Əsərlər Hacı Kərim Sanılı (1878–1937) Aran köçü Gəldi yayın ortası, Kəsdi dağın laylası. Yandı gözəl çiçəklər, Pozuldular bəzəklər. Güney yandı, qaraldı, Qüzeylər də saraldı. Asırqallar qınldı, Yarpaqlan cınldı. Quzuqulaqlar qatdılar, Cil otlan yatdılar. Kəkotlan tumlandı, An səbəti mumlandı. Ağ çiçəklər soldular, Yarpızlar çöp oldular. Boy çiçəyi yetişdi, Bağlara ətri düşdü. Qız-gəlinlər dərdilər, Yaylıqlara sərdilər. Yasdıqlara basdılar, Döşlərindən asdılar. Kisələrə tikdilər, Boğçalara tökdülər. * * * Əvvəl Allah Əvvəl Allah – imdi qüvvət Hind elinin saf ürəkli ərləri! Kim göstərdi sizə yanar yerləri? Uzaq eldən dağı-daşı aşdınız, Qafqazdamı tanrınızı tapdınız? Abşeronda xaliqiniz olduğun Hansı şeydən eylədiniz siz yəqin? Nağıldamı babalarınız söylədi, O özümü sizə ilham eylədi? Yoxsa Hinddən Rum elinə gedəndə Görüb tacir söylədimi gələndə: “Əcaiblər gördüm, əqlim şaşırdım, Boz daşlara od vurub mən yandırdım. Ondan sonra o od daha sönmədi, Yağış, külək dəydi, amma sönmədi”. Siz uşaqkən belə sözlər eşidib, Gənc beyində gecə-gündüz fikr edib, İnandınız oda, tanrı dediniz, Uzun yolda acılıqlar yediniz. Hindistandan Abşerona gəldiniz, Bu odlara siz abid oldunuz. Uzun illər dolandınız başına, Diz çökdünüz, üz sürtdünüz daşına. Dörd yanında pərvanə tək əsdiniz, İnsanları buna qurban kəsdiniz. Bunu xaliq, bunu siz haqq bildiniz, Hər dəm düşüb alovuna yandınız. Ey abidlər! İmdi dünya dəyişilib, Siz görənlər keçib, ayrı gün gəlib. İlahınız imdi özü qul olub, Alçalıbdır, axıb göllərə dolub. Siz məbədlər tikdiyiniz yerlərdə, Gör təpələr düşübdürlər nə dərdə?! Buruqlar deşibdir yerin köksünü, Dumanlar bürüyüb göyün üzünü. Oxşayır buruqlar qalın ormana, Qalxıb tüstülüklər dəyir dumana. İlan tək uzanıb yerə torbalar, Gurtagurt neft çəkir hər gün zorbalar. Buruq qazanları hər vaxt qaynanır, Qayış xışıldanır, çarxlar fırlanır. Ətrafa səs salır hər dəm düdüklər, Dartırlar havanı dəmir körüklər. Dərin quyularda nefti sıxırlar, Bulaq tək portlayıb çayla axırlar. Sirr verməyib tanrı olan sizlərə, Ey abidlər, xidmət edir bizlərə: O, at kibi dəmir yolda işləyir, Avtomobil sürür, həm vapur çəkir. Olub bizə dəyirmançı, taxtaçı, Xırman döyən, taxıl biçən baftaçı. Onu minib biz gəzirik göylərdə, Qoşub xışa işlədirik köylərdə. Buydumu sizlər tanrı sandığınız?! Pərvanə tək alovunda yandığınız?! Ey abidlər, bu zamanın insanı Alıb ələ bütün qoca dünyanı. Siz baş əyən ildırımı tutubdur, Qab içinə onu yağ tək atıbdır. İti uçan əyri-üyrü şimşəyi, Eyləyibdir evlərinin bəzəyi. Teleqrafa, telefona qoşubdur, Zəngə basıb qapısına asıbdır. Aparsın, gətirsin hər söylənəni, Xəbər versin içəriyə gələni. Məbudunuz böyük bir qüvvət imiş, Tanrı deyil, insana himmət imiş. Sizdən sonra bunun sirrin tapdılar, Bunun ilə ali bina yapdılar. * * * Qoyun yuyulma Bol fəsəli yağlandı, Süfrələrə bağlandı. Sürüləri yüməyə, Fəsəlini yeməyə Getdi bütün cahıllar, Evdə qaldı ahıllar. Cumpuzlardan basdılar, Dərin yüyəd kəsdilər. Keçiləri böldülər, Qoyunu gölə sürdülər. Qaldırdılar fışqırtı, Tüfəngatma, çığırtı. Birin tutub qolundan, Öyəşləyib dalından, Çoban gölə tulladı, Qoyunlan urladı. Bu qoyunun dalmca, Birisi qalmayınca Sürü bütün sığandı, Batdı suya, islandı. Sadırlan yüyüldü, Çirki, pası töküldü. Gün dəydi, qızındılar, Çıxdılar çırpmdılar. Yunlan pardaqlandı, İpək kimi sallandı. Ondan sonra çobanlar- Cahıllar, beyniqanlar İtələyib bir-birin, Batırdılar özlərin. Patavalı, papaqlı, Başlı, gözlü, ayaqlı, Süzələnmiş çıxdılar, Paltarlann sıxdılar, Yüyədçilər - zirçiklər, Uşaqlar, həm böyüklər. Ala iti tutdular, Onu da gölə atdılar. Qaqqıldaşıb güldülər, Qayıdıb evə gəldilər. * * * Uca dağlar Könlümün sevdiyi ey uca dağlar, Ölməyib səfanı bir də sürəydim. Göy üzü güzgü tək saf olan çağlar, Çiçəyin tək ulduzları görəydim. Gün çıxıb hər yana nur yayılanda, Şeh salmış damcılar dürr sayılanda, Bülbüllər çırpınıb, gül ayılanda Gəzəydim üstündə, lalə dərəydim. Gümüş tək parlayan şiş qayaların, Dibindən qaynayan soyuq suların, Gözündə əllərin yuyan qızlann Dərdiyim gülləri yoluna sərəydim. Qalxaydım bir də mən çənli bellərə, Baxaydım doyunca yaşıl göllərə, Günlüklü lilpara, çılpaq çöllərə, Dərəydim, sonrakın zənbil hörəydim. Dağlar toy eyləyib mağar salanda, Çiçəklər oynayıb, quşlar çalanda, Naxırlı, ilxılı el yığılanda Boynuna salmağa qolum gərəydim. * * * Kitabxana.az · https://kitabxana.az/collections/haci-kerim-sanili-eserler İctimai mülkiyyət (müəllifin vəfat ili: 1937). Public domain (author died 1937). Original text only.