Qəzəllər Məczub Təbrizi (?–1682) شمارهٔ ۱ - (ناکامل) ............. ............. از خویش بنالد نه ز خورشید جهان‌تاب خفاش که تاب رخ تابنده ندارد نراد فلک ماهر این نرد خیال است کس رنگی از این دشمن بازنده ندارد مجذوب که طول املش کرده هوسناک گویا خبر از گنبد گردنده ندارد * * * شمارهٔ ۲ دیده پر خون شد به دل دیگر نمیدانم چه شد آب این سرچشمه را از سر نمیدانم چه شد گردش چشمی به یک پیمانه هوشم برد و رفت تا به دور افتاد آن ساغر نمیدانم چه شد گفتمش تا دیدمت عقل و دل و دین باختم گفت دیگر گفتمش دیگر نمیدانم چه شد در محبت محضر عاشق دل پرداغ اوست من از آن داغم که آن محضر نمیدانم چه شد اضطراب روز محشر را شبی دیدم به خواب چون بیاد آمد غمت محشر نمیدانم چه شد تیغ اسکندر سراسر ملک دنیا را گرفت ملک آن ملک است اسکندر نمیدانم چه شد خیمه درویش را در سایه طوبی زدند چتر شاهنشاهی سنجر نمیدانم چه شد دین پاکان تا قیامت مستقیم و روشن است منکر اعجاز پیغمبر نمیدانم چه شد پیش از این مجذوب آهت داشت تاثیر دگر تیغ آن تیغ است آن جوهر نمیدانم چه شد * * * شمارهٔ ۳ بی‌شوق تو کی واقف اسرار توان بود بی‌لطف تو کی از تو خبردار توان بود مشغول تو در کعبه و بتخانه توان گشت در ذکر تو با سبحه و زنّار توان بود با درد تو از منت کونین توان رست با کوه گران تو سبک‌بار توان بود از لذّت دیدار تو گر سیر توان شد در حلقه مستان تو هشیار توان بود دانسته به دام تو فتادیم که چون دام پیش تو به صد دام گرفتار توان بود در راه تو چون کار به افتادگی‌ افتد پیش همه کس در همه کار توان بود رنجور تو حال دل رنجور تو داند با درد تو از درد خبردار توان بود با شوق دل افروز تو مجذوب توان گشت با نور رخت قاسم انوار توان بود مجذوب ببازی گذر عمر و تو خشنود از عمر چرا این همه بیزار توان بود * * * شمارهٔ ۴ عاشقی را بنا نباید کرد یا حذر از بلا نباید کرد مدعای تو گر فراغت توست ادعای وفا نباید کرد شکَّر شُکر را نکرده نهار خون دل ناشتا نباید کرد آن که پا بر سر طمع زده است سر ز پایش جدا نباید کرد آزمایش نکرده مردم را آشنایی بنا نباید کرد با گروهی که آشنا گیرند خویش را آشنا نباید کرد نیک را نیک دان و بد را بد تا بگویم چه‌ها نباید کرد با نکوکار دم نباید زد شرم از بی‌حیا نباید کرد یک‌زبان و دو‌دل نباید بود شکوه‌ها از دعا نباید کرد آه دل‌خستگان بلای خداست این بلا را ز جا نباید کرد دیدن روی خوب عیش دل است عیش خود را قضا نباید کرد دوست را تا ز خود نرنجانی غیر را آشنا نباید کرد شکوه از ما تو می‌کنی مجذوب سرّ این حرف وا نباید کرد * * * شمارهٔ ۵ ماهی که لب نوشش خاصیت جان دارد بی‌یاد لبش بودن البته زیان دارد گر خلد برین خواهی پیداست سر کویش ور آب بقا جویی در گنج دهان دارد خورشید قیامت شد ماهی که تمنایش سرگشته به هر جانب صد سرو روان دارد یا رب به چه زیبایی از خانه شود طالع آن مهر که دیدارش مه را نگران دارد دریاب و زیارت کن دل‌های پریشان را این است نشان ای دل کز دوست نشان دارد گر ماه به زیبایی منظور جهانی شد منظور دل مستان ماهی‌ست که آن دارد هرگز نبرد از جا آسایش سلطانش آن را که غم عشق است دارای جهان دارد آن گنج که پنهان است از غایت پیدایی بیرون ز مکان در دل پیوسته مکان دارد آن درد که درمانش در دست همان درد است در پرده مهجوری صد لطف نهان دارد آن را که زبان و دل با یک‌جهتان کج باخت او داند و شاهی کاو تیغ دو زبان دارد گر گوهر اخلاصت با دُر یقین باید باید که دلت باشد هر چیز گمان دارد این نشو و نما مجذوب بی‌شوق نگاری نیست عشق است که آدم را پیوسته جوان دارد * * * شمارهٔ ۶ هر چند تماشا ز غرورش نتوان کرد شادیم که دوری ز حضورش نتوان کرد پیدا اگر از غایت قربش نتوان دید کم نیز ز بسیاری نورش نتوان کرد سودای تو دردی‌ست که درمان نپذیرد درد تو بلایی‌ست که دورش نتوان کرد غم نیست از آن غم که علاجش نتوان یافت فریاد از آن دل که صبورش نتوان کرد آن را که دل از محرم و بیگانه بریدی دیگر ز تو بیگانه به زورش نتوان کرد چشمی که نشد عاشق و بی‌خواب نگردید بیدار به صد نفخه صورش نتوان کرد آن را که خرام تو ز رفتار برآرد از جا دگر از جلوه حورش نتوان کرد بی‌ربط نفهمی سخن اهل جنون را درسی‌ست که حالی به شعورش نتوان کرد بی‌درد چه پرسی سبب گریه مجذوب برخیز که از کار ضرورش نتوان کرد * * * شمارهٔ ۷ دردمندان تو از درد دوا یافته‌اند زهرنوشان تو از زهر شفا یافته‌اند عاشقان چشم نیاز از همه جا دوخته‌اند تا که گم‌کرده خود را همه جا یافته‌اند سال‌ها گشته مقابل مه و خورشید به هم تا دو آیینه ز یک نور صفا یافته‌اند طاق ابروی تو بر اهل نظر حق دارد قبله راست از این قبله‌نما یافته‌اند دل درویش به دست آر و نشان گیر و برو خرم آن قوم که راهی به خدا یافته‌اند وقت مرغان گلستان قناعت خوش باد که ز بی‌برگی خود برگ و نوا یافته‌اند تا پریشان نشوی خاطر جمعت ندهند بی‌دلان این نظر از زلف دوتا یافته‌اند با بتان مطلب دل را به زبان عرض مکن تا گذشتست به خاطر به ادا یافته‌اند منکر گوشه‌نشینان خرابات مباش تو چه دانی که در این گوشه چه ها یافته‌اند مگذر از آب و هوای در میخانه عشق خرم آنان که در نشو و نما یافته‌اند خاکسار در میخانه دل شو مجذوب دردمندان همه زین خاک شفا یافته‌اند * * * شمارهٔ ۸ مژده ای دل پیک جانان می‌رسد پیک جانان است و خندان می‌رسد پیش موری با نوازش‌نا‌مه‌ها هدهد ملک سلیمان می‌رسد باز بر درویش درویشان دوست خلعت آن شاه شاهان می‌رسد راه‌رو را تا نباشد همتی راه دورش کی به پایان می‌رسد بر جفای عشق اگر صبرت بود درد بی‌درمان به درمان می‌رسد تا به بی‌برگی نسازی با خزان کی سر و برگت به سامان می‌رسد صبر اگر باشد به داد عندلیب گل گلستان در گلستان می‌رسد چشم من آخر به فریاد دلت گردی از درگاه سلطان می‌رسد مطلبت هر چند دور است و بلند دست سلطان خراسان می‌رسد حرص بر ما کار مشکل کرده است ور نه رزق هر کس آسان می‌رسد تا جهان باقی‌ست از خوان کرم قسمت گبر و مسلمان می‌رسد هر که از سر بگذرد مجذوب‌وار بر سرش البته جانان می‌رسد * * * شمارهٔ ۹ روزی که فلک در خم چوگان تو گردد باید دو جهان عرصه میدان تو گردد خورشید جهان‌گیر شود نقش نگینت چون دوش فلک تخت سلیمان تو گردد بیدار شود فتنه غوغای قیامت تا در دو جهان شحنهٔ دیوان تو گردد ترک قَدَراندازِ قضا همچو قیامت باید همه جا از پی جولان تو گردد خورشید قیامت که زوالش نتوان یافت آرامگهش مشرق ایوان تو گردد در بندگیت هر که قدیم است همان است مریخ همان بندهٔ فرمان تو گردد از راز دل خصم که چون آتش خاراست آگاه مگر بر گه پیکان تو گردد عیسی که شمرده است غنیمت دم خود را می‌خواست که تا حشر ثناخوان تو گردد خضر از طلب چشمه حیوان نکشد دست تا باز جوان از لب خندان تو گردد ناچار فلک دامن گسترده بچیند روزی که پر از نعمت احسان تو گردد بردار نقاب از رخ و بنمای به خورشید تا از دل و جان واله و حیران تو گردد مجذوبِ تو نوروز و شب عید نداند آن روز کند عید که قربان تو گردد * * * شمارهٔ ۱۰ جلوه‌ای از قامتش تا دل تمنا می‌کند تا قیامت آرزو خون در دل ما می‌کند غمزه‌اش مستان‌رقم بر غارت جان می‌کشد خنده‌اش خون در دل خضر و مسیحا می‌کند زردی رخسار ما از راز دل پوشیده نیست جمله را اظهار و ما را صبر رسوا می‌کند غافل از تنهانشین بزم غم شاها مباش عیش عالم را به کام خویش تنها می‌کند بی‌نشانی را که نتوان داد از جایش نشان هر که در خود گم شود البته پیدا می‌کند جز دلت جام و جمی در انفس و آفاق نیست دیده هم از دولت این دل تماشا می‌کند قفل وسواس خرد را با جنون باید شکست کی کلید این قفل درهم رفته را وا می‌کند چرخ مینارنگ از اسباب موروثی پر است خوشدل آن رندی که حرف جام مینا می‌کند باده بر دیوانه در هر مذهبی باشد حلال واعظ ما غیبت مجذوب بیجا می‌کند * * * شمارهٔ ۱۱ خوش آن که صبح نظر بر رخ تو باز کند حضور قلب به دست آرد و نماز کند حضور قلب کسی را بود که در قدمت رخ نیاز به درگاه بی‌نیاز کند رخ نیاز کسی دارد آبروی قبول که روی عجز به درگاه کارساز کند که روی عجز به این در نهاد کز شادی چنان نشد که به خورشید و ماه ناز کند چنان نشد که شهی را به قوت زر و زور شود نصیب که خود را ز اهل راز کند شود نصیب آن کس غمت که با دل شاد تو را پرستد و از غیر احتراز کند تو را پرستد و شادی کند کسی که دلش به روی خود در عیش از در تو باز کند به روی خود همه کس آبروی خود خواهد خوش آن که روی به خاک آرد و نماز کند خوش آن که در طلب وصل یار چون مجذوب ز هر چه جز غم یار است احتراز کند ز هر چه جز غم یار است هر که دل پرداخت بسا که بر رخ دولت شکفته ناز کند * * * شمارهٔ ۱۲ مرا هر دم به کویت شوق دل ناچار می‌آرد نمی‌داند که بی‌تابی ملامت بار می‌آرد چه شد سودای عشقت برد از کف صبر و هوشم را دل آتش‌نهاد و دیدهٔ خونبار می‌آرد کدامین سرگذشت خویش را در نامه طی سازم جدایی بر سر عاشق بلا بسیار می‌آرد شب هجران مگو آخر ندارد صبر پیش آور که آخر صبح وصلت مژده دیدار می‌آرد بنازم آن چمن‌پیرای چابک‌دست یکتا را که هر دم نوگلی دیگر به این بازار می‌آرد کسی جان می‌برد آخر ز دست ننگ نادانی که اول بر کمال نقص خود اقرار می‌آرد مده زنهار بر باد تکبر خرمن دل را که این دریای آتش‌بار آتش بار می‌آرد نهال آرزو شیرین نسازد کام طامع را که گر آب حیاتش داده حنظل بار می‌آرد دل مجذوب را خوشحال تا دیدم یقینم شد که عشق آخر طبیبی بر سر بیمار می‌آرد * * * شمارهٔ ۱۳ مژده ای دل که یار می‌آید غم مخور غم‌گسار می‌آید دیده بگشا که گرد موکب شاه خوش‌تر از نوبهار می‌آید مسند دل ز غیر خالی کن کآن شه کامکار می‌آید صبح دولت که گرد راه دل است آن هم از یک کنار می‌آید می و معشوق و مطرب و ساقی غم مخور هر چهار می‌آید گریه گفتم بکن که عقده گشاست ناله گفتم به کار می‌آید هر که را گریه رو دهد بی‌شک نخل عمرش به بار می‌آید جان من با جفای خار بساز که گلت بر کنار می‌آید چشم من خویش را معاف مدار گریه کن کز تو کار می‌آید روزگارت اگر به ناله گذشت غم مخور روزگار می‌آید جان خود را فدای جانان کن دیگر از جان چه کار می‌آید می‌کنندش قبول چون مجذوب هر که امّیدوار می‌آید * * * شمارهٔ ۱۴ شب در نظرم بود که آن ماه برآمد خورشید مرادم به سحرگاه برآمد از شب نفسی بود که آن خسرو خوبان چون ماه برافروخته ناگاه برآمد خندان و برافروخته و مست و خرامان آراسته تر از علم شاه برآمد هم‌رنگ زمرد قدحی داد به دستم کز دیدن آن دیده بدخواه برآمد گفتا مکن از طالع درویش تعجب خیری‌ست که از دست شهنشاه برآمد با خار جفا برد به سر بلبل بی‌دل تا وصل گلش خرم و دل‌خواه برآمد آهی به مراد دل پردرد کشیدم کام دو جهانم به همان آه برآمد چشم از همه پوشیدم و نومید نگشتم این کار نه با همت کوتاه برآمد از نیت خیر همه کس فال گرفتم تا کام من از همت افواه برآمد دیدار دل گم‌شده‌ام گشت میسر آن یوسف غایب شده از چاه برآمد افتادگی و مسند دل دست به دست است تا قرعه به نام دل آگاه برآمد بر لوح دو عالم رقم وصل کشیدند عشق است که بر مسند از این راه برآمد دل داشت به خون خوردن شب‌های درازم ماهی که به یک آه سحرگاه برآمد مجذوب نجات دو جهان نیت خیر است این است که از عهدهٔ بدخواه برآمد * * * شمارهٔ ۱۵ نه تنها فارغم کرد از جهان درد ز قید جان خلاصم کرد جان درد کسی با درد بی‌دردی چه می‌کرد اگر پیدا نمی‌شد در جهان درد علاج مرگ تا هر کس نداند چو خضر از چشم مردم شد نهان درد به غیر از درد هیچم در میان نیست چو مغزم کرده جا در استخوان درد به دست آرند صد دل را به یک تیر نبیند دست و بازوی بتان درد تو بی‌دردی و از دردت خبر نیست چه گویم تا تو را آید از آن درد نگویم درد عاشق را دوا نیست اگر با کس نمی‌گویی همان درد تواند درد گردد عین درمان اگر از دل نیاید بر زبان درد علاج ناله می‌کردیم مجذوب اگر می‌داد یک ساعت امان درد * * * شمارهٔ ۱۶ هر کجا صبر از دلی آن زلف کافرکیش برد چون تهی‌دستان مرا فکر محال‌اندیش برد راه بی‌پایان این غم را به پایان برد و رفت هر که از بسیاری آزار لذت بیش برد هر که چون من خواست همت از وفا در راستی در طلب خواهی نخواهی کار خود را پیش برد عقل و همت را نمی‌دانم کدامین بهتر است این قدر دانم که همت هر چه کرد از پیش برد در جوانی‌ها ادب کن نفس را تا فرصت است تا توانی پیش دستی کن که دست از پیش برد گر نباشد این تکلف‌های رسمی در میان می‌توان عمری به سر در خانه درویش برد با گدا تندی نباید کرد کز بیچارگی هرکجا شد، تحفه‌ای چون آبروی خویش برد پیش دانا سرنوشت اهل منصب روشن است از همان آتش که مشعل‌وار پیشاپیش برد بیم اگر داری ز محنت‌های ره دیوانه باش هر چه پیش آمد در این وادی جنون از پیش برد شیوه افتادگی مجذوب را خوش‌تر فتاد راحت کونین را مفت از میان درویش برد * * * شمارهٔ ۱۷ هر که را روزی لطف تو رعایت نکند گر دو عالم بدهندش که کفایت نکند به چه دل دم ز هواداری خورشید زند ذره‌ای را که پناه تو حمایت نکند خضر با ذره چه سازد اگرش جذبه نور تا به سرچشمه خورشید هدایت نکند خون دل ریختن از شیشه نشان هوس است رنگ هم باید از این شیشه سرایت نکند سخن عشق نگویی به کسی نتوان گفت می‌توان گفت به شرطی که روایت نکند عشق را کار نه با مقنعه و دستار است مرد آن است که از درد شکایت نکند خاک بهتر بود از تاج شهنشاهی را که گدایی ز در شاه ولایت نکند آن چه هستی بنما گر همه واعظ باشی کودنی گوش به حرف تو نهایت نکند چه کنم گفته آن هرزه‌‌درا واعظ را کز می و ساقی و میخانه شکایت نکند واعظ از گفته مجذوب دل آزرده مباش که خردمند ز دیوانه شکایت نکند * * * شمارهٔ ۱۸ بهار آمد که گلشن بوی آن گل‌پیرهن گیرد سراپای چمن را باز در مشک ختن گیرد دگر خاک شهیدان غمش خون‌ها به جوش آرد دگر روی زمین را لاله خونین کفن گیرد به کویش می‌روم با دیده گریان و خوشحالم چو آن مستی که بارانش به نزدیک چمن گیرد بود در عشق‌بازی شیوه پروانه استادم به پای آن سر اندازم که لطفش دست من گیرد جدایی آن زمان در آتش ناکامیم سوزد که خوشحالی غمش را در وصال از دست من گیرد دل زارم شراری گشت و خاکسترنشین هم شد هنوزم از شکاف سینه آتش در کفن گیرد در آن محفل کند امیدوارم شوق بی‌پروا که کام از شمع خود پروانه‌ای در انجمن گیرد به دنیا دل نباید بست اگر از مرگ می‌ترسی سفر مشکل بو آن را که الفت با وطن گیرد حریف مستی مجذوب ما دیگر که خواهد شد اگر پیمانه‌ای از دست آن پیمان‌شکن گیرد * * * شمارهٔ ۱۹ روز عید آن شوخ اگر جولان کند شهر و صحرا را پر از قربان کند عالمی شادند و ما امیدوار التفاتش تا کرا قربان کند نیست عشقت لاف انسانی مزن درد باید تا تو را انسان کند عشق هم می‌گردد از دنبال دل تا فدای غمزه خوبان کند تا دلت آتش نگیرد هم‌چو شمع کی لبت را گریه‌ات خندان کند عجز کن تا التفات لعل یار آتشت را چشمه حیوان کند صبر باید عاشق بی‌چاره را تا دوای درد بی‌درمان کند کو جنون دشت‌پیما تا کسی چاره این راه بی‌پایان کند در مناجات آن که دل خواهد نه گِل او گدایی را به از سلطان کند محتسب را می‌توان آگاه ساخت گوش اگر بر ناله مستان کند بیم اگر داری ز قاضی می بنوش تا شرابت رستم دستان کند کار بر بی‌چاره‌ای مشکل مساز تا خدا کار تو را آسان کند ما گنه‌کاریم و او صاحب‌کرم حاکم است او آن چه خواهد آن کند از دعا مجذوب صاحب دیده شد تا چه ها از دولت قرآن کند * * * شمارهٔ ۲۰ یکرنگ تو را کج‌دل و ابلق نتوان کرد حق را به فسون باطل و ناحق نتوان کرد توفیق به دل جذبه دهد ور نه دلی را با حیله مقیّد به تو مطلق نتوان کرد تا محل دل کعبه روان را نکند گرم خود را به صف قافله ملحق نتوان کرد سرمشق به کس تا ندهند از خط تسلیم رازی که نهان است محقق نتوان کرد تا دل نکنی از زر و اسباب کدورت آهنگ می و جام مروّق نتوان کرد چشم طمع از خواب فراغت نتوان داشت رم از ته این طاق معلق نتوان کرد یا عشق بگو ور نه به صد زور هوس را از یک گل این فرش مطبق نتوان کرد انگشت نبی باید و تایید خدایی دیبای قمر را به فسون شق نتوان کرد آرایش ظاهر مکن ای خواجه که خود را یک‌رنگ به پوشیدن ازرق نتوان کرد واعظ بده انصاف که بی‌ربط کسی را سرکرده یک انجمن احمق نتوان کرد مجذوب تو را وسوسه مغلوب نسازد حق را به فسون باطل و ناحق نتوان کرد * * * شمارهٔ ۲۱ با ژنده‌‌ای توان ساخت زرتار اگر نباشد با کم توان به سر برد بسیار اگر نباشد با یاد دوست بودن گل‌گشت عاشقان است در گلخنی توان بود گلزار اگر نباشد در کیش عشق‌بازان رسم علاقه کفر است خاکی به سر توان کرد دستار اگر نباشد دنیای دون ندارد جز این هنر که دردی با اندکی توان ساخت بسیار اگر نباشد در کارخانه صنع هر چیز بهر کاری‌ست کی جلوه می‌دهندش در کار اگر نباشد عزلت چه فیض بخشد بی‌اختلاط مردم راحت چه قدر دارد آزار اگر نباشد نعمت ز شکر بسیار دائم زیاده گردد زنهار کم مکن شکر بسیار اگر نباشد واعظ به هرزه خود را چندین مکُش به فریاد گفتار را چه تاثیر کردار اگر نباشد نیکو بود خموشی اما نه همچو حیوان ممتاز کی توان بود گفتار اگر نباشد بازم فغان بلبل آورده بر سر کار کی کار می‌توان کرد هم‌کار اگر نباشد باید همیشه غم را در جست و جوی دل بود ماند طبیب بی‌کار بیمار اگر نباشد گردد همه هنر ها مجذوب در جهان عیب لطف خدای بی‌عیب ستار اگر نباشد * * * شمارهٔ ۲۲ دولت آن است که یارم ز در لطف در آید قامتش بینم و کارم همه جا راست بیاید پرده بردار که در آینه‌ای آن رخ زیبا مطلب هر دو جهانم به نظر جلوه نماید رخ برافروخته گر شب تو هم از قصر برانی حاش لله که مه چاردهم با تو برآید نه همین لعل تو دارد اثر چشمه حیوان دیدن قامت رعنای تو هم عقل فزاید به کنارم چو نباشی ز دل و جان به کنارم به بر آید چو قدت نخل مرادم به بر آید رفت اگر عمر گرانمایه جوان است امیدم چون بیایی تو همان عمر گرانمایه بیاید زندگی نیست در آن دل که هلاک تو نباشد روشنی نیست در آن دیده که راه تو نپاید گر تو رخساره چو خورشید جهان فاش نمایی که تواند که ز دنبال تو چون سایه نیاید نفتد پرتو حسنت به دل هر کس و ناکس نیست خورشید که سرکرده به هر خانه درآید کیست غیر از تو که خون ریزد و منت بگذارد این قبایی‌ست نگارا که به اندام تو شاید به مداوا نشود غنچه گل زخم خدنگت نتوان بست دری را که عطای تو گشاید سبب گریه‌ام از غمزه خود پرس که نیشش تا رگ دل زده خون بی‌خبر ار دیده گشاید آن قیامت که من از قامت رعنای تو دیدم شرح اگر تا به قیامت بکنم راست نیاید سرگذشت دل دیوانه مجذوب چه پرسی هوشمندی که به می‌خانه رود شور برآید * * * شمارهٔ ۲۳ مهوشان دیوانه‌ام با جام بی‌غش کرده‌اند یا به جای باده در پیمانه آتش کرده‌اند دل به استقبال جان تازه راهی کرده‌ایم هر کجا خوبان خدنگ غمزه پرکش کرده‌اند سینه و دل چیده مستان چون سپر بر روی هم خوب‌رویان تا نگاهی سوی ترکش کرده‌اند در سراغ او نشان از آتش دل‌ها بگیر تا به منزل هر قدم صد خرمن آتش کرده‌اند در بیابان بس که نقش سجده در هم ریخته تا حرم چون کهکشان ره را منقش کرده‌اند سّر این سودا از آن دل جو که عمری مهوشان با پریشان طره‌اش خاطر مشوش کرده‌اند ساغری بی‌خون دل مستان که مستان جنون سینه را با این شراب از کینه بی‌غش کرده‌اند گرد دل می‌گردم و بر خویش می‌پیچم چو سیم تا گرفتارم به دست شوخ زرکش کرده‌اند در دل یاقوت‌رنگم جز وفا و مهر نیست امتحانش سال‌ها خوبان به آتش کرده‌اند تا نگیرد نعمت الوان شاهان را به هیچ خون دل را قسمت رند بلاکش کرده‌اند سوز دل مجذوب آخر ساز عشرت می‌شود پیش‌بینان چاره آتش به آتش کرده‌اند * * * شمارهٔ ۲۴ با تبسم تا لبش تمهید احسان می‌کند غمزه شوخش به ایمایی پشیمان می‌کند تا گره وا می‌کند از کار بلبل غنچه‌ای انتظارش کار زهرآلود پیکان می‌کند حسن هر چند پیدا می‌کند عاشق ز خاک غمزه‌اش تا دیده‌ای با خاک یکسان می‌کند شکوه را با کیمیای صبر باید شکر ساخت دلبر ما درد خود را نام درمان می‌کند تشنگان عشق را یک سینه‌وار آتش بس است آتش طور است کار آب حیوان می‌کند در خرابات مغان طفلی به یک پیمانه می زاهد صد ساله را از نو مسلمان می‌کند هر که را سودای جانان آتشی در جان فکند هم‌چو شمعش سوز دل از گریه خندان می‌کند خاطره آسوده خواهی از تعلق دور باش فکر جمعیت حواست را پریشان می‌کند مسکن دیوانه را از چار سو دیوار نیست سیر عالم متصل در چار ایوان می‌کند سرنوشت حاتم و نوشیروان افسانه نیست با سخاوت کفر فردا کار ایمان می‌کند هر که کار سهل بر بی‌چاره‌ای مشکل نساخت کار او را هم خدا البته آسان می‌کند سلطنت هم سد راه همت مجذوب نیست تا گدایی از در شاه خراسان می‌کند * * * شمارهٔ ۲۵ مرا که با لب او نوبت سخن نرسد از آن چه باک که دستم به انجمن نرسد اسیر زلف تو را در فضای دل چمن است که دست باد صبا هم به آن چمن نرسد به خویش شب همه شب هم‌چو مار می‌پیچم اگر نسیمی از آن زلف پرشکن نرسد ز دوری تو هوس هاست در کمین دلم بیا که ملک سلیمان به اهرمن نرسد به غیر ناله که را همزبان خود سازم مرا که دست به یاران انجمن نرسد سموم یأس گدازد تمام کنعان را اگر ز مصر وفا بوی پیرهن نرسد کسی که مهر بتی برگزید می‌داند که فکر شیخ به تحقیق برهمن نرسد به جای سبزه اگر سرو قامت افرازد یکی به قامت آن سرو سیم‌تن نرسد غم گران تو دانسته می‌کشد مجذوب و گر نه کیست که زورش به خویشتن نرسد * * * شمارهٔ ۲۶ تا چند آب حسرتم از چشم تر چکد خون‌آبه لاله لاله ز داغ جگر چکد بنمای رخ چو شمع که با صد هزار شوق پروانه‌وار شعله‌ام از بال و پر چکد تا غمزه‌ تو در تب و تابم فکنده‌است از پیکرم به جای عرق نیشتر چکد در جانم آتشی‌است که پیکان غمزه‌ات تا در دلم نشسته به روی جگر چکد گردد دعای صبح تو البته مستجاب گر نیم قطره اشک تو وقت سحر چکد گفتم به ضبط گریه خبردار خود شوم غافل که اشک تنگ‌دلان بی‌خبر چکد یک شهر را به تهمت خود کرده مبتلا اشکم ز بس که در طلبت در به در چکد گلزار عیش یاد وطن آب می‌دهد خون‌آبه‌ای کز آبله ها در سفر چکد مجذوب راز عشرت گلزار خوش‌تر است آن جا که خون دیده ما پیش‌تر چکد * * * شمارهٔ ۲۷ به یاد روی توام سال و ماه می‌گذرد بیا که فرصت عمر نگاه می‌گذرد فروغ حسن تو را صبح و شام یکسانست همیشه ناز تو بر مهر و ماه می‌گذرد به گوش دار که چشم از برای دیدارست به هوش باش که عمر نگاه می‌گذرد چراغ دیده دل را سحر مکن خاموش که وقت گریه و هنگام آه می‌گذرد ز روی آیینه روشن‌تر است بر عالم که حکم آه تو بر صبح‌گاه می‌گذرد کسی نشسته به جایی نمی‌رسد برخیز که هر قدم به تو صد خضر راه می‌گذرد شکفته باش که دشوار و سهل این منزل اگر گداست اگر پادشاه می‌گذرد گدای میکده را آرزوی افسر نیست ز سر گذشته یقین از کلاه می‌گذرد تو را گمان که گذرگاه عمر بر تنگ است ز هر کنار شهی با سپاه می‌گذرد خزینه ها ز شهان خورده است این کف خاک فتاده کیست که حکمش ز شاه می‌گذرد به قطره‌ای شده خرسند گوهر از دریا قناعت است که نازش به شاه می‌گذرد چه شد گناه تو مجذوب از شماره گذشت یقین که لطف خدا از گناه می‌گذرد * * * شمارهٔ ۲۸ تا جمالت شمع این کاشانه شد آفتاب از جان و دل پروانه شد تا صلا زد چشم مستت بر صلاح صحن مسجد صفّه میخانه شد حسن در هر جا که شمعی برفروخت عشق چرخی هم زد و پروانه شد دل مگو عشق مجازی باخت باخت روزگاری کعبه هم بت‌خانه شد منع مستان زاهدان بی‌جا کنند قسمت از روز ازل پیمانه شد می بده تا فاش گویم با حکیم هر که عاشق شد چرا دیوانه شد در رهش اندیشه پر بیچاره بود عشق ناچار از خرد بیگانه شد خانه دل شد غمت را دل‌نشین ماند چندانی که صاحب‌خانه شد شعلهٔ آن دل شود شمع مراد کز هوای سوختن پروانه شد سرگذشت دهر باشد این دو حرف روز شب گردید و شب افسانه شد گر بهار از عارضت گل‌ها نچید باز مجذوب از چه رو دیوانه شد * * * شمارهٔ ۲۹ چه آتش بود در پیمانه کردند که مجلس را پر از دیوانه کردند در این مجلس که شمع بزم گردید که مهر و ماه را پروانه کردند چه پرتو بود ساقی از رخ افکند که عالم را تماشاخانه کردند از این آتش خرد را بهره‌ای نیست که سوداییست با دیوانه کردند هزاران قطره کرد آهنگ دریا یکی را گوهر یک‌دانه کردند از این آتش نه هر دل شعله افروخت که این لطف است با پروانه کردند به غیر از یار با کس آشنا نیست دلی را کز خرد بیگانه کردند به یک دل برهمن کیشان آگاه طواف کعبه در بت‌خانه کردند دل مستان پر از امیدواریست که گاهی گریه مستانه کردند در این مهمان سرا لذت از آن هاست که خود را محو صاحب‌خانه کردند خرد لنگ و بیابان پرخطر بود از این مجذوب را دیوانه کردند * * * شمارهٔ ۳۰ خوبان اگر به حسن و صباحت فرشته‌اند ما را هم از وفا و محبت سرشته‌اند مستان که میکشند بسر کاسه کاسه خون دل را چو داغ لاله در آتش برشته‌اند در آستان میکده افتاده آسمان چون شیشه‌ای تهی که به یک گوشه هشته‌اند آورده‌اند گر همه سررشته‌ای به دست مستان به جست و جوی سر اصل رشته‌اند فرمان‌بران گوشه ابروش چون کمان نام و نشان خویش به یک گوشه هشته‌اند سنجر کجاست تا بنمایم به پادشاه آن جامه را که پیرزنی چند رشته‌اند خوشحال گریه کن که در این کهنه کشتزار تخمی که کشته‌اند به امید کشته‌اند آنان که مرده را به سخن زنده می‌کنند نام تو را در اول دفتر نوشته‌اند در کار خلق پرده‌دری کفر شرع ماست هستیم تا که سبز شود آن چه کشته‌اند داریم صاحبی که سگان جناب او در صورت آدمی و به سیرت فرشته‌اند دور از در تو جبههٔ مجذوب کی شود نتوان سترد آن چه از اول نوشته‌اند * * * شمارهٔ ۳۱ هر که آید به در میکده دیوانه کنند آشنا هر که شود از همه بیگانه کنند آشنایان همه گر دشمن جانند چه باک آن مبادا که دلی را ز تو بیگانه کنند می‌کشان را سر طاعت تو مپندار که نیست نیست کاری که به از گریه مستانه کنند گریه‌ای کز سر اخلاص بود عقده گشاست قطره چون پاک فتد گوهر یک‌دانه کنند مایه عیش دل خون شده و چشم تر است این حدیثی‌ست که نقل از لب پیمانه کنند خانقاهی که به خرجش نکند دخل وفا صرفه وقت در آنست که میخانه کنند پُر مگو از پُری انجمن ای واعظ شهر بیشتر بیخردان گوش به افسانه کنند در مقامی که به معشوق رسد شعله به شوق دوستی نیست اگر رحم به پروانه کنند از سر کون و مکان همت مردان برخاست تا چه‌ها شیوه آن همت مردانه کنند رفت چون کار تو مجذوب به مستی از پیش همه یاران هوس شیوه مستانه کنند * * * شمارهٔ ۳۲ فروغ همت خم را نه ساغر نه سبو دارد در این میخانه هر کس جا به قدر آبرو دارد بیا در گوشه میخانه ما مشق همت کن شراب است آن که دائم آدمی را سرخ‌رو دارد ز دستت تا برآید شاد کن از خویش دل ها را خدا خیرش دهاد این شیوه را ساقی نکو دارد دل آزاری مکن یا با خدای خویش یک‌رو کن که آه گرم از هر دل که خیزد رو به او دارد نداری گر زبان، با بی‌زبانی عرض مطلب کن خموشی هم در این درگاه راه گفتگو دارد ز هر دل شاهراهی تا دیار دوست می‌بینم ولی عاشق ره بسیار نزدیکی به او دارد بجو چندان که خود آید بدست آن گوهر نایاب به جستن گرچه نتوان یافت اما جستجو دارد نمیدانی جنون آیینه دل را چه می‌سازد نمی‌گویم چرا دیوانه با خود گفتگو دارد سراسر گشته‌ام بازار پر از هیچ دنیا را هوس دکان رنگینی ز خوان آرزو دارد به دشمن تا نماید جوهرت چون تیغ عریان شو که جوهر تیغ را در هر مصافی سرخ‌رو دارد اثر مجذوب مال گریه وقت سحر باشد که گوهر در جهان قیمت به قدر آبرو دارد * * * شمارهٔ ۳۳ آن زمان کاین فتنه‌ها در عالم ارواح بود در دبستان جنون درسم هو الفتاح بود پیش از آن کز قعر دریا خاک دل آید به دست عشق هم دریا و هم توفان و هم ملاح بود آن زمان غواص دل بودم که با صد آب و تاب گوهر یکدانه‌ام در قلزم ارواح بود پیش از آن کز آب حیوان خضر یابد کام دل بزم روحم را خیال لعل جانان راح بود تا گشاید عشق بر رویم در میخانه‌ها سال‌ها ورد زبانم درد یا فتاح بود صبح وصلم تا کند چاک گریبان آشکار ورد صبحم سال‌ها یا فالق الاصباح بود آگهی از راز افلاکم جنون آسان نداد سال‌ها سرمشق عقلم نقش این الواح بود گر جنون آغاز کرد از عقل جای شکوه نیست این کتاب پرغلط کی قابل اصلاح بود مدعی را یک خطا دور از در عزت نساخت قلب و بی انصاف و ناخوش طینت شطّاح بود روزگاران بوده‌ام سوداگر بازار عشق باب آن ناز و تکبر زاری و الحاح بود در ازل هم با همین تیغ و زبان مجذوب ما دشمان را آفت دل دوست را مداح بود * * * شمارهٔ ۳۴ جمال تو را ماه تابنده شد جمالش درخشان و تابنده شد نهفته است رخسار خود را بهشت مگر از جمال تو شرمنده شد جمال تو اقبال جاوید داشت از آن دولت عشق پاینده شد مگو زلف و رخسار ما را که دید شبی بود و برقی درخشنده شد بلای دل و آفت خر منم همان زلف و رخسار تابنده شد به عاشق اگر نیستت التفات چرا چشم شوخت فریبنده شد به یک خنده‌ام کردی امیدوار دلم خون به امید آن خنده شد به حمد الله از یمن صبر و وفا غمم شادی و گریه‌ام خنده شد تو را آن که مستانه از دل نجُست چه داند که جوینده یابنده شد خوشا فهم آن مرغ شب‌زنده‌دار که با نوگل خود سراینده شد در این بزم روشن‌دل آن کس نشست که چون شمع پشتِ سر افکنده شد اگر دوستی مگذر از کار دوست شتابی که عمرت شتابنده شد از آن فرصت کارت از دست رفت که کار تو موقوف آینده شد به سحر آفرینی هزار آفرین که مجذوبش از جان و دل بنده شد * * * شمارهٔ ۳۵ وقت آن شد کز دلم صبح سعادت سر زند دولت دیدار یارم حلقه‌ای بر در زند می‌کشد تیغ آفتاب دولتم تا همچو دیو خصم بی‌دین رنگ رو را بازد و بر در زند سرگذشت فیض شب را خوش نویسد تا به زر مهر از خط شعاعی روز را مسطر زند گر به دست آرم شبی آن طره شبرنگ را همچو موسی آفتاب از آستینم سر زند صبر کن تا نوگلی هردم ز باغ اعتقاد خنده‌ها بر اضطراب ملحد مضطر زند می‌تواند یک شرر آه از سر اخلاص و درد آتش اندر عقده‌های عقل جادوگر زند همت مستان تواند چون دو مینای تهی آرزوی هر دو عالم را به یکدیگر زند لامکان عشق‌بازان صیدگاه عقل نیست باز را بر باد ده جایی که عنقا پر زند یک قلم نقش وفا در دفتر گل ثبت نیست آه بلبل تا چه آتش‌ها در آن دفتر زند نقد دل‌را با گداز عشق کن صاحب عیار پادشاه حسن باشد سکه‌ای بر زر زند در تلافی‌ها لب لعل تو با مجذوب خویش چون تغافل‌های پی‌درپی مگر ساغر زند * * * شمارهٔ ۳۶ عاشقان در دل شب چشم تری بگشایند باشد از غیب به روی تو دری بگشایند صبح‌خیزان به دعا شب همه شب مشغولند باشد این در به کلید اثری بگشایند آن در بسته که یک عمر نخندید لبش وقت آن شد که به آه سحری بگشایند می‌فروشان که دلی را به دو عالم ندهند می‌شود جانب ما هم نظری بگشایند ناامید از گره‌ٔ کار فروبسته مباش دل قوی دار که وقت سحری بگشایند وقت آن شد که اسیران غمت فارغ‌بال در فضای چمنت بال و پری بگشایند خرم آن قوم که با نشئه سرشار جنون در فضای چمن عشق سری بگشایند خاک آن سرو‌قدان شو که به مژگان سیاه هر زمان بر دلت از غیب دری بگشایند مه‌وشان را به فسون چون نفسی رام کنی جهد کن تا نفسی هم کمری بگشایند منعمان قفل دری را که دعا عاجز اوست می‌توانند که با مشت زری بگشایند خون دل تا نخوری غنچه صفت با دل تنگ گره از کار تو کی در سحری بگشایند باش مجذوب‌صفت بر در میخانه مقیم باشد از غیب به روی تو دری بگشایند * * * شمارهٔ ۳۷ عندلیبی در گلستان ناله مستانه کرد عشق گل یعنی ببین ما را چه خوش دیوانه کرد در جوابش ناله قمری ز شاخ سرو گفت طرفه سروی هم مرا در عاشقی افسانه کرد خود به خود پروانه‌ای هم در جواب هر دو گفت شب شود گویم کدامین آتشم پروانه کرد شمع گل‌رخسار من هم گر اجازت می‌نمود فاش می‌گفتم کدامین مهوشم دیوانه کرد عارض شمع و جمال گل مرا شیدا نساخت واله و شوریده‌ام ساقی به یک پیمانه کرد در دلم ننشست تا دل از سر جان برنخاست آشنا چندان نشد تا از خودم بیگانه کرد نرگس رعناغزالی دل ز دستم برد و رفت با دل من هر چه کرد آن نرگس مستانه کرد موبد آتش‌پرستان‌ را ز ما عشقی بگو شعله شوقی دلم را باز آتش‌خانه کرد دین و دل رفت از کفم زاهد بگو تدبیر چیست عشق زور آورد باز این کعبه را بت‌خانه کرد نسبت شعر من و حافظ بگویم با تو چیست من ز خاک و او ز مرجان سبحه صد‌دانه کرد بی‌ستون هم سنگ راه همت فرهاد نیست عشق هر کاری که گفتندش بکن مردانه کرد در سراغ جام جم آخر به جایی می‌رسد هر که چون مجذوب از جان خدمت میخانه کرد * * * شمارهٔ ۳۸ خوش آنکه تو را جوید و آزار تو بیند دل را کند آیینه و دیدار تو بیند چون عید به شادی گذرد بر همه عالم ماهی که هلالش گل رخسار تو بیند کو یوسف مصری که به هر گوشه تبریز صد یوسف بی‌تاب خریدار تو بیند چون سایه نهد سر ز پیت تا به قیامت گر سرو سهی شیوه رفتار تو بیند خود را به زمین زآن فکند پرتو خورشید تا بر سر خود سایه دیوار تو بیند آن دل که به رویش در توفیق گشایند خود را هدف غمزه خونخوار تو بیند رحم است به آن رند تهی‌دست که از دور حسرت کشد و گرمی بازار تو بیند چون عید مبارک شودش ماه سراسر عاشق مه نو را که به رخسار تو بیند آنکس به تو خوشحال دهد جان که در این دام تن را قفس مرغ گرفتار تو بیند مجذوب در این کهنه‌سرا روی فراغت در خواب مگر دیده بیدار تو بیند مجذوب تو نوروز و شب عید نداند آن روز کند عید که دیدار تو بیند * * * شمارهٔ ۳۹ غمزه‌ات ناوک‌فشانی می‌کند با دلم خوش مهربانی می‌کند قامتت را یک نظر هر کس که دید تا قیامت کامرانی می‌کند ساقیا برخیز و در ساغر بریز آن چه لب را ارغوانی می‌کند حیرتی دارم که بی لعل لبت خضر هم چون زندگانی می‌کند تا نباشد التفاتش سرمدی جز تو باقی را که فانی می‌کند راه دور است و من بس ناتوان بار عصیان هم گرانی می‌کند پیر ما می‌گفت در میدان عشق هر که سر بخشد جوانی می‌کند بی‌سر و پا شو که آخر در رهت پای سستی سرگرانی می‌کند بی‌سخن در عالم فهمیدگی بی‌زبانی درفشانی می‌کند هر که چون مجذوب لب بندد ز خبث عیب خود را پاسبانی می‌کند * * * شمارهٔ ۴۰ کی بود قاصدم از پیش تو ممنون برسد دل‌شکرخندهٔ او دیده به مضمون برسد نه همین محمل لیلی گذرد چشم به راه ناقه هم گوش به زنگی‌ست که مجنون برسد دوش در انجمن دیده و دل بی‌کمرت بر سر هیچ چنان شد که به صد خون برسد شورش گریه‌ام افتاد ز طغیان و هنوز آن قدر هست که صد مایه به جیحون برسد روز اگر لشکر غم را نتوان داد شکست منتظر باش که هنگام شبیخون برسد بی‌جنون پا منه از دایره عقل برون نیست سازی که در این بزم به قانون برسد ضامن روزی بی‌چون و چرا بی‌چون است تو در اندیشه که فردای دگر چون برسد خواجه هر چند فرورفته به فکر زر خویش نیست ممکن که به سرخانه قارون برسد از تو مجذوب چنان شهرت دیگر دارد نسب ما و تو هر چند به مجنون برسد * * * شمارهٔ ۴۱ آن زمان بهره ز نقل و می و جامت باشد که لب ساقی خوش‌لهجه بکامت باشد خواستی عاقبت کار تو محمود شود فکر معشوق بکن گر چه ملامت باشد چون دهی دل ز کف آهوروشی پیدا کن که گریزان ز برت گردد و رامت باشد در رهت مسجد و میخانه بسی ساخته‌اند تا از این هر دو سرا میل کدامت باشد ره به میخانه پاکان چو برد چشم و دلت گر به پاکی نخوری باده حرامت باشد به ادب گر سوی می‌خانه و مسجد گذری چشم من حاصل کونین بکامت باشد تا به عزت به همان جای خودت جای دهند مکن آهنگ همان جا که مقامت باشد کی توانند که انگشت به حرف تو نهند گر کمال تو مطابق به کلامت باشد ای که اقبال تو را بدرقه شد نیّت خبر تا ابد سکه توفیق به نامت باشد خاک صحرای نجف باش تو هم چون مجذوب تا همان سجده مقبول تمامت باشد * * * شمارهٔ ۴۲ مژده ای دل که بهار آمد و گل پیدا شد بر جنون زن که دگر منزل ما صحرا شد می بدست آر و به گل‌گشت چمن مست خرام هر که در فصل چنین مست نشد رسوا شد واعظ افسانه مخوان روی بهار است و شراب خبرت نیست مگر کز سر ما سرما شد قامت سرو و رخ ماه نَبُرد از راهم آفت هوش من آن سرو قمرسیما شد دل ز کف باخته چون رنگ نبازد چه کند عاشق آن روز که دل داد ز کف رسوا شد تا ز اکسیر قناعت نظرم یافت جلا گریه‌ام عقد گهر گشت و دلم دریا شد در صفاهان گره از کار دلم عشق گشود پیش دروازه دولت به رخم در وا شد اختیار طرف جبر جنون کرد و گذشت عقل پیچیده در این مسئله و غوغا شد عشق باید که سخن دلکش و مشهور شود مصدر صورت چین نقش پَرِ عنقا شد گر تنگ حوصله‌ای سرّ تو را فاش نمود مگذر از سر انصاف گناه از ما شد چه بگویم به تو مجذوب بهار است بهار آن به دست آر کز او کار جهان بالا شد * * * شمارهٔ ۴۳ غم زلفت پریشان در دل دیوانه می‌گردد تهیدستی بیاد گنج در ویرانه می‌گردد نظر بر خط سبزت هر که را افتاد می‌گوید به گرد آتش این هندو چه بی‌باکانه می‌گردد نوشته خط سبزی ساقی ما بر لب ساغر که هر کس بو کند این غنچه را دیوانه می‌گردد هوای ساغر زرین به گوش ذره می‌گوید کز این ساغر سر چرخش به یک پیمانه می‌گردد شتاب ابر صحراگرد را دیدم یقینم شد که اشک رهنوردان گوهر یکدانه می‌گردد به روی کشته خود می‌نشیند هرکسی آخر ریا مسجد اگر سازد همان بت‌خانه می‌گردد مکن چون واعظان ضایع به هر افسانه عمرت را که احوال تو هم تا دیده‌‌ای افسانه می‌گردد سخن سنجیده گو تا دوست را دشمن نگردانی ز حرف بی‌تأمل آشنا بیگانه می‌گردد مگو مجذوب بر گرد می‌ و میخانه می‌گردد بگو پروانه‌ای در بزم دل مستانه می‌گردد * * * شمارهٔ ۴۴ خوش آن که لبش جز به لب جام نباشد اصلا خبرش از غم ایام نباشد می نوش که در مجمع ناموس خرابات بدنام همان است که بدنام نباشد خوبان چو به هم سلسله زلف نمایند آن است گرفتار که در دام نباشد رشک است که عاشق ز بلایش نبرد جان معشوق همان به که دلش رام نباشد مرغی که دلش ذوق گرفتاری غم یافت بی‌کنج قفس یک‌ دمش آرام نباشد گفتی به چه آتش بتوان سوخت ریا را می‌گویم اگر زاهد ما خام نباشد صد شکر که چون من همه مستند و گرفتار آن است بلا کاین دو بلا عام نباشد آن دل که ز هم فرق کند شادی و غم را آن روز شود شاد که ایام نباشد گفتم به تو مجذوب علاج غم ایام جز روی خوش و باده گل‌فام نباشد * * * شمارهٔ ۴۵ وقت آن است که در بزم جمت یاد کنند تا به یک جرعه دلت را ز غم آزاد کنند می‌فروشان که به یک جرعه خرابت کردند وقت آن شد که به یک ساغرت آباد کنند شوخ‌چشمان که دلت را به نگاهی بردند می‌توانند که بازت به همان شاد کنند ناز خوبان همه لطفست مکن جورش نام کی دلت را بربایند چو بیداد کنند که در این سلسله دل باخت که دل‌ها نربود زان نمودند تو را صید که صیاد کنند چون گل از ناله دل‌سوختگان خوش دارد عندلیبان همه خوب است که فریاد کنند راستی پیشه کن و شیوه ثابت‌قدمی تا چو سرو از غم بی‌برگیت آزاد کنند عشق دریاست خسان را به نظر کی آرد چون حباب ار سر خود را همه پرباد کنند تا به روی که گشایند در فیروزی خرم آنان که ز جان خدمت استاد کنند گر چه مجذوب دلت را به نگاهی بردند دل قوی دار که بازت به همان شاد کنند * * * شمارهٔ ۴۶ گر تیرگی بصر نباشد جز روی تو در نظر نباشد آن جا که تویی تمام هستی است این جا که منم اثر نباشد مجذوب تو بحر و بر نداند در راه تو خشک و تر نباشد بی‌فیض به جوی خشک ماند چشمی که ز گریه تر نباشد هرگز به نظر تو را نیارند گر اشک تو در نظر نباشد در دهر عزیز کی کنندت تا رنگ تو هم‌چو زر نباشد آیینه برت نهند هر صبح تا آه تو بی اثر نباشد مفتاح گشایش سعادت جز آه دم سحر نباشد دریاب شماره نفس را شاید نفس دگر نباشد با نیت خیر کن توکل تا در سفرت خطر نباشد پوشیدن عیب خود هنر نیست نیکوتر از این هنر نباشد مجذوب زبان و دل یکی کن تا حرف تو بی‌اثر نباشد * * * شمارهٔ ۴۷ اشک عاشق بر رخش چون سیم و زر دارد نمود سیم و زر هر جا که باشد در نظر دارد نمود بی‌گرفتاری دلت را از گشایش بهره نیست این گره در زلف خوبان خوب‌تر دارد نمود چون دل روشن به زلف دل‌ستانی نسپرم من که دانم شمع در شب بیش‌تر دارد نمود گریه وقت سحر را از تو در دم می‌خرند گوهر غلتان شبنم در سحر دارد نمود می‌نماید از جبینِ صبح سیمای اثر ناله‌ای سرده به مطلب تا اثر دارد نمود تا توانی از سفر تحصیل روی تازه کن چهره خورشید دائم از سفر دارد نمود دیده پرخون کن چو ساغر تا ببوسی لعل یار چشم من در بزم مستان چشم تر دارد نمود غنچه خسب گنج غم را در جهاد آرزو (؟) نقش پهلو همچو ترکش در کمر دارد نمود هر طرف گوی سعادت در میان افکنده‌اند نام اگر خواهی در این میدان هنر دارد نمود تیره‌دل را شهرت از اسباب رنگین است و بس پای طاووس از نمود بال و پر دارد نمود خون دل مجذوب در مژگان مستان خوش‌نماست نخل باغ عاشقان هم با ثمر دارد نمود * * * شمارهٔ ۴۸ آتشی دارد اضطراب سپند بی‌تبی نیست پیچ و تاب سپند چه شود منکران آتش عشق وارسند از دلِ کبابِ سپند نفس گرم آتشینم هست نیستم عاجز از جواب سپند به کجا می‌رسد در این آتش داد و فریاد بی‌حساب سپند تاب آتش نه کار هر خام است چون نخندد شرر به تاب سپند یک نفس در کنار شعله نخفت که نیامد دلم به خواب سپند آتش دل یقین که عقده گشاست هست این نکته در کتاب سپند نقطه‌ای انتخاب آتش ماست چشم بد دور از انتخاب سپند چشم بد دور از دل مجذوب کیست گوید دگر جواب سپند * * * شمارهٔ ۴۹ معشوق مگو وفا ندارد عاشق تاب جفا ندارد عاشق که مراد او غرض نیست کاری بجز از دعا ندارد آهو چشمی که زود شد رام رامش نشوی وفا ندارد معشوق که شد به بوسه راضی وابوس که بوسه جا ندارد والله که حسن خوب‌رویان آنی بجز از حیا ندارد خوش واشده گل به کام بلبل گویا خبر از صبا ندارد در مد نظر ز چشم بد دور سروی دارم که تا ندارد صد شکر که یار بی‌نظیرم بیگانه آشنا ندارد خورشید که چشم شد سراپا جز روی تو مدعا ندارد عمری‌ست که خضر هم در این راه جز شوق تو رهنما ندارد بی‌باده مکن هوای گلشن بی‌آب چمن صفا ندارد غافل مشو از بهار مجذوب پیمانه‌کشی قضا ندارد * * * شمارهٔ ۵۰ ای دل هوس وصل بتان تا کی و تا چند این ناله و فریاد و فغان تا کی و تا چند بی‌زور و زرت کی می و معشوق دهد دست از دور به حسرت نگران تا کی و تا چند از هم نکنی فرق چرا عشق و هوس را نشناختن سود و زیان تا کی و تا چند گه جاهل و مستی و گهی پیر گنه‌کار بودن خجل از پیر و جوان تا کی و تا چند رفتن پی فرزند کسان تا کی و تا کی مردن ز برای دگران تا کی و تا چند با دیده نظرباز و به دل گشته هوسناک این حسرت بیداد نهان تا کی و تا چند در نقش رخ ساده چو خورشیدپرستان این محو شدن از دل و جان تا کی و تا چند فریاد ز چاه ذقن و طرّهٔ پر خم این چاه و کمند دگران تا کی و تا چند مجذوب دویدن ز پی ماه‌جبینان ای شیفته باری به کمان تا کی و تا چند * * * شمارهٔ ۵۱ مستان که دل بجز می و ساغر نبسته‌اند امید جز به ساقی کوثر نبسته‌اند دل‌کش تر است سایه طوبی و دائم است زان دل به چتر شاهی سنجر نبسته‌اند هر شب ستارگان به تو چشمک همی‌زنند یعنی بیا به روی کسی در نبسته‌اند مستان که دیده‌اند وفا نیست با دورو چون سکه دل به دوستی زر نبسته‌اند شیرافکنان خصم سوار و پیاده‌رو دل هم‌چو این به پشت تکاور نبسته‌اند رمزآگهان حکایت دل سر نکرده‌اند تا قصه‌ای به نام سمندر نبسته‌اند خوبان ز چشم بی‌هنران کی برند خواب شاهان به جای باز کبوتر نبسته‌اند آن شب که می‌دهند دلت را دو چشم باز مردانه شو که باز تو را پر نبسته‌اند غافل مرو به دست دعا حلقه‌ای بزن رسم ادب نکوست مگو در نبسته‌اند دیوانگی رود ز پی بند و بست عقل این جسر را برای شناور نبسته‌اند طرفی نبسته اندر عمر دراز خویش آنان که دل به زلف معنبر نبسته‌اند ملک بقا ز ملک‌فروشان این ده است تهمت به نام خضر و سکندر نبسته‌اند بازی مکن که از پی بازیچه و فریب این طاق هفت قبه شش‌در نبسته‌اند افتاده شو که اصل طلسمات عالمی خود را شکن که از تو عجب‌تر نبسته‌اند مجذوب باده نوش که مستان هوشمند امید جز به ساقی کوثر نبسته‌اند * * * شمارهٔ ۵۲ جمال یار که تاب نگاه خود دارد دل چو آینه را در پناه خود دارد چرا به دست نیارد دل چو آینه را بتی که تاب رخ همچو ماه خود دارد نظر به آینه دل به نار چون نکند بتی که چشم نیاز از نگاه خود دارد دلم ز ترک نگاهت چه طرف بربندد که چشم معذرت از بیگناه خود دارد چه اعتماد به زلف کجت اسیران را که پیچ و تاب به قصد سپاه خود دارد چرا به دست نیارد دل پریشان را تبی که دست به زلف سیاه خود دارد به همت سر زلفت ز اوج ماه گذشت سرم که رخصت پابوس شاه خود دارد ز چاه راه نیندیشد آن که برق‌صفت به راه خویش چراغی ز آه خود دارد شدیم خاک و هنوز آن سوار شاه‌شکار غبار خاطری از گرد راه خود دارد سزد که بر دل مجذوب خود ببخشایی که اعتراف به عجز و گناه خود دارد * * * شمارهٔ ۵۳ یا رب دلم از درد تو بیکار نگردد بیمار غم عشق تو بیمار نگردد چون دام به صد دیده حسرت جهد از خاک صیدی که به دام تو گرفتار نگردد بی‌پرتو خورشید نشد ذره نمایان خورشید چرا گرد تو بسیار نگردد نازند گدایان تو بر سلطنت خویش مسکین تو غمگین نشود خار نگردد آن منکر بی‌دین که دلش منکر عشق است یا رب دلش از درد خبردار نگردد گر سنگ شود منکر غوغای قیامت آن روز محال است که بیدار نگردد آن را که نظر بر نظر لطف خدا نیست از منت این خلق سبک‌بار نگردد آتش به حجاب بدن خاکی خود زن تا خاک تو در راه تو دیوار نگردد پروانه ثابت قدمی باش که چون شمع گر سر رودش از سر اقرار نگردد مجذوب سر رشته اخلاص نگه دار تا رشته تسبیح تو زنار نگردد * * * شمارهٔ ۵۴ کلبه احزان من بزم وصال تو باد دیده حیران من محو جمال تو باد نور کلام مجید تا به جهان روشن است سوره فتح مبین آیه فال تو باد شادی کونین را با تو بود اتحاد عاقل و دیوانه را رشک به حال تو باد عمر مسیحا و خضر باد به کام لبت چشمه حیوان ما لعل زلال تو باد دور شود جور تو از دل و جان رقیب لطف تو با بی‌کمال نقص کمال تو باد گنج غمت را نشان در دل ویران دهند این دل معمور من وقف خیال تو باد شاه جهان گو بشو والی هندوستان مردمک چشم من واله خال تو باد طرز نگاه تو کرد عیش به خوبان حرام آفت جادووشان سحر حلال تو باد چون شرف آفتاب خلعت نوروز توست دور فلک تا بود گردش سال تو باد گر دل مجذوب من وقف خیال تو شد جان و دل و دین من مال تو مال تو باد * * * شمارهٔ ۵۵ ساقیا روی بهار تو مبارک باشد باده پیش آر که کار تو مبارک باشد لب پیمانه به لب گیر و صراحی به کنار تا به ما بوس و کنار تو مبارک باشد چشم میخانه نشینان به رخت روشن باد روز نوروز دیار تو مبارک باشد سر و جان و دل و دین آن چه مرا مقدور است جان من بهر نثار تو مبارک باشد در دلت هست که یک دل ز کمندت بجهد شاه من عزم شکار تو مبارک باشد گر کنی لطف که در میکده تحویل کنم همه ایام دیار تو مبارک باشد در بهاران اگرت سرّ خزان در نظر است در همه فصل بهار تو مبارک باشد دید و وادید اسیران ز دلت کرد خطور لطف بی‌حد و شمار تو مبارک باشد نیت خیر و دل صاف به دست آر چو صبح تا به عالم همه کار تو مبارک باشد با تو مجذوب جنون دوش به دوش ارزانی شاه من فصل بهار تو مبارک باشد * * * شمارهٔ ۵۶ امشب که بی‌‌تو شیشه دمی جلوه‌ساز بود بی‌نورتر ز جبهه کاهل‌نماز بود فکرم به یاد زلف پریشان در همت پیچیده بود درهم و شب هم دراز بود در اشتیاق بزم وصالت به فال نیک چشمم به روی ساقی و گوشم به ساز بود ناگاه صبح گشت و تو مستان چو آفتاب از در درآمدی و در فیض باز بود من هم‌چو آفتاب‌پرستان ز دیدنت مشغول سجده گشتم و وقت نماز بود گفتی بنوش جام و صبوحی و شکر کن کز طاعت من و تو خدا بی‌نیاز بود آمد به بزم و نورفشان شد چو آفتاب رخساره‌ای که پرده‌نشین همچو راز بود شکر خدا که این دل ناشکر بی‌قرار شد صاف و دید کز چه سبب در گداز بود روشن دلم ز پرتو ماهی که سال‌ها لطف خدا حصار و مقامش حجاز بود اقبال یار و طالع مجذوب کار کرد چون نیتش به خیر و خدا کارساز بود * * * شمارهٔ ۵۷ پیشم نشسته بود و مدارش به ناز بود تا بود کار بندهٔ او هم نیاز بود نزدیک و دور و دل‌بر و دشمن‌گداز و شوخ وحشی و رام و دل‌شکن و دل‌نواز بود ساقی بیا که دولت محمود غزنوی شیرازه داشت تا سر زلف ایاز بود ساقی شکفته باش که امشب به روی ما درهای عیش باز به دست تو باز بود چشمم به روی ساقی و دستم به زلف یار گوشم به قول مطرب و هوشم به ساز بود طالع نگر که آن همه ناز و غرور و حسن تا صبح رام زاری و عجز و نیاز بود رفتم به سیر صومعه و از هجوم عام دیدم که جانماز به جای نماز بود گشتم روان به کوی خرابات و یافتم آبی که آتش و طمع و حرص و آز بود حیرت مکن که طالع من از چه کار کرد مجذوب بینوا و خدا کارساز بود * * * شمارهٔ ۵۸ کام دل غیر از کجا بدهد مطلب بنده را خدا بدهد به کسی عجز کن که قدرت او مطلبت را به مدعا بدهد دل خود را به دست آنکس ده که تواند به دل صفا بدهد حرز خود کن دعای شاهی را که نجاتت ز هر بلا بدهد همت می‌فروش را نازم که کَفَش کام هر گدا بدهد زاهدی کو که یک پیاله شراب از سر رغبت و رضا بدهد در میخانه روز و شب باز است بخت توفیق تا کرا بدهد می‌کنم توبه گر کسی باشد که مرا توبه بی‌ریا بدهد رو دهد عیش اگر لب ساقی مژده عیدی‌ای به ما بدهد همچو مجذوب هر چه خواست دلت از علی خواه تا خدا بدهد * * * شمارهٔ ۵۹ ای خوش آن ساعت که یارم از سفر پیدا شود دیده بختم به روی صبح دولت وا شود صبح دولت روز عشرت چشم روشن روی باز باز یک جا بر رخم درهای رحمت وا شود گنج بادآورد آن باشد که سازم خویش را من سرا پا چشم و یار از گرد ره پیدا شود از برای فال می‌بوسم لب پیمانه را تا لب لعل تو هم روزی بکام ما شود شادی کونین را یکجا بکام دل کنم با لب لعلت تلافی‌ها اگر یکجا شود در خم افلاک از آن شادم که در روز حساب بار اول این گره از کار مردم وا شود ساقیا چون حشر هر کس با رفیق و یار اوست می‌ بده تا حشر من با ساغر و مینا شود غصه دنیا به قدر مال دنیا می‌دهند کام عشرت خواجه را تلخست اگر دریا شود تا نباشد همت عالی و استغنای طبع هر نگاهی کی حریف عشوه دنیا شود می‌تواند چشم از عیب و زبان از خبث بست هر که چون مجذوب ما بر عیب خود بینا شود کو خوش آوازی که خواند این غزل را در عراق تا ز هر بیتش غم دل کوه کوه از جا شود * * * شمارهٔ ۶۰ کی وعده‌های لعل تو از یاد میرود کی ذوق شادی از دل ناشاد میرود حسن تو از خط تو یکی در هزار شد کی آب و رنگ حسن خداداد میرود سودای عشق فایده‌ها دارد از زیان این جا شکار از پی صیاد میرود سررشتهٔ شمار نفس را نگاه دار عمر عزیز توست که بر باد میرود ناچار میروند اگر شاه اگر گداست درویش بی‌علاقه یقین شاد میرود اندیشه نیست نالهٔ شب را ز راه دور بیدار شو که فرصت فریاد میرود هر چند در کفت (گفت) قلم اختیار هست حرفی ز نقطه‌ریزی استاد میرود یک جوی شیر تا بر شیرین کند روان صد دجله خون ز دیده فرهاد میرود صد سال اگر جفا و مشقت کشیده‌ای روز شکفتگی همه از یاد میرود مجذوب خود سر از پی حافظ نمیرود این حرف در شفقت استاد میرود * * * شمارهٔ ۶۱ ناله مستانه‌ام بخت مرا هشیار کرد های‌های گریه‌ام این خفته را بیدار کرد کوکب بختم مقابل شد سحر با آفتاب دیدهٔ شب‌زنده‌دارم رو به رو با یار کرد خاطرم از جانب زلف پریشان جمع شد خسته‌ام را چون علاج آن نرگس بیمار کرد نکهت زلفت صبا را کو به کو آشفته ساخت آب و رنگ عارضت خون در دل گلزار کرد آسمان کی میتواند شد نقاب آفتاب چون تواند صاف‌دل مهر تو را انکار کرد عشق هم شد دود آه و اشک سرخ و رنگ زرد حسن چون خود را به رنگی هر زمان اظهار کرد دل ز یک نظاره کردن سال‌ها در خون نشست با دل من هر چه کرد این دیدهٔ خون‌بار کرد هر چه پیش آمد در این وادی جنون از پیش برد در گشاد کارها بی‌کاری ما کار کرد شورش دیوانه را از طعنه مردم چه باک موج دریا را به سوهان کی توان هموار کرد ما ز عیب دیگران بر عیب خود بینا شدیم دشمن ما دوستی در حق ما بسیار کرد بر رخ مجذوب درها از نظر بازی گشود دیده من هر چه کرد از دولت دیدار کرد * * * شمارهٔ ۶۲ خون افسرده شد آن دل که به قاتل نرسید ماند در خاک شکاری که به بسمل نرسید شکوه بی‌طاقت و یک ره من مسکین ز پیش نرسیدم که رقیبی ز مقابل نرسید کشت ما را که در او برق کند کار سهیل تا به سیلاب ندادیم به حاصل نرسید کشتی اهل جنون تخته تعلیم فناست تا به گرداب نیفتاد به ساحل نرسید ای که از لیلی این دشت نشان میجویی چه بگویم که نگاه از پی محمل نرسید این کهن جامه دنیا که طرازش ز فناست تا که دیوانه نیفکند به عاقل نرسید عقل چون نقش قدم تا به ره افتاد افتاد کس به سر منزل وحدت به دلایل نرسید طی این مرحله‌ها در گرو بیداریست کس در این بادیه در خواب به منزل نرسید تا دلت خون نشود گریه اثرها نکند فیض کم‌تر دهد آن میوه که کامل نرسید جزم مجذوب وصالی ز پی هجر تو هست زآن که آفت به تو از زهر هلاهل نرسید * * * شمارهٔ ۶۳ حرفی به چمن از غم آن نوش‌لب افتاد از آتش دل غنچه به گرداب تب افتاد با آن که سراپای تو خون کرده دلم را فریاد ز خالی که به آن کنج لب افتاد در پرده گذشتی به سراپرده دل‌ها هر کس به خیالی ز رخت در عجب افتاد جز لطف خدا در نظر ما سببی نیست این است که بر ما نظرش بی‌سبب افتاد مجنون تو چون گرد علایق ز خود افشاند اول قدمش اصل و نسب از حسب افتاد گفتی که ز دنیای دنی کیست دنی‌تر آن دل که به دام هوس این جلب افتاد جا در همه دل کرد کسی کاو ادب آموخت از طاق دل افتاد اگر بی‌ادب افتاد دریاب که عمر تو به غیر از نفسی نیست صد سال اگر کار تو با روز و شب افتاد حیرت مکن از صاعقهٔ باد تکبّر گر خرمن آتش به دل بولهب افتاد روزی که در قسمت اسباب گشودند عیش و طرب و فیض و فراغت به شب افتاد مجذوب تو مردانه گذشت از سر و برخاست آن روز که مستانه به راه طلب افتاد * * * شمارهٔ ۶۴ شبی در انتظار صبح بودم ماه پیدا شد به دل گفتم خوشا حالت که پیک شاه پیدا شد شتابان از پی مه مشتری هم نقد جان بر کف چنان آمد که گفتی یوسفی از چاه پیدا شد زمانی زهره هم بازی کنان و مست و دست‌افشان به چشم شوخ تر از مشتری و ماه پیدا شد هنوز از مشتری و زهره و ماهم نظر پر بود که صبح خنده روی دولتم ناگاه پیدا شد همان ساعت به آب دیده تجدید وضو کردم که دائم از وضو فیض دل آگاه پیدا شد ز قد قامت به نیت بسته‌دل افراختم قامت که دیدم دائم از الله اکبر راه پیدا شد ز الحمد و رکوع و سجده‌ام شد کام دل حاصل به تسلیم شهاداتم سلام الله پیدا شد دعای صبح تا شد مستجاب از سجده شکرم جمال آفتابم از افق ناگاه پیدا شد به کام دل ادای سجدهٔ شکر دگر کردم به حمد الله غم دل گم شد و دلخواه پیدا شد شب هجران شد و نوروز وصلم رخ نمود آخر بهار عالم‌آرا از پی دیماه پیدا شد ز شب‌های دراز غم نشد دلتنگ امیدم مگو کام دلم با همت کوتاه پیدا شد تعجب نیست از لطف شهان و همت پاکان اگر در خانهٔ درویش شاهنشاه پیدا شد سرافرازی در این ره رتبه از افتادگی یابد به دنبال دل درویش رفتم شاه پیدا شد خجل بود از رفیقان همت مجذوب مدت‌ها به حمد الله که مقصود دل آگاه پیدا شد * * * شمارهٔ ۶۵ دل گواهی می‌دهد البتّه یارم می‌رسد اضطرابم بیش شد بی‌شک نگارم می‌رسد عمر هجر آخر شد و صبح وصالم رخ نمود دیگر از غم غم ندارم غم‌گسارم می‌رسد باغ فیض از شش جهت در می‌گشاید بر رخم بلبل شوریده‌ام فصل بهارم می‌رسد لشکر غم را تزلزل در میان افتاده است دیده‌ام کز گرد ره چابک‌سوارم می‌رسد خوش‌دلم اما دل خون گشته‌ام خون میشود تا دل‌آرام دل امیدوارم می‌رسد چون فراموشم نگردد شکوه‌های بی‌حساب کآن دوای درد بی‌حدّ و شمارم می‌رسد ماه را در خواب دیدم خوش بسرعت می‌شتافت تا شدم بیدار دیدم پیک یارم می‌رسد دولت دیدار او حاصل به سعی گریه شد حاصل این حاصل به چشم اشکبارم می‌رسد تا گدای درگهت گردیده‌ام از هر کنار مژده شاهی به گوش از هر کنارم می‌رسد آرزوی بزم نوشانوش شاهان چون کنم من که از غیب این شراب بی‌خمارم می‌رسد بینوایم گر ز ساز ارغنون و تار و چنگ زور دل بر نالهٔ شب‌های تارم می‌رسد بر سر کارم نیارد طعنه بیکاریم با جنونم هست شرطی وقت کارم می‌رسد آب چشمم گنج گوهر باشد و دریا کنار گر بگویم حاکم دریا کنارم می‌رسد صبر کردی سال‌ها مجذوب بی‌تابی مکن دل گواهی می‌دهد البته یارم می‌رسد * * * شمارهٔ ۶۶ ظاهراً از بنده حرفی با تو پنهان گفته‌اند گوش کن من هم بگویم آن چه یاران گفته‌اند گفته میباشند در پیشت فلانی عاشق است بیش از آنت دوست می‌دارم که ایشان گفته‌اند واله و شوریده و بی‌باک و مست و عاشقم تا چه ها از ذره‌ با خورشید تابان گفته‌اند آن چه با زلف بلندت گفته‌اند از حال من خاطرم جمعست میدانم پریشان گفته‌اند گر همی گفتند در مستی مدارش حرف توست از لبت دیگر چرا پرسم چه عنوان گفته‌اند گوهری گر سفته‌اند از گریه‌ام در پیش دوست اشتیاق بیدلی را پیش جانان گفته‌اند بیدلی گفتند لاف جان‌فشانی می‌زند از زبان مور حرفی با سلیمان گفته‌اند گفته‌اند از آستانت سر نمی‌سازد جدا از وفای خاکساری پیش سلطان گفته‌اند گر همی گفتند عاشق هست هستم، مدّتیست ور همی‌گفتند صادق نیست بهتان گفته‌اند دوست با اهل غرض مجذوب صاحب‌لطف نیست محض خیر ماست حاصل آن چه یاران گفته‌اند * * * شمارهٔ ۶۷ باز راهم به در خانه خمّار افتاد گذرم باز به آن مخزن اسرار افتاد جام می در نظرم چون گل شاداب نمود نگهم باز به آن گلشن بی‌خار افتاد شکر و صد شکر که در حلقهٔ مستان جنون شور دیوانگیم باز به پرگار افتاد گرمی مغبچه نازم که به افسون لبش آب آتش شد و برجان خریدار افتاد روشن آن آتش گلگون که غم دل را سوخت خنک آن آب گوارا که به بیمار افتاد باده نوشان خرابات مگو کم‌کارند فرصت عیش به دست همه بسیار افتاد چون تو ای شیخ بسی منکر می را دیدیم سبحه بگسست و ردا گم شد و دستار افتاد به تکبر مگذر از در میخانه عشق که به این در همه را در همه جا کار افتاد همه را در رهش افتادگئی در کار است هر که هموار نیفتاد به آزار افتاد برهمن را مگر از زلف بتان نیست خبر که به کارش گره از حلقه زنار افتاد از در میکده مجذوب به جایی نروی بارها بر در این خانه مرا کار افتاد * * * شمارهٔ ۶۸ مژده ای دل که فلانی ز سفر می‌آید رفت اگر عمر گرانمایه دگر می‌آید محفل دیده بیارای که آن ماه‌جبین از مه چارده آراسته‌تر می‌آید دیده بگشای که رخسار غبارآلودش آفتابی‌ست که از ابر به در می‌آید خرم آن دل که خرامان برسد دل‌دارش روشن آن چشم که یارش ز سفر می‌آید گر شبی از ته دل ناله کنی تا به سحر غم ایام تو البتّه به سر می‌آید ناله کن ناله که از ناله هنرها دیدیم گریه کن گریه که مطلب به اثر می‌آید بی‌نم اشک چه حاصل ز گلستان امید این گلستان به همین آب به سر می‌آید بی‌جفا گوهر مقصود مرادت ندهد گریه آن است که با خون جگر می‌آید به همان یک نظر لطف که اوّل دیدم کافرم گر دو جهانم به نظر می‌آید بهر بازار قیامت زر نقدی به کف آر ور نه در خواب به دست همه زر می‌آید هم‌چو مجذوب اگرت صبر و تحمل باشد غم دل میرود و یار به بر می‌آید * * * شمارهٔ ۶۹ شکر که ایام غم رفت و به پایان رسید صبح دل‌آرای وصل خرم و خندان رسید ساقی کوثر گشود باز در التفات نوبت دوران عیش باز به مستان رسید نخل وفا رفته بود خشک شود از جفا کِشته ز خود شسته بود دست که باران رسید دل که به غم چهره بود چهرهٔ دلدار دید جان که زخود شسته بود دست به جانان رسید این دل دیدارجو دیده به مطلب گشود این سر سامان‌طلب بر در سلطان رسید گریه چه دانی چه کرد ناله چه دانی چه ساخت کان بت دیرآشنا مست و غزلخوان رسید دست دعا شد بلند بر رخ دل در گشود طالع دل شد رسا درد به درمان رسید شوکت اسکندری راه به جایی نبرد خضر توکّل‌کنان رفت و به جانان رسید غلغله روم را گوش فراموش کرد مژده فتح حلب تا به صفاهان رسید برق درخشنده‌ای بر جگر خصم تافت بر دل سنگش مگر برکه پیکان رسید لشکر غم کرده بود عرصه به مجذوب تنگ باز به فریاد ما شاه خراسان رسید * * * شمارهٔ ۷۰ آنان که به فکر اعتبارند در دیده اعتبار خارند در بحر فنا حباب چندی در بند لباس مستعارند بدباطن و خوش‌برون و بی‌خیر چون سکه قلب بد‌عیارند در پای حساب حق مردم آیا به چه روز زر شمارند این طرفه که این گروه جرار افتاده به دام و در شکارند شادند و همیشه در صداعند مستند و مدام در خمارند شادند ز مردن خلایق از مردن خود خبر ندارند چون پرده ز روی کار افتد خواهی دیدن که در چه کارند عبرت‌گیران این تماشا در معرکه‌اند و در کنارند دام است اگر چه دانه زر طوبی گردد اگر بکارند خرم دل آن کسان که با هیچ هر لحظه دلی به دست آرند مجذوب چه لازم است گفتن رسواست که خلق در چه کارند * * * شمارهٔ ۷۱ سینه صافان ز غمت چشم تری یافته‌اند پاک‌بینان ز نگاهت نظری یافته‌اند طوطیان از لب لعلت شکری یافته‌اند نکته‌سنجان ز کلامت گهری یافته‌اند نکته‌سنجان که سه حرفت شده استاد همه اهل چینند و ز سیمرغ پری یافته‌اند هوشمندان که در آیینه دل حیرانند هر دم از پرتو حسنت نظری یافته‌اند این چه نام طرب افزاست که چون نام خدا تا گذشته است به دل ها اثری یافته‌اند نیست مستان تو را واهمه از روز جزا چه توان کرد ز لطفت خبری یافته‌اند هیچ کس در ره وصف تو به پایان نرسید این قدر هست که راه سفری یافته‌اند خرم آنان که ملائک صفت از مژده طوف هر نفس از طلبش بال و پری یافته‌اند آن چه در خواب نبییند شهان یک نظرش دردنوشان به دعای سحری یافته‌اند داده صد مایه اجابت به دعا دست به دست نیم نانی که گدایان ز دری یافته‌اند نظر عاقل و مجذوب به خاک در توست خرم آنان که از این در نظری یافته‌اند * * * شمارهٔ ۷۲ تا به کی منتظران چشم به راه اندازند وقت آن شد که نظر بر رخ شاه اندازند وقت آن است که مستان تو با جوش و خروش هر که جنبد تبه گرد سپاه اندازند ای خوش آن دم که دلیرانه کمند تسخیر گوشه‌گیران تو بر گردن ماه اندازند سلطنت ترک پرستاری یوسف نکند حاسدانش دو سه روزی که به چاه اندازند خوش‌دل آن قوم که در حلقهٔ میخانه مدام کار خود را همه بر لطف اله اندازند رفتن و آمدنش هر دو مبارک باشد پیک آهی که سحرگاه به راه اندازند چون کند رو به تو دنیای دنی غره مشو صید را عشوه‌فروشان به نگاه اندازند نخوری بازی دنیا که پر از هیچ بود چون گره بسته که دانسته به راه اندازند دل درویش میازار در این کوچهٔ تنگ که کشی آه اگر ناوک آه اندازند هر سر موی تو آلوده به صد رنگ گناه آه اگر کار به تصدیق گواه اندازند می‌توانی به فراغت نفسی زد مجذوب اگر از دوش تو این بار گناه اندازند * * * شمارهٔ ۷۳ ساقی بیا که غنچه دل با تو وا شود یا رب وجود فیض‌رسان بی‌بلا شود بیگانگی مکن که به طرز سلوک ما بیگانه آشناست اگر آشنا شود رو از نگار آئینه‌رو منحرف مساز آئینه رو‌برو چو شود خوش‌نما شود آهن‌ربای سنگ‌دلان است ذکر خیر این دانه گر به سنگ بکاری دعا شود گفتی ز خط جام چه تحقیق کرده‌ای اول همین که مست یقین بی‌ریا شود هر روز آسمان پی تمهید دیگر است تمهید روز حشر دگر تا چه‌ها شود آب بقا محبت شاه ولایت است این اعتقاد هر که ندارد فنا شود امیدگاه ما در دولت‌سرای اوست فیروز طالعی که در این در گدا شود مجذوب‌وار از ته دل یا علی بگو تا مطلبت حواله به لطف خدا شود * * * شمارهٔ ۷۴ از تماشای جمالت باغ رضوان ساختند این خبر شد پهن عالم را گلستان ساختند پیش ابروی کجت کردند طرح قبله راست نسخه از روی خوشت بردند و قرآن ساختند گرد راهت شد فلک کردند قدرش را بلند خاک پایت شد زمین بردند و انسان ساختند بارگاه عزتت را آسمان شد آستان آستانت پاسبان می‌خواست کیوان ساختند تا نباشد منکر روز قیامت هوش ما سرو قدت را به صد تمکین خرامان ساختند از سر جان بی‌سبب  برخاستن آسان نبود لعل خندان تو را شیرینتر از جان ساختند تا شود روشن به عالم حجت اقبال ما ذرّه مهر تو را خورشید تابان ساختند تا عیان گردد که انگشتر سلیمان از که داشت بهر سلمان ابر را تخت سلیمان ساختند پرتوافکن شمع رخسار تو شد بر نخل طور تا چراغ نخل موسی را فروزان ساختند سجده‌ها کردیم ما روزی که در سر کار دوست خلعت مهر شما را نور ایمان ساختند وعده شد هر بیت را مجذوب بیتی از بهشت در همان مجلس که حسّان را ثناخوان ساختند * * * شمارهٔ ۷۵ لب لعل تو کار باده کند نعمتت را خدا زیاده کند نیک‌خواهت سوار دولت باد دشمنت را خدا پیاده کند سرفرازی همان بود که کسی خویش را در رهت فتاده کند سر حکمت از آن زبان بشنو کز لب جام استفاده کند کرده‌ایم استفاده از لب جام که تواند به ما افاده کند ساده لوحی‌ست می که صحبت او سینه را از نفاق ساده کند هر که در سینه کین نگه‌ دارد مرضش را خدا زیاده کند فیض صحرای دل شکار کسی‌ست که سگ نفس را قلاده کند حج اکبر زیارت نجف است نیک‌، بختی که این اراده کند به نجف باز میروی مجذوب دولتت را خدا زیاده کند * * * شمارهٔ ۷۶ مژده ای دل که صف لشکر غم بر هم خورد خبر فتح به گوش همهٔ عالم خورد بر جبین علم طالع ما نام که بود که نسیم ظفرش آمد و بر پرچم خورد این نسیم از چمن لطف سلیمان حشمی‌ست کز درش راتبه جنّ و ملک آدم خورد این نسیم از نجف اشرف آن شاه وزید که به تعظیم درش پشت فلک این خم خورد از غم عشق تو این تجربه‌ام حاصل شد که در این عرصه غم هر دو جهان بی‌غم خورد پر به فکر غم دنیای پر از هیچ مپیچ که به قصد تو فلک پیچ و زمین آدم خورد منشین غافل و آسوده ز بدمستی چرخ که به یک عربده‌اش مجلس جم بر هم خورد پور دستان به در دخمه همین حرف نوشت رستم زال جهان خورد و جهان رستم خورد من و مجذوب و غم عشق تو و خاطر جمع شکر و صد شکر که غم‌های دگر بر هم خورد * * * شمارهٔ ۷۷ سایه‌بان فتح و نصرت بال اقبال تو باد قاف تا قاف جهان در سایهٔ بال تو باد چون سپه‌سالار اقبالت زند رأی ظفر سوره انا فتحنا آیهٔ فال تو باد همت شاهانه بر تسخیر دل‌ها بسته‌ای از دعای خیر لشکر‌ها ز دنبال تو باد تا نشیند شاد و خوش نوروز سلطانی به تخت دور گردون بر مراد گردش سال تو باد شمسهٔ ایوان عزت تاج اقبال تو شد صفهٔ اوج سعادت تخت اجلال تو باد سرگذشت طور سینا سرنوشت تخت توست قصهٔ آب بقا مستقبل حال تو باد غین غبن و لام ذلت غلّ بدخواه تو شد فای فتح و نون نصرت فن خوش‌حال تو باد سین سهم و دال دهشت سد راه خصم توست تای فتح و جیم جرئت تاج اقبال تو باد دال درد و میم محنت دام بدخواهان توست حای فتح و دال دولت حل اشکال تو باد همت و اخلاص ما مجذوب بال شوق توست نشئهٔ توفیق دائم قوّت بال تو باد * * * شمارهٔ ۷۸ بشنو از من سخنی کز غمت آزاد کند به یقین شاد شود هر که دلی شاد کند بهتر از طاعت صد ساله درویشانست نیم ساعت که شهنشاه در او داد کند ذوق سربازی شیرین چو فتد بر سر عشق قصد فرهاد همان تیشهٔ فرهاد کند کی شود صوفی جاهل خجل از وجد سماع بی‌حیا را هنر آن است که فریاد کند باده‌نوشان به امید کرمی خوشحالند خرم آن دل که به هر حال تو را یاد کند غرض دوست همین است که آخر همه را به کرم بنده خود سازد و آزاد کند دل به او ده که تو را جای دهد در همه دل صید او شو که دلت بخشد و صیاد کند از دعای همه آن طفل شود برخوردار که دعای پدر و مادر و استاد کند چون کند حشر مرا آن چمن‌آرا که ز هیچ خاک را سروِ گل و لاله و شمشاد کند یا علی گویم و ایمن شوم از قهر کسی که به یک مژده رحمت همه را شاد کند بخت بیدار تو مجذوب همان همت توست تا چه ها همت این بخت خداداد کند * * * شمارهٔ ۷۹ عقل چون مشغول خود شد شهر و زندان ساختند چون جنون از خود به تنگ آمد بیابان ساختند ناخدا تا شد از آن غافل که کارش با خداست گرد از دریا برآوردند و توفان ساختند آسمان پیچید بر خویش و اجل بر خنده زد هر کجا طاق و رواق و کاخ و ایوان ساختند کرد آتش سرکشی شیطان شد از آتش پدید خاک چون افتاده شد از خاک انسان ساختند تا در این درگاه بی‌درمان نباشد هیچ درد درد عاشق را به حکمت عین درمان ساختند کیمیا را کسب از ایشان کن که در کنج گداز خون دل را با قناعت آب حیوان ساختند پیش‌بینان خرد پیش از تأسف‌های جنگ خارزار خشم را بر خود گلستان ساختند با خیال کج نیاید راست هرگز ای حکیم آن چه روز اوّل از ما و تو پنهان ساختند هر کجا کردند دل را مخزن اسرار عشق دیدهٔ بیدار عاشق را نگهبان ساختند ره‌روان راه دل مجذوب بیش از امتحان با توکل هر چه مشکل بود آسان ساختند * * * شمارهٔ ۸۰ هیچ دل معشوق ما را رام نتوانست کرد هیچ جا آن طفل شوخ آرام نتوانست کرد سرو لاف دلبری پر داشت اما در چمن همرهی با سرو من یک گام نتوانست کرد هر کسی را در جهان توفیق کاری داده‌اند کار فیض صبحدم را شام نتوانست کرد عشق باید تا دهد جان و ببوسد لعل یار بوالهوس این باده را در جام نتوانست کرد در جهان فرهاد نام بی‌هنر بسیار هست کار شیرین را کسی با نام نتوانست کرد عشق را داد خدایی دان که فکر هر گدا پادشاهی با خیال خام نتوانست کرد آسمان هم حلقه تنگی بود از دام عشق هیچ دانا سر برون زین دام نتوانست کرد حیرت دیوانه فکر شنبه و آدینه نیست از تماشا قسمت ایام نتوانست کرد آن که از کم فرصتی‌های اجل آگاه شد توبه دیگر از می گلفام نتوانست کرد برق آن تندی که در جان داشت در رفتن نمود همرهی با عمر ما یک گام نتوانست کرد جام جم هم زور دولت داشت هم تدبیر عقل وقت رفتن چارهٔ جم جام نتوانست کرد صاف گشتن از ریا مجذوب آسان نیست نیست این هنر جز رند دُردآشام نتوانست کرد * * * شمارهٔ ۸۱ حسن تا دارد از حیا تعویذ عشق را هم بود وفا تعویذ آفت حسن و عشق چون موسی‌ست هر دو را باید از حیا تعویذ دم عیسی به ما نمود مگر زلفت آموخت بر صبا تعویذ خاکساری پناه ما شده است داده عشقت به یاد ما تعویذ بهر دل به ز داغ حرزی نیست مکن از جان خود جدا تعویذ خیرخواهی فسون مار بلاست این بود زهر این بلا تعویذ تا توانی دعای یاران کن که مرا گشته این دعا تعویذ با دعا یار کن تصدق را تا شود چهره با قضا تعویذ بهتر از راستی پناهی نیست این بود در ره خدا تعویذ من و میخانه‌ای که مستانش همه دارند از بلا تعویذ همه را لازم است چون مجذوب از حیا حرز و از وفا تعویذ * * * شمارهٔ ۸۲ عمری اگر چه از من بیدل رمید یار شکر خدا که بر سرم آخر رسید یار انگشت میگزی تو ز انگشت و قفل ماه در ها گشوده بهر تو با این کلید یار کفر است ناامید شدن از عطای دوست این نکته را به گوش دو عالم کشید یار نومید چون شوم که تواند به نیم لطف در هردو نشئه ساخت مرا رو‌سفید یار دانسته شد که مطلبش آزاد کردن است ما را به عیب بی‌هنری تا خرید یار درخواست از برای گنه‌کار می‌شود این جامه را به قامت مستان برید یار شادی نکرد تا همه را شادمان نساخت چون اضطراب از همه رفت آرمید یار مالک زبانه‌کش شد و رضوان شکفته‌رو تا گشت رهنمای شقی و سعید یار دست دهنده را به جهنم نمی‌برند ساقی بیا که داده به ما این نوید یار اندیشه نیست یک سر سوزن ز تیر خصم آن سینه را که گشته کلام مجید یار خیر است عاقبت شب معراج شاهد است با گوش خود ز دوست چه ها تا شنید یار ای دل شکفته باش که کارم بکام توست مجذوب مژده باد که اینک رسید یار * * * شمارهٔ ۸۳ ساقیا آن آب گلناری بیار غم مخور برخیز تا داری بیار آن بلای ننگ و نام و زهد را از برای رند بازاری بیار گریه را می بر سر کار آورد سوختم از ننگ بیکاری بیار تا به کی دل از ریا باشد کثیف یک سبو زآن آتش جاری بیار چشم من هر چند می خواب آورد کرده‌ام پر مشق بیداری بیار باده هر چند آفت هوش است و عقل ما نمی‌خواهیم هشیاری بیار خمره دل در عقابین غم است مژده‌ای زآن پیر فرخاری بیار غم ز خاطر با می لعلی ببر یا خبر زین سقف زنگاری بیار آب‌رو خواهی طمع را سر ببر ور نه تاب خفّت و خواری بیار تا توانی پشت خصم خویش را بر زمین سختش به همواری بیار از طبیب عشق اگر پرسی نشان هست و در کار است بیماری بیار تا توانی بر درش مجذوب‌وار اشک و آه و ناله و زاری بیار * * * شمارهٔ ۸۴ در پیش اختیار تو ما را چه اختیار در ملک پادشاه گدا را چه اختیار جایی که گشت واله و سرگشته آفتاب این ذره‌های بی‌سر و پا را چه اختیار تدبیر دست و پا زدن عقل مضطر است در بحر بی‌کرانه شنا را چه اختیار با مهر و ماه حوصله آن جمال نیست با نور آفتاب سها را چه اختیار غماز راز حسن گل و صوت بلبل است دیگر در آن میانه صبا را چه اختیار چون دوست دوست داشت پریشان خویش را در پیچ و تاب زلف دوتا را چه اختیار چون ترک غمزه دست به یغما درآورد جلادی نگاه بلا را چه اختیار خواهی به لطف باش به ما خواه ناز کن ما را در اختیار تو یارا را چه اختیار جایی که زیردست کند باده عقل را دیوانه‌های بی‌سر و پا را چه اختیار بیمار عشق عیب مسیحا چرا کند چون درد بی‌دواست دوا را چه اختیار جایی که پادشاه گدای شما بود مجذوب بینوای شما را چه اختیار * * * شمارهٔ ۸۵ شبی به دیر مغانم فتاد راه نظر شدم به پیش که بینم به دیر چیست خبر شکفته مغبچه‌ای جام می به کف می‌گفت بیا که قوّت دل بخشد و صفای بصر نگاه کردم و چشمم به شعله‌ای افتاد که برق خرمن دل جَست از او به جای شرر گذار مرغ نگاهم فتاد تا به رُخش سمندری شد و زآتش برون نرفت دگر ز اضطراب نگاهم به دور عارض او چنان فتاد که پروانه را به شمع گذر نگاه دایره‌ای هاله بود و رویش ماه دلم به دایره افتاد و سر نکرد به در چه گویمت که چه دیدم ز حسن کافر او تبارک الله از آن روی همچو قرص قمر به عزم غارت دین کرده زلف را زنّار به قصد بردن دل تنگ، تنگ بسته کمر سخن تمام نمک چون سلام صاحب حسن نگه تمام ادا چون علیک اهل نظر روان ز راه نظر با روان و دل آمیخت محبت لب و دندان او چو شیر و شکر بگفتمش که چه باشد بهای جامت گفت ردا و سبحه بیاور اگر نداری زر ردا فکندم و آن بادهٔ مصفّا را گرفتم از تو چه پنهان کشیدمش بر سر شراب ناب مگو آتشی به دستم داد که تا به لب زده تبخاله کرد کام جگر حرارت می و تاب جمال و آتش عشق گداخت نخوت چل ساله را به بیم نظر دگر ز دیر مغان کس کجا رود تو بگو شراب و شاهد و ساقی و شمع و روی پسر مقیم دیر مغانم کنون و بی‌خبرم ز وجد و چرخ و اصول و سماع و کار دگر غرض فسانه عشق است ور نه ای مجذوب چه می؟ چه دیر؟ چه آتش؟ چه عاشقی؟ چه پسر؟ * * * شمارهٔ ۸۶ عشق دریایی‌ست من چون موج در وی بی‌قرار موج را در بی‌قراری‌ها نباشد اختیار من نمی‌گویم که دادند اختیار کل تو را یا نه پنداری که هستی همچو دست رعشه‌دار اختیار جزِئی داری که گویی هست و نیست همچو آن ماهی که خود آید فرود از آبشار از ره انصاف آن صوفی به صاحب‌باغ گفت اختیار است اختیار است اختیار است اختیار عقل خود را از گداز عشق جوهر‌دار کن کآتش از آهن تواند ساخت تیغ آب‌دار عقل پرتدبیر را هرچند اسباب است جمع عشق سامان‌سوز را هر چند بیکاریست کار تندباد عشق بیش از شعله ادراک عقل میتواند عالمی را سوختن با یک شرار چون گذارت بر لب و دریا فتد از راه دل با توکل دل به دریا کرده خاطر جمع دار دست و پایی در کنار بحر تا هستی بزن دل به دریا چون کنی سرده شنا را بر کنار گر چه از طرز غزل گفتن به دور افتاده‌ام می‌توانم باز آمد چون که دارم اختیار سایه دارم پیش تو ای آفتاب سایه‌دار تا تو بالا می‌کشی من چون نگاهم سایه‌وار ماه را هرگز ندیدم سرو قد و لاله رنگ یا که خورشیدی بگیرد بر سر سروی قرار هر کجا هستم خیالت سیر گلزار من است زلف سنبل چشم نرگس چهره گل عارض بهار گریه‌ام را در حضورت آب و رنگ دیگر است با گل خورشید رنگین‌تر نماید لاله‌زار از کف مجذوب ما دل ساده‌رویان می‌برند از کف من خط عنبرفام و حسن سکّه‌وار * * * شمارهٔ ۸۷ بردی دل ما بتا نگه دار حقت بود از بلا نگه دار دل دادی و دل ربودی از من در خاطرت این ادا نگه دار کاری به جز از وفا نداریم دستی تو هم از جفا نگه دار در خامهٔ قدرتت خطا نیست یا رب دلم از خطا نگه دار خوش گفته به خسته‌ای طبیبی خود را برو از هوا نگه دار تا بهره خوری ز آشنایی حق نمک وفا نگه دار افتاده به سر هوای وصلت در دامن صبر پا نگه دار بلبل مشو از بهار نومید این است رسید جا نگه دار نیکی سبب دعای خیر است در پیش خود این دعا نگه دار ای باد بگو به کبک خرّم شهباز رسید جا نگه دار مجذوب از آن خزینه لعل بخشی ز برای ما نگه دار * * * شمارهٔ ۸۸ حسن خوبان را حیا باید نگهبان ای پسر از حیا سرخ است دائم روی خوبان ای پسر با جمال عالم‌آرا دورگردی خوش‌نماست آفتاب از دور میگردد درخشان ای پسر صیقل آئینه آئینه رویان آب‌روست این چراغ از آب میگردد فروزان ای پسر تا توانی رم کن از هر کس به جز مجذوب خویش رام مجنون باش چون وحشی‌غزالان ای پسر جز به خط سبز خود کام لب می‌گون بده تا به کام خضر باشد آب حیوان ای پسر آن که می‌گویند آن باید بتان را آن حیاست نیست آن خندان شدن با این و با آن ای پسر با هوسناکان دل صاف و نگاه پاک نیست با تو گفتم بارها پیدا و پنهان ای پسر خنده پنهان گل در انجمن‌ها گفته شد از زبان خلق جستن نیست آسان ای پسر آن دل نازک ندارد تاب آه دردناک بیش از این مجذوب را از خود مرنجان ای پسر * * * شمارهٔ ۸۹ آهوی فیض را نکند بوالهوس شکار کی شوق عنکبوت کند جز مگس شکار غیر از نگار ما که ز خوبان ربوده دل خورشید و ماه را نکند هیچ کس شکار جز دل که یافت معرفت از آشیان تن عنقا ندیده‌ام که کند با قفس شکار روشن شود به وقت مناجات شمع دل در کوه طور نیست به غیر از قبس شکار کوشش به قدر خود کن و امیدوار باش بی‌جستجو دچار نگردد به کس شکار واعظ که می‌زند ره مردم به گفتگو این اژدها نگر که کند با نفس شکار دستار و ریش اگر نفریبد مرید را آگه شود ز دام ته خار و خس شکار شیطان مگو مقید آن طوق لعنت است کان پیرسگ همیشه کند در مرس شکار مجذوب دل بده به تمنا که هیچ کس آهوی فیض را نکند با هوس شکار * * * شمارهٔ ۹۰ کمند زلف کجت کرده ماه را تسخیر نگاه صف‌شکنت آب کرده زهره شیر ز دام زلف بلندت که میتواند جَست که میکشند در این حلقه ماه در زنجیر هزار حلقه و هر حلقه‌اش هزار شکن فدای هر شکنش همچو من هزار اسیر تو خواه در قفسم دار و خواه در گلشن که من به دام تو افتاده‌ام به نیم صفیر غمت که از غم دنیا و آخرت طاق است خلاص کرده مرا از غم قلیل و کثیر چو عارضی‌ست لباس همه چه کهنه چه نو چو رفتنی‌ست حیات همه چه زود چه دیر به عمر رفته تأسف چه سود می‌بخشد برون چو رفت دگر باز پس نیاید تیر چه دل نهیم به این کهنه دیر تنگ خراب که عنقریب کنندش ز خشت ما تعمیر دلی که داده جهانش به آب و رنگ فریب شکفتگی نشناسد چو غنچه تصویر به کار هم همه اجزای دهر در کارند به یکدگر همه را بسته‌اند چون زنجیر بهشت را به تصور نمیتوان سنجید ضمیر صاف‌دلان را مگر کنم تصویر بهشت را به تمنّا نمی‌دهند به کس مگر به بنده خوش‌اعتقاد پاک‌ضمیر ز راز انجم و افلاک آن کس آگاه است که بسته این همه دیوانه را به یک زنجیر به هر چه خیر تو باشد شتاب کن مجذوب که گفته‌اند بسی آفت است در تاخیر * * * شمارهٔ ۹۱ در سرم نیست به جز سر تو سودای دگر در دلم نیست به غیر از تو تولای دگر به ولای تو که سرمایه هر معرفت است جز تولای توام نیست تولای دگر جز وصال تو که نایافتنش کفر دل است کافرم در دل اگر هست تمنای دگر نیست روزی که در این میکده از باده عشق بر زبان‌ها نفتد قصه رسوای دگر خرم آن بادیه‌پیما که دل تنگش را برده سودای تو هر لحظه به صحرای دگر روشن آن چشم که در میکده صافدلان هر زمان محو کنندش به تماشای دگر خوشدل آن بیدل شوریده که طفلان دیار هر زمان از پِیَش افتند به غوغای دگر کار امروز تو هر روز به فردا افتاد تا چه پیش آوردت این دو سه فردای دگر گر توانی به سر خواهش خود پای نهاد راست بر منزل مقصود نهی پای دگر رو گدای در دل شو که به اقبال بلند هر دمت مژده فتحی رسد از جای دگر گر چه بی‌فایده باشد غم دنیا مجذوب این غم هیپ تو هم بر سر غم‌های دگر * * * شمارهٔ ۹۲ دل از کف داده را یار اندکی نامهربان بهتر تبسم سست‌پیمان و تغافل سرگران بهتر ادب را رخصت پابوس سمّ قاتل شوق است خلاف وعده کردن از لب شکرفشان بهتر بتی کز غیر نشناسد گرفتار بلاکش را گر اندازد به جای سنگ تیر امتحان بهتر ز دل تا میتوانی در دل شب آه را سر ده که حکم انداز اگر نزدیک باشد بر نشان بهتر سخاوت شاه و منّت را، قناعت ما و همّت را کرم اعلی‌ست اما هست استغنا از آن بهتر نه مستان را ملامت کن نه زاهد را دل‌آزاری نباشد گر دلت اندیشه‌ناک از این و آن بهتر مکن منع از در میخانه‌ام با ننگ نادانی که سر بر آستانی سوده‌ام از آسمان بهتر در این نخچیرگاه فتنه‌خیز آسوده نتوان شد رمیدن هر زمان چون صید زخمی از جهان بهتر اگر مجذوب چون خورشید عالم‌ گیر شهرت شد مرا در کنج عزلت عالمی باشد از آن بهتر * * * شمارهٔ ۹۳ دشنام دوست خوش‌تر از حرف خوش‌تر غیر زهری که آید از دوست خوش‌تر ز شکّر غیر از فقر و فاقه مردن بهتر که منّت خلق در زیر خاک بودن بهتر که بر در غیر در خانه توکّل چل سال عیش کردم دیگر مرادجستن کفر است از در غیر با صد هزار فرصت هر چند صبر کردیم با ما نشد موافق طبع ستمگر غیر از جرم دوستان دوست .... گذشته زآن رو هوای لطفش افتاده بر سر غیر هرگز دلم نمی‌شد دشمن به هیچ دشمن گر حرف آشنایی بودی به دفتر غیر میراث‌خوار منعم چون مرگ در کمین است دیگر چه خیر بیند بیچاره از زر غیر شعر بلند مجذوب از هر دلی برد زنگ هر چند پست باشد طبع ستمگر غیر * * * شمارهٔ ۹۴ رفت اگر مجنون از این صحرا به هامون دگر عشق لیلی را بود هر ذرّه مجنون دگر هر نفس مجنون دیگر از بیابان جنون میرود با حسرت لیلی به هامون دگر تا نیفتد غمزه شوخش ز مشق التفات در دلم هر دم به تقریبی کند خون دگر لطف بی‌پایان خود را در لباس خشم و ناز میکند خاطرنشان هر دم به مضمون دگر از شکنج دام تا فکر رهایی می‌کنم می‌کند از نو گرفتارم به افسون دگر دل پر از امید و خاطر جمع با هم سینه صاف غیر از این در بزم مستان نیست قانون دگر حیرت از گم گشتن قارون و گنج او مکن می‌رود هر روزش از دنبال قارون دگر تا توانی روز خون‌ها در دل دشمن کنی بر سپاه خواب زن هر دم شبیخون دگر می بکش مجذوب و فرصت دان که در هر پنج روز روزگار دیگر است و دور مجنون دگر * * * شمارهٔ ۹۵ زهی به حسن و ملامت ز دلبران ممتاز به غمزه هوش‌فریب و به عشوه مهرطراز کرشمه‌ساز و تمنا‌فریب و وعده‌خلاف بهانه‌جوی و جگرخون‌کن و سراپا ناز نگاه دزد و جفاپیشه و وفادشمن همیشه‌رم‌کن و دیر‌آشنا و صبرگداز نگار و خوش‌لب و خوش‌حرف و شوخ و شنگ و ندیم دلیر و دلبر و دلدار و دلکش و طناز مسلم آن که هوای تو باشدش در سر مرقه آن که خیال تو باشدش دمساز اگر نه خواهش معشوق دلربا باشد که میکشد دل محمود را به زلف ایاز بیا به کوی خرابات و سجده‌ریز بیا که این گروه به یک قبله می‌کنند نماز کسی که خضر توکل نمایدش ره راست به یک طریق کند سر در نشیب و فراز به هیچ جا نرسد همتی که قانع نیست چو طایری که به یک بال می‌کند پرواز اگر ز نسبت خارا و شیشه آگاهی دلت چو تاب گرانی نیاورد بگداز به کارسازی دنیا و آخرت مجذوب به سوز عشق قناعت کن و بسوز و بساز * * * شمارهٔ ۹۶ بده ساقی شراب ناب تبریز که دارد فیض دیگر آب تبریز نشان‌ها میدهندت از شب قدر می ناب و شب مهتاب تبریز چه خون‌ها نقش‌بندان خورده باشند ز رنگ آمیزی سرخآب تبریز ز عیش اصفهانم میدهد یاد نسیم صبحگاه و خواب تبریز نه از بی‌دردی از حب وطن بود که گشتم در نجف بیتاب تبریز بگو با ملحد بی‌دین نامرد که نتوان دم زدن در باب تبریز نمی‌بندد کمر سُنّی در این شهر نمی‌افتد به ملحد آب تبریز ز یمن سینه‌صافان سحرخیز کند کار محک سرخآب تبریز الهی پیر و برخوردان بگردان نهال نورس شاداب تبریز ز بی‌برگی مشو مجذوب دل‌گیر که خوابی‌ دیده‌ام در باب تبریز * * * شمارهٔ ۹۷ سحرگهان که مؤذن برآورد آواز کنند بر رخ دل‌ها در عنایت باز کشند ناله مناجاتیان عالم قدس زنند بر صف کارآگهان صلای نماز کشد به روی کواکب زمانه پردهٔ نور شود سفید و سیاهش ز یکدگر ممتاز گلآب صبح کند شست و شوی سرمهٔ خواب نوای مرغ به پرواز دل کند پرواز در آن زمان ز دل ناتوان کشم آهی که هیچ جا نکند مکث تا به محفل راز به کام دل به همان ناله کارها سازم به عون و مرحمت کارساز بنده‌نواز هزار شکر که کارم به کام احباب است رقیب رفته و من مست و دوستان دمساز بدی ندیده کس از فال نیک و نیت خیر همیشه کار من از این دو شیوه یافته ساز ز خواب بخت بلندم به تنگ آمده است کجاست مطرب خوش لهجه بلند‌آواز بیار باده که از یک بهشت می‌خیزد هوای جنت تبریز و گلشن شیراز به شعر دل‌کش مجذوب تا که گوش کند در آن مقام که حافظ برآورد آواز سزد که باز نباشد به زور خود مغرور در آن هوا که به عنقا نمی‌رسد پرواز * * * شمارهٔ ۹۸ مژده وصلم صبا آورد و گریانم هنوز نیش بر دل می‌زند اندوه هجرانم هنوز صبح وصلم رخ نمود و نور عالم را گرفت میکند خون در دل خورشید تابانم هنوز پای تا سر پیکرم چون شمع در آتش گداخت برندارد سوز دل دست از گریبانم هنوز چون کنارم پر ز خون دیده شد دریاکنار می‌رود سیل‌آب خون از چشم گریانم هنوز سال‌ها صحرای دل را با جنون پیموده‌ام چون فلک در ابتدای این بیابانم هنوز بارها از خصم بی‌تمکین تحمل کرده‌ام سخت مشکل می‌نماید کار آسانم هنوز چون غمت گنجی در این ویرانه پیدا کرده‌ام منعم بی‌درد پندارد پریشانم هنوز بی‌ریا یک عمر در میخانه خدمت کرده‌ام زاهد بی‌دین نمی‌داند مسلمانم هنوز هم‌چو شمعم آتش دل بر زبان افتاده‌است پرده می‌پوشد جنون بر راز پنهانم هنوز بزم دل‌ها را پر از گل‌های رنگین کرده‌ام غنچه نشکفته پر دارد گلستانم هنوز با قناعت روزگاران پادشاهی کرده‌ام کام‌رانی‌های دیگر هست درشانم هنوز آن چه من از التفات این کریمان دیده‌ام گر دو عالم را به من بخشند خواهانم هنوز علم اگر گویم به جهل خویش پیدا کرده‌ام لاف دانش می‌زنم البته نادانم هنوز آیت الکرسی زبانم را کلید فتح ساخت نیست مجذوب آگه از توفیق یزدانم هنوز * * * شمارهٔ ۹۹ صبح شد ساقی بده جامی که باز شد دری بر روی ما از غیب باز پر بده جام صبوحی تا برت با حضور قلب بگزارم نماز شیشه را پر می کن و عبرت بگیر از تماشای سپهر شیشه‌باز پیش مستان شیشه خالی ز می بی‌صفا باشد چو روی بی‌نماز چون صراحی آن چه داری حرف کن تا دهندت باز و باشی سرافراز گر بسازی با قناعت همچو من کارها سازی به لطف کارساز ره به زاهد بسته‌اند از چارسو دلق و تسبیح و ردا و جانماز فیض خواهی رنج بیداری بکش در کمین صید باشد چشم باز کی شود بی‌کاهش تن دل قوی شمع کی بر خویش بالد بی‌گداز شیشه دل را به دست عشق ده تا شوی ایمن ز سنگ حرص و آز خاکساری پیشه کن مجذوب‌وار تا شوی پیش جوانان سرفراز * * * شمارهٔ ۱۰۰ باز در اشتیاق روی نیاز رو نهادم به خاک کوی نیاز در خیال نیاز با مه و مهر گفت‌وگو می‌کنم ز روی نیاز خوش‌نگاهان شهر ما با هم همه دارند گفت‌و‌گوی نیاز مهوشان دیار ما امروز همه دارند آرزوی نیاز کیست امروز از بتان که دلش نیست بیتاب جستجوی نیاز نشود با نیاز من هم رام تند و تلخ است بس که خوی نیاز راز دل با نیاز می‌گفتم دارم اندیشه از عموی نیاز شهر اگر پر شود ز مهرویان نکنم رو مگر به سوی نیاز از نیاز بتان هر جایی بی‌نیازم به آبروی نیاز خوش‌دلم با غم پریشانی در غم زلف مشک‌بوی نیاز خاک کوی نیاز شو مجذوب حبذا خاک عجز و روی نیاز * * * شمارهٔ ۱۰۱ مه ندیدم به این صفا هرگز مهر را نیست این ضیا هرگز گل چنین سرخرو نمی‌باشد غنچه را نیست این حیا هرگز حسن را تا حیا نگهبان است نشود عشق بی‌وفا هرگز یا رب این خاطر شکفته من نشود از غمت جدا هرگز مطلب از عشق هر که را هوس است نبرد پی به مدعا هرگز سفر عشق کار شیردلی‌ست که نپرهیزد از بلا هرگز آبرو پیش پادشاهی بر که نگردیده بینوا هرگز از جفا شکوه پیش آن کس کن که نگردیده مبتلا هرگز تا ننوشی شراب وسوسه‌سوز نشوی فارغ از ریا هرگز بی‌ریا گر دمی توانی گشت نشوی غافل از خدا هرگز تا زبان و دلت یکی نشود نبری بهره از دعا هرگز کار ها ساخت با دعا مجذوب بد نبیند کس از دعا هرگز * * * شمارهٔ ۱۰۲ مستان شود به خانه زین آشیانه ساز روی زمینِ زخلق تهی خانه خانه ساز از پیکرم هنوز کفی استخوان به جاست خواهی در آتش افکن و خواهی نشانه ساز با قاصدم عتاب و اگر لطف میکنی تا می‌رسد به زودی زودش روانه ساز باری به رغم غیر که هم‌دوش میرود دستی به دوش من نه و مستی بهانه ساز طول امل موافق طبع زمانه نیست گر ساز عیش میطلبی با زمانه ساز قانع نشین و گوشه غم را به یاد دوست رشک هزار انجمن خسروانه ساز خواهی که بر رخت در میخانه وا کنند روشن چراغ دیده از این آستانه ساز عمر تو را فنا و عدم در میان گرفت یعنی تو کار هر دو جهان در میانه ساز منعم مگر که توشه فردا به زر خرید سودی ز رشک نیست تو اشکی روانه ساز مجذوب ترک صومعه و دام و دانه کن هر جا که خاطرت بکشد آشیانه ساز * * * شمارهٔ ۱۰۳ بنال ای عندلیب ناله‌پرداز که باشد ناله دل را نالِ پرواز بیا تا همدم و هم‌ناله باشیم که خوش باشد دو‌ همدرد و هم‌آواز تو بگشا غنچه منقار از هم من از باغ سخن درها کنم باز تو از گل هر چه داری بر طبق نه که من سرپوش‌ها بردارم از راز تو از گل بازگو من از رخ دوست تو شرح سحر کن من وصف اعجاز تو را از غنچه پیکان‌هاست در دل مرا هم دشنه‌ها از غمزه و ناز تو گاهی شکوه از زاغ و زغن کن من از دست رقیبان بدآواز تو وصف غنچه را بر یکدگر پیچ که دارد شور لعل نکته‌پرداز به شور آورد آن بیتم که آورد زلالی را به شور و وجد و پرواز * * * شمارهٔ ۱۰۴ ایا زآن نوش‌خند عشوه‌پرداز نمکدان بر جراحت سرنگون ساز بهار شور بلبل پنج روزیست ندارد عشق ما انجام و آغاز برون از حلقه زنجیر او نیست اگر هنگامه ذکر است اگر ساز خراب و مست و مغرور از می اوست اگر عشق است اگر حسن است اگر ناز اگر عجز قوی‌بازو نمی‌بود که می‌آمد برون از عهده ناز فلک پروانه عشق است مجذوب تو هم مستانه بگشا بال پرواز * * * شمارهٔ ۱۰۵ بشنو این نکته که محکوم تو باشد همه چیز پیش او خوار شو و در همه جا باش عزیز رهرو کعبه دل را که پناهش به خداست آسمان تخت روان است و توکّل همه چیز حق و باطل نشناسد دل ناصاف ز هم نیک و بد را نکند آینه در زنگ تمیز تا دل‌آزاری موری ز تو صادر نشود مار هم با تو ندارد سر پرخاش و ستیز غره منشین که بهای دو سه گز کرباس است باغ و بستان و غلام و شتر و اسب و کنیز جانب قبر مکن هرزه غضبناک نظر که از این ورطه همان شد به خدا راه گریز صرف کن حاصل خود را به تأنی چون بحر همچو سیل‌آب به یک باره به صحراش مریز آخر اصراف خجالت کشد از یک دینار دائم امساک بود خوارتر از نیم پشیز تا جوانی نکنی پیر جوان ننمایی بی‌بهاری نشود فصل خزان رنگ‌آمیز به شکرخواب مده فیض سحرخیزی را که نباشد شکری همچو نفسِ شُکر‌آمیز فیض بیداری صبح است که در صحن چمن غنچه خندان شود و باد صبا غالیه‌بیز این ولایت نظر از شاه ولایت دارد همچو مجذوب از آن فخر کنم بر تبریز * * * شمارهٔ ۱۰۶ صیقل مرأت دل صهبای گلفام است و بس کیمیای خوشدلی در حقه جام است و بس گفته‌ای می‌آیم و از بوسه کامت می‌دهم خوش‌دلم با آن که دانم محض پیغام است و بس آن چه عمر بی‌بدل را می‌شود نعم البدل باده گل‌گون و معشوق گل‌اندام است و بس می به دست آور که اینک روزگار از دست رفت غبن فاحش پیش مستان غبن ایام است و بس نیست آسان از ریا خود را مبرّا ساختن این هنر مخصوص رند دردی‌آشام است و بس خط آزادی به دستت در گرفتاری دهند دانهٔ آسوده کی در حلقهٔ دامست و بس حرص دنیا را ز آسایش نباشد بهره‌ای نشئه کردار این می تلخی کام است و بس پر نزد مرغ نگاهت در فضای کوه قاف خود نظر تنگی مگو عنقا همین نام است و بس نیست مجذوب تو را از غیر چشم التفات می‌پرستان را نظر بر رحمت عام است و بس * * * شمارهٔ ۱۰۷ ای پسر اهل وفا را بشناس آشنایی کن و ما را بشناس نظر بوالهوسان ناپاک است چشم من خصم حیا را بشناس نظر پاک دهد رنگ به حسن این سهیل همه جا را بشناس بی‌غرض خاک ره عشق توییم قدر بی‌قیمت ما را بشناس چون توکل نظر از خلق بپوش خالق ارض و سما را بشناس خاک راه نجف اشرف کرد همچو من راه خدا را بشناس به عقب تافت کفش پنجه مهر قدرت شیر خدا را بشناس جبرئیل است که شاگرد علی‌ست شأن پیغمبر ما را بشناس تا به محشر نشوی سرگردان صاحب حمد و لوا را بشناس همت از شاه خراسان بطلب راه تسلیم و رضا را بشناس سیر تبریز مکن بی می ناب قدر این آب و هوا را بشناس حیرت از جرئت مجذوب مکن نظر لطف خدا را بشناس * * * شمارهٔ ۱۰۸ از خم زلف کمندافکن مترس از فریب غمزه پرفن مترس عشق ورز و بیم از قاضی مکن می‌ کش و از مفتی کودن مترس عشق را از تیغ دشمن باک نیت آتشت چون هست از آهن مترس با توکل اژدها را رام ساز از عصا در وادی ایمن مترس می‌کشد از ظالمان چرخ انتقام اژدها تا هست از بهمن مترس راست گوی و راست باش و راست رو از دو عالم یک سر سوزن مترس صاف‌دل را از فلک اندیشه نیست دوست با ما باش و از دشمن مترس بر صف دل‌ها به تنهایی بتاز برق سوزان باش و از خرمن مترس همچو مجذوب اسم اعظم یادگیر یا علی گوی و ز اهریمن مترس * * * شمارهٔ ۱۰۹ ز هر چه در نظر آید مرا جمالت بس ز عیشم آن چه به خاطر رسد خیالت بس ز کنج خلّخ و چینم شکنج زلفت به ز ملک هند و تتارم خیال خالت بس مرا ز لعل لبت آرزوی دیگر نیست همین که داده به من وعده وصالت بس بباز دل ز کف و مشورت به عقل مکن در این معامله توفیق لایزالت بس اگر ز مجلس وعظت مراد آگاهی‌ست همان تامل احوال پارسالت بس شراب تلخ هوادار عمر بی‌بدل است همین نصیحت شیرین هزار سالت بس دلا به حلقه هر در کف نیاز مزن در گشادهٔ دانای کل حالت بس مگو تمام جهان دشمنند و من تنها پناه امن خداوند ذوالجلالت بس بجز کمال ادب دم مزن ز هیچ کمال که در میان جوانان همین کمالت بس اگر دهند سلامت بگیر و قانع باش همین قدر طمع از صاحبان مالت بس امید باده‌پرستان همین به لطف خداست تو محو طاعت خویشی همین وبالت بس تمام عمر اگر کرده‌ای گنه مجذوب شکفته باش که مهر علی و آلت بس * * * شمارهٔ ۱۱۰ به فکر نرگست افتاده نرگس به خواب ناز رخصت داده نرگس ز فکر چشم خواب‌آلود مستت مژه بر یکدگر ننهاده نرگس ندارد خواب پنداری که دیده‌است لب می‌گون و چشم ساده نرگس به غیر از نرگس مستت که دیده‌است که پیماید به مستان باده نرگس به عمر خود قدح ننهاده از کف به فکر عمر تا افتاده نرگس ز بیم فوت فرصت ننهد از دست قدح را در سر سجّاده نرگس به رغم دهر بی‌بنیاد فانی قدح برکف زمادر زاده نرگس اگر از فیض ساغر نیست آگاه به فرقش از چه رو جا داده نرگس به دور نرگس مستت چو مجذوب به یک ساغر دل از کف داده نرگس * * * شمارهٔ ۱۱۱ بیار ساقی از آن آفت خمار و عبوس که تابد از دل مینا چو شمع از فانوس چه دید ساقی ما از بط شراب که باز رقم به خون کبوتر کشید و چشم خروس به کام دل گرد از عمر خویش تا گریی ز دست ساده‌رخی ساغری بگیر و ببوس به نام نیک چو زاهد زیاده ننگ مکن بیا به کوی خرابات و سیر کن ناموس حساب سال جهان را به روز طفلان پرس چه شد به چشم تو آراست خویش را چو عروس مشو فریفته این عروس شوهر‌کش که کام از او نه تهمتن گرفت و نه کاووس شمار فرصت امروز کار فردا نیست که نیست کار تو فردا جز آه یا افسوس از آن به فکر فرورفته خواجه تا داند چه شد خزینه قارون و گنج دقیانوس بلند مرتبه هرگز کسی به مکر نشد به آسمان نتوان رفت کی‌کاووس دلی بجوی که چون نی تمام ناله بود نه آن که هست پرآوازه و تهی چون کوس رسید وقت که مجذوب باز با دل شاد رخ نیاز بساید به خاک خطه توس * * * شمارهٔ ۱۱۲ دلربایی که به جز لطف نباشد کارش صبر کن صبر که لطف است یقین آزارش روشن آن چشم که یارش نگذارد از چشم خرم آن دل که هوادار بود دلدارش آن مفرح که هلاک طلبش خضر بود چون مسیحا نشود از دل و جان بیمارش یار ما عاشق آیینه معشوق نماست دل صافی اگرت هست بکن در کارش کی ز رخساره به یک سو فکند برقع ناز تا مقابل نشود چشم و دل بیدارش صاف‌دل ناشده بیجا نشوی منکر عشق کیمیا گرچه نه‌ای هرزه مکن انکارش بار اشک از سفر مملکتی می‌آید که تهیدست غنی‌تر شود از بازارش آن چه بندد دهن خصم زبان خوش توست هر که افسون بودش حفظه چه بیم از مارش خاکساری نه حصاری‌ست که آید به نظر سایه بر تارک گردون فکند دیوارش تو همین معجر و دستار ز هم فرق مکن مرد آن است که مردانه بود اقرارش باز مجذوب به رویت در دل‌ناله گشود کار می‌آید از او هان نکنی بی‌کارش * * * شمارهٔ ۱۱۳ تا دلم را کند سرای خودش لطف‌ها می‌کند به جای خودش سال‌ها دست و پا زدم تا دوست شاد آمد برم به پای خودش جان به پایش فکندم و خجلم جز خودش کیست رونمای خودش ساخت بیگانه‌ام جنون از خویش تا توانم شد آشنای خودش هر که قانع شود به خاطر جمع پادشاه است در سرای خودش عشق پیوسته داردم بی‌برگ تا شوم روز و شب گدای خودش غم ز دشنام غایبانه مخور هرزه‌ای گفته از برای خودش هر که در قصد ما سپرده به خود ما سپردیم با خدای خودش گرد را نیست تاب سیلی باد به نشیند بگو بجای خودش سیل با کوه چون درآویزد می‌کَند چاه از برای خودش راست کی میشود به آتش هم آن که کج باخت با خدای خودش شوق مجذوب و باده تبریز کی شود غافل از هوای خودش * * * شمارهٔ ۱۱۴ آن را که به میخانه دل راه دهندش با جام جهان‌بین دل آگاه دهندش آن دل که به رویش در توفیق گشایند اول خبر از ملک سحرگاه دهندش تا قطع تعلق نکند همت عیسی کی مهر درخشنده‌تر از ماه دهندش چون دلق مرقع نشود خاطر درویش کی مژدهٔ تشریفِ شهنشاه دهندش دور فلکش دایره‌ای چند نماید آن را که نجات از هوس جاه دهندش افتادگی اول قدمش بر سر جامست این رتبه نه با همّت کوتاه دهندش تا یک‌جهتی نقش جبین است نگین را اکسیر مراد از نظر شاه دهندش تا چند کشی آه، دلِ صاف بدست آر تا مطلب کونین به یک آه دهندش مجذوب صفت هر که به اخلاص رود راه توفیق و سلامت‌روی و راه دهندش * * * شمارهٔ ۱۱۵ گویمت پندی همه گوش و تمام ادراک باش خواستی در چشم دشمن خاک باشی خاک باش خون دل را نعمت الوان شمار و شکر کن گو دل دشمن ز حسرت‌های رنگین چاک باش دامن عیسی در آغوش ملائک جا گرفت گر پناه امن می‌جویی زپاکان پاک باش من نگویم خدمت زاهد گزین یا می فروش هر که خوشحالت کند در خدمتش چالاک باش کُشتی خصمانه را بست و گشاد دیگر است کوری امساک دشمن، دشمن امساک باش کلبه تاریک درویشان پر از امنیت است بارگاه سرکشان گو برتر از افلاک باش تا شوی مقبول بزم عاشقان چون جام می با دل پرآتش و با دیده نمناک باش همچو زاهد از عبادت گر بهشتت آرزوست بار داد سبحه و سجاده و مسواک باش گر بهشت وصل می‌خواهی برو مجذوب‌وار عاشق و صاحب‌مذاق و می‌‌کش و بی‌باک باش * * * شمارهٔ ۱۱۶ خوشا تبریز و فیض صبح و شامش الهی تا ابد باشد نظامش به حمد الله به کام دوستانست به صبح و شام فیض خاص و عامش از آن تبریز فایق شد به اقران که اسم با مسما گشت نامش مقام صاحب الامر است تبریز از آن خواند چنان قائم مقامش فغان از ناز معشوقان این شهر که خون‌ها خورده‌ام از هر کدامش دلم شوریدهٔ وحشی غزالی است که نتوان با محبت کرد رامش بت شکّرلب من تندخوییست که نتوان زیر لب کردن سلامش جهان دام است و غم صیاد و ما صید بکش می تا زنی آتش به دامش به سر کش جام و از دوران مکن یاد کز او نه جم امان یابد نه جامش ندارم در جهان بر خسرویی رشک مگر شکّرلبی باشد به کامش دعایی خواست مجذوب تو از ما بود لعل لبت یا رب به کامش بده توفیق یا رب شاه ما را که تا باشد جهان باشد به کامش * * * شمارهٔ ۱۱۷ اگر تو طالب عیشی همیشه عاشق باش نجات هر دو جهانت هواست صادق باش علم به چرخ مقوِّس به راستی بفراز خدنگ خاره شکاف دل منافق باش به هر چه خیر تو باشد صلاح خود آن کن اگر صلاح تو در فسق توست فاسق باش ز کار دست کشیدن کمال بی‌دردی‌ست علاقه را مده از دست بی‌علایق باش در آن جناب که شاهان ز عجز ناچارند تمام عجز شود بر تمام فایق باش فضای گلشن دل جای نامناسب نیست دلت به حجله عذرا کشیده وامق باش در آن مقام که بزم نفاق آرایند گریز اگر ندهد رو تو هم موافق باش حضور قلب و دل صاف و اعتقاد درست به قبله عرض کن و قبله خلایق باش به رغم من که ز می توبه کرده‌ام مجذوب تو شوخ و رند و نظرباز و مست و عاشق باش * * * شمارهٔ ۱۱۸ با خدا گر واگذاری کار خویش بد نبینی هرگز از کردار خویش بندگی کن تا دهندت زندگی کار او کن تا کند او کار خویش یار نیکان شو که در بازار عدل حشر هر کس می‌شود با یار خویش بی‌بهار خُلق نتوان ساختن خارزار خشم را گلزار خویش دانه اشکی بیفشان بر زمین تا کند باران رحمت کار خویش راحتت شد خلق اما در بهشت بهر آن راحت مکن آزار خویش می‌شود معلوم در پای حساب تا چه دارد هر کسی در بار خویش چشم من ترک نماز شب مکن پا مزن بر دولت بیدار خویش یاد رفتن‌ها دوای حرص‌هاست این دوا جو از دل بیمار خویش توبه چون مجذوب از مستی مکن توبه کن از ترک استغفار خویش * * * شمارهٔ ۱۱۹ خرم آن گلبن همیشه بهار که پر از دل بود گلستانش کعبه طرح از مقام دل برداشت می‌توان یاف از بیابانش در مکافات خانه دل مشکن بایدت داد جان به تاوانش باطن هر که هست از بد و نیک هست ظاهر ز عهد و پیمانش آن که عهدش درست پیمان نیست مزن انگشت بر نمکدانش حلقه چشم سیر چشم بود بهتر از خاتم سلیمانش خانه پرواز گشت چون عیسی آسمان شد چهار ایوانش دل مجذوب چون نباشد شاد کرده امیدوار اقرانش * * * شمارهٔ ۱۲۰ آمد رسول یار و شدیم از جفا خلاص از هر بلا شدیم به لطف خدا خلاص دام بلا اگر خم آن زلف دل‌گشاست یا رب دلم مباد ز دام بلا خلاص ماه از کمند زلف تو بیرون نمی‌رود در حیرتم که چون شده باد صبا خلاص زاهد بیا به حلقه مستان سینه‌صاف تا از نفاق شوم شوی همچو ما خلاص واعظ گرفتم آن که می است و هزار عیب اما چه خوب می‌کندت از ریا خلاص آتش بنوش و وسوسه عقل را بسوز شاید از آن مرض کندت این دوا خلاص عشقم گداخت با نظر کیمیا اثر تا گشتم از کدورت دل چون طلا خلاص چون شمع تا دلت نشود با زبان یکی کی می‌شوی ز ننگ خودی با دعا خلاص با خون دل بساز که با صد شکفتگی سازد قناعتت ز غم کیمیا خلاص مغرور خودپرست یقین رستگار نیست منصور از آن نگشت ز دار فنا خلاص درگاه غیر حاجب رزق مقرر است زاین در نمی‌شود ز گدایی گدا خلاص شکر خدا که همت مجذوب و عقل من از هر بلا شدند به یمن دعا خلاص * * * شمارهٔ ۱۲۱ ساقی بیا که جوش زد از لاله‌زار فیض بی‌نشئه شراب نبخشد بهار فیض رخ برفروز از می و آهنگ باغ کن تا از بهار فیض برد لاله‌زار فیض آن را که دل ز حسرت لعل تو خون نشد چون جام کی برد ز می خوش‌گوار فیض مجموع خاطری که پریشان زلف توست خرم دلی که برده ز شب‌های تار فیض چون صبح خنده‌رو و کدورت‌گداز باش تا جوشد از جبین تو بی‌اختیار فیض در صبحدم که قسمت ارزاق می‌کنند خوابیده را نیاورد اندر شمار فیض چون من به شوق گریه مستانه می بنوش تا از گناه خویش بری صد هزار فیض چون می نفاق‌سوز و مصفا‌ضمیر باش تا رو نهد به بزم تو از هر کنار فیض فکر زمانه مایه تشویق خاطر است هرگز نبرده کس ز غم روزگار فیض مجذوب گریه با کرم او بهانه‌ایست از ما بهانه آید و از کردگار فیض * * * شمارهٔ ۱۲۲ صبح‌دم چون شود هوا فیاض به دو عالم کند ندا فیاض کیست گوید به عجز یا فتاح کیست گوید به صدق یا فیاض کیست یعنی به جز خدا رزاق کیست یعنی به جز خدا فیاض اَدِمَ الشَوقَ فیِّ یا وَهاب اَفِضَ البرّ عَلَیَّ یا فیاض یک نفس بی‌سوال فیض مباش جزم خوش‌ دارد از گدا فیاض تا نیارد به دست دل‌ها را نشود طره دوتا فیاض سنبلستان زلف اگر نبود به چه سامان شود صبا فیاض عشق تا صاف و بی‌غشت نکند نشوی هم‌چو کیمیا فیاض دائم از کیمیای صاف‌دلی در گشاید به روی ما فیاض تحفه‌ای نیست چون دعا مجذوب بس که خوش دارد از دعا فیاض تا بود نام فیض در عالم باشدت شاه اولیا فیاض * * * شمارهٔ ۱۲۳ بر گرد لاله‌زار جمالت دمیده خط خورشید را به حلقه سودا کشیده خط کو سبزه بهشت که بنمایش ز دور گر باغ عارضت به چه سامان کشیده خط اسباب دل تمام به تاراج زلف رفت اکنون رقم به خون اسیران کشیده خط تا از میان تطاول زلفت کشیده دست خوشنود در کنار رخت آرمیده خط در گلشن جمال تو با یک بنفشه‌زار چون منعمان چه این همه بر خویش چیده خط این شکر چون کنم که به گوش تو سنگدل دیدم که حلقه‌های نمایان کشیده خط فرمای کز قلمرو حسنت برون رود بر خاطر مبارکت از پر خلیده خط امداد جسته از حبش و اهل زنگبار گویا به چین زلف تو شکّر کشیده خط مجذوب هم به دولت من شاد و خرم است از زلفت انتقام مرا تا کشیده خط * * * شمارهٔ ۱۲۴ برگ بنفشه بر ورق لاله چیده خط یا عارضت به خون شقایق کشیده خط پیوسته با زلال لبت سبز و خرم است چون خضر تا به چشمه حیوان کشیده خط زلفت ز گرد غالیه بر گل نهاده خال حسنت به گرد ماه ز عنبر کشیده خط خواهد نوشت گلشن رازی به خط خویش بر صفحه جمال تو مسطّر کشیده خط خط حسن را حصار کند از نگاه غیر هندو به گرد آتش از آن رو کشیده خط عاشق دعای خط تو البته می‌کند راه نگاه بوالهوسان را بریده خط تا منشی صباح نویسد برات فیض بر صفحه سپهر کشد تا سفیده خط باشند دوستان تو چون گل شکفته‌رو خصم تو چون شفق کشد از خون دیده خط مجذوب در ازل خط آزادیت نوشت آن کو بدست قدرت خود آفریده خط * * * شمارهٔ ۱۲۵ خواهی شکفته نوش کنی جام اختلاط خوش‌خُلق باش ور نه مبر نام اختلاط زندان نمایدش به نظر گلشن فراغ مرغی که گشته دانه‌خور دام اختلاط با بد تو را مصاحب بدرام می‌کند دل‌گیر از آن نه‌ای تو ز دشنام اختلاط خیزد ز اختلاط پریشان هزار عیب دنیا از این جهت شده بدنام اختلاط تا اختلاط ساخته را گرم کرده‌اند از یخ فسرده‌تر شده انجام اختلاط گویم علاج خبث و نفاق و دروغ چیست دیوانه باش تا نشوی رام اختلاط مشکل‌گشا اگر نشود همت جنون عقلت خلاص کی شود از دام اختلاط من خود ز اختلاط پریشان نیافتم سودی به جز تأسف ایام اختلاط یک عمر در نصیحت او سوختم دماغ مجذوب ما هنوز بود خام اختلاط * * * شمارهٔ ۱۲۶ کاری به جز گناه نداریم یا حفیظ عذری به غیر آه نداریم یا حفیظ هر چند روسیاه و گنه‌کار و مجرمیم جز رحمتت پناه نداریم یا حفیظ با لطف رحمتت که سپهر شفاعتست اندیشه از گناه نداریم یا حفیظ چون بازگشت بر لب دریای رحمت است یک نامه سیاه نداریم یا حفیظ غیر از در تو قبله دیگر چو دیگران در دیر و خانقاه نداریم یا حفیظ شوق تو آتش است چه باک از هجوم خصم اندیشه از گیاه نداریم یا حفیظ بی‌باک و مست و رند و خراباتی توییم اندیشه ما ز شاه نداریم یا حفیظ در فتنه‌خیز عرصه دنیا و آخرت جز درگهت پناه نداریم یا حفیظ مجذوب و ما به لطف تو امید بسته‌ایم غیر از توهم گواه نداریم یا حفیظ * * * شمارهٔ ۱۲۷ ما حشمت و سپاه نداریم یا حفیظ جز درگهت پناه نداریم یا حفیظ توفیق در ره تو رفیق است و پاسبان باکی ز دزد راه نداریم یا حفیظ شوق تو داده شمع هدایت بدست ما باک از کمین چاه نداریم یا حفیظ چون شمع در وفا دل ما با زبان یکیست غیر از وفا گواه نداریم یا حفیظ یک جو غم تو را به دو عالم نمیدهیم داریم حبّ و جاه نداریم یا حفیظ با روسفیدی غم عشق تو هیچ غم از خصم روسیاه نداریم یا حفیظ تنها چو اعتماد به لطف تو کرده‌ایم اندیشه از سپاه نداریم یا حفیظ هر چند کرده حفظ تو مجذوب را دلیر جز درگهت پناه نداریم یا حفیظ * * * شمارهٔ ۱۲۸ تا شدم در آتش عشقت گدازان همچو شمع از جبینم نور مهرت گشت تابان همچو شمع تا به کی با یاد زلف و عارضت از سوز دل شعله آتش کشم در رشته جان همچو شمع تا سراسر مشهد پروانه گردد روی خاک دور گردان برقع از رخسار تابان همچو شمع کوه را برق تجلّی نرم سازد همچو موم چون نباشد عاشق بیدل گدازان همچو شمع برنخواهم داشت دست از دامنش تا زنده‌ام بسته‌ام با آتش دل عهد و پیمان همچو شمع خدمت شب‌زنده‌داران خراباتی گزین تا در آن محفل دلت گردد فروزان همچو شمع هر که را در بزم میخواران زبان و دل یکیست از جبینش نور دل تابد نمایان همچو شمع دیده بیدار دل را گریه روشن می‌کند عاشقان از گریه میگردند خندان همچو شمع تا سحرگاه ابد با سوز دل میکرد عشق دیده پروانه گر میبود گریان همچو شمع سعی کن تا می‌کشان در بزم خاصت جا دهند با دل پر آتش و رخسار خندان همچو شمع پرده‌پوشی را حصار دل بکن فانوس‌وار تا شود از باد تشنیعت نگهبان همچو شمع یک‌زبان و یکدل و روشن‌ضمیر و صاف باش تا توانی شد دلیل راه‌جویان همچو شمع آن که انوار هدایت تابد از پیشانیش کی رساند نقص نابیناش نقصان همچو شمع همچو من مجذوب اگر قانع شوی با سوز دل آتشت را عشق سازد آب حیوان همچو شمع * * * شمارهٔ ۱۲۹ - (ناکامل) عارضت را نقاب کرده شعاع برقع آقتاب گشته شعاع پرتو عارضت فتاده به می یا ز عکس تو آب گشته شعاع تا جمالت فکنده عکس به جام کیمیای شراب گشته شعاع سیر نتوان تو را تماشا کرد مانع آفتاب گشته شعاع .......... ............ ............ ............ * * * شمارهٔ ۱۳۰ - (ناکامل) ............ ............ جرئت عندلیب را نکند عاشق روی دل‌گشای چراغ کار پروانه‌ای رود از پیش که نتابد رخ از جفای چراغ بزم درویش بی‌تعلق را دل روشن بود به جای چراغ عیش در شب کند دل مجذوب شب فزون‌تر بود صفای چراغ * * * شمارهٔ ۱۳۱ ساقیا فصل بهار است و هوای گشت باغ بوی گل کی می‌کند بی‌باده ترطیب دماغ خیز و در ساغر بریز آن آب آتش رنگ را کز لطافت در شب تاریک سوزد چون چراغ می بده ساقی به آن نیّت که باشی عمرها شاهد بزم و تذرو گلشن و آهوی زاغ هر چه داری صرف می کن تا در این ویرانه‌ای‌ ور نه تا مردن کند سودای گنجت بی‌دماغ گنج آن باشد که با معشوق سیمین‌غبغبی واکشی مستان و خاطرجمع در کنج فراغ تا توانی می به دست آورد که در صحن چمن لاله را عمر کم و آن جام خالی کرده داغ بوالهوس را بهره‌ای از احتشام عشق نیست فر اقبال هما کی سایه اندازد به زاغ عزت داغ دل پرخون شناس و شکر کن تا به سان لاله دائم مشک ریزندت به باغ گویمت مجذوب تدبیر غم ایام چیست روز و شب می نوش تا هرگز نباشی بی‌دماغ * * * شمارهٔ ۱۳۲ صبحدم چون خسرو خاور کشد تیغ از غلاف زیر خاک آرد سپاه هند را گرد مصاف از دعای صبح‌خیزان چون جمال آفتاب رو نماید فتح در آیینه‌ دل‌های صاف عطرآیین بر ثریا پیچد از بازار چین در خطا آهو گذارد بر زمین بی‌هوش ناف باده گلگون شود رونق‌فزای بزم جم خیزد از آیینه دل‌ها غبار اختلاف ساقیا گر مژدگانی میدهی ساغر بده نوبت دوران ما آمد مکن خود را معاف عشق‌بازان را در این وادی وفا دل می‌دهد ور نه تاب صبر عاشق را ندارد کوه قاف روی نیکو را به چشم پاک اگر بینی چه باک واجب غیبی است در شرع محبت بی‌خلاف آن که زخم دل گشاید بر رخش درهای فتح چشم چون بردارد از مژگان شوخ دل‌شکاف گوش کن مجذوب تا بنمایدت راه نجات تا توانی بر گناه و عجز خود کن اعتراف * * * شمارهٔ ۱۳۳ سر نپیچم دامنش هر چند دیر آید به کف سوده‌ام برآستانش سر مرا بس این شرف می بده ساقی که آمد یار و شوق از کار رفت چون دل خون گشته‌ام در خویش گنجد از شعف گفتمش بنشین دمی گفتا تواضع بر کنار گفتمش جان پیشکش گفتا تکلف برطرف گفتمش راه وفا دور است گفتا لاتَنَم گفتمش خوبان جفاکارند گفتا لاتَخَف تا نشد ابر کرم چون چشم عاشق قطره‌بار گوهر غلتان نشد درّ یتیمش در صدف سر به صحرا ده تو هم این عقل دوراندیش را تا جنون درها گشاید بر رخت از هر طرف خودپرستان را به آدم هیچ نسبت نیست نیست با پدر هم سرکشند این جاهلان ناخلف چشم بربند از حریصانی که با صد اضطراب چشم بر گوی طلا دوزند مانند کشف رو گدای پادشاهی شو که با صد احتشام روز حشرت با کریمان جا دهد در پیش صف گر به تحسینی دل مجذوب را آری به دست مطلبت را از دم پاکان دهد شاه نجف * * * شمارهٔ ۱۳۴ سَر مَه دیده شد از آمدنت کرد طریق می‌روی باز خدا همره و توفیق رفیق از ازل تا به ابد قافله پیوسته به هم تا که را فکر و خیال تو شود یار و رفیق آن چنان رو که دعای همه کس با تو بود دور رفتن ز رفیقان نبود شرط طریق تا به زلفت نزند محو زنخدان تو دست نیست ممکن که برون آید از آن چاه عمیق چون کمر بس که به فکر کمرت پیچیدم کرده دیوانه و شوریده‌ام آن فکر دقیق حکم بر ردّ و قبول همه کس کار تو نیست به گمان جزم مکن آن چه نداری تحقیق عقل مضطر شود از معجزه سحرگداز از دلایل همه جا بس بودت این تصدیق تندخو خوار نشیند همه جا بر سر خار تو که عزت طلبی در همه جا باش خلیق خاطرت را همه جا شاد کن از نیت خیر تا به هر کار چو مجذوب دهندت توفیق * * * شمارهٔ ۱۳۵ از باغ کفر و اسلام یک میوه چیده عاشق یعنی از این دو مذهب حق را گزیده عاشق در وادی محبت چون مرغ نیم بسمل تا چشم میکند کار در خون تپیده عاشق شکر خدا که دائم درگاه دوست باز است رویی که میتوان دید رو از تو دیده عاشق از کاسه‌های پرخون پرچین نکرده ابرو خوش باده‌های گلگون بر سر کشیده عاشق انجام دل تپیدن آسایش وصال است بی‌اضطراب ای دل کی آرمیده عاشق در باب صبح دولت مفتاح دل‌گشائیست آهی که شام هجران از دل کشیده عاشق دیدم که در گلستان بلبل به گوش گل گفت خوبان وفا ندارند حرفی شنیده عاشق پروانه‌ای شب دوش با شمع خویش میگفت تا جان فدا نکرده کی آرمیده عاشق مجنون به یاد لیلی خون را کند فراموش خوش با خیال جانان از خود بریده عاشق احوال کوه‌کن را جستم ز بیستون گفت مانند صید زخمی از خود رمیده عاشق مجذوب اگر وصالی باشد کند تلافی در روزگار هجران روزی ندیده عاشق * * * شمارهٔ ۱۳۶ می بنوش از عقده های عقل بی‌حاصل چه باک چون تو را مشکل‌گشا یار است از مشکل چه باک سینه‌صافان را ز مکر کجدلان اندیشه نیست لطف حق چون یار با حق است از باطل چه باک در کمین‌گاه مکافات است روز انتقام گریه آگاه را از خنده غافل چه باک روی آتش همچو گل خندان شود از نیش خار سینه دیوانه را از طعنه عاقل چه باک عشق را اندیشه از اندیشه‌های عقل نیست شیر را از حیله‌های روبه کج‌دل چه باک تا توکل شوق را از راه دور اندیشه نیست دل به دریا کرده را از دوری ساحل چه باک مشرق و مغرب بود خورشید را یک روزه راه همت مردانه را از دوری ساحل چه باک صاف‌دل را دوری و نزدیکی یاران یکیست ما که با خود جام جم داریم از حایل چه باک چون فلک مجذوب گو دنیا سراسر عقده باش چون تو را مشکل‌گشا یار است از مشکل چه باک * * * شمارهٔ ۱۳۷ پر گذشتم به تماشاگه انسان و ملَک سیر کردم همه خوبان جهان را یک یک قد به رعنایی سرو تو ندیدم به خدا لب به شیرینی لعلت نمکیدم به نمک دوش گفتی دهن تنگ مرا هیچ که گفت باز اندیشه‌ام از حرف تو افتاده به شک عهد و پیمان لبت هیچ زیادم نرود من نه آنم که فراموش کنم حق نمک خط سبز لب ساغر به همین مضمون است دور جام است علاج غم دوران فلک شوق میخانه گرت هست نشانت بدهم چون ز مسجد گذری یک دو قدم بیشترک حکم استاد ازل از پی تادیب تو ساخت مکتبی را که در او چنبر چرخ است فلک شکر او بر همه واجب ز ازل تا به ابد نعمتش بر همه باران ز سما تا به سمک نتوان حق کسی را به فسون باطل ساخت ظلم جز لعن چه حاصل برد از باغ فدک اوست مجذوب پناه تو به هر جا که روی دل قوی دار و به شادی برو الله معک * * * شمارهٔ ۱۳۸ بایدم شد در آستان تو خاک تا نهم پای بر سر افلاک شکر لله در آستانه دوست خاکم و از فلک ندارم باک در پناه توام ز غیر چه بیم با سلیمانیم ز دیو چه باک آفتابم ز فیض یکرنگی صبحگاهم به دولت دل پاک حبذا مَن وفا و عادَ الیک مرحبا من اَتی و صار فداک پادشاهی دگر چه میباشد مستم و رند و عاشق و بی‌باک خرم آن دل که فیض احسانش مست و هشیار میرسد چون تاک هنری نیست بهتر از احسان مرضی نیست بدتر از امساک آن که نشناخت می‌فروشان را بهره هرگز نبرده از املاک دو دل این جا به هر دو سر قلب است از منافق به است منکر پاک حق و باطل چو روبرو گردند خجلت از هر دو می‌کشد شکّاک همچو مجذوب تا شوی خوشنود بگذر از آب و باد و آتش و خاک * * * شمارهٔ ۱۳۹ صحیفه‌ایست به انشای کاتبان ازل که از حصار دعا کوته است دست خلل ز التماس قبول تصدّق است و دعا که وعده را بدو انداخت اضطراب اجل ز سعد و نحس چه پرسی تو فال نیک بزن که مشتری به تو نزدیک‌تر بود ز زحل عَطآء لُولُوة التّاج سَل مِنَ الفَیّاض فانّها قطرات من السّحاب نَزَل فضای مشرق و مغرب به ذرع پیمودن همان دویدن عمر است و راه طول امل برو به مدرسه و یادگیر صلح و صلاح بیا به میکده و دور شو ز جنگ و جدل گشاد دل طلبی صاف و پاک باید باخت خدا به کوری شیطان نمیدهد به دغل چنان که قوّه پرواز را دو بال دهند همیشه فائده باهم دهند علم و عمل غلط ز تو است نه از دیگری غلط نکنی که قبله با همه عالم نشست مستقبل همین بوَد همه را سرنوشت پیشانی که هیچ کس نبرد جان ز دستبرد اجل چنان که فن رباعی مسلم است به من خیال تازهٔ مجذوب ماست طرز غزل * * * شمارهٔ ۱۴۰ ساقی بیار جامی زآن کیمیای اقبال یا رب همیشه باشی مسکین‌نواز و خوشحال بازم به یک دو ساغر آزاد کن ز هر قید تا در رهت فشانم جان و دل و سر و مال گر آن کنی که دل‌ها گردند از تو خوشنود باشد دعای خیرت هر جا روی به دنبال بخشم نشان گنجت میخانه را نشان کن تا سازدت توانگر آن کیمیای سیّال کاری بکن که عمرت از خود خجل نگردد روزی که گردد آخر روز و شب و مه و سال احوال عمر ضایع بیجا مگو به واعظ از دزد آن چه ماند آخر بده به رمّال حکمی مکن که چون مُهر رویت سیاه گردد روزی که مُهر خیزد از نامه‌های اعمال امید رستگاری از علم بی‌عمل نیست پرواز کی توان کرد زین دامگه به یک بال داری هوای دولت بیدار باش هر صبح خورشید را از این در باشد همیشه اقبال از دولت تو مجذوب گردیده‌ام سحرخیز یا رب همیشه باشی بیداربخت و خوشحال * * * شمارهٔ ۱۴۱ لطف لعلت کرده بر جان‌ها سبیل کوثر و تسنیم را چون سلسبیل یا ز لعلت یافت تعلیم سخن کان قرآن شد زبان جبرئیل یاد گلزار بهشت عارضت کرد آتش را گلستان بر خلیل شوق خط سبز و یاقوت لبت خضر را بر آب حیوان شد دلیل ذرّه مِهرت به از هر طاعت است بیشتر از هر کثیر است این قلیل گر نبارد سر به خاک مقدمت سنگ بارد بر سر اصحاب فیل چون طبیب علت دل‌ها تویی جمله را باید شدن از جان علیل مدعی سودی ندارد از امید میرود از خاطرش ذکر جمیل قدرت عشق و فسون مدعی پنجه شیر است و روباه محیل دشمنت یا رب شود امروز هم روسیاه و عاجز و خوار و ذلیل ظل اقبالت به فرق دوستان باد در دنیا و عقبی مستطیل جان دین مجذوب مهر حیدر است مغز این است و ذکرها قال و قیل * * * شمارهٔ ۱۴۲ بنوش باده عشرت به دولت و اقبال شکفته باش شب و روز و هفته و مه و سال بیار باده که ایام غم به خیر گذشت شکفته باش که عارض نمود صبح وصال بیا که رفت قرار دلم ز بس که تپید بیا که جان به لب آمد ز شوق استقبال چنان که چشم من از دیدن تو شد روشن همیشه روی تو باشد شکفته و خوشحال به گوش نوگل خود بلبلی چه خوش میگفت که بی‌جفای خزان کس نگشت فارغ‌بال همیشه دیده مجنون به ماه مینگرد به یاد عارض لیلی چرا نگیرد فال سرت ز عشق چو خواهی به اوج ماه رسد تو هم به شوق دل‌آرای خود به گاه و به سال مکن ملامت ما ناصح از گرفتاری ندیده مرغ دلت دام زلف و دانهٔ خال به روز حیله و دستان وفا ز دهر مجوی که کشته بر سر هم صد هزار رستم زال همیشه فال نکو زن برای خود مجذوب ز فال نیک کس البتّه می‌شود خوشحال * * * شمارهٔ ۱۴۳ ساقی بده آن ساغر خورشید شمایل تا ظلمت عقلم به تمامی رود از دل دستی که تواند دو سه جام از پی هم داد در گردن مطلوب کند دست حمایل سررشته دولت به کف عقل نداند یعنی که به نادانی خود باش تو قایل اقرار به نادانی خود کن که همین است سررشته فهمیدن مجموع رسایل اندیشه کج را به دم آتش می ده تا عقل نسوزد نشود وسوسه زایل با معجزه اندیشه کج محض عناد است این نکته تو را بس بود از کل دلایل خون خور که کند در سفر عشق دلیرت گر شیر نه‌ای مگذر از این بیشه هایل تا می نکشی عقل تو دیوانه نگردد تا مست نگردی نشود حل مسایل گفتند به آواز بلند آدم و خاتم کز روز ازل عفو تو ما را شده شامل مجذوب طلب کن همه گر خاتم شاهیست چون دوست کریم است همین باش تو سایل * * * شمارهٔ ۱۴۴ عشق ساقی شد می بی‌غش زدیم خویش را مستانه بر آتش زدیم بوی عشقی با تُنُک‌ظرفان نبود باده با رندان دریاکش زدیم عشق تا دریای آتش مینمود دل به دریا کرده بر آتش زدیم بارها از جام ماه و آفتاب باده‌ها بر یاد آن مهوش زدیم بدنشان بود ابْرَش دنیای دون پشت پا بر پشت این ابْرَش زدیم تا رمیدیم از مکّدرطینتان با نکویان باده بی‌غش زدیم سینه ناصاف پر بی‌درد بود باده با رندان دردی‌کش زدیم نقش پهلو ترکش هر تیر ماست صیدها با تیر این ترکش زدیم طعنه بیجای دشمن را به جا بر دلش با ناوک پرکش زدیم تا نماند فکر دشمن شبهه‌ناک خویشتن را بر محک بی‌غش زدیم عمرها خون شد دل ما همچو لعل بوسه تا بر لعل آن مهوش زدیم با همین مجذوب در روز الست یا علی گفتیم و بر آتش زدیم * * * شمارهٔ ۱۴۵ روزگاری شد که من دردی‌کش میخانه‌ام مشق درویشیست کار همّت شاهانه‌ام قطره‌ام دریا‌دل است و ذرّه‌ام خورشید‌رنگ عقل حیرانست هر جا بگذرد افسانه‌ام پیش از آن کاین بحر اخضر پر شد از درّ خوشاب شور دریا داشت در سر گوهر یکدانه‌ام خویش را چون شعله بر آتش زدم روز الست در دو عالم روسفید از همّت مردانه‌ام سال‌ها بر گرد دل گردیده‌ام در بزم قدس دل همان شمع فروزان من همان پروانه‌ام با جنون دریاکشی‌ها کرده‌ام روز ازل عاقلان فکری که در انداز آن سرخانه‌ام سینهٔ سوزان دلم را زنده‌ای جاوید ساخت آب حیوان سمندر دارد آتش‌خانه‌ام بر دلم تا عشق طرح کعبه و بتخانه ریخت پر ز تسبیح ملائک شد برهمن‌خانه‌ام شمع رخساری دگر آتش پرستم کرده است باز عشقی هم سمندر کرد هم پروانه‌ام گفتگوی واعظان بر گوش من باد است باد نیستم کودک که بفریبند با افسانه‌ام تا بود در خلوتم یک شیشه می با مهوشی آرزوی سیر صحرا گر کنم دیوانه‌ام من که باشم عاشق و دیوانه و مجذوب و مست از که جویم عذر خود کز خویش هم بیگانه‌ام * * * شمارهٔ ۱۴۶ یار از ما جان و ما از یار ساغر خواستیم جان به جان دادیم و جان بردیم و دیگر خواستیم ساغر بسیار با یک جان نمی‌شد خواستن جان گرفتیم از لبش هر بار و بهتر خواستیم نامناسب را در این در آبرو دیدیم نیست آبرو از درگهش با دیدهٔ تر خواستیم هر دو عالم را به یک جا خواستن ممکن نبود پادشاهی در لباس فقر از این در خواستیم خاکساری در طریقت کیمیای عزت است در رهش هر چند افتادیم بهتر خواستیم عشق دام امتحان گسترد زاهد سبحه خواست برهمن زنّار و ما زلف معنبر خواستیم در جهاد آرزو مردانه تا بستیم صف از توکّل جوشن و از همّت افسر خواستیم در فلک نقّاره فتح و بشارت کوفتند از دعای اهل دل هرجا که لشکر خواستیم از جهان و سرخ و زردش کس وفا هرگز ندید از سر این رنگ‌ها چون بوی گل برخاستیم دولت دیدار او مجذوب آسان رو نداد از سر جان بارها از جان و دل برخاستیم * * * شمارهٔ ۱۴۷ به یادت صبح بر گلشن گذشتم ز سرو و لاله و سوسن گذشتم نه سرو باغ را دیدم قباپوش نه بر آن چاک پیراهن گذشتم نه خط عنبرین بر لاله دیدم نه بر یک سبزهٔ روشن گذشتم نه با نرگس نگاه صف‌شکن بود نه بر آهوی صیدافکن گذشتم نه لعل غنچه را دیدم می‌آلود نه بر آن نرگس پرفن گذشتم نه رنگ مشک و عنبر داشت سنبل نه بر زلف کمندافکن گذشتم نه بر دوش صنوبر ماه دیدم نه بر یک سرو سیمین‌تن گذشتم نه یک گل را سخندان چون تو دیدم نه بر یک بلبلی چون من گذشتم سر و جان هر چه دارم از تو باشد تو از من شو که من از من گذشتم سراپا آتشم چون گلبن طور مگر بر وادی ایمن گذشتم تمنّا را نگاهم آن زمان سوخت که چون برق از سر خرمن گذشتم مده با زینت دنیا فریبم که از آرایش این زن گذشتم فلک گو (کو) خاک را گیرد در آغوش که من از گرد این دامن گذشتم نیاید عاشقی با کج‌رَوی راست مکرر بر دل دشمن گذشتم بگو دشمن کند فکر سر خویش که من از سر به یک دیدن گذشتم بهشتم کرد ذکر خیر مجذوب به هر جا با دل روشن گذشتم * * * شمارهٔ ۱۴۸ سروی به قامت تو در اشرف ندیده‌ام ماهی چو عارض تو به مصحف ندیده‌ام صف در برت کشیده هزار آفتاب و ماه در مجمع ملائکه این صف ندیده‌ام این جاه و سلطنت به سلیمان نداده‌اند این عز و شأن ز شوکت آصف ندیده‌ام یاری گزیده‌ام که به دوران حسن او یک زاهدِ نداده دل از کف ندیده‌ام رسواست وجد ساخته صوفیان شهر یک بار رقض بی‌نی و بی‌دف ندیده‌ام محبوس دام انجمن وعظ چون شوم فیضی که از کلام مزخرف ندیده‌ام تنها همین نه پیش‌نماز است بی‌سواد یک اعتقاد صاف در این صف ندیده‌ام دادم به می‌فروش برات وظیفه را چون بهترش ز میکده مصرف ندیده‌ام پنهان شراب خوردن مجذوب هم ریاست دیوانه‌ای مطیع مکلف ندیده‌ام * * * شمارهٔ ۱۴۹ از رقیبم گر شنیدی توبه از می کرده‌ام کذبُ تهمت افترا بهتان کجا کی کرده‌ام کی تواند دور از این در سازدم فکر رقیب بیش از او این کوچه‌ها را پیش از او طی کرده‌ام چون به جام باده بگزینم غم ایام را من که دفع این بلا پیوسته از می کرده‌ام لعل سیر‌آب یقین میبخشدم آب حیات عمرها در ظلمت شب ذکر یا حی کرده‌ام تا دلم گردیده صاف از دولت خاک درت کی نظر بر جام جم یا افسر کی کرده‌ام گر دمادم چشم مستت ساغرم بخشد رواست سجدهٔ محراب آن اَبرو پیاپی کرده‌ام گر سلامت رخت بر منزل کشیدم دور نیست بادپایی چون هوس را در رهش پی کرده‌ام کافر بخشنده هم ساقی ز آتش ایمن است می بده تحقیق حال حاتم طی کرده‌ام نالهٔ بی‌پرده را مطرب نوای دیگر است بارها این نکته را تحقیق از نی کرده‌ام توبه از می گر کنی مجذوب تکلیفم مکن گوش بر حرف پریشان تو من کی کرده‌ام * * * شمارهٔ ۱۵۰ جامی بده که از دل و جانت دعا کنیم چون جان خود وجود تو را بی‌بلا کنیم ساغر بگیر و وسوسه عقل گو مباش عقل آن بود که تکیه به لطف خدا کنیم سهل است از شراب ریاسوز اجتناب ای بی‌شعور توبه بیا از ریا کنیم ناچار می بکش که ریا درد بی‌دوا است باشد به این وسیله‌اش از دل جدا کنیم باشی تو هم همیشه جوان و شکفته‌رو با پیر می‌فروشت اگر آشنا کنیم روشن ز خاک میکده کن چشم خویش را تا بی‌نیازت از هوس کیمیا کنیم باشد ز آسمان و زمین قدر ما فزون مردانه گر به عهد امانت وفا کنیم تا شوق سلطنت نشود سدّ راه ما باید در آستان تو خود را گدا کنیم بگذار تا به پای تو افتاده جان دهیم باشد نمازهای قضا را ادا کنیم داریم در نظر نظر کیمیا اثر باید که خاک پای تو را توتیا کنیم مجذوب تا تو را همه یاران دعا کنند باید که بی‌ریا همگی را دعا کنیم * * * شمارهٔ ۱۵۱ قدح زمرد و می لعل و دست ساقی‌سیم خزینه‌ای به کف آورده‌ام به یک تسلیم نهان به سینه درخشنده‌گوهری دارم که نام آن نه زر و نه درّ است و نه لعل و نه سیم خزینه‌های دگر دارم و نمیگویم که پیر میکده‌ام داده این چنین تعلیم هزار شُکر که کارم به مدعای دلست شراب بی‌غش و من مست و می‌فروش کریم به جای خون دل و آب چشم و نالهٔ زار نشسته روی به رویم شراب و یار و ندیم به هر دو زلف تو دانسته می‌کنم بازی که تا ز غصه دل مدعی شود به دو نیم ز دام زلف دلم را دگر رهایی نیست به حیرتم که خلاصی چگونه یافت نسیم خمی که داشت فلاطون بجز خیال چه داشت کسی که پی به خم باده برد اوست حکیم نظر به سوی کرم به که دل بفکر عذاب امیدوار باده و غصه خورد صاحب بیم رضای دوست اگر جان طلب کند مجذوب بگو به چشم و بکن سجده و بشو تسلیم * * * شمارهٔ ۱۵۲ بهار آمد چرا بی‌باده باشیم به کنج غم چرا افتاده باشیم چرا با مهلت شش روزه چون گل سر مستانه‌ای نگشاده باشیم به یاد روی خوبان روی خود را چرا بر روی گل ننهاده باشیم به شوق گلرخان چون بلبل مست به پای گل چرا نفتاده باشیم سر آسوده را مستان و بی‌باک به پای خم چرا ننهاده باشیم غم ایام ساقی در کمین است بیا تا جنگ را آماده باشیم بیار آن آتشین آب ریاسوز اگر هم در سر سجاده باشیم در این بازار ایمان میفروشند چه باشد ما دل از کف داده باشیم نفس‌ها را حساب آسان توان داد جواب نفس خود گر داده باشیم چو عاشق سایه معشوق خویش است همان بهتر که ما افتاده باشیم بهشت نقد آن باشد که مستان رفیق دلبران ساده باشیم در این غمخانه چون مجذوب آن به که با معشوق و جام باده باشیم * * * شمارهٔ ۱۵۳ دارم به سر که خدمت پیر مغان کنم تا عیش‌ها ز دولت بخت جوان کنم هرگز کسی به دولت خود پا نمیزند تا سر به جاست خدمت این آستان کنم مشقی‌ست ناله‌ام که به شب میرود ز پیش درسی‌ست گریه‌ام که به مستی روان کنم لعل لبت مگر دهدم صد هزار جان تا من به کام دل نفسی جانفشان کنم ساقی بیار آن قدح سبز یک منی تا خون رشک در دل هفت آسمان کنم عشقم به گوش دل به هزار آب و تاب گفت یاقوت را چه باک اگر امتحان کنم با نیش خار خندهٔ گل دلگشاتر است دیوانگیست شکوه گر از باغبان کنم بی‌غور حرف لب مگشا در جواب من تا من به یک اشاره تو را نکته‌دان کنم در روزگار پیری اگر با من است دل بازش به عشق تازه‌جوانی جوان کنم مجذوب سر مکش ز پی شهسوار عشق تا آگهت ز جرأت صاحب‌قران کنم * * * شمارهٔ ۱۵۴ کار خود را ما به لطف کارساز انداختیم تا نظر بر چهره آن دل‌نواز انداختیم سینه ما سال‌ها آماجگاه غمزه شد تا ز روزن‌های دل گوشی به راز انداختیم وجه خاموشی چه میپرسی ز ما دیوانگان گوش بر افسانه‌ای دور و دراز انداختیم دولت محمود از باد فنا ایمن نبود خویش را بر حلقه زلف ایاز انداختیم مصلحت را کیمیاساز غمت تدبیر دید خویش را در توبه صبر و گداز انداختیم ارغنون‌پرداز این نه پرده یک آهنگ بود هر کجا در بزم دل گوشی به ساز انداختیم ریزه دنیا شکار همت مردانه نیست بار‌ها دانسته بر گنجشک باز انداختیم می بکش زاهد که ما هم مدتی در خانقاه دام تزویری به جای جا نماز انداختیم خرقه آلوده دنیا نمازی نیست نیست کی ز دوش این خرقه را ما در نماز انداختیم مدعی را صیت عالم‌گیر ما از پا فکند صید را ما با صدای طبل باز انداختیم مشکل مجذوب را مشکل‌گشا از هم گشود کار خود را ما به لطف کارساز انداختیم * * * شمارهٔ ۱۵۵ صبح است و نموده‌ای جمالم می ده که مبارک است فالم بر گرد تو گشته‌ام ز نزدیک زآن رشک برد فلک به حالم از روی توام عیان نمودند آیینه حسن بی‌مثالم فکرم همگی خیال آن روست زآن روی همیشه خوش‌خیالم اقرار به نقص خود کمال است از هر هنری بس این کمالم گفتی که مگر به کوه پیچد در گوش صدای بدسگالم این ره چو قلم به سر کنم طی هر چند ضعیف همچو نالم بر حلقه طوطیان گذشتم کردند دلیر در سوالم خیر است سوال از کریمان هر چند که آگهی ز حالم مجذوب نه مستم و نه هشیار از مهر علی‌ست رنگ آلم * * * شمارهٔ ۱۵۶ چون جام باده کوی مغان است مسکنم پاک است طینتم چه شد آلوده دامنم می‌خانه را به جای بهشتم نموده‌اند تا از خیال محو نگردد نشیمنم آب و هوای میکده‌ام گشته کارساز زآن رو که سایه‌پرور طوبی است گلشنم ساقی بیار ساغر آیینه‌فام را باشد نظر به چهره مقصود افکنم باکم به یمن عشق ز شمشیر خصم نیست از آتشم بترس مترسان ز آهنم شکر خدا که از مدد بخت کارساز کامی که خواستم ز خدا شد میسرم اندیشه نیست بیژن دل را ز چاه تن پرورده تهم‌تن عشق است بیژنم عیبم مکن به فقر که چون شمع آفتاب با نور دل لباس گران است بر تنم خدمت نکرده کس به مقامی نمی‌رسد این نکته بس بود ز مقامات هر فنم مجذوب می‌کشم سر شوریده را به دوش تا روی دوست بینم و در پاش افکنم * * * شمارهٔ ۱۵۷ کی رو دهد که با تو شبی گفتگو کنم چون ماه لاف حسن زند روبرو کنم تا چند در خیال تو ای پادشاه حسن با ماه هر زمان ز دری گفتگو کنم دستی بلند ساز و به خونم خضاب کن تا خون رشک در دل هر آرزو کنم با آبروی مهر تو باکم ز حشر نیست صد التماس هم به همان آبرو کنم زاهد بتی که بُرد دلم چشم مست داشت باید روم به میکده‌ها جستجو کنم خواری مکش به میکده با من سری بکش چون گل به یک پیاله تو را سرخ‌رو کنم از می چرا همیشه نباشم شکفته‌رو خود را به زهر غصه چرا تندخو کنم دیدار خوب در همه کاری مبارکست ساقی بیا به روی تو می در سبو کنم هرگز بدم به پیش نیامد در این سفر توفیق اگر دهند که خود را نکو کنم مجذوب روز عید سراپایم آرزوست تا خویش را فدای سراپای او کنم * * * شمارهٔ ۱۵۸ من که دردی‌کش و بی‌ساخته و بی‌باکم طاعت ساخته هرگز نکند غمناکم من چرا در گرو عمر به ساغر نکنم پیش از آن روز که پیمانه کنند از خاکم پیش من شیشه پر به بود از خم تهی باج بر عقل فلاطون ندهد ادراکم آتش دوزخم از عهده نیاید بیرون آب میخانه نسازد ز ریا گر پاکم ‌نتوان شد خجل از مغبچه باده‌فروش ور نه جز غصه چه حاصل بود از املاکم از همان روز دلم شمع هدایت افروخت کآتش عشق تو آمیخته شد با خاکم طایر قدسم و باغ وطنم رفته ز یاد تا کجا باز کنند از گره افلاکم گره رشته جانم که سر عاریت است نگشاید مگر از حلقه آن فتراکم رند و دردی‌کش و مجذوب و نظربازم و مست فکر بی‌فایده هرگز نکند غمناکم * * * شمارهٔ ۱۵۹ ز هر شأن و شوکت بس این عزتم که از خاکساران این حضرتم جبین بهتر از آفتابم بس است نشان نمایان این دولتم از این در چو خورشید زربفت‌پوش همان نور دل بس بود خلعتم ز اخلاص پوشیده‌ام خلعتی که تا حشر بالد به خود شوکتم نباشم چرا خاک آن آستان که در خاکساری بود عزتم سرم چون کند سهو در سجده‌ای که دل جمع سازد ز هر طاعتم به این سجده خو کرده‌ام در ازل نخواهد فراموش شد عادتم در این در از آن گشته عقلم گدا که ظاهر شود بر جهان همتم گناهم به امید لطف خداست گواهی نباشد به از جرأتم دگر وقت آن شد که از درگهش گشادی دهد رو به هر ساعتم کند بی‌نیازم ز هر آبرو همین آرزو باشد از حضرتم به مجذوب ای دل بگو مژده باد که نزدیک شد وعده دولتم * * * شمارهٔ ۱۶۰ ساغری گر ز لب لعل تو دریوزه کنم خاک در کاسه این گنبد فیروزه کنم نکند تشنه کند جام جم و آب حیات مگر آن آب که با یاد تو در کوزه کنم یا رب اندیشه فردا نرود از یادم تا قناعت به همان قسمت هر روزه کنم روز شنبه به کف آور می و تا جمعه بنوش تا خبردارت از این مهلت شش روزه کنم بهر یک بوسه آن مغبچه ماه‌جبین بر در دیر مغان خدمت سی روزه کنم تا به گنج گهرم شاه و گدا رشک برند دیده را بر در دل کاسه دریوزه کنم باج درویشیم ار بلخ و بخارا ندهند در ختن طاغیه را بر سپر موزه کنم چون به توفیق خدا خون نکنم در دل خصم من که افطار به خون جگر از روزه کنم اشک مجذوب اگر صبر کند من همه را لعل و یاقوت و عقیق و در و فیروزه کنم * * * شمارهٔ ۱۶۱ من به این در نه پی نعمت و ناز آمده‌ام طاق ابروی تو دیدم به نماز آمده‌ام نکهت زلف تو پیچید به گلزار بهشت به طلب‌کاری آن عمر دراز آمده‌ام از پی مصلحتی در قفسم داشته‌اند طایر قدسم و از گلشن راز آمده‌ام عجز و افتادگی و مسکنتم در کار است مشت خاکم که به درگاه نیاز آمده‌ام طاعت بنده عیان است که نافرمانیست به امید کرم بنده‌نواز آمده‌ام باشد آبی بزند بر جگرم باده‌فروش بر در میکده با سوز و گداز آمده‌ام بر در خانقه و صومعه مستان بگذر تا بدانی که چرا از همه باز آمده‌ام از شبستان عدم تا به نظرگاه وجود همه جا سیرکنان گوش به ساز آمده‌ام از پی صید غمت باز دلم بال گشود گو به کوه این همه راه از پی باز آمده‌ام سرگذشت من و مجذوب شنیدن دارد گوش کن کز سفر دور و دراز آمده‌ام * * * شمارهٔ ۱۶۲ زاهد مگو که مست شراب دو ساله‌ام چشمی گرفته است به باد پیاله‌ام واقف نه‌ای که چون به کمندم گرفته است با زلف عنبرین بت مشکین‌کلاله‌ام هرگز به راه میکده خودسر نرفته‌ام قسمت مدام کرده به این در حواله‌ام چون دیده‌ام مدام نباشد به خط جام این خط خلاص کرده ز قید رساله‌ام یک دم خیال روی خوش و صنعت خدا بهتر بود ز طاعت هفتاد ساله‌ام تا گوشه‌ای ز ملک غمت دل به جان خرید در سینه داغ‌ها شده مهر قباله‌ام با لطف آن مزاج ندانم که از چه رو هرگز به خاطر تو گران نیست ناله‌ام شکر خدا که از لب لعلت نهان نبود آن زهرها که ریخت غمت در پیاله‌ام دوشم به یاد خط تو دیوانه کرده بود دیدار ماه چارده و دور هاله‌ام مجذوب از قرینه توان یافتن که دوست آزرده نیست خاطرش از آه و ناله‌ام * * * شمارهٔ ۱۶۳ مستیم و گنه‌کار و به جز آه نداریم باک از عسس و محتسب و شاه نداریم بی‌باک و سراسر رو و رندیم و نظرباز در دل هوسی جز رخ چون ماه نداریم جاهی که زوالش نبود دولت فقر است آن نیست که ما دوستی جاه نداریم شهری که در او دولت و اقبال فروشند نزدیک تر از ملک سحرگاه نداریم داریم به توفیق خدا سلطنت فقر ما رشک به درویش و شهنشاه نداریم کین در دل ما نیست مگر با دل پرکین در سینه به غیر از دل آگاه نداریم احوال ره از عقل و جنون هر دو گرفتم نزدیک‌تر از راه جنون راه نداریم تنهاست جنون گر همه کوه است و بیابان ناامن‌تر از راه خرد راه نداریم بر دامن تشریف بلندش نرسد دست تا دست امید از همه کوتاه نداریم مجذوب در شاه کرم خاک مراد است امید به غیر از کرم شاه نداریم * * * شمارهٔ ۱۶۴ ز بحرین نظر گنج گهر در آستین دارم بدخشانی ز خون‌آب جگر در آستین دارم دماغ ناله گر داری زمانی گوش با من کن که چون نی‌ ناله‌های پر اثر در آستین دارم چراغ عمر سربازان ز سربازی شود روشن چو شمع استاده‌ام خندان و سر در آستین دارم از آن خوش‌حال می‌گریم از آن با گریه می‌خندم که چون مینای بی‌خون جگر در آستین دارم زبان را از پی روزی قلم‌وار از چه بگشایم که رزق خویش را چون نی‌شکر در آستین دارم نمی‌آید به چشمم بحر و کان مشرق و مغرب که گنج گریه را شام و سحر در آستین دارم به هر گوشی نسیم صبح‌گاهی فاش می‌گوید که گر دست دعا داری اثر در آستین دارم کلید فتح هر دشوار در دست دعا باشد به هر انگشت خود چندین هنر در آستین دارم نظر در قبله‌ای دارم که در هر حال و در هر جا ز گرد سجده‌اش کحل بصر در آستین دارم چه کارم با فریب این سرآب پیچ در پیچ است چو ابر از آبرو زاد سفر در آستین دارم به اقبال توکّل می‌نوردم این بیابان را نگویی از تهیدستی خطر در آستین دارم به یمن سعی همراهان به ساحل میرسم آخر اگر چون موج دریا صد خطر در آستین دارم منادی میکند از عرش دل آه سحرگاهی که قدر وقت اگر دانی اثر در آستین دارم شب هجران عاشق سوز مجذوب این ندا دارد که اندک صبر اگر داری سحر در آستین دارم * * * شمارهٔ ۱۶۵ ای سراپا ناز قربانت شوم ناز کن تا باز قربانت شوم جمله خوبان جهان صید تواند من هم ای شهباز قربانت شوم آفرینش زنده اعجاز توست ای تمام‌اعجاز قربانت شوم شمع رویت گو که دل پروانه‌وار تا کند پرواز قربانت شوم می‌شوم قربان آن ساعت که باز بینمت دمساز قربانت شوم صد رهم گر بازگردانی ز راه بازگردم باز قربانت شوم هر که قربان تو شد ممتاز شد بارها ممتاز قربانت شوم گر کنم صد جان فدایت هر زمان از دل و جان باز قربانت شوم دیده مجذوب حیران تو شد من هم ای شهباز قربانت شوم * * * شمارهٔ ۱۶۶ ما به این در ز پی برگ و نوا آمده‌ایم دردمندیم و به امید دوا آمده‌ایم چون توان آمدن از عهده این شکر برون که به امید به درگاه شما آمده‌ایم با وفا مهر تو از روز ازل پیمان بست بر سر وعده آن مهر و وفا آمده‌ایم به هوای سر کوی تو ز گلزار بهشت همره قافلهٔ باد صبا آمده‌ایم از سر شام عدم تا به سحرگاه وجود به هواداری آن زلف دو تا آمده‌ایم طاق ابروی کجت در ره دل قبله‌نماست ما به این دیر پی قبله‌نما آمده‌ایم یک جهان آتش دل شعله‌ور از کوی تو شد از پی آتش این طور لقا آمده‌ایم خاک میخانه شود جام جهان‌بین به کف آر تا بدانی ز کجا تا به کجا آمده‌ایم دو جهان را به سر خوان کرم خواند کریم از عدم جمله به آواز صلا آمده‌ایم از بیابان حرم تا به در دیر مغان همه جا بر اثر راه‌نما آمده‌ایم خاطرم جمع و دلم شاد و لبم خندان است به امیدی به در لطف خدا آمده‌ایم به هوای من و مجذوب ز گلزار بهشت بهر تسلیم به درگاه رضا آمده‌ایم * * * شمارهٔ ۱۶۷ دارد به سر هوای رخت آفتاب هم خون کرده خنده‌ات به دل لعل ناب هم در پرده زد جمال تو آتش به کائنات یعنی نداشت تاب جمالت نقاب هم پیچید سنبل از غم زلفت به خویشتن در برگ غنچه پرده‌نشین گلاب هم از تاب باده بر گل رویت عرق نشست یا آتش از رخ تو خجل گشت و آب هم خورشید را نهان نکند پرده‌های راز محوت کدام ذرّه نشد در نقاب هم خرسند شو چو لعل بدخشان به خون دل تا از جگر شراب دهندت کباب هم جامی در این جهان به جگرتشنه‌ای بده تا آن جهان نجات دهندت ثواب هم خود را به شوق گریه مستانه مست کن تا ناله‌ات دعا شود و مستجاب هم سنجیده‌ گوی آن چه نپرسند هم مگوی این نکته را ز من بشنو از کتاب هم دیدیم ما ملازم درویش بوده است آسایشی که شاه نبیند به خواب هم آهم خجالت از دل مجذوب می‌کشد شکر خدا که رفت غم و اضطراب هم * * * شمارهٔ ۱۶۸ توبه کردم که دگر توبه ز صهبا نکنم درِ غم‌های جهان را به عبث وا نکنم ساقیا مایه غم عقل کج‌اندیشهٔ ماست می بده تا دگر اندیشه بیجا نکنم من هم از قهقهه چون خنده مینا شب و روز خون چرا در دل این گنبد مینا نکنم غم دنیای دنی دشمن دین و دل ماست نیست مردی که علاج غم دنیا نکنم ناکسم گر به هواداری آن زلف دوتا پنجه در پنجه مردافکن جوزا نکنم من که اشکم همه جا گنج گهر کرده روان خنده چون بر زر کم‌خرج ثریا نکنم همه را فقر و فنای همه روشن شده است از تو هم جز تو همان به که تمنّا نکنم شمع رخسار تو فرمود که در روز الست کار پروانه کنم من هم و پروا نکنم صبر و هوش و خرد و دین و دلم رفته ز دست نروم تا همه را پیش تو پیدا نکنم آن هنر نیست که بد بینم و گویم هنر است هنر آن است که بد بینم و رسوا نکنم عقل آن است که با عقل به آبش بدهم آن شنا را که به اندازه دریا نکنم کربلا گر چه ربود از دل مجذوب قرار من چرا در نجف آسوده تماشا نکنم * * * شمارهٔ ۱۶۹ دل داده‌ایم و تحفه دردی گرفته‌ایم خون خورده‌ایم و چهره زردی گرفته‌ایم چون شکوه را تنعم ما کفر نشمرد چهل سال شد که انس به دردی گرفته‌ایم خورشید و ماه را که سر از آسمان گذشت از دفتر جمال تو فردی گرفته‌ایم سرگشته توییم و فلک پیش خیل ماست در وادی جنون پی گردی گرفته‌ایم ما را هوای میکده بر سر فتاده است آن جا نشان چاره دردی گرفته‌ایم چشم و چراغ ما دل صاف است چون سپهر تا از کتاب حسن تو فردی گرفته‌ایم آبی مگر بهشت زند بر هوای ما آن جا نشان چشمه سردی گرفته‌ایم دنیا زن است و عاشق دنیا نه زن نه مرد این پند را به گوش ز مردی گرفته‌ایم مجذوب مدتی‌ست که از ما کشیده سر یک باره ترک بادیه‌گردی گرفته‌ایم * * * شمارهٔ ۱۷۰ ما تن به عیش مفت و مسلم نمی‌دهیم یعنی غم تو را به دو عالم نمی‌دهیم تشریف غم ز روز ازل سرنوشت ماست او هم نمی‌ستاند و ما هم نمی‌دهیم ما دل به جام و گوشه میخانه بسته‌ایم این گوشه را به سلطنت جم نمی‌دهیم لذت ز غم نیافته حیرت مکن طبیب گر دل به مهربانی مرهم نمی‌دهیم آشفتگی ز خاطر ما کم نمی‌شود تا دل به دست طرّه پرخم نمی‌دهیم ویران‌سرای حادثه را آن ثبات نیست رخصت به سیل اشک دمادم نمی‌دهیم نگذشته بود از سر آوازه سخا انصاف بر سخاوت حاتم نمی‌دهیم ای دل شکفته باش که غم نیست در بهشت این مژده را به مردم بی‌غم نمی‌دهیم یاد تو و رفاقت مجذوب و کنج غم این گوشه را به عیش دو عالم نمی‌دهیم * * * شمارهٔ ۱۷۱ تا پای همت می‌رود از آرزو رم می‌کنم دست از تمنّا می‌کشم تسخیر عالم می‌کنم کی رو دهد با سیم و زر با گنج و یاقوت و گهر آن عیش‌ها کز دولت اشک دمادم می‌کنم بر زلف آن ماه چگل دل‌بسته‌ام از جان و دل خود را مسلم متصل از شق اسلم می‌کنم در گلشن صبر و وفا کاری ندارم جز دعا گاهی شکایت با صبا از زلف پرخم می‌کنم گفتم شدم دیوانه‌ات عمریست در میخانه‌ات گفتا به یک پیمانه‌ات من نیز آدم می‌کنم زاهد ندانی کیستم کی چون تو بی می زیستم بی فکر هرگز نیستم طاعت مگو کم می‌کنم هر چند بی‌هوش از میم از مرگ هم غافل نیم جامی که بر سر می‌کشم یادی هم از جم می‌کنم افیون و می با یکدگر کیفیت دیگر دهد زآن غصه را با خون دل پیوسته در هم می‌کنم خوش می‌گشاید دم به دم در برزخ مجذوب هم صبری که من در کنج غم با چشم پرنم می‌کنم * * * شمارهٔ ۱۷۲ از دامن خود دست کشیدیم و گذشتیم از غیر تو مردانه بریدیم و گذشتیم دیدیم گرانی همه از خاک پرستی‌ست چون شعله سر از خاک کشیدیم و گذشتیم راهی که در او ریگ روان شیشه دل‌هاست هر گام به صد کعبه رسیدیم و گذشتیم از باغ تمنّا که دو رنگی ثمر اوست چوی بوی گل آهسته پریدیم و گذشتیم هر بوالهوسی دامنی از غنچه و گل چید ما دامن از این طایفه چیدیم و گذشتیم با دامن هر غنچه درآویخته صد خار بر طبع هزاران نخلیدیم و گذشتیم در پرده آن نور که پیدا و نهان است پیدا و نهان را همه دیدیم و گذشتیم در باغ هوس میوه صفراشکن است از شاخ طمع دست کشیدیم و گذشتیم در بادیه گاهی که رسیدیم به مجذوب هویی بهم از دور کشیدیم و گذشتیم * * * شمارهٔ ۱۷۳ من از آن کلاهِ همّت که به طرْف بر شکستم چه طلسم آرزوها که به یکدگر شکستم نه به درد سر اسیرم نه چین جبههٔ مال که خمار شام غم را ز می سحر شکستم بشکست شیشه ما دل خصم گو ننازد که من این شکستنی را ز تو پیش‌تر شکستم چه به قوّت ضعیفی چه به زور ناتوانی دل دشمنان خود را نه به زور و زر، شکستم گل لاله‌زار چشمم ز هوا نگشته رنگین سر خار های غم را همه در جگر شکستم دل خویش را ندانم دل توست یا که آهن ز غم تو بس که در دل سر نیشتر شکستم به شکستگی دلم را همه جا شکسته زلفت چه عجب اگر گشادی بدهد به هر شکستم به پناه آستانی شده‌ام چو نوح و آدم که در آن سفینه هرگز ندهد خطر شکستم همه جا گشاده درها به رخم دعای مجذوب به شماره طلسمی که در این سفر شکستم * * * شمارهٔ ۱۷۴ دگر رفتم که در میخانه باشم رفیق شیشه و پیمانه باشم ز می‌نوشی رود کار من از پیش روم در کار خود مردانه باشم دل دریاکشم خوشنود از آن است که من دردی‌کش میخانه باشم چرا از می فروشان دور گردم چرا با آشنا بیگانه باشم در آن مجلس که ساقی شمع‌ بزم است چرا حسرت‌کش پروانه باشم به حرف ناصح و فریاد واعظ اگر عاقل شوم دیوانه باشم برو زاهد ریا فسق است بی‌عیش چو در دامم چرا بی‌دانه باشم بیا ساقی به رغم کورطبعان خراب نرگس مستانه باشم تو می‌باید که دائم شاد باشی چه باشم من که باشم یا نه باشم توانم آشنا را آشنا ساخت اگر بیگانه‌ٔ بیگانه باشم چه حاصل از غم ایامْ مجذوب همان بهتر که در میخانه باشم * * * شمارهٔ ۱۷۵ هر زمان از خون دل جام شرابی می‌زنم در غم شکّرلبی بر آتش آبی می‌زنم نیستم پروانه تا خود را به هر آتش زنم ذره‌ام لاف وفای آفتابی می‌زنم غنچه‌ای میبوسم و یادی ز لعلت می‌کنم ساغری مینوشم و فال صوابی می‌زنم گوشه‌ای می‌خواهم و یک شیشه می با مهوشی بر صف همصحبتان باز انتخابی می‌زنم از صبوحی مطلبم خرگریهٔ مستانه نیست بخت خوابآلود را بر رخ گلابی می‌زنم می‌کنم آواره یک ترکش خدنگ ناله را تا شکاری با دعای مستجابی می‌زنم از تماشای کواکب حیرتم را مطلبی‌ست با خیال شوخ‌چشمان راه خوابی می‌زنم می‌کنم دل را تسلی با خیال عارضت آتش پروانه‌ای بر اضطرابی می‌زنم این کمالم بس که چون مجذوب در دیر مغان دم ز خدمت‌کاریِ عالیجنابی می‌زنم * * * شمارهٔ ۱۷۶ پیمانه‌کش و رند و خراباتی و مستیم تزویر ندانیم همینیم که هستیم چز پیروی پیر مغان در سر ما نیست ما بر سر اقرار همان روز الستیم آن نیست که ما هم به غم توبه نباشیم ما توبه همان روز که کردیم شکستیم با ننگ خودی ذوق ز مستی نتوان یافت گو خلق بدانند که ما باده‌پرستیم ‌از دل غم بی‌فایده کردی شد و برخاست آن روز که لب بر لب پیمانه نشستیم بی‌قطع تعلق نتوان گشت گرفتار عهدی‌ست که با زلف سمن‌سای تو بستیم یک عمر پریشان شدن و شاد نشستن آن روز به دام تو فتادیم که رستیم بر ما مفشان دست که ما بی‌سروپایان بر دامن لطف تو سراپا همه دستیم درویش میازار که در بندگی شاه مستیم و سرافراز به آن قدر که بستیم از صحبت مجذوب چه گل‌ها که نچیدیم صد بار درست است که ما توبه شکستیم * * * شمارهٔ ۱۷۷ به صد آشفتگی چون موج هر سو بی‌قرار افتم که زین دریای توفان‌خیز شاید بر کنار افتم غزال فیض پر وحشی‌ست کو آن جام کثرت‌سوز که بیخود گردم و تنها به دنبال شکار افتم چرا پوشم در این میخانه چشم از روی آن ساقی که چشم مست او هرگز نخواهد در خمار افتم هوای عشرت‌افزا جوش گل مپسند ای ساقی که گل گل بشکفد گلزار و من در خار خار افتم در آن میخانه شوقم را تمنّا در کنار افتد که مست از پای خم برخیزم و در پای یار افتم شعور عقل را چون نیست عار از ننگ نادانی روم در عالم مستی به فکر ننگ و عار افتم شدم در باغ و از آشفتگی بی‌او ندانستم به نی چون ناله پیچم یا چو آتش در خیار افتم جنون از داغ‌های سینه‌ام آن لحظه گل چیند که با یاد رخت مستان به طرف لاله‌زار افتم دلم آن لحظه خاطرجمع گردد از پریشانی که در پای تو چون زلف دوتا بی‌اختیار افتم بهشتِ نقدِ این ویران‌سرا مجذوب آن باشد که دائم در دیار دل به فکر درد یار افتم * * * شمارهٔ ۱۷۸ چشم تر آخر به رویش بی‌نقاب انداختیم دامن آلوده‌ای بر آفتاب انداختیم اشک ما را با غبار دل نشاط دیگر است ای خوش آن صندل که ماهم در گلاب انداختیم عقل دوراندیش را دیدیم جز بیچاره نیست این کتاب پر غلط را ما به آب انداختیم همچو خواب آهوی فیض از چشم ما رم کرده بود در کمینش خویشتن را ما به خواب انداختیم باز با صد بی‌قراری بهر آن یک‌دانه خال مرغ دل را خوش به دام اضطراب انداختیم بی‌شکار از حلقهٔ خود دست نگشاید کمند ما سر زلف تو را در پیچ و تاب انداختیم غصه را با خون دل پیوسته بر سر میکشم ای خوش آن افیون که ما هم در شراب انداختیم تیر عاشق در کمین‌گاه ظفر جز آه نیست صید را ما با دعای مستجاب انداختیم سیر دارد دامن این دشت اما از کنار ما نظر از دور بر موج سرآب انداختیم تا هوای سلطنت مجذوب را بر سر فتاد خویش را بر آستان بوتراب انداختیم * * * شمارهٔ ۱۷۹ از ریا طرفی نبستم ترک عادت می‌کنم میروم در حلقه مستان عبادت می‌کنم بهتر از اشک ندامت هیچ استغفار نیست بعد از این با گریه مستانه طاعت می‌کنم کار و بار می‌فروشان دل به دست آوردن است می‌روم تفتیش اربات مروّت می‌کنم آمدم بر آستانت تا کنم جان را نثار جان چه باشد آن چه مقدور است خدمت می‌کنم بی‌رخت با ناله آتش در گلستان می‌زنم بی قدت سروی که می‌بینم قیامت می‌کنم در خیال لعل می‌گونت دلم خون می‌شود تا نمکدانی به کار این جراحت می‌کنم گر کنم گاهی رقیبان را نوازش دور نیست همچو مجنون با سگ لیلی محبت می‌کنم چون ملائک تا شوم در محفل جان شمع بزم خویش را پروانه خدّام حضرت می‌کنم دولت بیدار دل جز دیده بیدار نیست چشم باز خویشتن را باز دولت می‌کنم از گناه خویشتن مجذوب خاطر جمع دار التماس از پادشاه دین و دولت می‌کنم * * * شمارهٔ ۱۸۰ چه غم دارم غم دلدار دارم؟ چه کم دارم غم بسیار دارم؟ ندانستم دلم را چون ربودند زیان از گرمی بازار دارم دلم جمع است با زلف پریشان مسلمانم ولی زنّار دارم ز بس در کوچه‌ها بیهوده گشتم خجالت از در و دیوار دارم رقیب از خاطرم نگذشته هرگز شکایت‌گونه‌ای از یار دارم سلیمان خاتمی افکنده از دست در این بیغوله هم من کار دارم ز خصم کج‌زبان اندیشه‌ام نیست زبان خوش برای مار دارم سراپا عیبم و نیکم شناسند کریمی چون خدا ستار دارم از آنم چشم بر مال کسی نیست که من هم چشم گوهربار دارم دل از کف داده‌ای مجذوب و مستم به غیر از عاشقی صد کار دارم * * * شمارهٔ ۱۸۱ ای دل بیا که مژده وصلی شنیده‌ام روز خوشی به طالع خود باز دیده‌ام در بزم وصل ناله یقین دل‌گشاتر است مَنعم مکن که بلبل هجران کشیده‌ام پروانه‌‎وار روز و شبم در نظر یکیست بی‌دوست روشنی ندهد نور دیده‌ام یک عمر خون گره شده چون لعل در دلم تا مژده‌ای ز لعل لبت واکشیده‌ام در سینه داغ نیست که درهم شکفته است از لاله‌زار عشق تو گل‌هاست چیده‌ام با یاد زلف و روی تو واللیل و الضحی است حرزی که در فراق تو بر خود دمیده‌ام دردت عزیزتر بود از جان و غافلم حق با من است از آن که پر ارزان خریده‌ام دست دهنده آب به آتش زند مدام ساقی شنیده‌ای تو ولی بنده دیده‌‌ام تنها نه پیش پیر مغان می به از ریاست از مفتیان مدرسه هم وارسیده‌ام در عشق سید حادثه پستم نمی‌کند چون کوه در حصار فلک آرمیده‌ام مجذوب مژده باد که آمد بهار وصل بالیدنی به طالع خود بازدیده‌ام * * * شمارهٔ ۱۸۲ هر کجا مستان به آن سرو روان برخورده‌ایم از جهان گل چیده از بخت جوان برخورده‌ایم گرد غم از خاطر ما سروقدان میبرند ما به دور فتنه آخرزمان برخورده‌ایم چون نباشد از پی قامت‌بلندان چشم ما ما ز شاخ صدره در باغ جنان برخورده‌ایم سال‌ها خون خورده‌ایم از حسرت یاقوت اشک تا شب قدری به این گنج روان برخورده‌ایم دانه‌های اشک ما شب‌ها پریشان گشته‌ است تا به دام طرّه عنبرفشان برخورده‌ایم در دیار عشق باشد زندگی با درد یار گر چه ما دل داده‌ایم اما به جان برخورده‌ایم عیش درویشان کجا و عشرت شاهان کجا ما به بزم خسروآیین کسان برخورده‌ایم خیرخواهی کرده با ما عالمی را خیرخواه آن چه ما را بود در نیّت به آن برخورده‌ایم روز و شب با نشئه مستی تماشا خوشتر است چون به بازی‌های خوب آسمان برخورده‌ایم از در پیر مغان هر دم من و مجذوب را دواتی رو داده از بخت جوان برخورده‌ایم * * * شمارهٔ ۱۸۳ به خون دیده مکتوبی نگارم یکایک عرضه دارم آن چه دارم هو المطلوب در عنوان کنم نقش به این عنوان ز عاشق یادش آرم حکایت‌های ایام جفا را به تقریب وفا یک یک شمارم کشم طغرا به مضمون‌های دل‌سوز کنم ختمش به امیدی که دارم به هم پیچیده چون طومار آهش به بال طایر قدسی سپارم به یمن آن همایون‌فال شاید ‌به فارغ‌بالی از غم سر برآرم الهی مهربان گردان دلش را ز لطفت مهربان‌تر کس ندارم به زودی بازگردان آن هما را که دیگر نیست تاب انتظارم بده ساقی شراب ارغوان‌رنگ به آن نیت که بینم روی یارم به امید وفا دل برد دل‌دار که دست از دامن او برندارم به این شرط از کفم دل برد دلدار که دست از دامن او برندارم اگر عشقم نبخشد عمر جاوید چه حاصل از حیات مستعارم الهی عمر جاویدم کن احسان که احسان تو را یک یک شمارم تعجب نیست از اقبال مجذوب که همت بسته یارش را بیارم * * * شمارهٔ ۱۸۴ کو همّت مردانه‌ای تا از تمنا رم کنم چون کار این عالم شود تسخیر آن عالم کنم کو عشق مه‌رخساره‌ای کو شوق آتش پاره‌ای تا با سرشک لاله‌گون خون در دل عالم کنم کو زلف آن ماه چگل کو آن بلای دین و دل تا خاطر مجموع را آشفته و درهم کنم کو دولتی تا یار و من مستان شویم اندر چمن او رو نهد بر روی گل من ناز بر شبنم کنم کو طوق سیمین‌غبغبی کو خاتم لعل لبی تا اسم اعظم را روان از نقش آن خاتم کنم گاه از گناهم تنگ‌دل گاه از عبادت منفعل کو گریه مستانه‌ای تا هر دو را با هم کنم از داغ لذت میبرم ورنه توانم با نفس چون موم سازد سنگ را آن موم را مرهم کنم گر خصم کج سرکش شود یا شعلهٔ آتش شود من با خدنگ راستی همچون کمانش خم کنم هرگز نمیرم گر شبی شیرین کنم کام از لبی دل آب حیوان درکشد من سیرِ جام جم کنم تخت کیان بر باد شد دوران جم از یاد شد جامی بده تا آگهت از جرئت رستم کنم شاها نوازش کن مرا تا مجمع خصم تو را سازم پریشان و فنا یا حلقهٔ ماتم کنم تا گشته‌ام پیشت گدا کی همتم دارد روا تا ناز بر نوشیروان یا خنده بر حاتم کنم گر چند روزی بر جفا صبری بود مجذوب را از دولت غم عیش‌ها با خاطر خرّم کنم * * * شمارهٔ ۱۸۵ هر جا ز سرگذشت خود افسانه بسته‌ایم بندی به پای عاقل و دیوانه بسته‌ایم مشتاق یک نظاره دیدار آشناست چشمی که از عنایت بیگانه بسته‌ایم خون خورده‌ایم در عوض باده همچو شیر تا ره به خصم خویش دلیرانه بسته‌ایم در ملک فقر با غم یاجوج حرص نیست سدّیست با همت شاهانه بسته‌ایم در جستجوی دل که همان خانه خداست احرام کعبه در ره میخانه بسته‌ایم سیمای شمع در دل شب خوش‌نماتر است ما دل به زلف یار حکیمانه بسته‌ایم خواهش کجا به جذبه معشوق می‌رسد تهمت به عشق‌بازی پروانه بسته‌ایم با التفات ساقی و احسان می‌فروش پیمان به دستیاری پیمانه بسته‌ایم مجذوب باده نوش که ماییم و یک امید آن هم به التفات کریمانه بسته‌ایم * * * شمارهٔ ۱۸۶ گردیده‌ام غبار و پناهی گرفته‌ام بر طرف دامنی سر راهی گرفته‌ام در خاطرم شکست طلسمات آرزوست پیمانه هم از کف شاهی گرفته‌ام گنج قناعتم ز عنایات لطف اوست این ملک را به تحفه آهی گرفته‌ام مَنعم مکن ز حلقه مستان سینه‌صاف من هم در این حصار پناهی گرفته‌ام پای طلب ز کوی خرابات چون کشم آن جا نشان خانه ماهی گرفته‌ام چون شمع دل گداخته صد بار جرأتم تا رخصت نهفته‌نگاهی گرفته‌ام تا خانقاه دین نشود از ریا خراب بر هر ثواب خویش گناهی گرفته‌ام تا خجلت از کرم نبرم روز بازخواست بر هر گنه ز توبه گواهی گرفته‌ام مجذوب و خاکسارم و در انتظار دوست در کوچهٔ وفا سر راهی گرفته‌ام * * * شمارهٔ ۱۸۷ خیز تا بر در میخانه گذاری بکنیم با لب مغبچه‌ای دفع خماری بکنیم راه ظلمات لب و چشمه حیوان دور است التماسی ز لب لعل نگاری بکنیم ما همان به که در این دایره حیرانی خویش را محو رخ لاله‌عذاری بکنیم نیست در انجمن وعظ به جز غصه و آه عیش آن است که با مهر نگاری بکنیم در مقامی که به یاد لب او می نکشند زآن میان مصلحت آن به که کناری بکنیم ما ندانیم پریشانی ما تا کی و چند تا سر زلف تو خوب است قراری بکنیم عمر نقدیست که البته ز کف خواهد شد خوشتر آن است که صرف غم یاری بکنیم خواب را سر ده و برخیز که با دیده باز شاه‌بازی برسانیم و شکاری بکنیم عمر مجذوب نه این روز و شب و سال و مه است عمر آن است که صرف غم یاری بکنیم * * * شمارهٔ ۱۸۸ میروم تا گریه‌ای در دامن هامون کنم تحفه‌ای من هم نثار تربت مجنون کنم نیست رخصت ورنه بتوانم به زور اشک و آه بحر را بی‌آب سازم دشت را جیحون کنم کو غم عشقی که در خاطر نشیند کوه کوه تا ز رشک بی‌غمی خون در دل گردون کنم دولت بیدار آن باشد که در بزم وصال دیده را آیینه دار حسن روزافزون کنم هیچ گفتم آن دهان را لب به دشنامم گشود خاطرش از هیچ میرنجد ندانم چون کنم بی‌لبش جز خون دل خواهم نباشد در نظر ساغرم خالی چو گردد دیده را پرخون کنم دلبرم طفلست و از حال رقیب آگاه نیست دوست از دشمن نمیداند ندانم چون کنم جوهر دل را نشاید بی‌گداز آیینه ساخت این خیال خام را باید ز سر بیرون کنم خواجه را گفتم فروتر شو به فکر مال خویش تا خبردارت ز احوال زر قارون کنم غم مخور مجذوب تمهید جنونی کرده‌ام باز میخواهم به یک ساغر تو را ممنون کنم * * * شمارهٔ ۱۸۹ آن شب که با خیال لبت غنچه خفته‌ام صبح از نسیم زلف تو گل گل شکفته‌ام بیدار کرده صبح سعادت مرا ز خواب آن شب که در خیال تو بیدار ‌خفته‌ام دائم لبت به خنده و رویت شکفته باد چون گل به یک پیاله کنی گر شکفته‌ام صد ره میان خوف و رجا فکرتم گداخت با آن که مژده‌ها ز کلامت شنفته‌ام باید ز آستان تو جویم دوای خویش آگاه جز تو کیست ز راز نهفته‌ام از خارْ پای همتم اندیشه کی کند در راه دل که با مژه یک عمر رفته‌ام حیرت مکن ز همت مجذوب و زور عشق گر شش هزار بیت به یک ماه گفته‌ام نیکو نگر که نسخه دیوان محشر است این شش هزار دُر که به یک ماه سفته‌ام مجذوب لاف عشق زدن عاشقانه نیست این نکته را به گوش تو صد بار گفته‌ام * * * شمارهٔ ۱۹۰ مجنون تو را تا کی روی دگری دیدن با ماه سخن گفتن در خواب پری دیدن عمریست که سرگردان در کوی تو میگردد خورشید که نتوانش پیش از نظری دیدن در چشم شهیدانت کمتر ز قیامت نیست آن قامت رعنا را در جلوه‌گری دیدن هان ای دل ناپیدا باز آی که خوش باشد بعد از خبر ناخوش روی سفری دیدن واعظ چو گریزی نیست از جنّت و غلمانت بیجا چه کنی مَنعم از حور و پری دیدن ای منکر شبخیزان برخیز و تماشا کن در تیرگی شب‌ها فیض سحری دیدن دانی که تصوّف چیست آن با همه جوشیدن در دیو نظر کردن دیدار پری دیدن ای مست مشو پنهان از شیخ کز او دور است با آن همه خودبینی عیب دگری دیدن دانی که فراغت چیست آن بی‌سر و پا گشتن از هر دو جهان خود را یکباره بری دیدن مجذوب و من و مجنون تعلیم ز هم داریم رفتار جوانان را در کبک دری دیدن * * * شمارهٔ ۱۹۱ میگفت لیلی روزی به مجنون از حسن من شد عشق تو افزون مجنون به زاری گفتا که یارب حسن تو باشد زندازه بیرون در پرده نازد بر حسن لیلی بر خویش بالد در دشت مجنون نی حسن لیلی در پرده ماند نی عشق مجنون گنجد به هامون تا عشق دل را در هم نیفشرد دریا نگردید این قطره خون بر طاق دل چید آیینه حسنش از مرکز خاک تا اوج گردون گردون هم اینجا طومار آهی‌ست چون واشکافی عشق است مضمون جز درد عشقش درمان نیابند دل‌های بیمار جان‌های محزون هرگز نیامد روز بدم پیش تا زد خیالش بر دل شبیخون مقصود هم را با ناله جویند در بزم مستان این است قانون از ننگ این غم مجذوب غم نیست لا بأس فی العشق عَمّا یقولون * * * شمارهٔ ۱۹۲ پیش بتان مذمت خورشید و ماه کن در گفتگو به مشرب هر کس نگاه کن با خلق جز به لطف و نرمی مرو به پیش از دل به دل چو رشته تسبیح راه کن رد و قبول دیر و حرم بخت و طالع است با دوست باش و میکده را خانقاه کن باری اگر نیافته شوق(ذوق) گریه را در وقت خنده وضع جهان را نگاه کن باشد به دامنی برسد دست کوتهت خود را بر او فتاده‌تر از خاک راه کن در دهر چشم مردمی از خار و خس مدار رو خنده بر فسانه مردم گیاه کن آنرا که دل چو آینه یک‌روی و صاف نیست رویش مبین تصور سنگ سیاه کن همت جدا کند ز گدا پادشاه را خود را به زور همت خود پادشاه کن هرگز کسی نشسته به جایی نمی‌رسد خواهی به منزلی برسی عزم راه کن مجذوب چون معالمه حشر با علی‌ست من ضامن تو تا توانی گناه کن حیدر بگو و نامه اعمال خویش را از هر دو رو چو کاغذ مشقی سیاه کن * * * شمارهٔ ۱۹۳ این که آید یار یا خورشید تابانست این ماه خوش‌رفتار یا سرو خرامانست این این که پیشاپیش آمد با هزاران دورباش می‌شناسم غمزهٔ جلّاد فتّانست این این که صیادانه با صد پیچ و خم دارد شتاب حلقه دام بلا زلف پریشانست این این نگاه شوخ کز دور آشنایی میدهد خوب میدانم همان آشوب دورانست این این که جان را از تبسّم قوّت دل میدهد غنچه گلزار خوبی لعل خندانست این این که می‌آید به چشمم آشنا بیگانه هم التفات آشکار و لطف پنهانست این آن که زود از خاطرش رفت آشنا ناز است ناز این که عاشق یادش آمد عهد و پیمانست این شام هجران را سحر کردن مگو پرمشکل است گر وفا و صبر باشد سخت آسانست این بوسه‌ها بر لعل جانان کی زند هر بی‌جگر از سر جان هم کسی چون بگذرد جانست این در دو عالم ضامن مجذوب اگر شد دور نیست خسرو دنیا و دین شاه خراسانست این * * * شمارهٔ ۱۹۴ آن شب کز آتشِ می گردد چراغ روشن پروانه می‌کشان را گوید چراغ روشن پروانه‌ها چو بینند ساقیست شمع مجلس ما شب به خیر گوییم ایشان چراغ روشن با شمع دل که دائم با یاد عارضت سوخت باشد همیشه ما را کنج فراغ روشن مستان به سیر گلشن گل گل شکفته بخرام تا گردد از جمالت اطراف باغ روشن رخشانتر از کواکب آید به چشم افلاک نرگس اگر ز رویت سازد چراغ روشن از آب و رنگ حسنت اشکم شد است رنگین چون لاله پیش خورشید در باغ و زاغ روشن عمری دماغ باید در جستجوی دل سوخت این شمع را نسازد هر بی‌دماغ روشن این کاسه‌های پرخون کی سرخرو کنندت چون لاله تا نسازیی دل را ز داغ روشن این لطف تازه مجذوب الماس ریزه پر داشت هم مرهمت مبارک هم چشم داغ روشن * * * شمارهٔ ۱۹۵ دوست یا رب چه دید باز از من که همی تافت رخ به ناز از من پادشاهی و کبر و ناز از تو عجز و درویشی و نیاز از من مهر را از نگاه ذره چه باک مکن از دور احتراز از من خندهٔ روزهای عیش از تو گریه‌های شب دراز از من نظر پاک صیقل است و سهیل روی خود را نهان مساز از من خاطر شاد و خنده‌ناک از تو آه دل‌سوز جان‌گداز از من کرده‌ام رو به طاق ابرویی که نخواهد به جز نماز از من از تو باشد جهان و هر چه در اوست خاک عجز و رخ نیاز از من فکر غوغای رستخیز از تو یاد آن سرو سرفراز از من یک نفس بی‌شراب و شاهد نیست آن که پنهان نکرد راز از من از تو باشد زر جهان مجذوب غم آن یار دل‌نواز از من * * * شمارهٔ ۱۹۶ دشمنی با ما به حرف دیگران دیگر مکن هر چه گوید مدعی در حق ما باور مکن بوالهوس را فرق از عاشق نکردن خوب نیست امتحانش جز به رنگ زرد و چشم‌تر مکن دوستی با دشمن خود در حقیقت کافریست آن چه با شمشیر باید کرد با خنجر مکن فصل فصل از هم جدا کن آن چه دیدی باب نیست همچو طفلان روز و شب بازی به هر دفتر مکن از سر آرایش دنیا چو نتوانی گذشت چون زنان مردی که بینی فخر بر زیور مکن در برهمن‌خانه پیش‌آهنگ بت‌ها از زر است تا توانی بت‌پرستی با خیال زر مکن تا نظر بر خلق داری واعظ مردم مشو خویش را رسوای عالم بر سر منبر مکن تا نسازی فاش یکجا جهل و نااهلی و رشک رنگ خود را پیش مردم از طمع چون زر مکن تا شوی از جام همت در دو عالم سرخ‌رو پیش مردم خبث بی‌جای ز خود بهتر مکن تا توانی همچو مجذوب اسم اعظم یادگیر از دعا یعنی به جز ناد علی از بر مکن * * * شمارهٔ ۱۹۷ یار دل را بی‌تکلف کرده جای خویشتن‌ صورت آیینه خود شد رونمای خویشتن‌ پرده بردار از گل رخسار تا در صحن باغ گل شود بی‌هوش و بلبل بی‌نوای خویشتن‌ گفتگویی با توام چون روبرو خوش داده رو از جفاهای تو گویم یا وفای خویشتن‌ با تو گویم دولت دیدار او چون داده رو کرد جانان با دلم لطفی به جای خویشتن‌ گر برآری حاجتی را مطلب دل حاصل است دل به دست آور که یابی مدعای خویشتن‌ از هوای ابر مستان را نشاط دیگر است هر سری را هست ذوقی با هوای خویشتن‌ وجد صوفی را ندارد ساغر و مینا و خم بی‌ادب این جا که می‌جنبد ز جای خویشتن‌ سفرهٔ خشک امل در گوشهٔ میخانه نیست تا کشد هر کس به قدر اشتهای خویشتن‌ مدعی گر اره بر فرقش نهند آگاه نیست تیشه دائم می‌زند ظالم به پای خویشتن‌ دولت دیدار او مجذوب از قرآن طلب تا توانی فال نیکو زن برای خویشتن‌ * * * شمارهٔ ۱۹۸ بی‌طمع باش و عافیت‌ها کن ترک این خوی و خاصیت‌ها کن صبح تا شام در توکل کوش چاشت تا شام عافیت‌ها کن بفشان خرقه را ز گرد ریا خاک در چشم معصیت‌ها کن نفسی گر امان دهد اجلت فخر آن گه به عاریت‌ها کن طفل بدخو شده ز حرص دلت قانعش ساز و تربیت‌‌ها کن مرض حرص چون به طول کشد فکر اسباب تعزیت‌ها کن چون قناعت علاج حرص کند روی دل بین و تهنیت‌ها کن قوُت عجز کار میسازد عجزها بهر تقویت‌ها کن از جهان خراب چون مجذوب گوشه‌ای گیر و عافیت‌ها کن * * * شمارهٔ ۱۹۹ نیست مرا در نظر جز رخت ای ماه من لطف تو هم کم مکن از دل آگاه من لطف نمایان تو درد و غم عشق توست شکر که شد روز و شب لطف تو همراه من شاه و گدا هر یکی رو به دری کرده‌اند نیست مرا قبله‌ای جز درت ای شاه من خاطر خود را برون از دل خود کرده‌ام تا که نرنجد ز من خاطر دلخواه من در طلبش روز و شب بر در دل‌ها شدم در دل درویش بود تخت شهنشاه من بر در میخانه‌ام طعنه بیجا مزن خدمت این آسِتان بود چو در راه من ذوق شراب صبوح تا ز دلم جوش زد گشت دعای قدح ورد سحرگاه من واعظ افسانه‌خوان پوچ کند روز را شمع هدایت بس است در دل شب آه من سرمه شب گر دهد چشم دلت را جلا روز درخشان‌تر از مهر بود ماه من رحم تو باید کنی بر دل مجذوب خویش جز تو کس آگاه نیست از دل آگاه من * * * شمارهٔ ۲۰۰ به اصل و نسل مباهات ای پسر کم کن تو خویش را خلف دودمان آدم کن دلت چو تحفه داغی به چنگ اندازد مجو علاج ز مرهم علاج مرهم کن گهی که ذوق تنعّم تو را فریب دهد به جای شیر و شکر خون و زهر درهم کن سفینه‌ایست وفا لنگرش بگویم چیست به هر که دست دهی پای خویش محکم کن زمانه چشم تو را تا نبسته است ز خاک بگیر جام و به عبرت نگاه بر جم کن نگاه داشتن آبرو جوان‌مردیست طمع مدار و سخاوت به کار حاتم کن فریب خلق جهان در کمال آسانیست کسی که رام تو مشکل شود از او رم کن خدنگ راست کشید این سخن به گوش جان که پشت دشمن خود را به راستی خم کن چه رشک میبری ای بی‌شعور بر مجذوب بیا به میکده خود را تو نیز آدم کن * * * شمارهٔ ۲۰۱ ای فلک بردی ز شاهان گر چه تاج از حد برون من به درویشی گرفتم از تو باج از حد برون دامن صبح وصال آسان نیاوردم به کف ناله کردم در دل شب‌های داج از حد برون دیده گر بی‌نم شد و دل بی‌تراوش دور نیست داده‌ام بر این سیه‌چشمان خراج از حد برون زلف جانان در میان ما پریشانی فکند ور نه با دل بود مار امتزاج از حد برون رو طبیبا خویش را رسوا مکن کار تو نیست کرده‌ام بیماری دل را علاج از حد برون چند پرسی کوچهٔ راحت‌فروشان در کجاست هر کجا دارد تهی‌دستی رواج از حد برون خاکساری کن که طبع یار ما پرنازک است عجز باید کردنت با آن مزاج از حد برون هیچ دانی لطف بی‌پایان چه می‌خواهد ز ما شرمساری بی‌نهایت احتیاج از حد برون من دماغ‌آشفته و مجذوب بی‌پروا و مست هرزه تا کی می‌پری ناصح لجاج از حد برون * * * شمارهٔ ۲۰۲ خویش را تند و تلخ زود مکن آتش خشم را سجود مکن روی خود را چو آسمان از خشم رنگرزخانه‌ای کبود مکن آتش خشم را مزن بر دل پیش آیینه‌خانه دود مکن چون صراحی به عزم نیّت خیر سرکشی هرگز از سجود مکن هیچ سودی به از عبادت نیست تو عبادت به قصد سود مکن روز شنبه بجز پیاله مگیر خویش را کمتر از جهود مکن بزم خود را نمرده چون زاهد بی می و مطرب و سرود مکن تو اگر مرده‌ای که خواهی رفت هرزه اندیشه از خلود مکن تا توانی نمود جوهر خویش همچو شمشیر پرنمود مکن جز به پیش جواد چون مجذوب خویش را روشناس جود مکن * * * شمارهٔ ۲۰۳ خویش را رسوای شهر و کوچه و بازار کن همچو من با ساده‌رویان عشق ورز و کار کن ساده‌رویان را اگر کمتر به بازار آورند نو‌خطان را بین و سیر حسن جوهردار کن خیر خود در هر چه بینی با خلافش خو مگیر یار چون ساقی شود از توبه استغفار کن پیش از آن آتش که زاهد را کند پاک از ریا خویش را با آتش عشق بتان هموار کن دولت بیدار عاشق جز دل بیدار نیست چشم خود را پاسبان دولت بیدار کن ناله‌فرسا کن دل با درد و غم پیچیده را یا نسیم صبحدم این غنچه را بیدار کن چشم اگر داری که بر بالای چشمت جا دهند همچو ابرو از شهادت‌های بد انکار کن دیده‌ات هر چند نابینا ز کنه قدرت است آن قدر باری که می‌بینی به عجز اقرار کن تا به کی دل را ز بدخواهی مکدّر می‌کنی یک دعای خیر هم در حق این بیمار کن سبحه را زنّار کردن شیوه اسلام نیست برهمن شو راستی یا ترک این زنّار کن در طریقت مسجد و میخانه در یک خانه‌اند رو به هر در میکنی مردانه باش و کار کن تا شوی مجذوب‌وار از قید خودداری خلاص وجد صوفی‌سوز را در خانه خمّار کن * * * شمارهٔ ۲۰۴ خوشا در جستجویت از پی رنگ قبا گشتن تو را از دور غافل دیدن و بی‌دست و پا گشتن خوشا دائم تو را بر تخت شاهی کامران دیدن مرا هر دم برای حاجت دیگر گدا گشتن خوشا در پیش اغیار از نگاهت کام دل جستن به ایما عرض حاجت کردن و حاجت‌روا گشتن خوشا در صحن باغ از دیدنت بر خویش بالیدن به رنگی هر زمان آماده نشو و نما گشتن خوشا در انتظارت روز تا شب خون دل خوردن به صد امید شب تا صبح مشغول دعا گشتن خوشا چون لاله در دشت جنون با یاد رخسارت سر مستانه‌ای واکردن و مست از هوا گشتن خوشا از بیم مردم روزها در کنج غم بودن به گرد خانه‌ات شب‌ها به صد ذوق و صفا گشتن خوشا بعد از غم هجران به بزم وصل برخوردن به گرد شمع رخسار تو چون پروانه‌ها گشتن بهشت و خاطر مجذوب و گشت روضه رضوان من تسلیم و گرد روضه شاه رضا گشتن * * * شمارهٔ ۲۰۵ سر مکش از سرای درویشان رخ متاب از دعای درویشان به امید دعای خیر شدند همه شاهان گدای درویشان باج بر مسند شهان ندهد گوشه دل‌گشای درویشان سلطنت فقر و فقر سلطنت است با عطای خدای درویشان کرم دوست می‌کند شب و روز عاشقی با لقای درویشان تا توانی نوا گدایی کن از دل بینوای درویشان دست پرزر اگر چه پرزور است چه کند با غنای درویشان به خدا شاه را میسر نیست عیش بی‌انتهای درویشان خلق حور و بهشت چون نکند اجر دارد جفای درویشان رو طلب کن نشان شاه‌نشین از دل با صفای درویشان تا دعا خیرخواه سلطنت است باد یا رب بقای درویشان کیست گفتی در این میان مجذوب ذره‌ای خاک پای درویشان * * * شمارهٔ ۲۰۶ باده ناب را تماشا کن صافی آب را تماشا کن بنشین بر کنار کشتی می عالم آب را تماشا کن با خیالش سری به زانو نه مزه خواب را تماشا کن چون درآیی به بزم ما غافل رنگ مهتاب را تماشا کن از دهانت به هیچ راضی نیست دل بی‌تاب را تماشا کن بنشین در میان دیده و دل بحر سیم‌آب را تماشا کن تا برد کوه کوه غم ز دلت کوه سرخ‌آب را تماشا کن لعن کن بر یزید و پیرو او مزه آب را تماشا کن بگذر از عیب خلق چون مجذوب روی احباب را تماشا کن * * * شمارهٔ ۲۰۷ چشمت که دل از زاهد صد ساله گرفته خود مایل خود گشته و دنباله گرفته چون نقطه‌نگاهم شده در دایره حیران تا ماه تو را خط تو در هاله گرفته از دایره عشق تو بیرون نتوان رفت گر شش جهتم شعله جوّاله گرفته باز این چه بهار است که تا چشم کند کار آتش به گل افتاده و در لاله گرفته چون خانه ویران که فتد بر سر سیلآب پرگاله ز چشمم پی پرگاله گرفته اشک است که از قطره زدن مانده در این راه تا سینه گردون نفس ناله گرفته بر اطلس تشریف ازل مُهرنشان است آن داغ که از دست غمت لاله گرفته صیت سخنم از دم تیغ شه ایران این است که تا اکره و بنگاله گرفته سودای تو یا رب چه بهشت است که مجذوب عقل و دل و دین باخته و ناله گرفته * * * شمارهٔ ۲۰۸ بازم تو غارت خرد و هوش کرده‌ای بازم به یک نگاه تو مدهوش کرده‌ای دانسته‌ای که حسرت ما هم قیامت است با خود اگر تو دست در آغوش کرده‌ای آگه تو را ز حال دل خویش چون کنم کی همچو من ز آتش دل جوش کرده‌ای سرو شکفته را جز از داغ لاله نیست من کاسه‌های خون و تو می نوش کرده‌ای گل از تو در کدام چمن چیده‌اند باز خود را به سرو باغ که همدوش کرده‌ای یک بار مژده شب وصلم نمی‌دهی این وعده را نکرده فراموش کرده‌ای در ناله اختیار ندارم وگرنه تو فهم شکایت از لب خاموش کرده‌ای این عزتم بس است که در پیش مدعی از زیر چشم حرف مرا گوش کرده‌ای جمع است خاطرم که دل خسته مرا با حلقه‌های زلف زره‌پوش کرده‌ای مجذوب تن به خواب مده دم غنیمت است برخیز و شمع ناله چه خاموش کرده‌ای * * * شمارهٔ ۲۰۹ ای روشن از خاک درت چشم جهان‌بین‌ همه مهر تو چون شیر و شکر با جان شیرین همه عیسی به پیشت بسته لب جان داده خضر اندر طلب چون من فدایت روز و شب جان و دل و دینِ همه برقع برافکن در چمن با لاله و سرو و سمن ناپاک سوزد همچو من اسباب رنگین همه گرم است از رخسار تو بازار ماه و آفتاب گردیدن گرد سرت گردیده آیین همه بیرون خرام و در رکاب انداز شاهان را تمام تا آفتاب از گوشه‌ای خندد به تمکین همه رخ برفروز ای ماه ما اسبی بتاز ای شاه ما تا مات گردد جا به جا بی‌شاه فرزین همه با گوشه ابروی خود بنمای خوبان را به من تا افتد از طاق دلم ابروی پرچین همه آن دلق زاهد چاک کن در کام صوفی خاک کن روی جهان را پاک کن از دین و آیین همه خورشید چون گردد عیان شب را نباشد تاب آن یک ذره از مهر تو و عالم پر از کین همه شد عمرها کاندر رهت مال و سر و جان می‌دهم باشد تو هم روزی کنی یک بار تحسین همه دارا تو را خواند جهان صاحب تو را داند زمان خواهی کشید از آسمان آخر تو هم کین همه سرده به عالم پشه‌ای از آستان شاهیت تا پربریزد در برش از دور شاهین همه گر فسق و گر طاعت کنم بر دشمنت لعنت کنم همچون دعای دوستان فرض است نفرین همه مجذوب چون از جان و دل گوید سگ شاهان منم من نیز هستم روز و شب درویش و مسکین همه * * * شمارهٔ ۲۱۰ ز ناز طعنه خوبی بر آفتاب زده‌ ز لطف آمده یا ذره‌ای شراب زده‌ گشوده دست و فلک را به چرخ آورده فکنده برقع و آتش به آفتاب زده‌ بهانه‌جو شده هر دم برای دیدن خویش هزار بار بر آئینه انتخاب زده‌ بنا بر آئینهٔ آب بسته عالم را برای دیدن خود نقش‌ها بر آب زده‌ چه عشوه‌ها که نه در غنچه یاد داده به گل چه طعنه‌ها که نه در پرده بر گلاب زده‌ چگونه عرض تمنّای دل تواند کرد لبی که بوسه بر این در به صد حجاب زده‌ عروج ناله مستان سینه‌صاف نگر که پا به دوش دعاهای مستجاب زده‌ سری به جیب تفکر همیشه دارد عقل مگر جنون به سرش تخته‌ یا کتاب زده‌ نشان گنج در این خاکدان گرفته سپهر که خیمه بر سر این منزل خراب زده‌ به همّت از دم عیسی گذشته چون مجذوب به صدق هر که دم از مهر بوتراب زده‌ * * * شمارهٔ ۲۱۱ نه سروت می‌توانم گفت نه ماه به اقبالت نگاهم نیست کوتاه برافکن پرده‌ تا دیگر ننازند زمین و آسمان بر سرو و بر ماه مه و خورشید را دیدم شب و روز تو را هم دیده‌ام الحمد لله اگر بارم دهی از دور گردم و گر دورم کنی الحکم لله به حمد الله ز یمن عشق دارم جوانی و شراب و یار دلخواه شراب و زاهدی هیهات هیهات من و انکار می استغفرالله بگیر از راستی بر کف عصایی که این جا هر قدم چاهیست در راه سلیمانی کنی با خاتم دل اگر سجعش بود الملک لله مکن یک ساله راه هند را طی به یک شب رو به اقلیم سحرگاه بکش مجذوب می با خاطر جمع که آمد مژده فتح شهنشاه * * * شمارهٔ ۲۱۲ شده در شیشه ما بی‌تو می ناب گره مفکن این همه بر خاطر احباب گره روزگاریست که بی‌عارض ماهت شده است در دل روزن ما حسرت مهتاب گره گر به مسجد گذری حسرت ابروی کجت همچو قندیل شود در دل محراب گره دوش از آن باده که پیمود به احباب لبت در گلو شد نفس خصم تو چون آب گره به شکرخنده اگر لب نگشایی در باغ خون حسرت نشود در دل عنّاب گره منم آن صید که چون رشته مرجان شب و روز شده خون در رگم از دهشت قصّاب گره آرزو از دل افسرده به زودی نرود دیرتر وا شود از رشته بی‌تاب گره بی‌تپیدن دل خون گشته ما وا نشود خود به خود وا شود از قطره سیماب گره همچو دریا دل ما ساخته با تلخی کام تا چو گوهر نشود در نظرش آب گره بر رخ دولت بیدار نظر کی فکنی شده در چشم تو چون مردمک خواب گره فارغ از گریه چو مجذوب به هر فصل مباش تا گشایند ز کار تو به هر باب گره * * * شمارهٔ ۲۱۳ سحر چون رخ نماید آفتاب آهسته آهسته کشد با ساغر زرین شراب آهسته آهسته پریشان‌زلف شب از روی مه بر یک کنار افتد برون آید رخ روز از نقاب آهسته آهسته روم تا درگه پیرمغان از دست غم نالان بگویم حال خود با آن جناب آهسته آهسته به روی بخت خواب‌آلود خود آبی زنم از می گشایم دیده دل را ز خواب آهسته آهسته مگو پایان ندارد شام هجران صبر پیش آور که خواهد شد به یک سو این حجاب آهسته آهسته دل بیمار خود را گر توانی بی‌تعلق ساخت شود آهت دعای مستجاب آهسته آهسته دلی کز وی کشد معمار غم دست تصرّف را شود چون ملک بی‌صاحب خراب آهسته آهسته نوای گریه خواهی بر جگر از عشق آتش زن که حاصل میشود از گل گل‌آب آهسته آهسته جوانی را چه خوش میگفت آن پیر جهان‌دیده که رسوا میشود قلب سرآب آهسته آهسته مشو مجذوب نومید از شب غم صبر پیش آور که عارض مینماید آفتاب آهسته آهسته * * * شمارهٔ ۲۱۴ رویی‌ست که عالم از تو دیده یا گلشن هیچ کس ندیده در گلشن عارض تو چشم است تا آهوی خود به خود رمیده زلف است در آن میان پریشان یا سنبل هیچ کس ندیده در بازی طاق و جفت طاق است ابروی مقوس کشیده ناز است که سر کشیده از ما یا قامت سرو نورسیده حال دل بی‌دلی چه پرسی صیدیست به خاک و خون تپیده کی ناله ما رسد به گوشت گوشیست که ناله‌ها شنیده خاموشی ما همه زبان است چون رنگ شکسته پریده بازآی که چشم باز مجذوب بی‌روی تو روی خوش ندیده * * * شمارهٔ ۲۱۵ ماهی که کسب نور کند آفتاب از او هر ذره‌ دیده‌ای‌ست به صد آب و تاب از او ما را چه کار با دل و با اضطراب دل ما بی‌دلان از او دل از او اضطراب از او خواهی شود مطیع تو جز دوست هر چه هست جز دوست هر چه هست بکن اجتناب از او رمزآشنا کسی نشود از کتاب عشق تا دل ورق ورق نشود چون کتاب از او منشین به روی بحر فنا با هوای نفس کآخر سرت به باد رود چون حباب از او مستی که کرده لطف خدایش امیدوار کوثر یقین دریغ ندارد شراب از او خوارش مبین که با گل پژمرده فیض هاست عبرت توان گرفت به جای گلاب از او دشمن مشو به دشمن دشمن که دوستست می دشمن ریاست مکن اجتناب از او با اعتقاد صاف اگر دیر اگر حرم هر جا دعا کنند شود مستجاب از او مجذوب گریه با کرم او بهانه‌ایست نومید کی شود گنه بی‌حساب از او * * * شمارهٔ ۲۱۶ روز عید است روی مهوش تو شب قدر است زلف دلکش تو کار من آن نگاه اول ساخت آه از آن تیر روی ترکش تو از جمال تو روشن است که شمع سوخت پروانه را به آتش تو منکر سلسبیل و کوثر نیست جرعه‌نوش شراب بی‌غش تو شاخ طوبی کشیده قدر بهشت به تماشای سرو سرکش تو خیره دارد نظارهٔ خود را آفتاب از قبای زرکش تو شاه را هست شوق پابوست به سر طره مشوّش تو در ره شوق بال و پر بخشد صید دل را خدنگ پرکش تو باده بی‌خمار خون دل است مرحبا عاشق بلاکش تو عافیت‌هاست در جفا مجذوب ای خوشا خاطر مشوّش تو * * * شمارهٔ ۲۱۷ نیم جو معتقدِ طاعتِ بی‌گریه مشو نرسد کِشتهٔ بی‌آب به سر حد درو من نگویم که ز پیمانه‌کشی توبه مکن هر چه خواهی بکن از گریه مستانه مشو بطلب جام شراب از لب ساقی و ببوس که به این دست توان یافتن از عمر گرو هم در این دایره شد تخت سلیمان بر باد جام جم خواه و نظر کن به سر کیخسرو صاف‌دل باش در این حلقه تو هم چون خورشید تا به عالم فکند شمع جمالت پرتو پیر دهقان چه نکو گفت به نوباوهٔ خویش کای پسر خوشهٔ گندم نشود دانهٔ جو جز خدا هیچ کس از حال کسی آگه نیست کِشت و کار همه معلوم شود وقت درو دهر هر روز تو را تازه‌تر آید به نظر چه بدن‌ها که نپوسند در این کهنهٔ نو بشنو این نکته که از خضر به خاطر دارم که به هر حرف در این بادیه از راه مرو کار مجذوب در این پرده نه صوت و غزلست کار با کار شود راست نه با گفت و شنو * * * شمارهٔ ۲۱۸ زاهد چه سازم با چشم و ابرو آن ناوک‌افکن این سخت‌بازو زاهد ندیدی آن خال و آن لب کافر نبیند آن زلف و آن رو زاهد چه دانی چون میکند سحر در عشوه‌سازی آن چشم جادو هر چند خواهی اقبال دارد در بردن دل آن قد دل‌جو خود را به افسون مستانه انداخت بر روی آتش آن خال هندو در خانهٔ صنع یک مو خطا نیست شد از کجی راست محراب ابرو در عالم دل رو از تو دیدیم با هر دو عالم کردیم یک‌رو دیدار خواهی بیکار مگذار لب را ز یا رب دل را ز یا هو باید چهل روز گردی سحرخیز تا خون شود مشک در ناف آهو مجذوب مطلب از دل توان یافت آیینه باشد گر صاف و یک‌رو * * * شمارهٔ ۲۱۹ ای سر سروقامتان خاک ره نیاز تو عجز تمام خوش‌نما در بر کبر و ناز تو چشم امید در رهت بیشتر از ستاره شد تا به که افکند نظر نرگس عشوه‌ساز تو در دل غنچه تا ابد خندهٔ گل گره شود گر نرسد به خاطرش خنده دلنواز تو آب حیات در جهان نام گل‌آب و گل شود پرده‌نشین اگر شود در دل غنچه راز تو روز قیامت از خدا خواست که سایه افکند بر سر سرو‌قامتان قامت سرفراز تو چشم زمانه فتنه‌جو دشمن و دوست منتظر تا چه قیامت آورد این سفر دراز تو سنبله فلک شود بوتهٔ نسر طایرش عزم شکار چون کند همّت شاه‌باز تو ناظر جسر آن جهان در پل روزگار هم ره به صبا نمیدهد تا نبود جواز تو صبر کنم وفا کنم از ته دل دعا کنم دور شود ز جان ما دوری‌جانگداز تو دیده آفتاب را خیره نمود جبهه‌اش قامت هر که چون فلک خم شده در نماز تو از دل بحر این غزل موج نزد تخلصم شکر که هست و بود من گشته فدای ناز تو * * * شمارهٔ ۲۲۰ ای فرّ و عزّ و جاه عیان از جبین تو اقبال زر خریده لعل نگین تو شد عمر‌ها که غلغله در آسمان فکند آوازه بشارت فتح مبین تو نزدیک شد که دست قوی‌پنجهٔ قضا مفتاح فتح درکشد از آستین تو چشم رمد کشیده کند آفتاب را نیلوفری که سبز شود در زمین تو تسخیر کرده عالم دل‌ را به یک نگاه صد آفرین به غمزه سحرآفرین تو اندیشه از بلای دو عالم نمی‌کند دستی که محکم است به حبل المتین تو مجذوب را ز گوشهٔ خاطر مساز محو روزی که خاک گردد و بوسد زمین تو مجذوب سر ز سجده این آستان مکش تا آفتاب رشک برد بر جبین تو باید چنان زدن به زمین دیو حرص را کز آسمان فرشته کند آفرین تو * * * شمارهٔ ۲۲۱ هاتفم داد مژده‌ای از نو که بکش جام و ناامید مشو می بکش می که میرود بر باد تخت جمشید و تاج کیخسرو رهنمایی به رهرویی می‌گفت خاطر از توشه جمع ساز و برو آن چنان رو که درنمانی خشک چون بکوبند کِشته را بدرو گر سراسر جهان رفیق شوند بی‌توکّل به هیچ راه مرو آن که دادت مؤنت گندم کی ستاند به جای گندم جو تا نخیزی ز خاک ذرّه صفت کی کند ذرّه‌پروری پرتو تا دهندت نجات چون مجذوب راستی پیشه ساز و راست برو * * * شمارهٔ ۲۲۲ دو عالم دو چشم است حیران تو کجا فکر ما و کجا شأن تو به انداز یک مد کلک تو شد ازل تا ابد آفرین‌خوان تو فضای تو بست این نه اورنگ را ز یکدانه فیروزهٔ کان تو کف پیش‌خوردیست از خرمنی کران تا کران خوان احسان تو فلک را که هر روز گل‌ها شکفت بود غنچه‌ای از گلستان تو زمانی که این غنچه هم وا شود چه گل‌ها بچینند مستان تو عیانی چنان از هزاران نقاب که هر ذره شد والهٔ آن تو برون از مکان همچو جان در دلی همان دل که جان کرد قربان تو دری را که یاد تو بر دل گشود گشاده است تا باغ رضوان تو چه باک است از تشنگی خاک را ز بحر کرم خواست باران تو پی موج دریای رحمت بس است نسیم مناجات پاکان تو حیات ابد تا دم تیغ اوست که را تا رسد آب حیوان تو زیاد است و بیجا و حک‌کردنی سر نقطه بی‌خط فرمان تو دو چشمند و یک نور در راه راست وصی بلافصل و قرآن تو کرم کن به مجذوب خود یا علی به قنبر بگو جان او جان تو * * * شمارهٔ ۲۲۳ ای کُنتُ کَنز آیه نقش نگین تو گنجور گنج شارع شرع مبین تو گر کام کائنات سراسر شود زبان یارا که را که دم زند از آفرین تو راز تو مال حوصله بحر رحمت است همراز هم ز لطف تو خواهد امین تو در هر سری ز سر تو سودای دیگر است در هر تنی نشسته دلی در کمین تو مقبول کبریای تو یک سجده سر نزد از صد هزار زاهد خلوت‌نشین تو خرّم دلی که گرم نسازد به طاعتش خوف و رجای دوزخ و خلد برین تو در صفحه وجود تو دانی چه‌ها نگاشت با یک دو حرف خامه سحرآفرین تو راه نجات در قدم خاکسار توست گردد از آن سپهر به گرد زمین تو گوش صدف شوند همه با دهان باز هر جا که بگذرد سخن دلنشین تو مجذوب را ببخش به پاکان راه راست یا رب به حق شارع شرع مبین تو دست مرا ز دامن لطفت مکن جدا یا رب به استواری حبل المتین تو تابنده ساز شمع دلم را به سوز عشق یا رب بسوزِ سینهٔ مستان دین تو * * * شمارهٔ ۲۲۴ ای نه فلک از بحر عطای تو حبابی وی هشت بهشت از چمن لطف تو بابی با مهر رخت آتش موسی سر شمعی با لطف لبت آب خضر موج سرابی در صفحه انشای تو هر نکته حکیمی در دفتر ابداع تو هر حرف کتابی خورشید جهانتاب بود ذرّه مهرت دریاست ز بحر کرمت قطرهٔ آبی هم بحر فلک پر کنی از درّ کواکب هم گوهر غلتان کنی از قطرهٔ آبی بر درگه تعظیم تو هر سجده گناهی در جلوه‌گه لطف تو هر جرم ثوابی با هستی بی‌چون تو کونین خیالی با مستی عشق تو خرد صورت خوابی تابان ز جمال تو به هر ذرّه شعاعی باران ز عطای تو به هر قطره سحابی یا رب ز کرم باز ببخشای به مجذوب باشد ز ثنای تو کند شرم و حجابی * * * شمارهٔ ۲۲۵ ای آستان قدرت لب‌ریز پادشاهی ذات تو فرد اول از قدرت الهی با سرّ لوح محفوظ هر سینه آشنا نیست غیر از خدا که داند ذات تو را که ماهی نام بلند قدرت مشکل‌گشای دل‌هاست افزون‌تر از کواکب شد مُهر این گواهی ای چین آستینت موج محیط اقبال وی خاک آستانت اکسیر هر چه خواهی مدّ رسای رمحت خط نظام عالم مقراض ذوالفقارت پرگار چتر شاهی تابان شعاع رأیت از ذرّه تا به خورشید باران سحاب لطفت از ماه تا به ماهی روزی که چهره‌پرداز گردد شراب لطفت ترسم که رنگ بازد سیمای بی‌گناهی هرگز لبش نخندد یک روز اگر نباشد آئینه‌دار مهرت خورشید صبحگاهی با رشحه‌ایی ز شوقت دریای غم سرابی با ذرّه‌ای ز لطفت کوه گناه کاهی مهر تو کرد ما را دل‌جمع از اوامر لطف تو ساخت ما را بی‌باک از مناهی در پاسبانی دین هم گنج و هم نگهبان در انتظام دولت هم شاه و هم سپاهی مفتاح دل‌گشایی در آستان شاه است دادم نشان گنجت آن جاست هرچه خواهی گنجیست دل امانت در گوشهٔ خرابات کی آوری به دستش با زهد خانقانهی شاها ز شأن و شوکت این بس مرا که گویند مجذوب خاکساریست در آستان شاهی * * * شمارهٔ ۲۲۶ ای مصحف جمال تو از رحمت آیتی با عارض تو قصّه یوسف حکایتی دارند اتفاق قضا و قدر که باز پر از ولایت تو شود هر ولایتی در خاطرش گره نشود آرزوی تاج آن سر کز آستان تو یابد حمایتی امّیدوار کرده همین عادتم که هست چشم مرا ز چشم تو چشم عنایتی با پای شوق راه بیابان عشق را صد سال اگر شتافته در بدایتی یک ذرّه نیست بی‌غمت ای عشق سینه‌سوز کوتاهی سخن که تو هم بی‌نهایتی ساقی شراب تلخ بده دم غنیمت است تا گویمت ز خسرو و شیرین حکایتی زاهد به می‌فروش ده اسباب شید را تا هرگزت ز بخت نباشد شکایتی یک عمر بی‌نفاق توان با بدان نشست با خوی هم‌نشین نبود گر سرایتی مجذوب احترام تو بر چرخ واجب است چون خاکسار درگه شاه ولایتی * * * شمارهٔ ۲۲۷ منظور دل سینه پرنور تو بودی از صنعت این آینه منظور تو بودی بر دوست گلستان ز تو شد آتش دشمن صاحب‌نسق انجمن طور تو بودی آوازه ارباب کرم گرچه بلند است پیوسته در این سلسله مشهور تو بودی هر چند گمان را غلط‌انداز تو کردی در دیده بی‌عیب یقین نور تو بودی از نام تو عیسی‌نفسان حرز نوشتند دیدند دوای دل رنجور تو بودی از مهر تو آئینه خورشید جلا یافت روشنگر دل‌های پر از نور تو بودی گشتیم چو نور نظر آفاق جهان را در دیدهٔ صاحب‌نظران نور تو بودی هر چند که با کفّه میزان دو عالم سنجیده شدی از همه پرزور تو بودی پیوسته گرفتیم خبر از در دل‌ها در کعبه و در بتکده مشهور تو بودی از سجدهٔ درگاه تو مجذوب شفا یافت سامان‌ده سر‌های پر از شور تو بودی * * * شمارهٔ ۲۲۸ ای از ورق حسن تو هر حرف کتابی خلق حَسَن از دفتر اخلاق تو بابی بسیار چو عیسی و خضر چشم به راهند یوسف صفت از چهره برانداز نقابی عالم شود آن روز گلستان که جمالت باران کند از لطف به هر گوشه سحابی از شوق زمین‌بوس تو خورشید جهانتاب عمریست که چون عمر گرفته است شتابی ای دولت بیدار چه گردد که دهد رو نظّاره رخسار تو در پردهٔ خوابی ساقی مکن از گریه مستانه خموشم باشد به رخ بخت بپاشیم گلابی دنیای دنی در خور این طول امل نیست این تشنه لبی را چه کند موج سرابی چون گرد ریا کهنه شود ظلمت کفر است در میکده خود را برسان بر لب آبی از دار فنا دور مدان رفتن خود را تا دم‌زده‌ای کم شود از بحر حبابی مجذوب ز امّید تو خوشنود نگردم تا در لب کوثر نکشم جام شرابی * * * شمارهٔ ۲۲۹ سلامی چون نسیم صبح‌گاهی به آن رونق‌‌فزای بزم شاهی انیس الدوله خاقان اعظم رواج‌آموز لطف پادشاهی چمن‌پیرای سروستان اقبال چراغ افروز بزم خیرخواهی نبودم هیچ وقتی بی‌دعایت ز من اظهار و از دل‌ها گواهی بود تا خیرخواهت نیّت خیر مهیا باشدت هر آنچه خواهی دل درویش از همدوشی شاه نگرداند عنان از پادشاهی اگر صد سال باشد همدم لعل نگردد کهربا از رنگ کاهی بیا ساقی که آن خصم اجل نام نه بیم از شاه دارد نه سپاهی نشاید شد حریف بازی چرخ که آخر میبرد خواهی نخواهی نفس را دوستی می‌دان زیانکار که شد هم زندگی هم عمر گاهی به نحوی صرف کن عمر نفس را که دارد زنده‌ات چندان که خواهی اگر درویش اگر شاه است مجذوب بود راه نجاتش خیرخواهی * * * شمارهٔ ۲۳۰ ای پادشاه خوبان سوی گدا نگاهی خوبان نگاه خود را سر میدهند گاهی کشتی‌سوار دولت ما را ز چشم مگذار خیری بکن به درویش چون میروی به راهی با غیر هفته هفته رفتی به سیر گلزار ای ماه نو به ما هم بنمای رخ به ماهی دل شد اسیر زلفت باری حمایتش کن آورده گیر مرغی بر بوته‌ای پناهی ای سنگدل نگاهی آخر به زیر پا کن انکار کن که برخاست از خاک گرد راهی یارا که راست یارا تا از تو وجه پرسد گر پا نهی بهر گام در خون بی‌گناهی ما را چه حدّ و یارا بزم وصال جستن درویش را چه نسبت با چون تو پادشاهی اشکم خبر ز دل داد گوهرنشان دریا هستند اختران هم هر یک تو را گواهی هرگز نیایدم رشک الا بر آن که دارد در دیده موج اشکی در سینه مدّ آهی بازم طواف آن در افکنده شور در سر یا رب رفیق گردان ما را به خیرخواهی از جرم بی‌حد خویش مجذوب پر میندیش در خورد رحمتش کن گر میکنی نگاهی * * * شمارهٔ ۲۳۱ ز بس پیچیده‌ام خود را به فکر نازک‌اندامی خیالی گشته‌ام موهوم آن هم نارس خامی ز اندوه که میکاهد به امّید که می‌بالد اگر ننموده‌ای خود را به ماه از گوشه بامی ز اعجاز که می‌آید به غیر از لعل می‌گونت که سازد یک جهان دل را فدای خود به پیغامی ز محنت‌های هجر ای دل مشو نومید از وصلش که باشد خنده صبحی پس از اندوه هر شامی به شادی بگذران با می اجل تا کی رسد از پی چنین گفتند چنگ و نی به رند دردی آشامی ز مردن تا قیامت عقده بسیار است در راهت در این ره نه فلک هم حلقه تنگیست از دامی چو کاهی میرود بر باد اگر تخت کیان باشد سر و کار تو با گور است اگر خود شاه بهرامی در این غمخانه تنگ از دو دل بگریز فرسخ‌ها دویی کی راست آید بی‌کجی در مغز بادامی ز دستت تا برآید شاد کن از خویش دل‌ها را مکرر با تو این گفتم بیا ساقی بده جامی بود مجذوب قدرش برتر از افلاک در همّت به نیکی گر برآرد مشت خاکی در جهان نامی * * * شمارهٔ ۲۳۲ نه با خورشید و مه این چرخ بازیگر کند بازی خم چوگان این بیدادگر با سر کند بازی قیامت قامتی در چرخ آورده است گردون را که با هر جلوه‌اش آشوب صد محشر کند بازی همین نقشی تو از افلاک می‌بینی و خرسندی چو طفل بیسوادی کو به هر دفتر کند بازی دماغ‌آشفته از ناسازی گردون نباید شد که پیشت هر زمان در پردهٔ دیگر کند بازی تعجب نیست از گردون اگر دست بلند او به تخت کی‌قباد و افسر سنجر کند بازی دلیرت کی نماید عشق چون شیران به خون خوردن که خواهی موش حرصت روز و شب با زر کند بازی دلت کز شش جهت نقش دو یک در آستین دارد چه سان با چرخ افسونگر درین شش در کند بازی تنت خاکی دلت سنگی تو با افلاک در جنگی اگر پر نیستی راضی بگو کمتر کند بازی دل افسرده را مجذوب‌وار از سینه بیرون کن خلیلی جو که در بتخانه آذر کند بازی * * * شمارهٔ ۲۳۳ بیا ساقی که سردی می‌کند دی تو هم گرمی بکن با آتش می بیار آن آتشین لعل روان را که خون را روح سازد در رگ و پی سخاوت پیشه کن ساقی کز آتش خلاصی یافت کفر حاتم طی چرا بی‌می نشیند آن که مرگش جدا هرگز نشد چون سایه از پی بکش می تا نگردد زهره‌ات آب در آن ساعت که مرگ از پی زند هی نظر بر جام جم کن تا بدانی چه شد تخت قباد و افسر کی کجا بهرام فارغ گشت از گور کجا کی جان ز چنگش برد کی کی مکن زینهار شمع ناله خاموش مؤذن چون برآرد بانگ یا حی دل بی‌ناله از جان خشک و خالیست شنو این نکته را بی‌پرده از نی خرد از هر دو پا لنگ است می خور مگر بی‌خود کنی این راه را طی مکن مجذوب دست از ناله کوتاه که من مردانگی‌ها دیدم از وی * * * شمارهٔ ۲۳۴ سرگشته و پریشان تا کو به کو نگردی واقف ز راز این بحر چون آب جو نگردی خود را چنان که هستی باید که وانمایی تا چون سرآب آخر بی‌آبرو نگردی یا با خدا چو ابلیس دانسته سرکشی کن یا همچو او مکن من تا همچو او نگردی در چهره سرخ‌رویی جوهر نمی‌نماید با خصم خود چو شمشیر تا روبرو نگردی بی‌اختلاط مستان مستان نمیتوان شد تا با نکو نگردی هرگز نکو نگردی امروز تا توانی از باده کام دل گیر فردا که خاک گردی شاید سبو نگردی بگشا به خنده لب را چون غنچه با دل تنگ تا همچو گل به زودی از رنگ و بو نگردی کی شاهد مرادت دست آورد در آغوش تا مو به مو پریشان چون زلف او نگردی بی‌خود شو و چو مجذوب دنبال خضر دل گیر با خود مرو که دلگیر از جستجو نگردی * * * شمارهٔ ۲۳۵ یک شیشه از می ناب با یار سیم ساقی گنجت اگر دهد رو در گوشه وثاقی گه با نیاز پنهان در زیر لب دعایی گه با نگاه خیره اظهار اشتیاقی هرگز لبت نباشد چون گل ز خنده خالی باشد شکرلبی را گر با تو اتفاقی یک روز مست بنگر زاهد به طاق ابرو محراب اگر نسازی در فنّ خویش طاقی مکر عجوز دنیا رسواست در خرابات آن جاست شاهد عدل گر میدهی طلاقی آسان نباشد از خاک رفتن به بام افلاک باید ز بال همّت این را بُراقی همّت به خاک بازی چشم از فلک نپوشد عیسی چرا نباشد در اینچنین رواقی با یاد گل چو بلبل مستی ز خون دل کن کی رو دهد وصالت بی‌محنت فراقی مجذوب ذکر خیرت خواهی جهان بگیرد باید دلت نورزد با هیچ دل نفاقی * * * شمارهٔ ۲۳۶ باز در آتشم ز روی کسی می‌کشد خاطرم به سوی کسی باز چون آفتاب تنهاگرد شده‌ام گرم جستجوی کسی باز با شور دل‌گشای جنون با خودم هست گفتگوی کسی این نسیم از کجا وزید که باز چون گل آشفته‌ام ز بوی کسی بی‌نگاهی ز پیش ما مگذر میتوان دید رنگ و روی کسی گفتگوی تو روی تا ندهد ندهم دل به گفتگوی کسی گر نگیرد نیاز جانب ناز چون شکیبد کسی ز خوی کسی روز محشر که بهر چاره خویش رو نهد هر کسی به سوی کسی روبرو چون کنند با عملم هست امیدم به آبروی کسی وقت آن شد به همّت مجذوب که نهم رخ به خاک کوی کسی * * * شمارهٔ ۲۳۷ ای دل نهفته ناله و افغان چه می‌کنی رازی که برملا شده پنهان چه می‌کنی در کوچه‌ای که آب ملامت ز سر گذشت بیهوده منع دیده گریان چه می‌کنی آن آهوی رمیده نگردد شکار کس تکلیفم ای جنون به بیابان چه می‌کنی ای آن که بوی سنبلت آشفته می‌کند گر دل دهی به زلف پریشان چه می‌کنی زاهد تو را که خشت و گل از حال می‌برد گر بنگری به اَبروی جانان چه می‌کنی کار تو ای طبیب مداوای عشق نیست آگه زدردْ ناشده درمان چه می‌کنی ای عقل پیش عشق بجز عجز چاره نیست مور محقری به سلیمان چه می‌کنی بهر دو روزه عمر که خاکست آخرش طاق و رواق و منظر و ایوان چه می‌کنی در هر چهار روز دو نانت کفایتست خود را هلاک منت دونان چه می‌کنی مجذوب عیش سلطنت روم و هند را با التفات شاه خراسان چه می‌کنی * * * شمارهٔ ۲۳۸ گرت هواست که در دیده‌ای جهان بنمایی چنان که هستی باید که آنچنان بنمایی به گرد سجده زراندود ساز لوح جبین را گرت هواست به خورشید و ماشان بنمایی در آستانهٔ میخانه باب نیست تکبر فتاده باش که راهی به ره‌روان بنمایی حصار میکده در بر رخ بلا نگشاید چه لازم است که خود را به آسمان بنمایی بیا به گلشن میخانه در هوای زمستان گلی بچین که توانی به ارغوان بنمایی شراب و عشق جوان می‌کنند پیر کهن را چه خوش بود که به پیرانه‌سر جوان بنمایی جمال خوبی نیکان همیشه در نظر آید به نام نیک توانی که جاودان بنمایی به چشم تنگ جهان گر چه مشت خاک ضعیفی ز دست خویش توانی که بحر و کان بنمایی دل فسرده نگیرند مهوشان ز تو مجذوب دلی بجو که توانی به دلبران بنمایی * * * شمارهٔ ۲۳۹ نیست با ادافهمان حاجت درافشانی شوق دیدنت دارم این قدر که می‌دانی حسن ماه کنعان را با تو چون کسی سنجد باید اولش گفتن اوست یوسف ثانی بی‌نظیر و بی‌مثلی بی‌شبیه و بی‌مانند از کمالت آگاهم با کمال نادانی اسم اعظم شه را نقش کرده‌ام بر دل تا کنم به این خاتم دعوی سلیمانی زهر و خون دل با هم کاسه کاسه پیمودم وصل او تو پنداری داده رو به آسانی در عجب تو را انداخت خون دیدهٔ بلبل با دلش چه‌ها که نکرد غنچه‌های پیکانی هر که هست در عالم چشم بر کرم دارد بهترینِ اخلاقت همت است تا دانی چون بخیل و حاتم را در صف جزا آرند بدنماتر از کفر است خِسّت مسلمانی ما به شکر خون خوردن رخ به خون خود شستیم گفته‌اند نعمت را شکر می‌شود بانی مرد تا نبازد سر، سجده‌اش نمازی نیست عشق را همین باشد سرنوشت پیشانی خون خویش را مجذوب وقف کن به شاه نجف در طریق سربازان این بود خدادانی * * * شمارهٔ ۲۴۰ تا شدم آشنای تنهایی فارغم از جفای تنهایی سازگار است همچو آب حیات با مزاجم هوای تنهایی خلق در تنگنای کثرت خلق ایمن است از بلای تنهایی بگریز از مصاحب ناباب این بود این دوای تنهایی تنگی جا نمی‌کشد هرگز هیچ کس در فضایی تنهایی هر چه گویی از آن گشاده‌تر است مرحبا تنگنای تنهایی چه نشان‌ها که از بهشت نداد گوشه دلگشای تنهایی بهتر از ترک آشنایی نیست چاره‌ای از برای تنهایی هر که شد بی‌نفاق چون مجذوب فارغ است از جفای تنهایی * * * شمارهٔ ۲۴۱ در دلم خون جهان جهان کردی آن چه دل داشت آن چنان کردی شکر لله که در وفا ما را آزمودی و امتحان کردی آسمان کیست تا از او ترسم آسمان را تو آسمان کردی از که جویم دوای درد تو را که برابر تواش به جان کردی از تو جویم که مشت خاکی را چشم و گوش و لب و زبان کردی کار جان در دلت کند غم یار همچو جانش اگر نهان کردی چشم بگشا که طرفه بازاری‌ست تا که غافل شدی زیان کردی گریه روشن کند سواد تو را کی تو این درس را روان کردی عاشقی پیشه کن که چون مجذوب هر چه کردی جز این زیان کردی * * * شمارهٔ ۲۴۲ عیش عیش ما باشد گر تو یار ما باشی می دهی و می نوشی رازدار ما باشی ما چنان که می‌خواهی با تو صاف و یک‌رنگیم یا علی تو هم با ما از قرار ما باشی طرز دوستی جانا این چنین نمی‌باشد بهترک از این باید غم‌گسار ما باشی ما بلای غربت را در وطن چرا بینیم تا به کی ز ما غافل در دیار ما باشی وعده را وفا کردن شیوه کریمان است گر نرفته از یادت قرض‌دار ما باشی گفته‌اند دل‌ها را هست سوی هم راهی از قرار این باید بیقرار ما باشی از خدا تو را یارا ما جدا نمی‌دانیم یار ما خدا باشد چون تو یار ما باشی آفتاب محشر هم سایه از تو می‌جوید سایه برمدار از ما تا حصار ما باشی مطلب تو را درخواست می‌کنیم ما مجذوب با دعا تو هم باید دست یار ما باشی * * * شمارهٔ ۲۴۳ خرم دلی که در همه حالش نظر کنی آگه کسی که هم ز خودش بی‌خبر کنی خوش‌حال بی‌دلی که به یک جام التفات از خاطرش غم دو جهان را به در کنی فیروز طالعی که به یک آه صبحگاه مستغینش ز فایده هر سفر کنی روشن نظاره که به کحل عنایتش چشم و چراغ مردم صاحبنظر کنی شاد آن همیشه مست که با اعتقاد صاف زآن می‌کند گنه که کرم بیشتر کنی ساقی بیار باده که خیر است عاقبت نوعی مکن که بی‌خبران را خبر کنی راه نجات هر دو جهان می‌نمایدت یک سجدهٔ بجا که در این رهگذر کنی امیدوار و صاف‌دل و صبحخیز باش تا خنده‌ها ز گریه وقت سحر کنی مجذوب جبهه را مکن از گرد سجده پاک تا خون رشک در دل شمس و قمر کنی * * * شمارهٔ ۲۴۴ لَئِن جَلَّت ذَنوبی فی مَقامی فَعَطفَ العَطف کافٍ لاعتصامی بیاور ساقی آن آب خردسوز کز او ملک جنون دارد نظامی من و میخانه‌ای کآنجا نیرزد دو صد خم عقل افلاطون به جامی بیا واعظ که مستان نیزه‌دارند عجب هنگامه‌ای و طرفه‌دامی سراپا سوختی در آتش جهل هنوز ای عقل خام‌اندیشه خامی ز جهل خود گر آگاهی حکیمی به نقص خود چو پی بردی تمامی شود ذکر ملائک نام نیکت به نیکی گر بماند از تو نامی نکویی کن که خصم کینه‌جو را توانی دوست کردن با سلامی به روز غم به آن امید خوش باش که صبحی هست در دنبال شامی مکن از مهوشان دوری چو مجذوب اگر خواهی رسد کامت به کامی * * * شمارهٔ ۲۴۵ ای شوخ اضطراب برای چه می‌کنی گر عاشقی شتاب برای چه می‌کنی خود را اسیرِ عشقِ ز خود بی‌وفاتری ای خانمان خراب برای چه می‌کنی آن رنگ آفتابی گل‌گل شکفته را هم‌رنگ ماهتاب برای چه می‌کنی از سوز رشک و داغ تغافل چه آگهی ما را دگر کباب برای چه می‌کنی چون یافتی که با لب می‌گون چه نشئه‌هاست منع من از شراب برای چه می‌کنی رسوای خلق گشتی و همدرد ما شدی از ما دگر حجاب برای چه می‌کنی دانسته‌ای که عشق سراپا محبت است از دوست اجتناب برای چه می‌کنی بهر بتی که خفته در آغوش خواب ناز از دیده منع خواب برای چه می‌کنی دانسته‌ای که ناله مجذوب از چه روست با ما دگر عتاب برای چه می‌کنی * * * شمارهٔ ۲۴۶ گرفتارم به خال پرفریب و چشم جادویی به غارت داده‌ام دین و دل از ترکی و هندویی به ایمانی که من دانم دگر دل برد از دستم وفاداری جفاجویی دل‌آرامی پری‌رویی به یغما داده‌ام گر دین و دل زاهد مکن منعم سر و کارت نیفتاده است با ترک جفاجویی نکردی جان نثار نیم‌ناز گوشه چشمی عتابی بر دلت ناخن نزد از چین ابرویی ندارد التفات چشم مستی سرخوشَت واعظ نکردی سجده مستانه‌ای در پیش ابرویی تو را کز پرده غفلت نظر چون غنچه تو بر توست کجا دیدی نگاهی غافلی از چشم جادویی نخواهی گشت آزاد از گرفتاری مگر وقتی که شیدایت کند بیگانه‌خوی آشنارویی به سر چون می‌کنی این راه را طی بی‌تعلق باش قلم را کوه قافی می‌شود در ره سر مویی به اقبال سحر درها به رخسار اثر وا شد دلا وقت است آهی اشک چشمی یا ربی هویی بجای شکوه از بیداد خوبان شکر کن مجذوب وفادارت که می‌خواند نباشد تا جفاجویی * * * شمارهٔ ۲۴۷ گر از گرد علایق دامن همت برافشانی توانی دست بر شاه و وزیر و کشور افشانی چو خضر از دست آن ساقی می عشرت به دست آور که آن دست دگر بر طالع اسکندر افشانی نشاط شاخ طوبی قوّت پرواز می‌خواهد در آن دم کز غبار تن تو هم بال و پر افشانی کنی آیینه‌دار دولت بیدار چشمت را به روی بخت خود آبی گر از چشم تر افشانی برومندی ز آب دیده باشد نخل طاعت را اگر کمتر دهی آبش ثمر هم کمتر افشانی چو دل دادی نباید بی‌خیالش یک نفس بودن که باید هر نفس جانی به پای دلبر افشانی صدف‌سان گر گشایی گوش و خاموشی بود کارت به کام دل توانی در مجالس گوهر افشانی بگو با مدعی دریادلان اندیشه کی دارند ز کام خویشتن چون اژدها گر آذر افشانی به نور اعتقاد خویش همت بسته‌ام مجذوب که چون خورشید بر فرق جهان دائم زر افشانی * * * شمارهٔ ۲۴۸ با غمش عیش دو عالم میتوانی کرد هی چاره‌ هر غم به این غم میتوانی کرد هی فرصتت در نیت خیر و توکل داده‌اند با یکی تسخیر عالم میتوانی کرد هی صاف‌دل را هر سفالی در نظر جام جمیست این تماشا را به از جم میتوانی کرد هی عشرت شاهان جدا و عیش درویشان جداست با قناعت هر دو را ضم میتوانی کرد هی در حدیث است این که استغنا به از بخشیدن است خویش را بهتر ز حاتم میتوانی کرد هی خصم کج‌اندیشه خود را بیابی چون کمان با خدنگ راستی خم میتوانی کرد هی هفت‌خوان چرخ را افتاده کی طی می‌کند این هنر بی‌رخش رستم میتوانی کرد هی پاره‌ای تقسیم کن از توشهٔ این راه دور بار خود را پاره‌ای کم میتوانی کرد هی عیش فردا بی‌کران است و غم امروز سهل عیش‌ها با یک دمک غم میتوانی کرد هی روز و شب سر در پیت دارد اجل صیادوار هی که زاو دیگر کجا رم میتوانی کرد هی یک شرر آه تو باشد برق صد خرمن گناه یک جهان طاعت به یک دم میتوانی کرد هی عیش ما مجذوب زاری پیش جانان کردن است این ادا در دل دمادم میتوانی کرد هی * * * شمارهٔ ۲۴۹ ساقی بیار جامی زآن آب ارغوانی باشد گلی بچینم از گلشن جوانی برخیز و در قدح کن آن آب آتشین را باشد زنیم آبی بر آتش نهانی آن زنده کرد یک تن این صد هزار دل‌را لعل تو را که سنجد با آب زندگانی زاهد اگر ببینی آن شکل و آن شمایل حیران و خشک مانی مانند نقش مانی عاشق شو و گذر کن بر کوچه خرابات تا در هَمَت نپیچد پیری و ناتوانی دائم ز عشق‌بازی خود را برو جوان کن کآنجا نمی‌توان کرد بی‌عشق زندگانی در خانقه به زنجیر نتوان تو را نگه داشت گر هم‌چو ما گریبان از دست غم رهانی تمهید طرفه روزی پیداست از قراین دارد شتاب سختی عمر جهان فانی با قوّت قناعت در خاک کن هوس را کاین خصم برنیاید با زور ناتوانی مهر قبول مجذوب از سجده می‌توان یافت تا افسر سعادت بر آسمان رسانی * * * شمارهٔ ۲۵۰ بر دیر مغان گذر نداری از مستی ما خبر نداری ناصح پدرانه بود پندت اما خبر از پسر نداری هنگامه واعظت خوش افتاد از صحبت ما خبر نداری دل داری و دلبری نجستی داری نظر و نظر نداری زهدت هوس شراب دارد داری جگر و جگر نداری ساقی ز عطای خود مکش دست دل‌کش‌تر از این هنر نداری بختت نشود ز خواب بیدار تا پاس دم سحر نداری چون راه بری به ذوق مستی یک ناله بی‌اثر نداری از باغ حیات گل نچینی تا دیده به اشک تر نداری ای دل زینهار و الف زینهار چشم از رخ خوب برنداری مجذوب مشو ز ناله خاموش نیکوتر از این هنر نداری * * * شمارهٔ ۲۵۱ گل رنگ و رو ببازد گر در چمن درآیی گوش از صدف کند در چون در سخن درآیی از ذره‌پروری‌ها چندان عجب نباشد چون آفتاب تابان گر بهر من درآیی راه نظر نبستم یک لحظه بر خیالت باشد به دل از این راه چون جان به تن درآیی گل‌ها همه به یکبار بر آفتاب خندند با این جمال تابان گر در چمن درآیی بی‌پرده شاهد ما گر بگذرد به مسجد واعظ تو نیز رسوا از انجمن درآیی رو زلف دلبری را حبل المتین خود کن باشد که شاد و خرم از چاه تن درآیی با جوشن توکل از فتنه باش ایمن کی با سپهر کج‌رو با مکر و فن درآیی از ناله دست خود را هرگز مساز کوتاه از چاه نفس شاید با این رسن درآیی خیر الکلام باید باشد همیشه حرفت تا جمله گوش کردند چون در سخن درآیی مجذوب اسم اعظم از نام شاه کن حفظ خواهی که چون سلیمان با اهرمن درآیی * * * شمارهٔ ۲۵۲ حاشا که ماه چارده و شمع خاوری در صد هزار پرده عیان در برابری درها گشوده غمزه شوخت به روی دل بی‌درد سینه که بگوید ستمگری صورت‌نگار حسن تو و صورت پری هر چند ساخت از همه بسیار بهتری سروی چو قامت تو نگردید در چمن ماهی چو عارض تو نتابید از دری هرگز کسی به کنه جمال تو ره نیافت چندان که دیده‌اند ز هر بار بهتری یاقوت و لعل را خجل از روی خود کنم گر درکشم ز باده لعل تو ساغری زاهد تو را ز نشئه خبردار چون کنم احسان نکرده لعل لبی بر تو ساغری چون آگهت کنم ز دل و اضطراب دل عشقت که در بغل نفکنده‌ است اختری آن هفته‌ات که با می و معشوق بگذرد خود را چنان بدان که شه هفت کشوری خود را نکو شناس که در چشم اعتبار از آفتاب برتر و از ذره کمتری مجذوب تا شود همه عالم مسخرت تیغ از دعا طلب کن و از سجده افسری تمت الغزلیات بعون قاضی الحاجات. * * * Kitabxana.az · https://kitabxana.az/collections/meczub-qezeller İctimai mülkiyyət (müəllifin vəfat ili: 1682). Public domain (author died 1682). Original text only.