Məsnəvilər Məczub Təbrizi (?–1682) شمارهٔ ۱ چه پیچی در این عالم پیچ پیچ که خالیست از راحت و پر ز پیچ گره بسته‌ای داشت طفلی به دست فکند از کف و در کمینش نشست روان طفل دیگر ربودش ز جا چو بگشود در وی نبُد جز هوا گره بسته دنیا و طفل آن دنی‌ست بگویش که چیزی در او بسته نیست فنا بر فنا ظاهرش را ببین کجایی هنوز آخرش را ببین به تعلیم یک گردش چشم یار چه‌ها تا کند گردش روزگار همان است این گنبد کج‌نهاد کز او رفت تخت سلیمان به باد همان منزل است این بیابان تنگ که ره بست بر کی‌قباد و پشنگ فلک را همانست آن دست و زور که برد افسر از ایرج و سلم و تور همان به در این فتنه‌خیز افنا که با چشم ساقی شوی آشنا کند فارغ از غصّه زاهدت می و مطرب و ساقی و شاهدت بده ساقی آن کیمیای وجود که ظاهر کنم تا کدام است جود نه همّت همین سیم و زر دادن است که همّت به راه تو سر دادن است * * * شمارهٔ ۲ مگر کرد شاهی به وقتی شکار به سرمنزل ژنده‌پوشی گذار طلب کرد آبی از آن بی‌وجود که چون شعله نم در وجودش نبود روان از پی آب آن باددست سبک‌روح چون شعله از خاک جست لب جام شه را چو بر لب رسید تو گفتی سکندر به مطلب رسید شهش خواست بر سر نهد تاج خویش رساند تنی را به معراج خویش همان مرد در فقر ثابت‌قدم چو درویشی از تاج شه کرد رم ز منّت چو رم کرد گل‌گل شکفت بسی بی‌نیازانه خندید و گفت تو باید که بر خود ترحّم کنی که این جود از مال مردم کنی به مال کسان جود کردن خطاست از این مال اگر بگذری آن سخاست من از سر گذشتم تو از تاج زر به از تاج بخشی بود تَرک سر بده ساقی آن آب آتش مزاج که افسردگی را همان شد علاج خبر نیست از دل دل‌افسرده را کجا نشئه جان بود مرده را جهان را که بر آب و گل بسته‌اند طلسمی‌ست بر نام دل بسته‌اند نوشتند بر جوهر دل نه جسم که این لوح باشد کلید طلسم دل آن جان پر آتش ملتجی‌ست نه آن شکل مخروط اهلیلجی‌ست بده ساقی آن آب گلنار رنگ که مشتاق صلح است و بی‌تاب جنگ علاج ریا کن اگر عارفی که کفر عظیم است شرک خفی بده ساق آن آتش لعل‌فام که در راست‌گویی مثل شد مدام پی رستگاری از این دامگاه به جز راستی نیست ما را پناه دل کج‌دلان باب محراب نیست که محراب‌ کج قبله را باب نیست دل‌ کج‌دلان را نباشد نجات مجو قبله‌ای راست از سومنات اگر شاه شاهان بود یا گدا نجاتش دهد راستی از بلا بده ساقی آن آب آتش نهاد کز او شد توکّل قوی اعتقاد دمی گلبن همتت گل کند که عزم درستت توکّل کند دلی را در این ره شود بخت یار که گردد به خضر توکّل دچار چه شد راه دور است و تو کاهلی توکّل گرت هست در منزلی بیا ساقی آن جام آیینه‌فام کز او یافتی دولت جم نظام به من ده کز او اِذن حاصل کنم نظر بر رخ دولت دل کنم رخ دولت دل جمال کسی‌ست که از پادشاهان گدایش بسی‌ست رخی را که برقع به جز نور نیست ز چشم و دل صاف مستور نیست حجابش به جز جان افسرده نیست دل صاف اگر هست در پرده نیست بده ساقی آن کیمیای وفا که باروی مهر است و پای وفا چه شد راه عشق تو پرپیچ بود که در پیش پای وفا هیچ بود دلی را که سرکش بود مهوشش وفا می‌زند آب بر آتشش * * * شمارهٔ ۳ شنیدم که رندی به گیلان زمین ز عشق بتی سوختش عقل و دین سرایی ز نی داشت کز هر بسیچ نگنجید در وی بجز ناله هیچ نمیشد از آن خانه بیرون چو دود که وصلی در آن خانه رو داده بود به دلگرمی وعدهٔ وصل یار در آن خانه عمری گرفتی قرار قضا را در آن بیشهٔ امتحان نسیم قدر گشت آتش‌فشان چو آن باد آتش‌فشان برفروخت بسی خانه از نی در آن بیشه سوخت عیان دید آن در وفا استوار که آن خانه را گشت آتش حصار نترسید از آن آتش امتحان که بود آتش سینه‌اش بیش از آن دلش آن چنان باوفا یار شد که ابر کرم آفرین‌بار شد چنان حکم شد بر سحاب از قدر که گرداب از قطره یابد شرر هنوز ابر بود از کرم قطره‌بار که زد آب بر آتشش وصل یار بده ساقی آن آتش لعل فام کز او کار دیوانگی شد تمام به دیوانگی ذوق صهبا خوش است که شور جنون هم دوبالا خوش است شراب و جنون چون گشایند دست کنند آسمان را به اقبال پست مغنی نوای طرب ساز کن طرب را در این پرده آواز کن نوای دلم عاشق ساز توست خوش آن دل که مشتاق آواز توست بگو فاش و رسوا به آواز نی که این فتنه نه جم گذارد نه کی مغنی بگو فاش با تار چنگ که جای رکوع است این دیر تنگ شنو تا چه خوش گفت آواز دف کز این دایره هیچ نامد به کف شبی تار تنبور دیدم گریست که جز زهر دوری در این کاسه نیست چه خوش گفت ناقوس این کهنه دیر که یزدان کریم است و انجام خیر * * * شمارهٔ ۴ الهی به مستان روز الست که دل بر تو بستند از هر چه هست به آن هر دو یک تن که روز ازل کشیدند ساغر به کین هبل به دریاکش بزم روحانیان کز او شد زمین قبلهٔ آسمان به شاهی که در مسند مَن عرف کشیدی به سر ساغر لو کشف به لعل لب مخزن اجتبا که یابند از او زهرنوشان شفا به شیری که در بیشه امتحان نتابید از بحر آتش عنان به آن رونق‌افزای ایوان دین که زینت از او یافت عرش برین به آب رخ باغ و بستان علم به چشم و چراغ گلستان حلم به شاهی که دادنش از صدق تاج که یابد از او دین پاکان رواج به فرمانده کشور علم و دین که بود افسرش نص والکاظمین به نور دل‌آرای شاه رضا کز او آشکار است شاه رضا به جود جوادی که روز نظر گنه‌کارتر را کند شاد تر به اقبال آن شاه عالی‌جناب که برج دهم را بود آفتاب به شأن شهی کز سجود درش فزون از ملایک بود عسکرش به خاک ره آن شهنشاه دین که بر وی شود ختم فتح مبین به آن چهارده تن که با یکدگر کشیدند جام شفاعت به سر که مجذوب را پیش مولای او ز جام نجاتش کنی سرخ‌رو به نزد شهان با دل پرامید کنی در دو عالم مرا روسفید چنان کن که در درگهت جان به کف بریزند خونم به خاک نجف * * * شمارهٔ ۵ آتشی شب در نیستانی فتاد سوخت چون عشقی که در جانی فتاد شعله تا مشغول کار خویش شد هر نیی شمع مزار خویش شد شمع‌سان آتش زبانی زآن گروه با دل پر از شکایت کوه کوه بانگ زد بر شعله کای بیدادگر آفت دوران بلای خشک و تر بی‌سبب این فتنه و آشوب چیست در شکست دل تو را مطلوب پیست بی‌گناهی را جفا کردن چراست بند بند از هم جدا کردن چراست گفت آتش بی‌سبب نفروختم دعوی بی‌معنیت را سوختم هر کجا گفتی نیم با صد نمود همچنان در بند خود بودی که بود با چنان برگ و نوا و سرکشی لاف باشد ادعای بی‌غشی با چنین دعوی چرا ای کم‌عیار برگ خود می‌ساختی هر نوبهار سایه‌سان دائم به پستی مانده‌ای در پس دیوار هستی مانده‌ای از فنا گر نشئه‌ای می‌داشتی از شرر تخمی به دل می‌کاشتی گر چه خاکستر‌نشینت کرده‌ام برتر از چرخ برینت کرده‌ام کار من نیکی‌ست کی بس می‌کنم ناکسی گر هست من کس می‌کنم همچو نی مجذوب برگ خود مساز چون حریفان زبانی کج مباز اهل دل مایل به پستی نیستند همچو نی در بند هستی نیستند مرد را دردی اگر باشد خوش است درد بی‌دردی علاجش آتش است * * * شمارهٔ ۶ گفت شخصی به شاه اسماعیل کای فلک تخت آفتاب اکلیل چه گنه داشت آن سگ مسکین که شهش کرد با ... قرین چون که می‌شد .... گور به گور ظلم کردن به سگ نبود ضرور شاه گفتا که با هزار شرف بود او نیز از سگان شاه نجف امتحان را دو روز قوت نیافت قوتش قوت لایموت نیافت گرم شد چون ز تاب جوع الکلب شد وفایش به ناشکیبی قلب دل به ترک شکیب داد آخر سگ نفسش فریب داد آخر از در دوست چون که گشت برون روی‌گردان شد آن سگ ملعون از پی قوت تا به صحرا شد اجلش قوت کرد و آنها شد هر که زین در شود چو آن سگ دور می‌شود با چنان سگی محشور دور از این در صفا نمی‌باشد هر سگی را وفا نمی‌باشد هر که را نشئه وفا ازلی‌ست همچو مجذوب از سگان علی‌ست با توجه به نهاده های شعر، گمان برده می‌شود که واژه حذف شده این شعر، (حنیفه) بوده باشد * * * Kitabxana.az · https://kitabxana.az/collections/meczub-mesneviler İctimai mülkiyyət (müəllifin vəfat ili: 1682). Public domain (author died 1682). Original text only.