Saqinamə Məhəmməd Füzuli (1494–1556) بخش ۱ - تمهید سر از خواب غفلت چو برداشتم لوای فراست بر افراشتم فکندم بآثار حکمت نظر بمعموره صنع کردم گذر ندیدم به از میکده منزلی چو پیر مغان مرشد کاملی باو دوش نالیدم از جور دور که بر من چرا می کند دور جور خردمند پیر پسندیده رای ز کارم چنین گشت مشکل گشای که در رشته روزگارت گره ز عقلست بر دور تهمت منه خرد را خیالات بیهوده هست خلاف قضا هر خیالی که بست به تغییر آن هست توام الم اگر رستی از عقل رستی ز غم بدارالشفای مغان آر روی مداوای این علت از باده جوی مطیع است دوران بدور قدح ز دور قدح جوی دائم فرح منه بر دل از دیر دیرینه داغ مچین جز گل جام ازین هفت باغ ز سیر کواکب مشو تلخ کام مخور جز می کام ازین هفت جام طرب کن چو خورشید گیتی فروز بزرین قدح هفته هفت روز چو یکشنبه آید چنان می بنوش که یکشنبه دیگر آیی بهوش و گر بهر صرف میت نیست زر بگو بشکند مهر قرص کمر دو شنبه بخور تا دو شنبه شراب ز می ریز بر آتش غصه آب گرت نقل باید ز گردون بخواه که از بهر تو بشکند قرص ماه چو نوشی سه شنبه می ارغوان بدیگر سه شنبه رسان ذوق آن و گر زاهد از منع گوید سخن حوالت بمریخ بدمست کن ز می چارشنبه چو یابی نشاط مچین تا دگر چارشنبه بساط طلب کن که گردد به بزمت ندیم عطارد بتاریخهای قدیم بکف پنج شنبه گرت جام هست منه تا دگر پنج شنبه ز دست بمستی ترا هر چه رفت از خیال به برجیس هشیار دل کن سؤال ز می جمعه تا جمعه بردار کام چنان کن که سرمست باشی مدام ورت ساز باید اشارت نمای که خنیاگری زهره آید بجای چو شنبه رسد بیخود از باده باش وزان تا دگر شنبه افتاده باش و گر باید از هر بدت پاسبان زحل را بدریابی خود نشان چنین گفت و گنج افادت گشود بساقی گل رخ اشارت نمود که برادر بار از دل این فقیر فتادست او را بمی دست گیر می ده که گیرد خرد نور ازو نه آن می که گردد خرد دور ازو می ده کزو شرع گیرد نظام نه آن می که در شرع باشد حرام ز ساقی باز شاد پیر مغان چو جامی گرفتم من ناتوان ازان جام دل نشاه شوق یافت فرح بر فرح ذوق بر ذوق یافت در معرفت بر رخم باز شد دل خالیم مخزن راز شد عفاک الله ای ساقی تیز هوش که کردی نظر بر من درد نوش بمی بند بگشادیم از زبان که ظاهر کنم بر تو راز نهان کنون غافل از می مشو می بده لبالب بدار و پیاپی بده بسیع المثانی که تا هفت جام پیاپی بده جام و پر کن تمام * * * بخش ۲ - نشاه جام اول بیا ساقی آن آب آتش مزاج کزو جمله درد دارد علاج به‌من ده مده بیش ازین انتظار که دارم بسی درد سر از خمار بیا ساقی آن آتش آب‌وَش که هست آرزوی‌ِ من‌ِ درد‌کش بده تا به رویم به توفیق او گشاید در گنج صد آرزو بیا ساقی آن راح راحت‌فزای که هست از همه‌کار مشگل‌گشای به من ده ز من ساز غافل مرا به‌غم کار مگذار مشگل مرا چو بک جام دادی من خسته را گشودی زبان فرو بسته را به‌سر نشئه جام اول دوید زبان را زمان تکلم رسید کنون بشنو از من که از گنج راز به‌روی تو خواهم دری کرد باز * * * بخش ۳ - مناظره با نی شبی بود در سر مرا ذوق می مذاق می‌ام کرد دمساز نی به‌او گفتم ای همدم اهل درد چرا همچو من گشته‌ای زار و زرد‌؟ بگو وجه زردی رخسار چیست‌؟ ترا موجب ناله زار چیست‌؟ مرا محرم راز خود ساخت نی ز راز نهان پرده انداخت نی که من پیش ازین در فضای عدم دلی داشتم خالی از قید غم بر آسایش من قضا رشک برد به‌دست بلای حوادث سپرد که از باد شد جنبش خلقتم به آتش‌، گهی گرم شد الفتم که از خاک نشو و نما یافتم که از آب ذوق و صفا یافتم بر افراختم رایت سرکشی به سر‌سبزی و خرمی و خوشی چو ممسک گره‌ها زدم بر دَرَم چو تجار بستم قصب‌ها به‌هم مرا کرد مغرور برگ و نوا شدم غافل از حادثات قضا به‌ناگه قضا چشم زخمی رساند زمانه به‌آن مهربانی نماند محبانم اعدای جانم شدند همه دوستان دشمنانم شدند نسیمی که بر پیکرم محله بست مخالف وزید و قدم را شکست ز من آب‌، دامان الفت کشید ز آتش مرا صد مضرت رسید ز دل‌، خاک بربود آرام من که ‌«ای رفتنی باز ده وام من‌!‌» دلم زین الم‌ها پر از درد شد بدین گونه رخساره‌ام زرد شد ولی دوش دیدم درین بوستان عجب رمزی از تاک و از باغبان ز تاکی که بگرفت دهقان شراب همان‌دم باو در عوض داد آب همان تاک کز باغبان آب خورد به‌او در عوض شهد شیرین سپرد کس از انقلاب حوادث نرست فلک هر‌چه باشد به‌هر کس که هست اگر می‌ستاند دگر می‌دهد دگر می‌ستاند اگر می‌دهد چو وام همه می‌شود مسترد در ایام رسم است داد و ستد برانم که هنگام عرض نیاز دهند آنچه از من ستانند باز سرودی که در هر محل می‌کشم به‌شکرانه این امل می‌کشم وگر رو نماید خلاف قیاس از آن نیز چندان ندارم هراس من از آتش و آب و خاک و هوا گرفتم دو سه روز برگ و نوا ز من هر یکی دادهٔ خود ربود همان ماند با من که در اصل بود ز فوت علایق چرا غم خورم‌؟‌ چه آورده بودم که با خود برم‌؟ مغنی ببین اقتضای زمان به نی باد ده وز نی آتش ستان چو خاشاکم اول به‌آتش بسوز وزان پس چو شمعم روان بر فروز به کار فضولی میفکن گره قراری کزو برده‌ای باز‌ده خوش آن رند بی‌قید رسوای مست که وقف ره می‌کند هر چه هست ز غوغای داد و ستد وا رهد نه چیزی ستاند‌، نه چیزی دهد * * * بخش ۴ - نشأه جام دوم بیا ساقی آن راحت‌افزای روح که طوفان غم راست کشتی نوح به‌من ده که از غم نجاتم دهد نجات از همه مشکلاتم دهد بیا ساقی آن مظهر سرّ ذات که خضر خرَد راست آب حیات بده‌، زنده گردان من مرده را تر و تازه کن نخل پژمرده را بیا ساقی آن جام آیینه‌فام که عالم درو می‌نماید تمام به من ده که تشویش دل کم کنم زمانی تماشای عالم کنم چو کردی مرا آگه از فیض جام به جام دوم نشئه‌ام کن تمام که دل از دوم نشئه گردد دلیر کند بر تو اظهار ما‌فی‌الضمیر * * * بخش ۵ - مناظره با دف معنبر شبی محفلی ساختم بنا بر طرب طرحی انداختم مزیّن بساطی به ساز و کتاب منوّر ریاضی به شمع و شراب در آن دایره رقص می‌کرد دف چو دیوانه‌ای بر لب آورده کف به او گفتم ای پیر خَم گشته قد بسی دیده در جهان نیک و بد پر از دوستی‌ها ترا پوستی‌ست که در زیر هر پوستی دوستی‌ست تو آن برگی از گلشن وجد و حال که از صرصر غم نداری زوال ز دیوان حکمت تویی آن ورق که می‌خواند از تو محقق سبق مجال است طُرفه ادایی کنی چو آیینه گیتی‌نمایی کنی به ما راز عالم به گفتار نغز بیان کن برون آر از پوست مغز ز بزم فریدون و اسفندیار درین دور‌، حالا تویی یادگار تهی کن ز راز‌، درون سینه را بگو حال شاهان دیرینه را که چون شد فریدون‌؟ چه شد حال‌ِ کی‌؟ چرا رفت جم را ز کف جام می‌؟ سواران میدان در آن جای تنگ کنون صلح دارند یا باز جنگ‌؟ میان چنان فرقهٔ با نزاع هنوز افتراق است یا اجتماع‌؟ بگفتا که در بارگاه کمال به تغییر اشخاص و تبدیل حال همه ساکن مهد آسایش‌ند منزه ز آلام آلایش‌ند نه بهر ممالک جفا می‌کشند نه تشویش فوت و فنا می‌کشند بریده دل از هر هوا و هوس همین انتظار تو دارند و بس که بگذاری این کاخ فرسوده را بنای خیالات بیهوده را زنی از لحد رخنه در این حصار برون آری آن جمع را ز انتظار سوی تو رهم بهر‌ِ آن داده‌اند برای همینم فرستاده‌اند که از من فریبی خوری هر زمان مقید نمانی به ملک جهان زدند ارّه بر شاخ بار آوری بریدند از بهر من چنبری به آتش دل سنگ بگداختند جلاجل پی زیورم ساختند سر بی‌زبانی جدا شد ز تن که شد پوستی حاصل از بهر من سه نوع شریف و سه جنس رشید غم تیشه و اره و تیغ دید که ترکیب من حسن اتمام یافت دم از فیض هستی زد و نام یافت کنون من هم از دست هر بی‌ادب تپانچه به رو می‌خورم روز و شب که شاید سوی من تو مایل شوی دمی از غم دهر غافل شوی چه ذاتی تو ای گوهر گنج ما‌؟ که هست از پی راحتت رنج ما‌؟ دل از دهر بَر کَن مده ز انقلاب ازین بیش ما را و خود را عذاب مغنی زمانی به تقریر دف بیان ساز کیفیت ما سلف که دست فلک چون دف از صید چند به ضرب تپانچه چه‌سان پوست کند‌! فضولی که دارد به گیتی مآل خبر کن که دل برکنَد از محال خوش آن رند کز مستی جام می ندانسته شب کی شده روز کی شب و روز در عالم افتاده مست ندانسته عالم چه سان عالم است * * * بخش ۶ - نشأه جام سوم بیا ساقی آن جوهر صاف و پاک که جمشید برد آرزویش بخاک بمن ده که جمشیدیم آرزوست نه با ملک جمشیدیم من به اوست بیا ساقی آن ساغر سینه سوز که می سوزد از شوق آن جم هنوز بمن ده که آتش بهستی زنم در دین آتش پرستی زنم بیا ساقی آن راح ریحان شمیم که کیفیت اوست خلق کریم بمن ده دلم را گره بر گشای برویم در راز دیگر گشای ازین بیش فکر دل ریش کن بجام سیوم نشأه ام بیش کن که نطق از سیوم نشأه گویا کنم رموز دگر بر تو افشا کنم * * * بخش ۷ - مناظره با چنگ شبی محفلی داشتم پر سرور به بزمم چراغ می افکنده نور سرم گرم بود از می لاله‌رنگ زمانی شدم همدم تار چنگ به‌او گفتم ای گشته زار و زبون چرا ناله داری از حد برون‌؟ بپیچید بر خویش و بگشاد راز گره کرد از رشته راز باز که من منعمی داشتم در ازل به احسان او بسته طول امل زده دست عمری به دامان او شده غرقه بحر احسان او درین ره مرا ذوق هستی نبود سوی هستی‌ام لطف او ره‌نمود از آن منعمم دور انداختند اسیر غم دوریم ساختند سرافراز بودم‌، شدم پایمال به هجران بدل شد زمان وصال بسی داشت سرگشته‌ام کار چرخ بسی تاب دیدم ز آزار چرخ غم چرخ دولابی واژگون بدین صورتم کرد زار و زبون چنان کرد اندیشه انقلاب مرا غافل از خود چو ذوق شراب که جمعیت سابق از یاد رفت هواهای پیشینه بر باد رفت نمودم ازان حال قطع نظر که گیرم سر رشته بار دگر به مقصود اصلی شوم متصل کنم حاصل از دَور‌، مقصود دل پس از وفق حرمان و قطع رجا که دل داده بودم به فوت و فنا عزیزی به صد خواری‌ام برد دوش که بندد به کاری‌، ز من رفت هوش که بازم برای جفا می‌برند نمی‌دانم آیا کجا می‌برند به منزلگه خود مرا بسته برد به تعلیم پیش دبیری سپرد جوان بخت پیر پسندیده خمیده قد و نیک و بد دیده سرافکنده ز اندیشه دهر پیش به حیرت در اندیشهٔ کار خویش چو من دیده صد محنت از روزگار شده روزگارش چو شب‌های تار پس از پرسش حال ایام غم چو کردیم تحقیق احوال هم همان شخص بوده که روز نخست ازو بنیه خلقتم شد درست پی من گرفته ره جست و جو دگرگون شده صورت حال او درین دور غافل ز هم عمرها من او را طلب کرده‌ام‌، او مرا همان منعم ِ پیش را یافتم ولی‌نعمت خویش را یافتم پس از محنت راه دور و دراز به هم شکرُ لله رسیدیم باز مپندار بیهوده دم می‌زنیم دم از پرسش حال هم می‌زنیم چنین بوده آیین کون و فساد یکی بوده هم منشاء و هم معاد مقرّر چنین گشته بر اهل حال که می‌خیزد از هم فراق و وصال دو کس را ز هم گر فلک با ستم جدا می‌کند می‌رساند به‌هم مغنی جدا چند مانی ز چنگ‌؟ جدایی مکن‌، در بغل گیر تنگ به تنگم من از دوری‌ِ وجد و حال درین دوری انداز طرح وصال فضولی‌ِ ناکام را در فراق به یک مژدهٔ وصل خوش‌کن مذاق خوشا آن خراباتی‌ِ باده‌نوش که برباید از مغز او باده هوش نه از محنت وصل یابد اثر نه از راحت وصل پرسد خبر * * * بخش ۸ - نشأه جام چهارم بیا ساقی آن لاله باغ ذوق که دارم ازو بر جگر داغ شوق بده پیشتر زانکه از روزگار شود بقعه تربتم لاله زار بیا ساقی آن صیقل زنگ غم کز آن می شود هر غم بیش کم بمن ده که بسیار غم می کشم ز بسیاری غم ستم می کشم بیا ساقی آن مرهم ریش دل کزان می شود رفع تشویش دل بمن ده که تشویش دارم بسی ز تشویش من نیست آگه کسی چو کیفیت می مرادست داد بچارم قدح نشأه ام کن زیاد که در چارمین نشأه شیدا شوم باظهار اسرار گویا شوم * * * بخش ۹ - مناظره با عود شبی خواستم بزمی آراستم سرودی ز بهر طرب خواستم صدایی به گوشم رسانید عود که چون عودم از سر برون رفت دود باو گفتم از خازن گنج راز که هم اهل سوزی و هم اهل ساز بگو این نوا از که آموختی‌؟ که برگ نشاط مرا سوختی چه سر‌ّست مضمون گفتار تو‌؟ چه رمز‌ست در پرده کار تو‌؟ که سوزنده با نواهای تر ترا نیست جان داری از جان اثر تو یک مشت چوبی نوای تو تار ز نارست کافی ترا یک شرار بر آنم که گر در تو می‌بود درد نمی‌ماند تا این زمان از تو گرد همانا تو از حال خود غافلی از‌آن‌رو بدین‌گونه فارغ‌دلی نداری به آواز خود آرزو نمی‌گویی ار کس نگوید بگو به‌من گفت عود مسرت اثر که من زانچه گفتی ندارم خبر مرا روز اول که می‌ساختند درون دلم ذوقی انداختند که آن ذوق از من‌، مرا در ربود در‌ِ بی‌خودی‌ها به‌رویم گشود نمی‌دانم این پیکر‌ِ من که ساخت چرا سعی کرد و برای چه ساخت ز من نیست این نالهٔ زار من ز استاد دان جنبش کار من مدان از من این ناله‌های حزین نه بر من‌، بر استاد کن آفرین نه تنها مرا داده این حال دست درین محفل بی‌خودی هر که هست چو من غفلتی دارد از حال خویش نمی‌داند انجام اعمال خویش ولی هست سازنده در ازل که او نقش‌بند است در هر عمل من و تو درین کارگه آلتیم نه صنعت‌گری‌، آلت صنعتیم مغنی بده عود را گوشمال که ظاهر کند بر تو تحقیق حال بزن تا بگوید به بانگ بلند که ذات‌ست چون و صفات‌ست چند‌ ظهور حقیقت نمای از مجاز مگو کز فضولی‌ست افشای راز خوشا آنکه سرمست افتاده است ارادت به پیر مغان داده است نمی‌داند از مستی می مدام که ساقی کدامست و ساغر کدام * * * بخش ۱۰ - نشأه جام پنجم بیا ساقی آن آب کوثر سرشت که لب تشنه اوست حور بهشت بمن ده که مداح پیغمبرم نصیب است البته در کوثرم بیا ساقی آن لعل عالی ثمن بمن ده بها عقل بستان ز من که دیوانه ام کرد رسوای عقل مرا بیش ازین نیست پروای عقل بیا ساقی آن جام مخلص نواز که در نشأه اوست افشای راز بمن ده مرا مست و مدهوش کن بهر نشأه نکته گوش کن چو از باده کردی رخم لاله گون به پنجم قدح مستیم کن فزون که در نشأه پنجم آرم شکست بقفل در گنج رازی که هست * * * بخش ۱۱ - مناظره با تنبور شبی رِقّتی داشتم در نماز به معبود می‌کردم افشای راز گهی در قیام و گهی در قعود گهی در رکوع و گهی در سجود در اثنای طاعت من بی‌قرار شنیدم ز جایی صدایی سه بار ز دل رفت اندیشه طاعتم درید از هوا پرده عصمتم باو گفتم ای منشاء هر خطا مشو هیمه آتش کفر ما چرا رسم و راهت چنین گمرهی‌ست‌؟ سرت از خیال قیامت تهی‌ست‌؟ کلید در گنج هر آفتی‌؟ به ابلیس سرمایهٔ حیلتی‌؟ به دست تو هر رشته هست دام که صید دل خلق سازی مدام به صد جا میان بسته متصل که بربایی آثار طاعت ز دل اگر سینه را وطن ساختی ازو رسم تقوی برانداختی ور انگشتی از تو به جنبش رسید ز تحریک تسبیح رغبت برید بیا چون من از آتش اندیشه کن ره توبه گیر و ورع پیشه کن چنین گفت طنبور صاحب‌خبر که بر پرده‌دار‌ی مشو پرده‌در مپندار بر خود هنر عیب من اگر عیب دارم به رویم مزن منم کرده قطع بیابان دور ز غیب آمده سوی ملک ظهور درین ره شدم همنشین بسی نخورده غم از اعتراض کسی تو بر سینه‌ام می‌زنی دست رد چنینم مکن گر نداری مدد چه آگاهی از کارگاه جهان‌؟ که مُقبِل که و کیست مُدبِر در‌آن‌؟ به‌دریای احسان پروردگار ز چون من خسی کی نشیند غبار‌؟ در آنجا که دیوان عفو و عطاست غم معصیت‌، لاف طاعت‌، خطاست مگر غافلی در بساط بسیط‌؟ ز سرّ ‌«علی کل شی ء محیط‌» مغنی به تنبور رغبت نمای به مفتاح رغبت دری بر گشای کزان در رواحل رواحل نشاط برون آید و پر شود این بساط فضولی کند ترک بیم عذاب نشاطی کند زین بساط اکتساب خوشا آنکه او مست خیزد ز گور برندش به دوزخ ز خود بی‌شعور شررهای آتش به وقت عذاب نماید به او قطره‌های شراب * * * بخش ۱۲ - نشأه جام ششم بیا ساقی آن جوهر بی بدل که در نشاه اوست فیض ازل بمن ده که فیضی رساند مرا دهد ذوقی از من ستاند مرا بیا ساقی آن ساغر پر شراب نگین مرصع بیاقوت ناب بمن ده که من هم بآن لعل تر مرصع کنم چهره همچو زر بیا ساقی آن مایه عز و جاه که درویش را می کند پادشاه بده تا ندانم من بی نوا که فرق از گدا چیست تا پادشاه چو ذوقی رساندی ز می بر دلم بجام ششم گرم کن محفلم که ذوق از ششم نشأه گیرد کمال دلیری کند دل باظهار حال * * * بخش ۱۳ - مناظره با قانون شبی داشتم صحبتی چون ارم نه اندوه ره داشت آنجا نه غم پری‌چهره بود قانون به‌دست چو می نغمه‌اش خلق را کرده مست چه قانون‌؟ یکی طُرفه صندوق راز درَش خازن معرفت کرده باز چو کشتی که او را بوَد سیم بار ز دریاش موج افکنَد بر کنار چو لوحی که نقاش گیرد به پیش کند ورزش نقشه تا کار خویش ازو چون شنیدم نوای حزین باو گفتم ای لعبت نازنین شنیدم که چون من‌، تو هم عاشقی درین شیوه بر عاشقان فائقی ولی حیرتی دارم از کار تو که از عشق دورست اطوار تو همه عاشقان راست شام و سحر پر از اشک چون سیم روی‌ چو زر همه بی‌دلان راست از دست غم به‌هر پهلویی صد خدنگ ستم همه خسته‌اند از شفا بی‌نصیب رگ جان سپرده به‌دست طبیب گذشته‌ست در هجرشان ماه و سال بجز نام نشنیده‌اند از وصال ترا رتبه از عاشقان برترست مگو شیوه و شیمه‌ات دیگرست پسندیده‌ای طبع جانانه‌ای به جانانه هم‌راز و هم‌خانه‌ای سرت راست بالین زانوی دوست ترا متصل روی بر روی دوست در آغوش یارست مأوای تو وزو گشته حاصل تمنای تو شب و روزت از غایت قرب هست به‌بوسیدن دست دلدار دست چه کردی‌؟ ترا این مقام از کجاست‌؟ بگو راز خود را به عشاقْ راست دلیل ره وصل جانانه باش به ما کاری آموز و مردانه باش چنین گفت قانون که ای سست‌رای همه آنچه گفتی رساندم بجای نشد راضی از من بدانها حبیب نخورد از چنین رنگ و زیور فریب گذشتم ز خود و ز همه کار خود ندادم سر خود به‌آزار خود گزیدم طریق رضای همه نهادم سر خود به‌پای همه سراپای جسمم همه گشت گوش که پندی کنم گوش از اهل هوش اگر چه مرا بود چندین دهن نگفتم ز خود پیش کس یک سخن به رویم کسی گر زد و کرد بَد زدم بوسه بر دست آنکس که زد رگی را ز جسمم کسی گر برید نه آهی بر آمد نه خونی چکید زدم دست بر دامن اهل دل رضا‌جوی‌ِ دل‌ها شدم متصل بدین شیوه مقبول جانان شدم سزاوار تشریف احسان شدم مشو خود‌نما تا شود دوست رام که رسوا‌ست محبوب رسوا مدام مغنی به قانون گرفتی بگیر که سیمت چرا کرده زینسان اسیر کجا عاشقی و کجا جمع سیم‌؟ بکش سر ز سیم و مکش هیچ بیم تو با سیم رازی بیاموز کار فضولی‌صفت باش بی‌سیم زار خوشا آنکه رفت از طبیعت به‌در نشد هر طرف چون قدح جلوه‌گر به‌پای خُم می چو دردی نشست به دردی همین شد چو می پای‌بست * * * بخش ۱۴ - نشأه جام هفتم بیا ساقی آن شهد شیرین مذاق که ما را باو هست صد اشتیاق بده بیش ازین تلخ کامم مدار بدین تلخ کامی چو جامم مدار بیا ساقی آن منشاء هر کمال که کامل ازو می شود اهل حال بمن ده که دفع ملالی کنم درین جهل کسب کمالی کنم بیا ساقی آن لعل یاقوت رنگ که سنگست بر شیشه نام و ننگ بمن ده که بخشد صفای تمام دلم را ز اندیشه ننگ و نام ببین مستیم مست تر کن مرا نهفتم قدح بی خبر کن مرا که در نشاه هفتمین بی حجاب کنم شمه شرح حال خراب * * * بخش ۱۵ - مناظره با مطرب شبی داشتم مطربی هم‌نشین وزو بود بزمم چو خلد برین باو گفتم ای همدم دلپذیر نشاطی بر انگیز و سازی بگیر نزد دست بر ساز و لیکن روان ادا کرد کاری به‌دست زبان که با قوت نطق و تحریک دست به تخته همه ساز را دست بدست باو گفتم این فیض را رتبه چیست‌؟ که در ذاتش آلایش غیر نیست چنین گفت کاین فیض روحانی است بدین نسبت‌ ِ غیر‌، نادانی است مشو مایل غیر‌، که‌اسرار دوست همیشه خود از خود شنیدن نکوست به نی راز مگشا که آن سست‌رای گشاده‌دهان است و هرزه درای به دف مصلحت نیست اظهار درد که خواهد به‌یک ضرب اقرار کرد مکن جنگ را محرم هیچ راز که می‌گوید آن را به‌هر گوش باز ز عود ار ترا هست رازی‌، بپوش که خالی‌ست او را سر از عقل و هوش نهان کن ز تنبور راز درون که از پرده رازت نیفتد برون به قانون مکن راز دل را عیان که دارد به اظهار آن‌، صد زبان ملاقات این فرقه ز آن شد حرام که غمّاز رازند در هر مقام همانا نه واقف از ما مضا که چون کرد عرض امانت قضا نشد مستعد امانت جماد قضا آن امانت به‌دست تو داد که مخفی ز نامحرمان داری‌اش به‌دست سپارنده بسپاری‌اش تو بر هر جمادی مکن آشکار بترس از خلاف قضا زینهار مشو غافل از نطق حکمت بیان که در جسم انسان جز او نیست جان چنین است ظاهر بر ارباب هوش که زنده است گویا و مرده خموش نمی‌ماند از هیچکس غیر نام سخن گوی تا زنده باشی مدام ولی آن سخن گوی که‌انجام کار نباشی ز تکرار آن شرمسار چنان کن که گفتار تو سر بسر دهد از نکات شریعت خبر مگو سرّ باطن بر‌ِ هیچکس به‌ظاهر ز ظاهر سخن گوی و بس مغنّی چو با ضرب نطق و اصول شوی مجلس‌آرای اهل قبول مخوان وصف حال کسان دگر بگو حرفی از حال من مختصر که هستم فضولی‌صفت مانده لال ز دستم نمی‌آید اظهار حال خوشا آنکه هر جا نشیند به‌من ز تقوی بگوید نه از می سخن از آن وصف باده نه کار من است که کیفیتش بر همه روشن است * * * بخش ۱۶ - مثنوی خیز ساقی‌، بساط می بر‌چین می به مستان مده زیاده ازین گرچه می دلگشا و روح‌فزا‌ست گذرانیدنش ز حد نه رواست کار بی‌ذوق و بی‌ملال خوش است هر‌چه باشد‌، به اعتدال خوش است ای دل از خازن خزانهٔ راز مستمع را ز خود ملول مساز زین دُر تر بس است این مقدار مکن ارزان و زین زیاده میار ور هنوزت هوای گفتار‌ست گنج بی‌حد‌، متاع بسیارست در گنجینهٔ دگر بگشای به ازین جوهری دگر بنمای تا شود در تفنن تو پدید معنی لذت لکل جدید شکر کز رسم این جریدهٔ درد کلک‌ِ سرگشتهٔ پریشان‌گرد کرد فارغ مرا به سرعت‌سیر ختم الله امرنا بالخیر * * * Kitabxana.az · https://kitabxana.az/collections/saqiname İctimai mülkiyyət (müəllifin vəfat ili: 1556). Public domain (author died 1556). Original text only.