Rübailər Məczub Təbrizi (?–1682) شمارهٔ ۱ عالم تن و روح لا اله الا هوست از دولت مغز آبرو دارد پوست عالم چو ضمیر هوست پیدا ز دو حرف پیداست که مرجعش به هر معنی اوست * * * شمارهٔ ۲ مجذوب دگر مجوش از راز محیط خاموش که قطره نیست دمساز محیط ای چرخ تو هم ز کبریا بی‌خبری در گوش صدف نگنجد آواز محیط * * * شمارهٔ ۳ از مرتبه نبی شرف دارد حُسن از رنگ رخ علی شعف دارد حُسن یک راز نهان در این دو دل جلوه‌گر است یعنی که دو آئینه به کف دارد حسن * * * شمارهٔ ۴ دست تو چه‌ها که با در خیبر کرد بازوی تو دست چرخ را چنبر کرد انگشت تو شد کلید درهای بهشت غیر از تو که کرد آن چه پیغمبر کرد * * * شمارهٔ ۵ بر خاک نظر کرد که زر می‌سازم بر آب گره زد که گهر می‌سازم چون دید که در جهان نمی‌گنجد حُسن دل برد که عالمِ دگر می‌سازم * * * شمارهٔ ۶ تا واهمه را ز دل نکردیم به در این راه خطرناک نرفتیم به سر تا دیده پر از آب نشد چون گرداب در بحر وجود خود نکردیم سفر * * * شمارهٔ ۷ زنهار که رخ نتابی از درویشان تا دور نباشی از دعای ایشان رمزیست خط دانه گندم یعنی نصفی از توست نصفی از درویشان * * * شمارهٔ ۸ تو غافل از آنی که تو را آنی هست بشناس نشان خود تو را شأنی هست بر گرد تو چرخ حلقه زد مارصفت پیداست که با تو گنج پنهانی هست * * * شمارهٔ ۹ دین آر به دست از پی دینار مرو از دیدن زر چو طفل از کار مرو بی‌تحفه ز پیش اهل منصب مگذر با دست تهی بر سر بیمار مرو * * * شمارهٔ ۱۰ مجذوب شناخت کار هر بیهده نیست مستی چه شناسد آن که در میکده نیست این چرخ معلّق نه به بازی برپاست پیداست که ابر تو بهاران بده نیست * * * شمارهٔ ۱۱ زآن می نخورد زاهد پاکیزه‌خصال کاین نشئه در آن نشئه وبال است وبال ای مایهٔ زرق و شید و تزویر بگو جز خون تو در جهان چه چیز است حلال * * * شمارهٔ ۱۲ درگاه تو یا علی شهان را کافیست این قبله نماز آسمان را کافیست از روشنی مهر ز مهرت پیداست کز مهر تو یک ذرّه جهان را کافیست * * * شمارهٔ ۱۳ روزی دو سه دست و پا گشایند تو را تا در بد و نیک آزمایند تو را گرد تو فلک حصاری از آینه بست تا هر چه کنی همان نمایند تو را * * * شمارهٔ ۱۴ روزی که ز بیم جمله را دل خونست منگر به گناه ما که چند و چونست گر پای حساب در میان می‌آید غفّار ز قهّار بسی افزونست * * * شمارهٔ ۱۵ از آهن و نقره و طلا بی‌کم و کاست شد فهم که در کار ترش سهل بهاست چون رحمت حق از همه در کار تو راست ارزان‌تر از او یقین نباشد پیداست * * * شمارهٔ ۱۶ گاه از نفس سینه سوزان پیداست گاهی ز نگاه گرم خوبان پیداست با آن که نهفته رخ به صد پردهٔ راز در ذرّه چو آفتاب تابان پیداست * * * شمارهٔ ۱۷ مجذوب قناعتی که یزدان به تو داد هان سلطنت ملک سلیمان به تو داد تا جان داری ز غیر مطلب مطلب زآن کس بطلب که بی‌طلب جان تو داد * * * شمارهٔ ۱۸ آنم که نهفته های و هویی دارم با پای شکسته جست و جویی دارم مجنونم با سگ تو در گفت و شنود با خویش همیشه گفتگویی دارم * * * شمارهٔ ۱۹ امروز که ویرانهٔ این عالم خُرد پر گشته ز جنّ و دیو چون خانه کُرد هر کس به خدا سپرد خود را جان برد آن کس که به خود سپرد بی‌ایمان مرد * * * شمارهٔ ۲۰ تا دیده‌ام از غم تو گریان نشود درها به رخم ز فیض خندان نشود غم نیست که شد دلم پریشان ز غمت باید که غمت ز دل پریشان نشود * * * شمارهٔ ۲۱ مقصود فلک طوف زمین تو بود تسبیح ملک نقش نگین تو بود بر خلق از آن روی زمین مسکن شد تا هر که بود خاک‌نشین تو بود * * * شمارهٔ ۲۲ مجذوب ز فکر بیش دلم سوخته‌ایم از دست هوس‌ها به ستم سوخته‌ایم امروز اگر ترک غرض‌ها نکنیم فرداست که در آتش هم سوخته‌ایم * * * شمارهٔ ۲۳ آن گل مگر از پرده برون می‌آید کز رنگ بهار بوی خون می‌آید آوردن او بهر تماشا به سرم کاریست که از دست جنون می‌آید * * * شمارهٔ ۲۴ چون بی‌‌تو نگاهم به سیاهی پوید اشکم به علاج رنگ کاهی پوید زآن لخت جگر خورم که در فصل بهار کآزر به شکار خورد ماهی پوید * * * شمارهٔ ۲۵ مجذوب به عشق و عشق نازد به جنون مستان ز قدح شاد و من از کاسهٔ خون از قسمت خویش گشته هر کس ممنون کُلُ حِزبٍ بمالَدَینِهم فَرِحون * * * شمارهٔ ۲۶ ای کعبه‌روی که گرم راهی چون پیک هشدار که خاموشی به است از لبیک رو پای خود از سر دو عالم برگیر گر یافته‌ای ادای فَاخلَعُ نَعلَیک * * * شمارهٔ ۲۷ مجذوب غنیمت است دریات دمی از آه شراره‌ای و از اشک نمی عالم که دمیست غم در او جا دادند یعنی بی‌غم نمیتوان بود دمی * * * شمارهٔ ۲۸ دنیا که تو را به مکر بی‌تاب نمود رنگی به تو هر زمان چو سرخاب نمود گاه از شفق و گه از شب و گاه از روز گلگونه و سرمه و سفیدآب نمود * * * شمارهٔ ۲۹ خواهی که همیشه باشدت نعمت و ناز با درد قناعت کن و با سوز بساز گر نسبت سنگ و شیشه را یافته‌ای خواهی ز گرانی به در آیی بگداز * * * شمارهٔ ۳۰ در کوچکیش بدیدم از دست شدم چون گشت بزرگ بیش پابست شدم من سایه و آفتاب تابان است او هر چند شد او بلند من پست شدم * * * شمارهٔ ۳۱ دنیا نه همین ز طفل بیمار پر است این کهنه رباط از سگ و مردار پر است زنهار مخور فریب دنیا زنهار کاین قوتی رنگ کرده از مار پر است * * * شمارهٔ ۳۲ کنجی بنشین و گریه تنها می‌کن گر خنده کنی به وضع دنیا می‌کن این شعبده‌باز چرخ پرافسون را بازیگر خود دان و تماشا می‌کن * * * شمارهٔ ۳۳ دائم نبود رنگ تو سرخ از می تو پیوسته نباشد این صدا در نی تو بی‌باک مرو که مرگ از روز ازل چون سایه تو نهاده سر در پی تو * * * شمارهٔ ۳۴ تا چند دلت بی‌خبر از مرگ بود تا کی به سرت فکر سر و برگ بود بی‌توبه فروبرده نفس را نکشی شاید که برون آمدنش مرگ بود * * * شمارهٔ ۳۵ روزی که رسی به پرسش این دل‌ریش جانی که تو داده‌ای کنم تحفهٔ خویش شاهی که به کلبه گدائی گذرد از مال خودش ماحضر آرند به پیش * * * شمارهٔ ۳۶ دنیا گر باغ و گر قفس بود گذشت گر خواب و خیال و گر هوس بود گذشت بی‌توبه فروبرده نفس را نکشی کز جرم تو دوست تا نفس بود گذشت * * * شمارهٔ ۳۷ در وقت زیارت نبی این دو ادا از شیعه بسی خوب نماید به خدا بر پیغمبر بلند و بی‌حد صلوات لعنت به ابی بکر و عمر پست و رسا * * * شمارهٔ ۳۸ از من نه هزار پند یک پند شنو تا خجلت حاصل نکشی وقت درو از لعن عمر بکار چون گندم و جو دیگر کرم از علی‌ست بردار و برو * * * شمارهٔ ۳۹ از شاخ هنر بری توانی خوردن گر راه به عیب خود توانی بردن با عمر دوباره عیش‌ها خواهی کرد گر پیش‌تر از مرگ توانی مردن * * * شمارهٔ ۴۰ دنیا که تو را دو روزه دارد دل‌خوش یک سر سه طلاقش بده ای صاحب هش افلاک و عناصر به عدد سیزده‌اند یعنی شوم است عقد این شوهرکش * * * شمارهٔ ۴۱ زن خنده به فکر ارشمندیس و مترس‌ سر کن خبث ارسطالیس و مترس‌ یک‌پاره تو هم نکته ما لا یعنی بر حاشیه‌ حاشیه بنویس و مترس‌ * * * شمارهٔ ۴۲ ای آن که عقول عاقلت می‌خوانند سادات تمام سیّدت می‌خوانند در هر دو جهان چو اسلمی در همه باب زیبنده بود که اسلمت می‌خوانند * * * شمارهٔ ۴۳ اسلم می‌خور که شق اسلم این است رونق شکن همّت حاتم این است بر باد دهِ غصّه عالم این است گفتند غنیمت است دم دم این است * * * شمارهٔ ۴۴ در جیب دلم چاک و رفو بر سر هم چون غنچه نشسته تو به تو بر سر هم کوتاه کشد رشته طول املم هرچند گره شد آرزو بر سر هم * * * شمارهٔ ۴۵ روزی که ز دهر بر غرامت نروم آلوده به صد رنگ ندامت نروم با یاد قد تو از لحد رقص‌کنان برخیزم و راست تا قیامت نروم * * * شمارهٔ ۴۶ دنیا مطلب که عور می‌باید رفت نزدیک مشو که دور می‌باید رفت حمّالی اسباب جهان هرزه مکن کز کوچهٔ تنگ گور میباید رفت * * * شمارهٔ ۴۷ بر خاک فتاده سرو از رفتارت خاموش نشسته غنچه از گفتارت گل شیفته نزاکت رخسارت نرگس بیمار نرگس بیمارت * * * شمارهٔ ۴۸ تا شد ز نگاه تو جهانی از جا دیوانه به شور رفت صحرا صحرا اشک از مژه‌ها چکید دامن دامن خون بر سر خاک ریخت دریا دریا * * * شمارهٔ ۴۹ آن قوم که بر ستم دلیرند همه عاجزکش و فتنه و شریرند همه چون مرد نیند و همه را باید مُرد خوب است به یک‌بار بمیرند همه * * * شمارهٔ ۵۰ مجذوب تنگ بساط می‌باید بود بیگانه اختلاط می‌باید بود پل‌های شکسته در رهت بسته قضا یعنی که به احتیاط می‌باید بود * * * شمارهٔ ۵۱ از خون جگر شراب خواهیم گرفت از پاره دل کباب خواهیم گرفت از شاه نجف خطاب خواهیم گرفت تا منقطع تراب خواهیم گرفت * * * شمارهٔ ۵۲ می‌گفت به سرو در چمن فاخته‌ای هر چند به ما سایه نینداخته‌ای این بس که به طوق بندگی خاکی را از روز ازل بندهٔ خود ساخته‌ای * * * شمارهٔ ۵۳ ای قبله اقلیم ولایت کویت محراب بلند طاق دین ابرویت در خانه کعبه آمدی زان به وجود تا رو کند از چهار جانب سویت * * * شمارهٔ ۵۴ تا نور خدا نقاب کرد از رخ دور از نور نبی رنگ علی شد مشهور گشتند چو مهر و ماه آئینهٔ هم روشن شده بود این دو دل از یک نور * * * شمارهٔ ۵۵ ای قبله عاشقان جفا کمتر کن خون در دل انتظار ما کمتر کن یا طرز وفا ز عاشقان یاد مگیر یا وعده به ارباب وفا کمتر کن * * * شمارهٔ ۵۶ چشمم که سرشک لاله‌گون می‌آرد رازیست که از پرده برون می‌آید یاد رخ او کردم در شور شدم اینجاست که بوی گل جنون می‌آرد * * * شمارهٔ ۵۷ ای آن که ز الحاد شدی هرزه درا یک ره نظر از مغاک کن سوی سما خود گوی که این چه بارگاه است و ز کیست تقلید اگر کنی تو دانی و خدا * * * شمارهٔ ۵۸ نوری که به چشم موسی از طور نمود دیدار به من شبی هم آن نور نمود رفتم که به روشنی رسانم خود را هر چند که نزدیک شدم دور نمود * * * شمارهٔ ۵۹ در وادی غم جنون پر شورم سوخت بی‌تابی شوق همچو منصورم سوخت یاد رخ او بی‌سفر طورم سوخت این شعله تند سرکش از دورم سوخت * * * شمارهٔ ۶۰ جانا به شماره‌ای که من دانم و تو پنهان به نظاره‌ای که من دانم و تو جان دادن من اگر نداری باور آسان به اشاره‌ای که من دانم و تو * * * شمارهٔ ۶۱ مجذوب از این جهان فانی بگریز از دهر چو عمر جاودانی بگریز بر هر که رسی چو صید زخمی سر کن از خلق زمانه تا توانی بگریز * * * شمارهٔ ۶۲ ای دل هرکس که بود از این سلسله رفت غافل منشین عمر تُنُک حوصله رفت برخیز که پرحزین شد آواز درا بشتاب که هر که بود با قافله رفت * * * شمارهٔ ۶۳ چون گردش سال به که تعجیل کنیم از میکده‌ها شراب تحصیل کنیم آورده به بزم می‌کشان لطف تو را بنشین که به آفتاب تحویل کنیم * * * شمارهٔ ۶۴ آن می که به زور خویشتن می‌نازد برقیست به قلب اهل دل می‌تازد آن می که نهفته میبرد زنگ از دل گوشی وا کن ببین چه می‌پردازد * * * شمارهٔ ۶۵ مجذوب که خاطر مکدّر دارد خون‌ها در دل ز چرخ اخضر دارد از ابر کرم عنایتی می‌خواهد امید ز آسمان دیگر دارد * * * شمارهٔ ۶۶ مجذوب اگر با تو کسی جنگ کند آن کن که خجالتش به صد رنگ کند با لطف به ناکسان بیامیز که آب از نرمی خویش رخنه در سنگ کند * * * شمارهٔ ۶۷ آن خواجه کی دی شیشهٔ می داشت به دست امروز چو شیشه تا که افتاد شکست گِرد آمده بود گَردی از هم پاشید برخاسته بود گِردبادی و نشست * * * شمارهٔ ۶۸ بلبل چو تو راز دوری گل الم است خاموش اگر دمی نشینی ستم است چون جای گل تو نفسی خالی نیست نالیدن بسیار تو بسیار کم است * * * شمارهٔ ۶۹ مجذوب تو را به سایه همدوشی به یعنی که فتادگی و بی‌هوشی به جز مرگ به هر غمی فراموشی به جز گریه ز هر چه هست خاموشی به * * * شمارهٔ ۷۰ مجذوب تو اندیشهٔ هستی نکند پیداست که شعله میل پستی نکند از وسوسه عقل مِیَش کرده خلاص کفر است اگر باده‌پرستی نکند * * * شمارهٔ ۷۱ مجذوب تو را بی‌سر و پا نتوان گفت سگ را به در تو بی‌وفا نتوان گفت با هیچ زبان تو را ثنا نتوان گفت بی‌نام تو مطلب به دعا نتوان گفت * * * شمارهٔ ۷۲ بی‌دوستیت به خضر ننگ است حیات کافر هم گفت یا علی یافت نجات بی‌نام تو در به روی کس وانکند ‌مقبول کجا شود دعا بی‌صلوات * * * شمارهٔ ۷۳ انسان که ز بیش و کم الم دارد او گر داند کیست او چه کم دارد او غم انسان را گرفت و در خواب گرفت بیدار اگر بود چه غم دارد او * * * شمارهٔ ۷۴ ساقی تو ز می به جام مستان کردن وز عشوه به کار می‌پرستان کردن گویی که ز مینای فلک داری یاد خون در دل تنگ زیردستان کردن * * * شمارهٔ ۷۵ جانا دل دوستان شکستن تا کی‌ در آتش دل بی‌تو نشستن تا کی‌ دل دادن و انتظار بردن تا چند دل بردن و راه دیده بستن تا کی‌ * * * شمارهٔ ۷۶ نور تو زدوده زنگ از صفحهٔ دل خورشید کند ظلمت شب را زایل نور تو ز خانه خدا گشت عیان گاه از دل کعبه گاه از کعبهٔ دل * * * شمارهٔ ۷۷ خواهی که چو آفتاب مشهور شوی چون مردمک دیده همه نور شوی این ها همه می‌شود اگر جز به خدای نزدیک به هر چی می‌شوی دور شوی * * * شمارهٔ ۷۸ دنیا گیرم که بی‌گزند است به هیچ زهرش همه گر شکر و قند است به هیچ گر صورت دیوار نه‌ای این همه بند چون پردهٔ عنکبوت بند است به هیچ * * * شمارهٔ ۸۰ ای دل به جهان چه بسته‌ای دل به امید غافل مشو از اجل که این است رسید بنگر که به قصد عمر چون از شب و روز گه مار سیاه آید و گه دیو سفید * * * شمارهٔ ۸۱ قرآن که بود به راه دین رهبر ما آگاه بود ز حال خشک و تر ما قرآن خود را علی از آن گفت که بود ظاهرتر معجزات پیغمبر ما * * * Kitabxana.az · https://kitabxana.az/collections/meczub-rubailer İctimai mülkiyyət (müəllifin vəfat ili: 1682). Public domain (author died 1682). Original text only.