Sam Mirzə · Nəsr
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
از سادات رضوی است جوانی درویش نهاد و متقی است و بقدر خود طالب علمی دارد و در شاعری طبعش بسیار خوبست، دیوان غزل تمام کرده و در منقبت قصاید غرا دارد این چند مطلع از اوست :دلم نیامد از آن زلف پر شکن بیرون
Töhfeyi-Sami, bölmə 146اصلش از دار السلام بغداد است و از امیر زاده های کریم النهاد آنجا و سلسله نسبش بآل برمک متصل و مثل هذامن برکه البرامکه مصداق حال آن سر دفتر افاضل، اطلاق لفظ امیر باو، از رهگذر امارت است نه بمعنی سیادت، در اوایل حال در عتبات عالیات می بوده و آخر از آنجا متوجه عراق عجم گشته جهت تحصیل در بلده ی کاشان متوطن گردید و در سلک شاگردان مولانا شمس الدین محمد خفری در آمده اکثر متداولات بنظر امعان مطالعه فرمودند بعد از آن مدت ده سال در شیراز نزد مولانا عبدالصمد تحصیل نموده چند وقتی در تبریز در مدرسه مظفریه و نصریه بافاده ی علوم دینیه اشتغال داشت تا آنکه در این اوان حسب الامر قضا جریان بر مستقر قضاء معسکر قرار گرفت الحق در آن امر خطیر کمال امانت مبذول داشته از خود به تقصیر راضی نیست و گاهی میل بنظم فرموده این اشعار آبدار بر صحیفه روزگار تعلیق نموده اند . تخلص حاجبی میفرمود :سگت را بنده ام تا بنده را جان در بدن باشد
Töhfeyi-Sami, bölmə 148مولدش لاهیجان گیلان است در محلی که صاحبقران مغفور در آنجا تشریف داشته اند بملازمت ایشان بعزم جهانگیری علم برافراخته در ابتدای ظهور دولت این دودمان عظیم الشان منصب صدارت ممالک محروسه تعلق بدیشان داشت، بعد از آنکه مدتی ترک آن کرده بحال خود می بودند و بعضی اوقات تعلیم شاهزادگان سوای من در عهده ی اهتمام ایشان بود در این ولا که سن شریفشان از نود متجاوز است ترک علایق و عوایق کرده اوقات بطاعات و عبادات صرف میکنند این نظم حسب حال خود گفته اند .جوانی رفت در راه تو، پیر روزگارم من
Töhfeyi-Sami, bölmə 150ولد رشید حکیم مذکور است نفس نفیسش تریاق فاروق داروخانه فاذا مرضت فهو یشفین و قدم شفا اثرش نجات بخش ما هو شفاء و رحمه للعالمین در علم طب ید بیضا داشت و در علم حکمت نفس مسیحا، در فضایل و سایر اقسام علوم عل تفوق میافراشت، خطش رقم نسخ بر تعلیق استادان می کشید و سلیقه موزونش در بیت الفضایل زمانه فرید بود، در شهور سنه ثلاث و خمسین و تسعمایه بسیآت فوات مبتلا شده بمطب عدم خرامید این دو مطلع از اوست :غنچه ای پر از در و گوهر، دهن میخوانیش
Töhfeyi-Sami, bölmə 160از ولایت کاشان است و در نجوم و طب و دیگر علوم صاحب وقوف است و در شعر هم بد نیست این مطلع از اوست :نماند لذتی از عمر در جهان ما را
Töhfeyi-Sami, bölmə 168پسر ملک محمود جان مذکور است و در مسائل حکمی اوصاف و فضائلش مضبوط و اجزاء کمالاتش مربوط در اکثر علوم شاگرد مولانا حاجی محمود تبریزی است طبعش در غایت تصرف و شوق انگیز، بعد از برادرش امیر بیک بوزارت صاحبقران مغفور رسید و بعد از اندک وقتی ترک آن کرده قناعت ورزید این دو مطلع از اوست :خوبرویی کاو ندارد رحم، دلدار منست
Töhfeyi-Sami, bölmə 171برادر خواجه مظفر و ولد خواجه فخر الدین بتکچی است، طبع صافی و سلیقه وافی داشته چنانکه از این مطلع بوضوح می پیوندد :اگر چه نیست روا سجده ی بتان کردن
Töhfeyi-Sami, bölmə 178از جمله اکابر دیالمه است و در اوایل جوانی چنانکه افتد و دانی بخوردن باده و معاشرت با گلرخان ساده در بهار زندگی اوقات میگذراند، اما پیش از آنکه داعی حق را لبیک گوید از تمامی مناهی توبه نموده تخلص او در اشعار الهی بود . این دو مطلع از جمله اشعار اوست :از شادی عالم چه گشاید دل ما را
Töhfeyi-Sami, bölmə 187ولد خواجه فتح الله قزوینی است این مطلع از اوست :تا کی جفا کنی بمن ای چرخ بیوفا
Töhfeyi-Sami, bölmə 191او هم پسر صدر قاضی است خالی از حدت طبعی نیست این مطلع از اوست :مرا فلک به مهی هرگز آشنا نکند
Töhfeyi-Sami, bölmə 195پسر شاه میرزا بن ملک محمود جان دیلمی است و شاه میرزا مدتها شهریار قزوین بوده، دیده ی صاحب نظران به تماشای جمال او مایل و سرو سهی از خرامش رفتار او پای در گل .ای زمین آن قامت رعنا نگر
Töhfeyi-Sami, bölmə 197ولد امیر فرامرز دیلمی است این مطلع از جمله اشعار اوست :گاهی گذر که بی تو بگلزار کرده ایم
Töhfeyi-Sami, bölmə 202ولد صدق شیخ محمد لاهیجی است و او از جمله خلفای نامی نور بخشیه است و در جوانی از آنجا بیرون آمده و در شیراز رحل اقامت انداخته است و شیخ زاده در آنجا متولد گردیده اند، بسیار بزرگ منش و خموش طبع بوده و چون در مشرب عالی افتاده اکثر اوقات با ارکان دولت حضرت صاحبقران مغفور به تخصیص با شیخ نجم زرگر مصاحب شده از غایت شرب مدام فرق میانه صبح و شام نمیکرد چنانکه از این دو بیت امیدی که در مدح شیخ نجم مذکور گفته معلوم میشودفتنه با خالهاش گشت ای دل
Töhfeyi-Sami, bölmə 204میگفت از اولاد شاه شجاع کرمانی ام و بغیر از این عیبی نداشت، مصور خوب بود و بهمه قلم خط را خوب مینوشت و در انشاء ید طولی داشت و در معما و عروض مهارتی بی انتهی، قوت حافظه او بمرتبه ای بود که بیک بار خواندن سی بیت یاد میگرفت اما بسیار بی طالع واقع شده بود و از این دولت حظی نیافت در جوانی در شهور سنه سبع و اربعین و تسعمایه از عالم رفت این رباعی در شکایت روزگار از اوست :کاز دهر، صفا گشته بکلی زایل
Töhfeyi-Sami, bölmə 205از اعیان شهر لار است و اکثر علوم را ورزیده و از جمله شاگردان مولانا جلال الدین محمد دوانی است، مدتی مدید در هند و بعضی بلاد سفر کرده با مردم نیک صحبت داشته و در شعر به تخصیص در نعت و منقبت قصاید دارد اما شعر او خالی از نمکی نیست این مطلع از اوست :چون شیشه ساعت نتوان یافت دو دل
Töhfeyi-Sami, bölmə 209اصلش از غوریان هراتست و او بحدت ذهن وجودت طبع موصوف بود و اکثر خطوط را نیک مینوشت در علم عروض و صنایع شعر بسی ماهر است، چنانکه قصیده ی مصنوع خواجه سلمان ساوجی را مکرر تتبع کرده این مطلع یکی از آنهاست :نوشتن که العبد سلطانعلی
Töhfeyi-Sami, bölmə 211از اکابر قضات قزوین است و بسیار فاضل و خوش طبع و شیرین صحبت، گاهی بشعر مشغولی میکند . این مطلع مشهور از اوست :باعتقاد را قم حروف مصرع اول را اگر چنین خوانند بهتر است : بکسم از آن نمانده سر و برگ آشنایی؟
Töhfeyi-Sami, bölmə 213از جمله بزرگ زادگان اردوباد آذربایجان است، منصبش منشی حضرت صاحبقرانی در پاکیزه گی انشاء و سنجیدگی املاء و وفور اخلاق و فرط فضایل از نادران زمان، توقیع افضالش بطغرای غرای سعادتمندی موقع، و پروانه آمالش برقم خردمندی موشح است .این مطلع از اوست :
Töhfeyi-Sami, bölmə 214در خوشنویسی مسلم روزگار و در انشاء سرآمد فضلای بلاغت شعار بود. پدرش بوزارت شاهزاده بدیع الزمان میرزا اشتغال داشت خود بطالب علمی و کسب کمال مساعی جمیله بظهور میآورد و بعد از آن بسپاهیگری مشغول شده در خدمت درمش خان که لله من بود بسر می برد و خان مذکور با او ظرافت ها میکرد و او از این معنی بسیار آزرده خاطر می بود در آن ولا این دو بیت بطرز بوستان حسب حال خود گفته :گشت بی صبری من موجب رسوایی من
Töhfeyi-Sami, bölmə 215اگر چه در اصل از ساوه است اما در قزوین کسب کمال کرده بنابرآنکه پدرش خواجه شکرالله، مستوفی حسین بیک بود او را معلم سلطان یعقوب گردانیدند، چون یعقوب بیک بر وجهی که سمت تحریر پذیرفت صاحب تخت و سریر گشت قاضی مذکور مقلد امر صدارت شده اوامر و نواهیش مطاع پادشاه و سپاه گردید بعد از فوت سلطان یعقوب، سلطان صوفی خلیل بنابر سوء مزاجی که نسبت باو داشت و نا معقولی بدو کرده همت بر استیصالش گماشت و کان ذالک فی شهور سنه ست و اربعین و ثمانمایه، صاحب مجالس النفایس آورده که هیچ پادشاهی اهل علاقه را آنقدر تعظیم که آن پادشاه او را کرده نکرده، در واقع که چنین است الحق که بی جایگاه نیز نبوده چرا که بانواع فضایل و آداب و خوب طبعی آراسته بود و مردم اهل فضل و کمال در زمانش مرفه الحال و فارغ البال بوده اند، این ابیات از نتایج طبع آن سعادتمند است :همه دانند کاز بیداد آن پیمان گسل گویم
Töhfeyi-Sami, bölmə 216پسر عم قاضی مذکور است و در خوش طبعی و ندیمی و مقبولی از جمیع ندما و مخصوصان پادشاه در پیش، و در قبول عامه از همگنان بیش، میانه او و میر علیشیر غایبانه محبت و مراسلات بوده چنانکه در مجالس النفائس ایمایی بدین معنی شده. مشهور است که در محلی که او بیمار شده بود پادشاه بجهت رعایت خاطر او در صبحی که از جام مدام صبوحی کرده بود بعیادت او آمده و زودتر برخاسته شیخ مذکور غزلی که این چند بیت از آنست در بدیهه گفته از عقب پادشاه فرستاده :ستاره وار بسی دیده در کمین من است
Töhfeyi-Sami, bölmə 217از جانب مادر، دختر زاده ی آن قاضی عیسی است و از جانب پدر، پدرش برادر زاده ی او . مدتها قضای معسکر ظفر اثر متعلق بدو بود، اکنون از آن امر خطیر استعفا نموده بحال خود است . الحق جوانی است بجامعیت کمالات و سلامت محاورات و ملایمت طبع مثل اوی در ممالک محروسه کم، کلامش مختصری است نافع و تحریرش در باب ارباب مختلف احتجاجیست قاطع، فکرش بکری است که در بستان شرایع پرورش یافته و عقل عقیله امورش، مصباح المجتهدیست که انوار غیبی بر او تافته این مطلع از اوست :از خاک برگرفته ی باد صبا منم
Töhfeyi-Sami, bölmə 222از آدمی زاده های یزد است وجوانی پاکیزه رای و متقی، با وجود آنک علم حساب را نیکو میداند از غایت سلامت نفس اصلا در مهمات دیوانی دخل نکرده و باندک زراعتی که دارد اوقات میگذراند و گاهی بشعر مشغولی مینماید بیانی تخلص میکند این رباعی از اوست:ز اندازه برون بی سر و سامانی من
Töhfeyi-Sami, bölmə 227جوانی است بانواع هنر آراسته در خطوط و علم قافیه و عروض و معما صاحب وقوف و تخلصش نوایی است در محلی که متوجه هند بود این قطعه را در سلک نظم کشیده :سوی هندوستان روم کآنجا
Töhfeyi-Sami, bölmə 228از جمله مدرسین کاشان است و در ماده عاشقی زن کرمانی و شرب مدام شهره ی زمان این مطلع در جواب امیر شیخم سهیلی از اوست :نیاساید دمی از گریه چشم اشکبار من
Töhfeyi-Sami, bölmə 235از آدمی زاده های شهر هرات است و در کمال وفور فضایل و کثرت صفات، طبعش مایل، و در اصناف حیثیات مثل شعر و معما روان و نادر دوران مدتی اشراف سر کار من متعلق بدو بود و این زمان نیز با من میباشد . این مطلع از اوست :
Töhfeyi-Sami, bölmə 241از ولایت خلخال عراق است و تخلص او یقینی است این دو مطلع از اوست :فغان کاز آه نتوان داشتن خود را نگاه آنجا
Töhfeyi-Sami, bölmə 245اصلش از نیشابور است، در خط نستعلیق قطعات سحر آیاتش سواد بخش دیده حورا، اگر چه در این فن شاگرد سلطانعلی مشهدی است تحقیقا شاگرد مولانا عبدی نیشابوریست اما از او در خوشنویسی و خوش طبعی پیش است و با وجود چندین هنر بس فقیر نهاد و درویش است. این غزل از اوست : در شعر مخلص تخلص میکردچشم از ناز دمی باز نکردی هرگز
Töhfeyi-Sami, bölmə 247اصلش از خوارزم است و در خدمت سلطان یعقوب میبود . و او خط نستعلیق چنان مینوشت که مردم او را قرینه مولانا سلطانعلی مشهدی می دانستند و فی الواقع که در آن روش خط را بسر حد سحر رسانید . و گاهی از او شعری سر میزد این مطلع از اوست :مژه مانع نشود اشک من محزون را
Töhfeyi-Sami, bölmə 249از تربت خراسان است و خط نستعلیق را خوب مینوشت در نقاری و زرفشانی در استخوان استاد بود . در سازها عود و شتر غو را بنوعی می نواخت که باعتقاد من کسی به از او ننواخته، بسیار خلیق و درویش نهاد بود، و در عمل عروض و معما طبعش خوب و ذوقش مرغوب بود. این دو مطلع از اوست :بجان از ستم های دوران رسیدم