیر چون می روی جدایی از آن رهنمون مکن بی او فضولی از هوس زندگیت هست زنهار فکر او ز دل خود برون مکن * * * شمارهٔ ۳۳۹ می شود هر دم جنون ما ز ابرویت فزون هست ابروی تو ما را سر خط مشق جنون دل قدت را دید لعلت راست مایل مدتیست می کشم از دل ملامت می خورم از دیده خون دیده می ریزد درون از چاکهای سینه ام دل ز راه دیده هر خونی که می آرد برون عاشق از حال دل پر خون چه حاجت دم زند می توان دانست از رنگ سرشگ لاله گون رشته پیوند خود با تارهای زلف او کرده ام محکم ولی می ترسم از بخت زبون پنبه ننهاد کس بر داغهای سینه ام کآتشی در سینه اش نگرفت از سوز درون بهر دنیا منت دونان فضولی تا به کی دل به عالی‌همتی بردار از دنیای دون * * * شمارهٔ ۳۴۰ نمی مردم از آن تیغی که زد آن سیمبر بر من اگر از پی نمی زد سایه اش تیغ دگر بر من بدین کز دیدنت در باختم دین چون شوم منکر گواهی می دهد چون روز محشر چشم تر بر من فکندی پرده از رخ نیستم از دیدنت غافل بلایی می نمایی ازتو واجب شد حذر بر من چو شمع از هجر آن خورشید شب تا روز می سوزم عجب نبود اگر نالند مرغان سحر بر من رخ از من تافت میل زینتش در دل فکن یارب که در آیینه اندازد طفیل خود نظر بر من طبیبا می فزاید ذوقم از سوز جگر هر دم دوایی ده که آن افزون کند سوز جگر بر من فضولی کمتر از مجنون نیم در عشق و رسوایی چه خواهد کرد سودای بتان زین بیشتر بر من * * * شمارهٔ ۳۴۱ داریم در زمانه بد طالع زبون طالع چنین زمانه چنان چون کنم چون خور نیست هر سحر پی آزار ما فلک دستی ز آستین جفا می کند برون کم دیده ایم بر رخ زرد و سرشگ آل رنگ ترحم از روش چرخ نیلگون خون می رود ز دیده ما بس که چون شفق بی مهری فلک دل ما کرده است خون ما دون نه ایم گر نکند میل دور نیست با غیر جنس خود نه عداوت سپهر دون فرهاد دید رحمت سیر ره بلا پیچید پای عجز بدامان بیستون از ذکر جور دور فضولی ترا چه سود کم گوی نگشته که از آن غم شود فزون * * * شمارهٔ ۳۴۲ تو نیز افکنده ای ، ای چرخ ، مهرِ خود به ماهِ من، رقیبم گشته ای ، مشکل که گردی نیک خواهِ من سر بی داد من داری فلک بر گرد زین عادت نه بر من رحم بر خود کن بترس از برق آه من چه حال است اینکه ، هر گَه سویِ آن خورشید رَه جُستم، مرا چون سایه دامن گیر شد بخت سیاه من مرا در ظلمت غم میل طوف خاک آن در شد چراغی بر فروز ای آتش دل پیش راه من نکو رویان ز من برگشته اند آیا چه بد کردم چه باشد موجب رنجش چه شد یارب گناه من فلک را گر بلایی هست بر من می شود نازل چه سلطانم که آسودست عالم در پناه من فضولی قید عقل از من مجو من بنده عشقم مطیعم تا چه فرماید چه گوید پادشاه من * * * شمارهٔ ۳۴۳ شد چاک چاک سینه و از قطرهای خون افتاد پاره پاره دل از چاکها برون خونست قطره قطره که از دیده می چکد یا هست هر یکی شرری ز آتش درون دادم بذکر لعل تو تسکین دود آه دفع گزند مار توان کرد بافسون آواره تا بکی کندم عقل هرزه کرد خواهم مرا بسلسله خود کشد جنون بی صورتی قرار ندارد دمی دلم در کار عشق کم نتوان شد ز بیستون بر غیر من نمی رسد ای چرخ جور تو گویا میان خلق مرا دیده زبون از من مکن سؤال فضولی که چیست حال حال دلم قیاس کن از اشک لاله گون * * * شمارهٔ ۳۴۴ درد دل ما را ز ره لطف دوا کن لطفی بنما چاره درد دل ما کن عمریست که مشتاق لقاییم خدا را زین بیش مشو پرده نشین عرض لقا کن از پای در افتادم و از سر بگذشتم از بهر خدا فکر من بی سر و پا کن آزردن دلها اثر نیک ندارد تا چند جفا پیشه کنی ترک جفا کن محرومی عشاق روا نیست ز وصلت بی رحم مشو حاجت عشاق روا کن ای دل مزن از سلسله زلف بتان دم بشنو سخن من حذر از دام بلا کن عاشق روشی دارد و معشوق طریقی گر یار جفا کرد فضولی تو وفا کن * * * شمارهٔ ۳۴۵ زین ندامت که نشد خاک درت مسکن من اشک از چهره جان شست غبار تن من حیرت لعل تو بردم بلحد نیست عجب گر شود گلخنی از آتش دل مدفن من گردباد غم و گرداب بلا نیست شوند چند گردند درین بادیه پیرامن من ذوق دیدار تو آیینه چه ادراک کند روی چون مه منما جز بدل روشن من نیست از ضعف بدن ناله من می ترسم که فتد طوق غمت بی خبر از گردن من رشته شمع شبستان غمم در آتش من نه مجروحم و پرخون شده پیراهن من چون نمیرم من ازین غصه فضولی که ز غم مردم و یار ندارد خبر از مردن من * * * شمارهٔ ۳۴۶ اگر چه نیست ترحم ترا بزاری من نمی شود ز تو قطع امیدواری من بجور کشت مرا در وفای تو اغیار ترا چه شد که نکردی بلطف یاری من شدم فتاده تر از خاک ره نکرد کسی بخاک پای تو اظهار خاکساری من ز جست و جوی تو یک دم قرار نیست مرا قرار یافت بدور تو بی قراری من فتاده ام برهت سوی من فکن نظری کجا رسید ببین در ره تو خواری من مرا ز آتش دوزخ چه باک روز جزا طریق عشق تو بس راه رستگاری من غم فراق فضولی مرا رساند بجان اجل کجاست که آید بغمگساری من * * * شمارهٔ ۳۴۷ می نمایی رخ که خورشید جهان آراست این می زنی در عالمی آتش که رسم ماست این بر رهت افتاده ام یک ره نبینی سوی من با فقیران خود ای مهوش چه استغناست این برد راحت قامتت از جان و رفتارت ز دل وه چه رفتار لطیف و قامت رعناست این از قد و زلفت دل و جان را خلاصی مشکل است آفت جانهاست آن دام ره دلهاست این از تو روزی وعده قتلم نمی یابد وفا می کشد حسرت مرا امروز یا فرداست این ای خوش آن ساعت که در محشر مرا خوبان بهم ترسناک از دور بنمایند کآن رسواست این دوستان در سر فضولی را هوای عاشقیست خود نمی گوید ولی از طور او پیداست این * * * شمارهٔ ۳۴۸ تا بدرد عشق جان از تن نمی آید برون درد عشق او ز جان من نمی آید برون دانه اشکم بخوناب جگر پرورده است اینچنین لعلی ز هر معدن نمی آید برون نخل قدت را طراوت از ریاض جنت است اینچنین سروی ز هر گلشن نمی آید برون گر بگلزاری در آیی تیغ بر کف ز انفعال گل نمی روید دگر سوسن نمی آید برون با تبسم می کشم گفتی مرا هر دم ز غم چون نمیرم زین ادا کشتن نمی آید برون لب ز شرح سوز دل بستیم و جای حیرت است سوخت خانه دودی از روزن نمی آید برون گر فضولی ترک عشق دوست گیرد دور نیست چون کند از عهده دشمن نمی آید برون * * * شمارهٔ ۳۴۹ غم لعل ترا در سینه جا کردم که جان است این تمنای حیات جاودان دارم از آن است این مکن لیلی وش من گوش بر افسانه مجنون حدیث درد من بشنو که به ز آن داستان است این ز شرم صورت خوب تو می گردد پری پنهان چه حاجت من کنم اظهار این معنی عیان است این لگدکوب رقیبت شد تن اندوه پروردم مگو تن پیش سگ افتاده مشتی استخوان است این هوا از شاخ گل پیکان خونین می کشد گویا بدل خوردست تیر رشک قدت را نشان است این قرارم برد رفتارت سرشکم ریخت گفتارت چه قد دل‌ستان است آن چه لعل درفشان است این فضولی می‌رسد هرشب به مه فریاد و افغانت شبی آن مه نمی‌پرسد چه فریاد و فغان است این * * * شمارهٔ ۳۵۰ شد آن گل چهره باز از خانه با عزم سفر بیرون مرا صد قطره خونابه شد از چشم تر بیرون مگر خورشید در عشقت قبایی می درد هر شب که از جیب دگر می آورد هر صبح سر بیرون درون پرده شد از شرم رویت آفتاب امشب ندارد آبرو زین پرده گر آید دگر بیرون ز حسرت آه آتشناک از دل می کشم هر گه که آید تیر خون آلوده او از جگر بیرون خیال نوک مژگانت گر افتد در دل دریا نخواهد آمدن ناسفته از دریا گهر بیرون نمی دانم چرا عشاق را کشتند در کویش نکشتند آنچنان آن قوم را کاید خبر بیرون فضولی می رسد در دهر هر دم محنتی بر من بباید رفت زین محنت سرای پر خطر بیرون * * * شمارهٔ ۳۵۱ نمی دانم چه بد کردم چرا رنجید یار از من که افکند از نظر برداشت چشم اعتبار از من مگر از خاکساریهای من کردند آگاهش که بنشستست بر آیینه طبعش غبار از من نسودم بر کف پای لطیفش خار مژگان را چه باشد موجب رنجیدن آن گل عذار از من ازو این زهر چشم و چین ابرو نیست بی وجهی ادای ناخوشی سر زد مگر بی اختیار از من زنم سر بر زمین هر جا روم چون آب زین غصه که دامن می کشد آن سرو می گیرد کنار از من بدادم جان نکردم یار را رسوا بشرح غم اگر می بود مجنون زنده می آموخت کار از من فضولی کرد سرگردان مرا بی ماه رخساری نمی‌دانم چه در دل داشت دور روزگار از من * * * شمارهٔ ۳۵۲ زدی چو در دلم آتش مکش چو شعله سر از من چو شمع سوختنم بین مباش بی خبر از من نشان عشق تو سوز دل من است می سوزم چنان که هیچ نماند نشان ز تو اثر از من مرا چو سوختی از بردن دلم حذری کن من آتشم چه رسانی بدامنت شرر از من جز این که منع ز نظاره جمال تو کردم چه کرده ام که بگرداند روی چشم تر از من مرا ز خواری از آن بیش شد الم که مبادا بخواریم نگرد یار و کم کند نظر از من بنیستی شدم آگه ز سر درج دهانت گمان نبود مرا هم که آید این هنر از من براه عشق فضولی اگر چه آمده مجنون نبوده بیشتر از من نرفته بیشتر از من * * * شمارهٔ ۳۵۳ ای دل از کار عشق عار مکن عشق تا هست هیچ کار مکن نیست انکار عشق را یمنی مکن این کار زینهار مکن تا ترا عشق و عاشقی باشد شیوه دیگر اختیار مکن راحتی در جهان اگر خواهی خویش را اهل اعتبار مکن پی تقلید خاص و عام مرو خدمت شاه و شهریار مکن ور نجات دو کون می طلبی غیر دیوانگی شعار مکن از فضولی نصیحتی بشنو ترک خوبان گل عذار مکن * * * شمارهٔ ۳۵۴ عاشقم جز عاشقی کاری نمی‌آید ز من هست تقوی کار دشواری نمی‌آید ز من با تو ای دل کار و بار عشق را بگذاشتم کار دشواری چنین باری نمی‌آید ز من من نمی‌گویم که ذوقی نیست در قید جنون عاقلم بیهوده گفتاری نمی‌آید ز من نقد جان را صرف خواهم کرد در راه بتان کرده‌ام اقرار انکاری نمی‌آید ز من هرچه می‌خواهند می‌آید ز من در عشق لیک صبر کردن در غم یاری نمی‌آید ز من دل اگر گیرد ره خوبان نخواهم کرد منع دل نمی‌رنجانم آزاری نمی‌آید ز من مرده‌ام بی‌او فضولی حمل بر صبرم مکن گر دمادم ناله زاری نمی‌آید ز من * * * شمارهٔ ۳۵۵ چو شمع ز آتش دل اضطراب دارم من دل پر آتش چشم و پر آب دارم من ره نظاره ز غیر تو بسته ام شب هجر مکن خیال که در دیده خواب دارم من شهید ساخت مرا جور بی حساب بتان چه غم ز پرسش روز حساب دارم من فلک بدور مخالف مرا نترساند مشوشم چه غم از انقلاب دارم من ز سایه در پی آن مه رقیب می فکند هزار داغ بدل ز آفتاب دارم من چه گونه چاک کنم سینه پیش بی دردان بتی ز چشم بدان در نقاب دارم من فضولی از الم بی کسی نخواهم رست چنین که از همه کس اجتناب دارم من * * * شمارهٔ ۳۵۶ حباب نیست ز خون گرد دیده تر من هوای غیر تو بیرون شده است از سر من بسوخت آتش حیرت مرا نمی دانم چه کرده ام ز چه رنجیده است دلبر من بپای بوس توام ره بهیچ صورت نیست مگر کشند بخاک ره تو پیکر من کسی برابری من کجا تواند کرد کنون که نیست کسی جز تو در برابر من شدم هلاک ز درد و غم تو رحمی کن بجان غمزده و چشم درد پرور من بدور خط تو مشکل توانم آسودن چنین که هر سر مو گشته خار بستر من رقیب چند کنی منع او ز آزارم مگو که قطع شود روزی مقرر من حریف بزم غمم خون دل بس است میم شراب وصل فضولی کجاست در خور من * * * شمارهٔ ۳۵۷ شد واقف از خیال من آن مه بحال من نگذاشت فرق ضعف ز من تا خیال من بستم خیال کام دگر زآن دهن ولی کاری نکرد هیچ خیال محال من گفتم سگ توام سبب اینست غالبا کز من چنین گریخته وحشی غزال من گفتم ز رشک بر ورق لاله نقطه ایست گفتم این کنایه ایست ز رخسار و خال من بی خط سبز و زلف سیاه تو شاهدست بر روی زرد من رقم اشک آل من سر زد ز چاک سینه من آتش درون من مرغ آتشین پرم اینست بال من سودای عقل کرد فضولی مرا ملول حرفی ز عشق گوی بدفع ملال من * * * شمارهٔ ۳۵۸ ای بر فراز مسند عزت مکان تو برتر ز هر چه برتر از آن نیست شان تو برهان قاطع آمده قول تو سر بسر عالم شده مسخر تیغ زبان تو بر خاص و عام خوان کرامت کشیده مپسند خلق هر دو جهان میهمان تو هر صبح و شام هست بتقریر مقربان حی علی الصلاة صلایی بخوان تو حرفی بس است بهر دوایی هزار درد گاه تکلم از لب گوهر فشان تو انس و ملک بسجده سزد گر نهند سر جایی که پا نهاده سگ آستان تو باد از روان و روح فضولی درودها هر لحظه بر روان تو و پی روان تو * * * شمارهٔ ۳۵۹ ای بر فراز چرخ برین بارگاه تو تو شاه انبیا همه خیل و سپاه تو بر آسمان رسیده و گشته فرشته هر ذره که خاسته از گرد راه تو آسوده است تا ابد از بیم انقلاب محروسه ولایت دین در پناه تو هر قطره ز بحر شود دانه گهر گر قطره برو چکد از ابر جاه تو از قدر زیب گردن خوبان عالم است عنبر که هست بنده جعد سیاه تو کردست دهر روز ظهور ترا لقب دور قمر ز نسبت روی چو ماه تو نعت نبی بس است ترا موجب نجات هر چند بی حدست فضولی گناه تو * * * شمارهٔ ۳۶۰ سرم را درد بر بالین محنت سود دور از تو تنم در بستر بیچارگی فرسود دور از تو بر آن بودم که چون دور از تو کردم کم شود در دم ندانستم که خواهد محنتم افزود دور از تو بلای هجر بسیارست و ما بسیار کم طاقت نمی دانیم حال ما چه خواهد بود دور از تو مرا گفتی که خواهی مرد در هجران من بی شک محالست این سخن کی می توان آسود دور از تو نماند از ناله تاب صحبت ما همنشینان را کجا شد آن که ما را صبر می فرمود دور از تو تو آتش پاره من خار ره بر من چو بگذشتی اثر مگذار کز من بر نیاید دود دور از تو جهان شد تیره در چشم فضولی بی مه رویت فلک هرگز ره راحت به او ننمود دور از تو * * * شمارهٔ ۳۶۱ کرد ناصح منع من از گریه بی رخسار او خنده ام آمد میان گریه بر گفتار او او نه سرمست است من مدهوش محو حیرتم هست او در کار من حیران و من در کار او نیست دور از نسبتی گر هست حسن التفات بر دل بیمار من از نرگس بیمار او عالمی را ناله آم در ناله دارد روز و شب نیست مخصوص من بی دل همین آزار او دور کج رو خورد چون می خون من تا مست شد مستی او می شود معلوم از رفتار او دوش پیش چشم پرخون داشتم آیینه دیدمش خونین جگر از حسرت دیدار او بر فضولی بیش ازین مپسند بیداد ای صنم رحم کن بهر خدا بر ناله‌های زار او * * * شمارهٔ ۳۶۲ دل که پنهان است شوق لعل محبوبان درو غنچه بشگفته است اوراق گل پنهان درو با خیال لعل جان بخش سواد دیده ام هست آن ظلمت که باشد چشمه حیوان درو شد بسودای سر زلف تو جسمم رشته ای صد گره افتاد از تاب غم دوران درو بحر محنت راست گردابی پر از خاشاک و خس وادی عشقت که عشاقند سرگردان درو ناوکت بگذشت از جسمم چه جای راحت است با چنین جسمی که آرامی ندارد جان درو در غم درج دهانت چون نباشم تنگ دل حقه گم کرده‌ام صد درد را درمان درو نیست راحت بی‌غم جانان فضولی را دمی دم به دم آن به که افزاید غم جانان درو * * * شمارهٔ ۳۶۳ نمی خواهم که گوید هیچ کس احوال من با او که می میرم ز غیرت گر کسی گوید سخن با او ز بیم آن که دردم را به لطفی کم نگرداند نمی خواهم کنم اظهار درد خویشتن با او ز جان مستغنیم با ذوق داغت زآن که می دانم که گر بیرون رود جان زنده می ماند بدن با او از آن رو با تنم میلیست جانم را که می داند ز پیکان تو دارد بهره تا هست تن با او چنان با آتش دل بی تو جانم الفتی دارد که می آرد برون هر دم سر از یک پیرهن با او چراغی در فلک افروختم از برق آه خود که هر شب هست روشن قدسیان را انجمن با او زنم هر روز چتری در چمن از دود دل تا شب ز غیرت تا نباشد سایه در سیر چمن با او فضولی از وصال دوست منعم می کند زاهد غمی دارم که ممکن نیست یک دم زیستن با او * * * شمارهٔ ۳۶۴ اگر بگذشت مجنون من بماندم یادگار او وگر شد کوهکن هم من کمر بستم به کار او نمی خواهم که میرد در رهت اغیار می ترسم شود خاک و در آید باز در چشمم غبار او بآب دیده ام افتاد عکس نوک مژگانش حذر ای مردم غافل ز تیغ آبدار او ندادم یک نفس از عمر خود کام از لبت جان را چه عمر است این که دارم چند باشم شرمسار او ز آهم پر شرر شد چرخ کامم بر نمی آرد ز بیم آن که گردد ساده قصر زر نگار او ز بهر جاه دنیا ترک دنیا می کند زاهد چرا گر ترک دنیا می فزاید اعتبار او فضولی کرد دوری اختیار از روضه کویت نرنجد تا سگت از ناله بی اختیار او * * * شمارهٔ ۳۶۵ شد درون سینه دل دیوانه از سودای او بستم از رگهای جان زنجیرها در پای او نیست از بی التفاتی گر نبیند سوی من آن که عین التفات اوست استغنای او جای پیکانت درون سینه کردم چون کنم دل ز جا شد خواستم خالی نماند جای او کرد روز و روزگارم را بیک دیدن سیه کی مرا این چشم بود از نرگس شهلای او جان بر آمد یار بهر پرسشم نگشاد لب بر نیامد کام من از لعل شکر خای او بر نخواهم داشت تا روز قیامت سر ز خواب گر شبی در خوابم آید قامت رعنای او چون نباشم زار و سرگردان فضولی متصل رشته جان بسته ام بر زلف عنبرسای او * * * شمارهٔ ۳۶۶ ز فلک می گذرد آه و فغانم بی تو این چه عمر است که من می گذرانم بی تو هر دم از هجر تو حالی دگرم پیش آید مه من با تو چه گویم که چه سانم بی تو کرد با من همه کس روز وداع تو وداع که گمان داشت که من زنده بمانم بی تو بهره نیست بجز سوز چو شمعم ز حیات بالله از زندگی خویش بجانم بی تو تا بگفتن نرسد سوز دلم را نقصان شدت محنت و غم بست زبانم بی تو بامیدی که مگر از تو بیابد اثری می دود هر طرفی اشک روانم بی تو نه فضولیست همین واقف رسوایی من همه دانند که رسوای جهانم بی تو * * * شمارهٔ ۳۶۷ ز درد دل سختی از زبان من بشنو مشو ز درد دلم بی خبر سخن بشنو منه بقول رقیبان سست پیمان گوش سخن ز عاشق دل ریش خویشتن بشنو ز من مپرس نه از غیر وصف لعل لبش دلا حکایت شیرین ز کوهکن بشنو گرت هواست که فیض مسیح دریابی حیات بخش حدیثی از آن دهن بشنو بباغ بگذر و از بهر خاک رهگذرت بهم مباحثه سنبل و سمن بشنو ز بهر قسمت دردت که آن کمست بسی بسینه گوش نه و بحث جان و تن بشنو فضولی از غم دل کرد قصه بنیاد بیا بتازگی این قصه کهن بشنو * * * شمارهٔ ۳۶۸ ای مست غافل از من و خونین جگر مشو من از تو بی خودم تو ز من بی خبر مشو کارم بسوز و گریه فتادست در غمت غافل ز جان سوخته و چشم تر مشو ترسم که بی خبر شوی از حال عاشقان ای مست ناز می مخور و مستتر تر مشو ای سرو با نظاره روی تو زنده ام می میرم از فراق تو دور از نظر مشو غیر از رکی نماند ز ضعفم بر استخوان با من مگو که تیر بلا را سپر مشو ای دل بس است بر من بی دل بلای عشق رو از برم تو نیز بلای دگر مشو از راه عشق خیز فضولی که فتنه خاست زین بیشتر مقید این رهگذر مشو * * * شمارهٔ ۳۶۹ از آن دو پاره بانگشت معجزت شد ماه که باشد از پی اثبات دعویت دو گواه شکاف ماه ز انگشت تست یا در سیر میان دایره مه فکند رخش تو راه کلام راست نزول از فلک تراست عروج عیار قد همین بس بمردم آگاه نمی دمد ثمری بی گل شهادت تو نهال اشهد ان لا اله الا الله کمال قدر همین بس که وقت عرض کمال ز کسر ماه تمامت فزود رتبه جاه تویی کفیل چه باک از عذاب امت را تو شفیع چه اندیشه خلق را ز گناه شها فضولی بی دل گدای درگه تست ز عین لطف تو دارد همیشه چشم نگاه * * * شمارهٔ ۳۷۰ دی شنیدم جانب گلشن گذار افکنده ای در گل از رشک رخت صد خار خار افکنده ای عرض عارض کرده در باغ بر فصل بهار نقش باغ از چشم نقاش بهار افکنده ای لاله حمراست بشگفته ز طرف جویبار یا تو بر آیینه عکس عذار افکنده ای نیست سایه بلکه بی خود ساخته از جام رشک سروها را سرنگون در جویبار افکنده ای غنچها را کرده دل خون ز رشک لعل لب آتشی از شمع رخ در لاله زار افکنده ای بر رهت هر سو ملک افتاده یا جلوه کنان سایه ات گه بر یمین گه بر یسار افکنده ای چشم من جرم فضولی چیست در راه وفا کاینچنین او را ز چشم اعتبار افکنده ای * * * شمارهٔ ۳۷۱ شد دلم صد پاره و چون لاله بر هر پاره‌ای سوختم داغی ز عشق آتشین‌رخساره‌ای شد دلم خون تا شود فارغ ز سودای بتان وه که دارد باز هرسو قصد او خونخواره‌ای بهر درمان درد سر دادن طبیبان را چه سود چون مریض عشق جز مردن ندارد چاره‌ای گر ز بی‌دردی بود غافل ز من آن هم خوش است تا به کام دل کنم در روی او نظاره‌ای بهر آزارم رقیب آن تندخو را تیز کرد آهنی افروخت آتش بهر من از خاره‌ای حیرت حال من انجم را ز گشتن باز داشت تا نماند غیر اشکم کوکب سیاره‌ای نی فضولی راست سر منزل سر کویت همین سر بدان جا می‌نهد هر جا که هست آواره‌ای * * * شمارهٔ ۳۷۲ شانه ای گل بخم طره طرار منه بستر راحت دلهاست درو خار منه پایمالم مکن ای قامت خم مژگان را خار زیر قدمم از پی آزار منه سر آن زلف مکش بی ادب ای مشاطه دست بی باک چنین در دهن مار منه سیر صحرای بلا شیوه سر بازانست پای تقلید درین وادی خون خوار منه مرسان از بدی کار کدورت بر دل داغ صد دغدغه بر سینه افگار منه ای قضا بر خط رخسار بتان گاه رقم نقطه جز مردمک چشم من زار منه می رسد کار بتدریج فضولی بکمال بهر تقوی قدح از دست بیک بار منه * * * شمارهٔ ۳۷۳ سرم خاکیست بعد از رفتنت در رهگذر مانده نه چشمانند بر خاک از قدمهایت اثر مانده من از دل داشتم چشم از جگر ادرار خون خوردن چه باشد حال ما این دم که نی دل نه جگر مانده سخن با من نمی گویی ز خاموشیت حیرانم تویی این با خیالی از توام پیش نظر مانده چو گشتم از همه تدبیرها در دفع غم عاجز اجل بگرفت دامانم که تدبیر دگر مانده نه من تنها شدم در عشق آن زیبا پسر محزون درین بیت الحزن یعقوب هم دور از پسر مانده سوی من راه پرسیده بلا چون راه گم کرده زده غم دست در دامان من هر جا که درمانده فضولی نیستم قانع بیک دیدن ازو اما چه سازم چاره از عمری که دارم زین قدر مانده * * * شمارهٔ ۳۷۴ با منی اما چه حاصل سوی من مایل نه‌ای در دلی اما چه سود آگه ز حال دل نه‌ای تو بدان مایل که بر من هر زمان جوری کنی من بدین خوش دل که از من یک زمان غافل نه‌ای خوب می‌دانی طریق کشتن عشاق را گرچه طفلی از فن عاشق‌کشی جاهل نه‌ای نخل امیدم نمی‌یابد ز تو نشو و نما می‌شود معلوم کز نوری ز آب و گل نه‌ای نیست حسن التفات گل‌رخان از کس دریغ ای که محرومی ازین دولت مگر قابل نه‌ای ای که در ملک جهان یار اقامت می‌نهی غالبا آگه ز آفت‌های این منزل نه‌ای بر جنونم می‌زنی هردم فضولی طعنه‌ها گرچه می‌رنجم چه گویم با تو چون عاقل نه‌ای * * * شمارهٔ ۳۷۵ ما را هلاک غمزه خونریز کرده ای تیغی عجب بکشتن من تیز کرده ای آزرده از جفای رقیب تو کی شوم چون فهم کرده ام که تو انگیز کرده ای شد تازه داغ شوق تو تا باغ حسن را آراسته بسبزه تو خیز کرده ای دل را نمی رسد ز فرح پای بر زمین تا بسته اش بزلف دلاویز کرده ای جانم فدای طور تو باد ای امید وصل کاندوه هجر را طرب آمیز کرده ای ای دل باهل زهد نداری ارادتی زین ناکسان خوش است که پرهیز کرده ای بغداد را نخواست فضولی مگر دلت کآهنگ عیش خانه تبریز کرده ای * * * شمارهٔ ۳۷۶ قد برافراخته آفت جانی شده ای رخ برافروخته آشوب جهانی شده ای غمزه را شیوه مردم کشی آموخته شوخ مردم کش بی رحم و امانی شده ای تو و یوسف دو عزیزید که مقبول جهان او زمانی شده است و تو زمانی شده ای رونق باغ جهان غنچه و سرو و گل تست گل رخی سرو قدی غنچه دهانی شده ای پیش ازین سنگ جفا بر من دیوانه مزن خویش را طفل مپندار جوانی شده ای عدم آهن دهنت تنگ یقین است ای دل تو خطا کرده مقید بگمانی شده ای تیر آه تو فضولی ز فلک می گذرد باز با قامت خم سخت کمانی شده ای * * * شمارهٔ ۳۷۷ به دردم یارب آن بی‌درد درمان می‌کند یا نه گرفتارم به دردی چارهٔ آن می‌کند یا نه زدم در رشتهٔ جان آتشی اما نمی‌دانم مرا این سوزْ شمعِ بزمِ جانان می‌کند یا نه به او اظهار دردی می‌کنم حالا نمی‌دانم که او رحمی به جان دردمندان می‌کند یا نه به تلخی جان برآمد باز پرس ای باد کآن گل‌رخ به شهدِ وصل دفع زهرِ هجران می‌کند یا نه ز آهم می‌گدازد سنگ و می‌لرزد هنوزم دل که کاری در دل آن سست‌پیمان می‌کند یا نه ندارم غیر این کامی که بر گرد سرت گردم نمی‌دانم به کامم چرخ دوران می‌کند یا نه کسی کز شربت وصلت نیابد ذوق رسوایی چه می‌داند که می در عقل نقصان می‌کند یا نه چو تیرت را کشیدم از دل مجروح دانستم که تن بی‌تابی در دادن جان می‌کند یا نه تو مست نازی از حال فضولی نیستی آگه چه می‌دانی که هرشب آه و افغان می‌کند یا نه * * * شمارهٔ ۳۷۸ من چه کردم که مرا از نظر انداخته نظر لطف بجای دگر انداخته هست بنیاد وفای همه خوبان محکم تو سبب چیست که این رسم برانداخته خشک ساز اشک من ای باد که ضایع نشود خاک راهش که بدین چشم تر انداخته ای صبا حال دلم چیست دران کوی بگو دی شنیدم که بدان جا گذر انداخته آب شمشیر جفای تو مگر بنشاند آتشی را که توام بر جگر انداخته سربلند است میان همه اهل نظر تو بتیغ ستم او را که سر انداخته سبب رفعت قدر تو فضولی این بس که سر عجز بدان خاک در انداخته * * * شمارهٔ ۳۷۹ غیر از درت پناه نداریم یا نبی جز تو امیدگاه نداریم یا نبی تا برده ایم سوی تو ره جز طریق تو رویی بهیچ راه نداریم یا نبی بهر ظهور لطف عمیمت وسیله ای غیر از فغان و آه نداریم یا نبی روز جزا تویی چو شفیع گناه ما اندیشه از گناه نداریم یا نبی در امر و نهی هر چه بما حکم کرده ای حق است و اشتباه نداریم یا نبی بر لطف تست تکیه نه بر طاعتی که ما داریم گاه و گاه نداریم یا نبی ملک وجود منتظم از فیض عدل تست غیر از تو پادشاه نداریم یا نبی بستست جرمهای فضولی زبان ما غیر از تو عذر خواه نداریم یا نبی * * * شمارهٔ ۳۸۰ ای که تا یار منی در پی آزار منی کشم آزار ترا چون نکشم یار منی سر ز سنگ ستم و تیغ جفایت نکشم دلبر پر ستم و یار جفاکار منی دل ز تیر تو تن از داغ تو ذوقی دارد ذوق بخش دل زار و تن افگار منی خبری نیست ز خود بی تو دل زار مرا تو چرا بی خبر از حال دل زار منی نیست شبها غم بیداری من بر تو نهان لله الحمد تو در دیده بیدار منی مرض عشق نشد بر تو مشخص ناصح گرچه عمریست طبیب دل بیمار منی چند در عشق زنی طعنه فضولی بر من ز تو خشنود نیم منکر اطوار منی * * * شمارهٔ ۳۸۱ نه چندانم ضعیف از دوری خورشید رخساری که تاب آرم گر افتد سایه بر من ز دیواری فکنده در گمان ضعف تنم باریک بینان را که در پیراهنم شخصیست یا از پیرهن تاری خبر از سوز پنهانم کسی دارد که همچون من بود در سینه اش داغی ز درد لاله رخساری من و وصل تو این طالع کجا دارم زهی دولت میسر گر شود گاهی مرا از دور دیداری چنان در ناله کردن شهرتی دارم که اهل درد ز من گویند از هر جا برآید ناله زاری تو جز بر من نکردی جور من مردم ازین شادی که در عالم نخواهی داشتن جز من گرفتاری چه می پرسی فضولی کیست در راه وفا آخر پریشان گشته سودایی رسوای بازاری * * * شمارهٔ ۳۸۲ بهست گور و کفن از قبا و پیرهنی که پاره پاره نسازند بهر سیم تنی به تیغ محنت شیرین‌لبان که دارد تاب مگر زمانه بسازد ز سنگ کوه‌کنی به پنبه‌های جراحت نهان چراست تنم چو نیست رسم که باشد شهید را کفنی مرا مکش به جفا و ستم که می باید ستمگری چو تویی را جفاکشی چو منی خدای را مده آن زلف پرشکن بر باد که منزل دل آشفته است هر شکنی به لطف غنچه مثال دهان تنگ تو نیست درین که هست چنین نیست غنچه را سخنی غم خط تو فضولی ز دل برون نکند که هست جای چنان سبزه چنین چمنی * * * شمارهٔ ۳۸۳ پی ماتم میان انجمن ای ماه جا کردی ز غیرت باز بر من شهر را ماتم سرا کردی مرا گفتی مکن افغان که فردا خواهمت کشتن شب قتلست منعم از فغان کردن چرا کردی چه بود از خاک آن در دور کردی کشتگانت را شهیدان را چرا بیرون ز خاک کربلا کردی زدی در رنگ ماتم گاه بر سر گاه بر سینه رساندی ظلم تا حدی که بر خود هم جفا کردی شدی عاشوریان را شمع محفل چون نمیرم من چه باشد بهتر از مردن تو چون میل عزا کردی بگریه آب دادی سبزه خاک شهیدان را اسیران بلا را کشته تیغ وفا کردی فضولی در ره او کشته تیغ جفا گشتی عفاک الله شهید کربلا را اقتدا کردی * * * شمارهٔ ۳۸۴ در دیده نور در تن جان عزیز مایی اما چه سود خود را هرگز نمی نمایی بسیاری رقیبان از بی مثالی تست کم نیست این که باشد شهری و مه لقایی جز نام دلنوازی ورد زبان ندارم قانون نیم که خیزد از هر رکم صدایی ماه فلک مثالم خوی دگر گرفته نازل شده است بر من از آسمان بلایی در هر دعا برنگی دیدم جفایی از تو خاصیتی است بی شک در ضمن هر دعایی دل جست راه عشقت جان خواست خاک پایت هر یک گرفته راهی هر یک فتاده جایی نه حقه فلک را بر هم زدم فضولی در هیچ جا ندیدم درد ترا دوایی * * * شمارهٔ ۳۸۵ مرا ای سایه در دشت جنون عمریست همراهی ز اطوارت نیم راضی نداری اشکی و آهی همه شب همچو پروانه مرا ای شمع می سوزی نمی ترسی که آهی برکشم از دل سحرگاهی بجسم ناتوانم بیش ازین مپسند بار غم چو می دانی محال است این که کوهی را کشد کاهی مگر خورشید سرعت بهر طوف درگهت دارد که از خنک فلک می افکند نعل بهر ماهی ز جام بی خودی مست است هرکس را که می بینم دریغا نیست در غفلت سرای دهر آگاهی مزن یک بارگی تیغ تغافل بر سیه‌بختان نگاهی می‌توان کردن به چشم مرحمت گاهی فضولی از کجا و آرزوی دولت وصلت گدایی را میسر کی شود وصل شهنشاهی * * * شمارهٔ ۳۸۶ ورد منست نام تو یا مرتضی علی من کیستم غلام تو یا مرتضی علی شکر خدا که سایه فکنده‌ست بر سرم اقبال مستدام تو یا مرتضی علی هر حکمتی که هست کلام مجید را درج است در کلام تو یا مرتضی علی بهر نجات بر همه چون طاعت خدا فرض است احترام تو یا مرتضی علی مانند کعبه معبد انس و ملائک است هرجا بود مقام تو یا مرتضی علی در هر غرض که می‌طلبد از فلک کسی شرط است اهتمام تو یا مرتضی علی هر لحظه می‌رسد به فضولی هزار فیض از خوان لطف عام تو یا مرتضی علی * * * شمارهٔ ۳۸۷ گر خدنگ غمزه را زین سان دمادم می‌زنی کشته گردد عالمی تا چشم بر هم می‌زنی نیست ممکن بیش ازین بیداد گر سنگین‌دلی بر وفاداران خود سنگ جفا کم می‌زنی دانه در دام بهر صید مرغی می‌نهی یا به قصد دل گره بر زلف پرخم می‌زنی این که داری در غمش ای دل صدای گریه نیست خنده بر غفلت دل‌های بی‌غم می‌زنی ای که در سر ذوق جام وصل داری نیست دور گر ز مستی سنگ رد بر ساغر جم می‌زنی شمع شام فرقتم بگذار تا سوزم رفیق می‌کشم خود را اگر از منع من دم می‌زنی برگزیدی از همه عالم فضولی فقر را دولتی داری که استغنا به عالم می‌زنی * * * شمارهٔ ۳۸۸ یارب آن بی درد را در دل ز عشق افکن غمی چند ما در عالمی باشیم و او در عالمی پیش آن خورشید مشکل گر شود روشن غمم زآن که جر سایه بشرح غم ندارم همدمی آفتاب عارضت بنما که نگذرد اثر گر ز آب زندگی در خاک ما باشد نمی زاهدا می ده که پند ناصحم مجروح کرد خواهدم کشت این جراحت گر نباشد مرهمی راستان را نیست جا در خانه پست فلک هست زین غم گر نهال قد ما دارد خمی جمع گشته گرد من سنگ ملامت کوه کوه خانه رسواییم دارد بنای محکمی غیر آه آتشین و قطره خوناب اشک در غم عشقت نمی خواهد فضولی محرمی * * * شمارهٔ ۳۸۹ ای دل ز خویش بگذر گر میل یار داری جز کار عشق مگزین گر عشق کار داری ای آب زندگانی می بینمت مکدر در دل مگر غباری زین خاکسار داری بر من ز تند خویی تیریست هر نگاهت برگ گلی تو اما صد نوک خار داری ای طالب سلامت بر بند راه دیده ز آن رو که بیم آفت زین رهگذار داری ساقی مکن تعلل در گردش آر ساغر تا چند تشنگان را در انتظار داری بی اختیار خواهی رفتن ز بزم عالم از کف منه پیاله تا اختیار داری از خیل نیک نامان می بینمت فضولی کز نام ننگت آید وز ننگ عار داری * * * شمارهٔ ۳۹۰ از پری رویان بدل بردن همین مایل تویی آن که می خواهد دل عشاق خونین دل تویی بی تو گر باشد بچشمم تیره عالم دور نیست رونق این کارگاه و شمع این محفل تویی شد جمال لیلی و شیرین ز شرمت پرده پوش ناقصی چندند خوبان دگر کامل تویی با توام خوش حال در ملک وجود ای درد عشق بی تو چون باشم انیس من درین منزل تویی از تو می خواهم مدد در بند زلف او صبا ز آن که بگشاینده این عقده مشکل تویی گر تویی منسوب بر بیداد او ای دل مرنج بر که عرض نقد حسن خود کند قابل تویی کرده دفع غم عالم فضولی با جنون در میان مردم عالم همین عاقل تویی * * * شمارهٔ ۳۹۱ چو شمعم سوخت دل بر یاد بزم مجلس آرایی چراغ هر کسی را بخت می افروزد از جایی اگر رسوایی مجنون ز من بیش است ز آنست این که در دوران من بهر تماشا نیست بینایی برعنایی مرا شیدای خود کردی عفاک الله که دارد همچو من رعنایی و همچون تو شیدایی ترا مانند لیلی هر که گوید خوانمش مجنون برابر کی شود با شاهد مستور رسوایی بتقلید تو خوش خوش می خرامد آفتاب اما چه خیزد از خرام او ندارد هیچ بالایی تمنایم تویی در دل تمنای دگر دارم که نبود در دلم غیر از تو در عالم تمنایی فضولی خویش را آموختی با ماه سیمایان کجا پیدا کنم بهر تو هر دم ما سیمایی * * * شمارهٔ ۳۹۲ نمودی لطف پیشم آمدی کردی ستم رفتی رسیدی بی‌خودم کردی به خود تا آمدم رفتی طبیب دردمندانی ولی از بس که بی‌دردی مرا در کنج غم بگذاشتی با صد الم رفتی تو آتش‌پاره من شمع بودم زنده با وصلت دریغا سوختی آخر مرا سر تا قدم رفتی رهاندی از غم رسوایی و سرگشتگی ما را نکو رفتی که کردی بسته زنجیر غم رفتی ترا ای اشک خونین هیچ قدری نیست در کویش فتادی از نظر از بس که آنجا دم به دم رفتی دلا خواهی پریشان ساخت روز و روزگارم را خطا کردی سوی آن گیسوان خم به خم رفتی گلی بردی فضولی تحفه حوران بهشتی را نکو رفتی کزین گلشن به داغ آن صنم رفتی * * * شمارهٔ ۳۹۳ بی غرض در هستیم آتش نزد شوق گلی کرد از خاکسترم هر ذره را بلبلی ای صبا گم شد دل آشفته ام بالله بجو مو بمو هر جا که بگشایی زبان کاکلی با خیال زلف او از بس که مالیدم بچشم در چمن تر ساختم هر جا که دیدم سنبلی نیست ابرو تا کند خیل خیال او گذر با دو چشم بسته ام بر آب چشم خود پلی در غم عشقت فضولی بی سرود و ناله نیست عندلیب گلشن شوق است دارد غلغلی * * * شمارهٔ ۳۹۴ به یاد خاک درش گرچه ای سرشک دویدی بهیچ وجه بگرد مراد خود نرسیدی بدیدن رخش ای دیده چند میل نمایی درین هوس بنما جز بلا چه فایده دیدی دلا بعشق شدی چهره بارها بتو گفتم چنین مکن نشنیدی هزار طعنه شنیدی غزال من ز تو بی وجه بود میل رقیبان تو آهویی عجب است این که از سکان نرمیدی ترا چه شد که چنین بی جهت بتیغ تغافل علاقه که میان من و تو بود بریدی اگرچه هست ترا همچو ما هزار بلاکش هزار شکر که ما را ز بهر جور گزیدی نمی کشی قدم از رهگذار عشق فضولی بسی ملامت ازین رهگذر اگرچه کشیدی * * * شمارهٔ ۳۹۵ ما چه کردیم چه گفتیم چه دیدی چه شنیدی که ما ز قطع نظر کردی و پیوند بریدی بتو گفتم مشنو در حق من قول رقیبان آه ازین غم که شنیدی سخن من نشنیدی بی تو فریاد کنان جان بسپردم بعیادت نرسیدی بسر من نه بفریاد رسیدی حال من گشت ز نادیدن زلف تو پریشان این پریشانی دیگر که تو این حال ندیدی رغبت شیوه ناخوب ز خوبان چه مناسب تو که خوبی نه خوش است این که ره جور بریدی نکشیدند مگر بار تو ای مه که بدین سان دامن از صحبت احباب بصد ناز کشیدی عاقبت یار جفاکار وفا کرد فضولی یافتی آن چه دمادم ز خدا می‌طلبیدی * * * شمارهٔ ۳۹۶ دلا آن به که چون با خوب رویان همنشین باشی نباشی غافل از ایام دوری دوربین باشی مرا ای اشک هر دم پیش مردم می کنی رسوا نمی خواهم ترا مطلق که در روی زمین باشی مرا ای چرخ می خواهی کز آن مه دور گردانی چه کین است این که با من بسته تا کی برین باشی ترا در خون دل کردم نهان ای مردم دیده که چون بر من شبیخون آورد غم در کمین باشی دلم را آتش اندوه خواهد سوخت می دانم مشو غافل چو ساکن در دل اندوهگین باشی تنم را پر کن از پیکان که چون آیی درون دل ز هر آفت که باشد در حصار آهنین باشی فضولی گرچه رسوایی مجو تدبیر کار از کس چه چاره چون ترا تقدیر می خواهد چنین باشی * * * شمارهٔ ۳۹۷ در کبودی فلک چون مه من نیست مهی بر سر هیچ مهی نیست هلال سیهی روشن از آه نشد ظلمت نومیدی ما وه که مردیم و نبردیم به وصل تو رهی چو ربودی دل و دینم عوضی کن بوصال بگدایی چه روا ظلم کند چون تو شهی ای که داری گه و بی گاه نظرها برقیب می توان جانب ما هم نگهی کرد گهی هدف تیر تو گشتیم که از گوشه چشم گاه گاهی کنی از دور سوی ما نگهی جور کردی بمن ای ماه بترس از آهم من نه آنم ز من آزرده شوی بی گنهی مرد در سعی فضولی و بجایی نرسید ز آن که دریای غم عشق ترا نیست تهی * * * شمارهٔ ۳۹۸ نمود در دلم از آتش درون شرری نهال عاشقیم داد عاقبت ثمری عذاب می کشم از نالهای دل آن به رهم ز درد سر آن را دهم بسیمری فکند بر سر من سایه موی ژولیده گشاد طایر سودای عشق بال و پری بتی بجان من آتش زد و نکرد وفا گلی نمود چو گلبن ولی نداد بری خدنگ آه بلاکش ز سنگ می گذرد چرا ز ناله زارم نمی کنی حذری ز چاک سینه ازین رهگذر شوم خوش حال که سوی دل غم عشق تو یافت رهگذری مرا ز شوق نگاه تو گشت حال خراب چرا بحال خرابم نمی کنی نظری ز باغ عشق فضولی گل مراد نچید نکرد ناله او در دل بتان اثری * * * شمارهٔ ۳۹۹ مه من بی خبر از حال دل شیدایی نیست پروای منت آه چه بی پروایی نیستی از بدی حال فقیران آگه این نه خوب است که مست می استغنایی بجفاکاری تو نیست کسی در عالم نه همین از جهت حسن تو بی تنهایی نیست مقبول من از خلق جهان الا تو بدلی نیست ترا از همه مستثنایی ای دل از صحبت ارباب جنونت چه رسید که چنین شیفته سلسله سودایی شاهد سر حقیقت همه جا جلوه گرست چشم بگشا و تماشا کن اگر بینایی همه دارند فضولی هوس عشق بتان در میان همه تنها تو همین رسوایی * * * شمارهٔ ۴۰۰ نمی آید ز تو ای سایه چو من دشت پیمایی رفیقی با تو می باید نداری تاب تنهایی شدم رسوا برافکن برده از رخسار عالم را بخود مشغول کن یکدم نجاتم ده ز رسوایی رخت را تا ندیدم از تو نامد صد بلا بر من نمی دانم بنالم از تو یا از نور بینایی ز پا افتاده ام وز سرگذشتم در ره عشقت مسلم گشت بر من رسم و راه بی سر و پایی از آنم دل نشد جایی مقید ماند سرگردان که من هر جا که دیدم دل ربایی بود هر جایی نه چون رویت گلی بشگفت در گلزار محبوبی نه چون قدت نهالی زد سر از بستان رعنایی فضولی چند در بند ریا باشی بحمدالله که ترک دین و دل کردی نهادی سر به شیدایی * * * شمارهٔ ۴۰۱ رحمی باسیران شب تار نداری بر روز قیامت مگر اقرار نداری جورست ترا کار و درین کار که هستی با هیچ کسی جز دل من کار نداری ای دل پس ازین سلسله عشق مجنبان تاب خم آن طره طرار نداری ای دیده فرو بند بخون راه نظر را او می رسد و طاقت دیدار نداری مردیم پی پرسش ما لب نگشادی از ناز مگر رخصت گفتار نداری ای آن که ترا صحبت یاریست تمنا گویا خبر از طعنه اغیار نداری بی واسطه نیست ترا گریه فضولی در دیده مگر خاک ره یار نداری * * * شمارهٔ ۴۰۲ سال و مهم بر زبان روز و شبم در دلی من ز تو غافل نیم گر تو ز من غافلی حال خرابی دل از که کنم جست و جو چون تو ز روز ازل ساکن این منزلی از تو دل زار را نیست امید وفا طرفه نهالی ولی حیف که بی حاصلی هست مرا دم بدم میل تو اما چه سود نیست ترا میل من جای دگر مایلی ای ز بلا بی خبر طعه ما ترک کن غرقه بحریم ما رو که تو بر ساحلی حاصل عشق بتان نیست بغیر از جنون بسته اینها مشو ای دل اگر عاقلی نیست فضولی ترا میل نظر بازی علم تو زهداست و بس در فن ما جاهلی * * * شمارهٔ ۴۰۳ مراست هر طرف از سیل اشک دریایی کجا روم چه کنم ره نمی برم جایی نمی کنند بتان میل عشق بازان حیف که ضایع است هنر نیست کارفرمایی شکایت غم عشق از کسی نمی شنوم مگر که نیست درین شهر ماه سیمایی کجا حریف جنون منند مردم شهر من و مصاحبت آهوان صحرایی نه من همین سر سودای زلف او دارم سری کجاست که خالی بود ز سودایی چنین که کار تو عاشق کشیست هر ساعت نمی شود سر کوی تو بی تماشایی دلا فضولی بی دل قرار چون گیرد که یک دلست درو هر زمان تمنایی * * * شمارهٔ ۴۰۴ از شرم رخت منزل یوسف شده چاهی در روی زمین نیست برخسار تو ماهی من مایل آنم که کنی میل من اما مشکل که کند میل گدایی چو تو شاهی از چشم فتادم بتو هر گاه که گفتم دارم طمع گوشه چشمی ز تو گاهی ای جان حزینم بنگاهی ز تو خرسند آزرده چرا می شوی از من بنگاهی در دست تو گر ریخته شد خون دل ما ما دل بتو دادیم ترا نیست گناهی روی از سر کوی تو همان به که نتابیم غیر از سر کوی تو مرا نیست پناهی خواهی که شود چشم و دلت پاک فضولی بی سیل سرشکی مشو آتش آهی * * * شمارهٔ ۴۰۵ چند ای چرخ مرا زار و زبون می سازی قدم از بار غم و غصه نگون می سازی بیش ازین جلوه مده در نظرم دونان را چند غمهای من از رشک فزون می سازی وقت شد طوق غم از گردن من برداری تا کیم بسته این دام جنون می سازی وقت شد آب زنی آتش حرمان مرا تا کیم سوخته سوز درون می سازی وقت شد غنچه اقبال مرا بگشایی چند از خون جگر غرقه خون می سازی وقت شد رتبه اقبال مرا قدر دهی چند پامال درین رتبه دون می سازی الم واقعه قید فضولی صعب است آفرین بر تو درین واقعه چون می سازی * * * شمارهٔ ۴۰۶ هرگز نظر به بی سر و پایی نمی کنی کاو را هلاک تیر بلایی نمی کنی گرچه طبیب خسته دلانی چه فایده مردیم ما ز درد دوایی نمی کنی تو پادشاه کشور حسنی ولی چه سود رحمی بحال هیچ گدایی نمی کنی صد عهد می کنی که وفایی کنی بما اما بهیچ عهد وفایی نمی کنی دینی نمانده است که چشمت نبرده است کس را نمی کشی که غزایی نمی کنی تیر جفا که می زنی از غمزه بر دلم عین خطاست گرچه خطایی نمی کنی غیر از وفا شها ز فضولی چه دیده کاو را تو مدتیست جفایی نمی کنی * * * شمارهٔ ۴۰۷ چند ای دل نامه وصف بتان املا کنی ذکر خوبان پری رخسار مه سیما کنی گه زنی از غمزه مردم کش خون ریز دم گه زبان در مدحِ لعلِ دُرفِشان گویا کنی گه ز شوق خال داغی بر دل پر خون نهی گاه فکر زلف را سرمایه سودا کنی بر زبان آری شکایت هر دم از جور بتان بی گناهی چند را هرجا رسی رسوا کنی وقت آن آمد کزین وضع پریشان بگذری باقی اوقات خود صرف ره تقوا کنی گر پری سوی تو آید چشم نگشایی برو چشم و دل را مطلع خورشید استغنا کنی شد فضولی شیوه رندی مکرر بعد ازین بِه که طُورِ تازه ای ، طرزِ نُوی پیدا کنی * * * شمارهٔ ۴۰۸ بر آن شدی که باهل وفا جفا نکنی خوش است عهد چنین آه اگر وفا نکنی منم نشانه تیر تو ای کمان ابرو نظر بغیر مینداز تا خطا نکنی چو شاه ملک ملاحت تویی روا نبود که حاجت من درویش را روا نکنی بچشم سرمه نازت کشیده اند ولی بشرط آن که نگاهی بسوی آن نکنی نگویمت که چرا جور می کنی بر من تویی ترحم و من بی زبان چرا نکنی دلا ز غمزه او چشم التفات مدار که خویش را هدف ناوک بلا نکنی طریق عشق فضولی بسی مخاطره است ز دست دامن تقوی مگر رها نکنی * * * شمارهٔ ۴۰۹ نپرسد از من بی کس درین دیار کسی کسی نیم که ز من گیرد اعتبار کسی بشرط صبر بیوسف چو می رسد یعقوب چرا کند گله از دور روزگار کسی چو هست محنت هجران بقدر مدت عمر چرا بوصل نباشد امیدوار کسی گل مراد بر آرد اگر دهد آبی ز ابر صبر بگلزار انتظار کسی شعاع مهر محبت کمندها دارد نمی رود سوی خوبان باختیار کسی چه غافلی که ترحم نمی کنی یک بار اگر برای تو میرد هزار بار کسی ز سنگها که زدی بر سرم دهد یادم مرا چو لوح نهد بر سر مزار کسی سرود ذوق فضولی ز کس نمی شنوم مگر نماند ز رندان باده خوار کسی * * * شمارهٔ ۴۱۰ ای لعل تو آب زندگانی عشق تو حیات جاودانی گفتم که ترحمی نمایی چون حال دل مرا بدانی حال دل خویش با تو صدره گفتم بزبان بی زبانی پیش تو عیان چو گشت حالم کردی بنیاد مهربانی رحمی بدل تو آمد اما نگذاشت غرور نوجوانی چون هیچ نتیجه ندارد در پیش تو عرض ناتوانی آن به که فضولی ار بمیرد ظاهر نکند غم نهانی * * * Kitabxana.az · https://kitabxana.az/collections/divan-fa-ghazal İctimai mülkiyyət (müəllifin vəfat ili: 1556). Public domain (author died 1556). Original text only.