Töhfeyi-Sami, bölmə 151

حاوی فضایل نفسانی و جامع اختیارات بدیع الصفات کمالات انسانی، اصفهانی است در طب شاگرد نفیس مولانا صدرالدین علی شیرازی است بعد از آنکه مولانای مذکور مدتی در گیلان رشت بسر برده بودند بخدمت صاحبقرانی مغفور مشرف گشت، این مطلع از اشعار اوست :دامن از من چه کشی، ای بتو ام عهد درست

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 152

بافق قصبه ایست از قصبات ولایت کرمان و وی در ملک سخنوری و طلاقت بیان سحبان زمان، لا تکلف، تا اختر فضایلش بافق کمال برآمده از پرتو طلوع آن عرصه ساحت فصاحت روشن است . و تا گلبن افضالش در جویبار سرابستان کمالات سرکشیده فضای دلگشای بلاغت از سایه گلشن او خرم و اگر بجواهر اشعار آبدارش ابکار افکار را ترصیع کنند رواست، و اگر فصحای بلاغت انجام سبحه سان دست بدستش گردانند سزاست، این اشعار عذوبت آثار از اوست :نخواهم بگذرد سوی چمن باد از سر کویش

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 154

از طوایف معتبر قزوین است و در اکثر علوم معقول و منقول متین، سلیقه شعرش جبلی و شیوه ی فضلش فطری است. چنانکه از این دو بیت قصیده که در مدح حاکم گیلان گفته مبین میشود .آنک گاه افاده و تنجیم

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 162

از علوم خصوصا طب باخبر است و از فنون و صنایع شعری نیز مخبر، چنانکه در آن فن رساله ای تصنیف کرده این مطلع از اوست :تا دل آواره را پهلوی او جا سازمش

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 179

اصلش از خاکیان شیراز است و در تبریز متولد شده از اوان صبی الی یومنا هذا در دفتر خانه همایون بامر استیفا اقدام مینمود الحق در فن انشاء سخنانش بروجه وجیه و سیاق کلامش در باب معاملات بر همت توجیه، سلیقه اش در این دو، وادی بغایت عالی در شعر شناسی و سنجیدگی مسلم اعالی، از غایت استقامت طبع در میانه اهل قلم انگشت نما و آواز فرح افزایش مفرح القلوب و غم زدا است، این رباعی از نتایج طبع آن روح افزاست :زنهار مجو یار که دل را بار است

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 180

مشرف اصطبل صاحب قرانی است اصل او از کاشان است مردی فقیر و ندیم مشرب است شعر تزریق را بهتر از شعرای زمان میگوید از جمله لیلی و مجنونی گفته که این دو بیت از آنست :روزی که ز عشق میزدم لاف

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 182

اصفهانی است در فن سیاق مهارت تمام دارد این مطلع از اوست :سرکویش که شد اهل نظر را سجده گاه آنجا

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 192

او هم پسر مومی الیه است این مطلع از اوست :تا رخ خوب تو شد غایبم از پیش نظر

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 194

از خواجه زاده های جرپادقان است و در خدمت ترکان بوزارت اشتغال دارد این مطلع از اوست :تا خطش بر صفحه خوبی رقم خواهد کشید

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 198

از اوساط الناس قزوین است و بسیار لوند و اوباش و خوش مشرب، این مطلع از اوست:نسبت روی خود بماه مکن

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 212

قاضی احمد نام دارد در سیستان بامر قضا اشتغال دارد و خالی از مولویتی نیست و بسیار خوش صحبت و شیرین کلامست و بواسطه آنکه در سیستان قاضی دیگر بود که فربه بود آن را قاضی فربه و این را قاضی لاغر میگفتند این رباعی و مطلع از اوست :شکر لب و شیرین حرکاتند همه

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 218

او نیز عم قاضی مذکور است و از جمله اعیان و قضات مشهور، صاحبقران مغفور، او را برسم رسالت نزد شیبک خان ازبک بخراسان فرستاده بود او در اثنای راه این رباعی هزل آمیز انشاد کرده بخدمت ایشان فرستاد :در معرکه یلان زنی را مفرست

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 224

از جمله امرای خان احمد والی لاهیجان است این رباعی از اوست :در گردن جان من کمند افکنده

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 225

که به پدر منسوب است سرور چپانیان و سر خیل بی حیایان و بی باکان بود و بی حیایی او زیاده از آنست که تعریف توان کرد اما کلامش بغایت مقبول و شیرین و سخنان لطایف آمیزش بسی مضحک و رنگین است، در هرات کسب کمال کرده بود و بطریق سیاحت از آنجا بعراق و از عراق به شروان افتاده ندیم مجلس شیخ شاه . پادشاه آنجا شده بود گویند در آن ولا این فقرات را به شیخ شاه عرضه داشت « به تربیت کرده حضرت شاه در کله وجود واقفند نه ایشانرا ایغیری بکمال و نه قسراغی که کسی از آن محظوظ تو اند شد » کذا (!) بهر حال این دو مطلع از اوست :شرمی از سابقه بندگی ما بادش

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 226

پدر ایوب ابوالبرکه . از اعیان شهر کش ماوراءالنهرست و در اطراف و اکناف به فضیلت مشهور و در هنر نادره ی دهور، گویند چون این بیتش بنظر امیر علیشیر رسید که :خشک شد کشت امید ما و شد قحط وفا

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 237

او هم پسرمولانا سلطانمحمد است این مطلع از اوست :نصیب کس مبادا یا رب این داغی که من دارم

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 244

وی از اولاد شاه سنجان است و در عجم قرینه سحبان، در اشتغال ذهن و دقت فهم مشهور و معروف و بحدت ذکاء و صفای خاطر موصوفست منتصرالابصار که بتتبع مخزن الأسرار سروده است بنام امیر علیشیر در سلک نظم کشید، این دو بیت در نعت از آن کتابست :پای گل و خار نباشد عجب

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 250

اصلش از قزوین است و بعضی گویند از تبریز، اکثر خطوط خصوصا نستعلیق را بسیار خوب مینوشت و در موسیقی و شعر نیز وقوف تمام دارد در معما نیز بد نیست . این مطلع از اوست :تا بکی یار رقیب از بهر آزارم شوی

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 251

از استر آباد است و خصوصا نستعلیق را خوب مینویسد بنابراین مدتی منشی سرکار آستانه رضیه رضویه علی ساکنهم السلام والتحیه بود این مطلع از اوست :منم جا داده در صحرای دل مشکین غزالی را

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 269

زبده ی شعر او افصح فصحا بود و در شعر خصوصا مثنوی گوی مسابقت از امثال و اقران می ربود . مولد او جام است و خواهر زاده ی مولانا جامی است در جواب خمسه چهار کتاب در رشته نظم کشیده، گویند که چون او را دغدغه تتبع خمسه شد با مولانا جامی مطارحه کرد. او گفت اگر تو جواب حکیم فردوسی رحمه الله علیه را که فرموده است :که هر که بی هنر افتد نظر به عیب کند

Sam Mirza5 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 274

مولد او شیرازست اول در خدمت سلطان یعقوب بود پیش از آن بکار دگری اوقات میگذرانید اما آن زمان که بخدمت سلطان یعقوب افتاد ترقی کلی کرد و در آن زمان او را بابا شاعر میگفتند، او بسیار حریص شراب و بد مست بود و دایم الاوقات در شرابخانه بسر می برد و بعد از زیارت پادشاه مذکور در زمان صاحبقران مغفور بخراسان افتاد. و در شهر ابیورد ساکن شده حاکم آن دیار هر روز یک من شراب و یکمن گوشت مقرر کرده بود که باو میدادند . در آخر کار او بجایی رسید که مردم شراب خانه او را از پی مایحتاج خود ببازار و شهر میفرستادند و باو هزلهای رکیک میکردند و او بواسطه شومی حرص شراب تحمل میکرد و در آخر بمشهد مقدسه رضویه آمد و در شهور سنه خمس و عشرین و تسعمایه جرعه کل نفس ذائقه الموت چشید این چند بیت از جمله اشعار آبدار اوست :بخاطری که تویی، دیگران فراموشند

Sam Mirza2 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 275

در سلک شعرای کرام و فضلای عظام، انتظام داشت و فقر و مسکنت و قلت اختلاط او با اهل دنیا مشهور تر از آنست که احتیاج بنوشتن داشته باشد شعر میگفت و از اکثر سالکان مسالک سخنوری بوفور مهارت در فن شعر امتیاز تمام داشت و در علم قافیه و عروض و معما کامل بود و در جمیع اصناف سخن شعر میگفت، مثنوی هم میفرموده هم ذو بحرین و هم تجنیس که عقل در او متحیر است و قصیده ی مصنوع خواجه سلمان را باسم میر علیشیر تتبع کرده و چند صنعت بر او زیاده کرده امیر علیشیر انصاف داده که بسیار به از قصیده ی خواجه سلمان گفته . در غزل نیز اشعار عاشقانه بسیار دارد از آن جمله چند بیت در سلک تحریر درآمد :یا تو که پاکدامنی صبر من از خدا طلب

Sam Mirza2 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 289

در اوایل ببرزگری اوقات میگذرانید و در اواخر بواسطه شهرت شاعری و لطف پای دردایره ی سپاهیگری که هیچکس جان از آن دایره ی بی سر و پا بسلامت بیرون نبرده نهاد . در اوایل زمان صاحبقران مغفور بمراتب عالی صعود کرد اما بموجب القاص لایحب القاص بسعایت امیر نجم زرگر که در آن ولاسهم سعادتش بکمان خانه اقبال رسیده بود هدف تیر غضب او گشته و کشته شد . در محل رفتن غزلی که این دو بیت از آنست در سلک نظم کشید و یادگار بر صفحه روزگار بی اعتبار گذاشتآتش نبود آه من دردمند بود

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 292

از شیخ زاده های شهر ابهر عراق است اما اکثر اوقات در شهر هرات می بود و آنکه در مجالس النفائس آورده که از مرو است سهو کرده گویند روزی مولانا عبدالله هاتفی از او پرسید که تو چه نام داری جواب داد که نام من ابوالمکارم نزار الدین قدرت الله است و در شهر من مرا شیخ میرک میگویند و تخلص من نرگسی است . مولانای مذکور گفته که حاصل کلام . «نجس مردکی بوده ای!»در هرات بعضی اوقات محتسب بود و در آخر بقندهار رفت و در آخر در سنه ثمان و ثلثین و تسعمایه که سنین عمرش به ستین رسیده بود چمن حیات را وداع کرده بسرا بوستان خلد انتقال کرد . ا ین غزل از اوست :

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 295

که بمولانا احمد تونی مشهور است و معلم حضرت صاحبقرانی بوده، آخر نمک حرامی کرده از این آستان عالیشان روی گردان شده بروم رفت و با امیرخان که آنزمان حاکم هرات بود خاطر نشان کرد که او هجو شما و مردم هرات کرده و سبب عداوت این بود که در شهر آشوب برای او گفته بود:امیرخان او را طلبیده و بعد از ثبوت دست راست و زبان او را بریدند در آن محل گفته بود :

Sam Mirza3 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 301

شرافت سخنانش از دیوانش معلوم و طراوت کلامش در طی کلام فصاحت آیاتش مفهوم میشود در شعر از جمله شاگردان مولانا لسانی است . اگر چه نسبت بمولانا از او چند بیروشی سر زده نسبت شعری چند بیمعنی باو کرده و نام او سهواللسان کرده اما چون سوگند بغلاظ و شداد میخورد که این معنی به اغوای جمعی مفتن که عقل در وادی ایشان حیرتی دارد سمت ظهور یافت و آخر از آن بغایت خجل و منفعل بود یحتمل که روح پر فتوح مولانا نیز از او این معذرت پذیرد آخر در سنه ست و خمسین و تسعمایه در حینی که من در دارالأرشاد اردبیل بودم بآنجا آمد و در وبای عامی که در آنسال در آنجا واقع شده بود فروشد و دست تعلقات از دامن حیات گسست و بحظیره ی قدس پیوست و مضمون این بیت بادا رسانید :این غزل از جمله اشعار آبدار اوست :

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 303

از موضع نهاوند است و در فنون فضایل وجودت فهم بی مثل و مانند، طبعش در شعر و انشاء بغایت عالی افتاده بود در جوانی از آنجا جلا کرده بهمدان رفت و در آنجا ساکن شد بواسطه عداوتی که حیرتی را با او بود این قطعه در باب او گفته است:که سرشتش ز بغض و کین باشد

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 304

اصلش از خوارزم است اما در قراگول من اعمال بخارا و نشو و نما یافته، مرد درویش و ابدال وش و دلریش بود و در شاعری کم شاعری از شعرای ماوراءالنهر برتبه سخن اوست اشعار خوب او بسیار است. اینجا بدین ابیات اختصار رفت :بروای اشک و ببر معرکه را از سرما

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 306

بوفور فضیلت محلیست و شعر او از خباثت و معایب معرا، بسرعت فهم وحدت طبع موصوف و بحسن خلق و کثرت تواضع معروف است در شعر و انشاء و معما نیز بی بدل عالم است و از جمله نتایج طبع و قاد او کتاب سرو و تذرو است که در بحر شاه و درویش گفته و قصاید و غزلیات او اکثر مقبول و مرغوبست این دو بیت را که در درازی شب گفته از مثنوی مذکور ثبت افتاد :چون سفیدی میان مشق سیاه

Sam Mirza1 min
Töhfeyi-Sami, bölmə 308

جوانی بغایت دردمند و بی تعین است و بسی فضایل دارد. از جمله در رمل و نجوم از بی نظیران است و بر دقت ذهن و وقوف بر غث و ثمین شعر از بی بدلان است طبعش در اصناف و اسالیب سخن چسبان چنانکه از اشعار او قیاس توان کرد :کجا در خاطر آن مه در آیم

Sam Mirza1 min