Divanilər Aşıq Ələsgər (1821–1926) Ağa Dar günümdə yetiş dada, Ya Şahi-Mərdan ağa! Nitq ver, meydan içində Qoyma sərgərdan, ağa! Həm Əlisən, həm Vəlisən, Həm səxisən, həm səxa, Həmi dildə zikrim sənsən, Həmi əzbərdən, ağa! Can fəda qıllam yolunda, Ya Əmir əl-möminan! Tutdun Rəsulun irahın, Xatəmin aldın nişan. Yunisə munis olub, Nuha oldun kəştiban; Xızırla irfana girdin, Sirrini etdin nihan; Nuri-pakın zülmatı Göstərdi yerdən, ağa! Günahkar, kəmtər qulunam, Qəbul eylə duamı! Zahir sənsən, batin sənsən, Dü cahanın imamı. Yet dada, Şahi-Qəşəmşəm, Darda qoyma islamı! Təbdil olub fani dünya, Kəc dolanır nizamı; Mərd iyidi xilas eylə Böhtandan, şərdən, ağa! Möminlərin pənahısan, Aləmlərin sərvəri. Fəth etdin Büllur-Əzəmi, Neçə tilisimləri. Əntərə zərbət vuranda Lərzə saldın yerləri; Ol xudadan əmr olundu, Cəbrayıl tutdu pəri, Şəninə "afərin", "əhsən!" Gəldi göylərdən, ağa! Səmimə bir səda yetdi, Bu xəbərdən qorxuram; Əndamıma lərzə düşüb, Yerbəyerdən qorxuram; Sağ dəstimdə xeyir əməlim, Solda şərdən qorxuram; Həmi sindən, həm Siratdan, Həm məhşərdən qorxuram; Kəsmə zərrə iltifatın Qul Ələsgərdən, ağa! * * * Baş endirir Ələstidən «bəli» deyən Sübhana baş endirir. Məhəmmədə nazil olan Qur'ana baş endirir. Özü birdi, adı minbir, Vəhdəhuəl-laşərik; Əhli-mömin körə bilməz, Pünhana baş endirir. Ölməyincə bu sevdadan Cətin dönəm, usanam; Həqiqətdən dərs almışam, Təriqətdən söz qanam. Şahi-Mərdan sayəsində Elm içində ümmanam; Dəryaların qaydasıdır, Ümmana baş endirir. Biçarə Aşıq Ələsgər, Olma elmə nabələd; Danışanda doğru danış, Sözün çıxmasın qələt. Çox qazansan, az qazansan, Beş arşın ağdı xələt; Mal-dövlətə baş endirən Əfsana baş endirir. * * * Dalbadal Ol Xudadan Mustafaya Endi aya dalbadal. Ay ilə Gün gərdiş eylər Bu dünyaya dalbadal. Eşq havası, el töhməti, Padişahın sitəmi Bir sərimi gündə salır Min bəlaya dalbadal. Sirlər haqqın yanında, Kim kimin dərdin bilir; Bəy yoxsulla bəhsə düşüb, Həcv edir, tənə qılır. Məhəmmədin ümmətinə Ayda üç yol xərc gəlir; Ey Xudaya, kim tab etsin Bu cəfaya dalbadal?! Ələsgərəm, öz dərdimdən Düşməmişəm bu bəhsə; Yoxsulların günün gördüm, Ah çəkib, batdım yasa. Ərizələr atqaz qayıtsa, Şahdan imdad olmasa, Fanidən köçmək lazımdı Ol üqbaya dalbadal. * * * Dünyada Sirat, sual qabaqdadı, Nədamətdı dünyada! Kəlməyi-şəhadət lazımdı, Ölən vaxtı dünyada. Tut orucun, qıl namazın, Şükür eylə Allaha. Qul olma dünya malına, Qalacaqdı dünyada. Yalan deyib, qeybət etmə, Rəhmin gəlsin canına. Öz-özünə fəxr eləyib, Baxma şövkət-şanına. Əzrayıl əlində çəngəl, Gələcəkdi yanına. Qəzəbindən gül irəngin Solacaqdı dünyada. Şagiridlikdə can çürütdüm, Hərgiz ustad olmadım. Nəfs öldürdüm, düz dolandım, Dostumdan yad olmadım. Ələsgərəm, qan ağladım, Ölüncə şad olmadım. Əzəl gündən fələk mənə Qara baxdı dünyada. * * * Əssəlatü həşt ərkan Əssəlatü həşt ərkan, Əhli-dil, hal cənginə. Əhli-dil, hal gəldi ərlər, Seyr elər ahənginə. Əhli-dil, hal tirü tiğü Xədənginə, cənginə; Cənginə, xədənginə, Ahənginə, hər rənginə. Əssəlatü şindi, aşıq, Endirərsən yelkəni; Şindi, aşıq, əldə sazın Əl çalar gəstirgəni. Ah edərsən, gəl deyər, Getsən sana yazıq səni; Yelkəni, gəstirgəni, Get, səlsəli çal sənginə. Əldən getdi ixtiyarın, Ah edərsən, gəl deyər; Həsrət çəkər ehtidarın, Cəhd eylər, istər əsər. Ah edərsən, gəl deyər, Şindi səni tənzil edər; Səd həzarın çətin yetər Ələsgərin dənginə. * * * Gəda Gizlin sirrin, nahaq yerə, Gizlətdin xandan, gəda! Ah çəkər, nalə eylərsən, Can gedər candan, gəda! Etiqadla, sidq-dillə Çağır şahlar şahını; Nahaq işdi, dilək dilər İnsan insandan, gəda! Al çətirin, çıx səhraya, Sal sərinə saya, gəz; Qədər sənlə gəzəcəkdi, Istər gir dəryaya gəz. Sakin əyləş sin içində, Həqiqətdən ayə gəz; Ağ eylə sinən aynasın Şəri-şeytandan, gəda! Ələsgərlə danışanda, Al əlinə saz, danış. Inci, səni istəyənlə Eylə ərki-naz, danış. Əyləşəndə, ağır əyləş, Danışanda, az danış; Eşidənlər “əhsən!” desin Sana hər yandan, gəda! * * * Gözlə, gözlə sən Səyyadısan, tor qurubsan, Dağı gözlə, gözlə sən! Bəzirgansan, yolun kəsər Yağı, gözlə, gözlə sən! Hərcayıyla aşna olma, Namərdə bel bağlama; Müxənnət qatar aşına Ağı, gözlə, gözlə sən! Hanı Həsən, hanı Heydər, Hanı sərdar Mustafa?! Sayeyi-mərhəmətindən Bir müddət sürdük səfa. Axırını zay eylədin, A bimürvət, bivəfa; Aç, sinəmdə düyünə bax, Dağı gözlə, gözlə sən! Kığ satan, çaşır satanlar Deyir “qaxdağan” bizə; Çay içib, plov yeyənlər Heç göstərmir nan bizə, Olsa nüsrət, versə fürsət Qadiri-sübhan bizə, Çoxlarına eylərəm Nasağı, gözlə, gözlə sən! Ələsgərlə bəd başladın Cavan vaxtından, fələk! Düşkün çağı əlin üzdün Xabi-raxtından, fələk! Neçə-neçə Süleymanı Saldın taxtından, fələk! Onlar oldu dərdü qəm Dustağı, gözlə, gözlə sən! İsmimdi Aşıq Ələsgər, Çox çəkirəm bu bəhsi: Incidənlər, incidəcək, Incidibsən hər kəsi. Çarxı-fələyin sitəmi, Ayrım-kürdün tənəsi Əridibdi ürəyimdən Yağı, gözlə, gözlə sən! * * * Keçmişəm Bir bivəfa dost yolunda Başu candan keçmişəm: Unutmuşam doğru rahı, Din-imandan keçmişəm. Zərrəcə gəlməz eynimə Bu dünyanın cifəsi, Tərk edib dövləti, malı, Xanimandan keçmişəm. Dərdim çoxdu, kimə deyim? Yoxdu dərd bilən həkim. Sərraf sənsən, aç xırd eylə, Ləlü gövhərdi yüküm. Şahi-Mərdan sayəsində Kimsədən yoxdu bakım; Sidqi-dillə sığınmışam, Mən ümmandan keçmişəm. İsmimdi Aşıq Ələsgər, Budu dövranım mənim; Qürbət eldə bir gözəldə Qaldı peymanım mənim; Öldürsələr bu sevdada, Halaldı qanım mənim; İncimərəm, dost yolunda Bu ziyandan keçmişəm. * * * Mərd Altı gündə xəlq eylədi Aləmi sübhanı mərd; Aya, Günə qərar qoyub, Dolanır dünyanı mərd. Məhəmməd şəninə endi Doxsan min kəlmə tamam; Osman yazdı, cəm eylədi Otuz cüz Quranı mərd. İbrahimi-Xəlilullah Əhd-peyman eylədi; Çıxartdı Mina dağına, Oğlun qurban eylədi; Həcər yandı, nalə çəkdi, Ahü fəğan eylədi; Barilahim kərəm qıldı, Göndərdi qurbanı mərd. Ələsgər adın qurbanı, Ya Məhəmməd Mustafa! Şəninə ayə xətm oldu, "Həl-əta"san, qul kəfa. Dinini aşkar eylədi, Münkirə verdi cəfa; Qılıncı mərd, qüvvəti mərd, Atı mərd, meydanı mərd. * * * Verir Gələndə ustad kalamı, Köhnə yaram qan verir; Mövcə gəlir bəhri-çeşmim, Qətreyi-baran verir. Dənəni torpaq içində Göyərdir kani-kərəm; Bir mələk müqərrar olmuş, Bizlərə ərzan verir. Anlamaz, nadan eşitsə, Deyər, hədyandı bu söz; Əhli-irfan məclisində Ləlü mərcandı bu söz; Müxtəsəri, türki-zəban, Bil, “dəyirman”dı bu söz; Ab şəcərə, ahən səngə, Gör, necə cövlan verir. Şindandan dən gəlməyəndə, Düşər bir qeyri hala; Dəhanından ataş qalxar, Ah çəkər, eylər nala; Qəzəbindən ləngər vurar Həm qabağa, həm dala; Hay verdikcə alov səpir, Dud qalxır, duman verir. Haydı kola, xinzir oğlu, Şindi durma qarşıda! Paşol, malçi! Idi, durak! Səni verrəm padsuda! Oxuram “Inna fətəhna”, Mətləb allam yuxuda; Şahi-Mərdan nökəriyəm, Dərsimi pünhan verir. Soruşur Aşıq Ələsgər: Dərsi kimdən almısız? Əbəs yerə saz götürüb, Elə qovğa salmısız. Üç kəlmə sözdən ötəri Siz ki mətəl qalmısız; Nahaqdı qürbət vilayət, Sizlərə dövran verir. * * * Yalvarıram Sidq dillə sığınmışam Sübhana, yalvarıram; Məhəmmədə nazil olan Qurana yalvarıram. Məzhəbim İmam Cəfərdi, Kəbədi qibləm mənim; İlqarımda çox möhkəməm, İmana yalvarıram. Saldı şəhadət barmağın, Atdı dəri-Xeybəri; Hökm qıldı Zülfüqara, Iki böldü Əntəri. Çəkəndə “Allahu-əkbər”, Qırdı min-min kafəri. Zəlillərin ümidvarı, Möminlərin sərvəri; Şahi-Mərdan, Şiri-Yəzdan Mən ona yalvarıram. Dar günümdə yetiş dada, Ədalət şahım mənim. Könlü qəmgin, gözü yolda, Artıbdı ahım mənim. Pərəstarım, ümidvarım, Sənsən, pənahım mənim. İsmimdi Aşıq Ələsgər, Çoxdu günahım mənim; Günahkar aparma məni Divana, yalvarıram! * * * Yüküm Ələstidən "bəli" dedim, əcəb xoşhaldı yüküm, Beş gözəlin aşiqiyəm, vəsfi-camaldı yüküm. Həm dərindi, həm dayazdı, həm acıdı, həm şirin, Zəhmətdə zəhri-həlahil, ləzzətdə baldı yüküm. Nütfəsindən əyri olan tez göstərər isbatın, Hər ağac kökündə bitər, hər meyvə gözlər zatın. Hərcayı hədyana sayar, naşı bilməz qıymatın, Əhli-urfan məclisində gövhərmisaldı yüküm. Biçarə Aşıq Ələsgər, sığın Şahi-Heydara, Onun damənindən tutan, Məhşərdə yanmaz nara. Pirim mana nüsrət verib, bu gün çıxdım bazara, Sən sərrafısan, aç xırd elə, bax gör nə maldı yüküm! * * * Kitabxana.az · https://kitabxana.az/collections/elesger-divaniler İctimai mülkiyyət (müəllifin vəfat ili: 1926). Public domain (author died 1926). Original text only.