Manaylaşıb Manyurd yeri yarandı,
Ana hər gün, ata hərdən öyülür.
Anasını yüksək tutdu Tanı şah,
Ana hər gün, ata hərdən öyülür.

Günay şahlıq yaradırdı, qururdu,
Asur şahın qabağında dururdu,
Çapqınçının istəyini qırırdı,
Ana hər gün, ata hərdən öyülür.
Duzlugöldən Mindiyara yeriyən,
Ayağını boğazlara diriyən,
Onlar idi sürüləri sürüyən,
Ana hər gün, ata hərdən öyülür.

Manyurd şahı burda ayıq-sayıqdı,
Günay şahın üzü daşdan soyuqdu,
Tuncər, Tuncay ayıq quşdan ayıqdı,
Ana hər gün, ata hərdən öyülür.


Duzlugölün görünüşü dinc, uyar,
Gölü hərdən çapar külək titrədir.
Qayaları yaladıqca göy sular,
Gölü hərdən çapar külək titrədir.

Bulud-bulud ötür ördək, çalağan,
Min-min quşa qonu olub bir yarğan,
Maral, cüyür atlar kimi çapağan,
Gölü hərdən çapar külək titrədir.

Su quşunun çığırtısı soyuqdur,
Adalarda daşağızlar ovuqdur,
Bura şahın ovlağıdır, qoruqdur,
Gölü hərdən çapar külək titrədir.

Göz qızardır, kirpik ütür Duzlugöl,
Gəl buraya, boya-boya yazı gör,
Yayda çəni, qışda qarı, buzu gör,
Gölü hərdən çapar külək titrədir.


Ətə doldu Dəmiratla Qonurat,
İgid atla, at igidlə tanınır.
Turqla Tuncay sağa, sola çapdılar,
İgid atla, at igidlə tanınır.

Çapışdılar, yarışdılar, daşdılar,
Yüz-yüz, min-min eniş, yoxuş aşdılar,
Atlarına mahnı, qoşma qoşdular,
İgid atla, at igidlə tanınır.

Köpükləndi ağızları, döşləri,
Yatdı köp-köp yalmandaki şişləri,
Xırçıldadı ara-sıra dişləri,
İgid atla, at igidlə tanınır.

Keçdi üç il, bu ikilik üç oldu,
Dayçaları oynaq oldu, bic oldu,
O, çap-çapda çapanlardan güc oldu,
İgid atla, at igitlə tanınır.


Manayyurda Bacar atlı göndərdi,
Yox sevgidə soyluq, kimlik, haralıq,
Yanqu, Sansi çoxdandır ki dustaqda,
Yox sevgidə soyluq, kimlik, haralıq.

Soyqan gəlib, Yanqu könül verməyib,
Soyqan quran toy evinə girməyib,
Sansi deyib: «Gül yumuqdur, dərməyin»,
Yox sevgidə soyluq, kimlik, haralıq.

İkisini Xaqan dustaq saxlayıb,
Üzlərinə qapıları bağlayıb,
Yanqu «Tuncay» söyləməkdən dığlayıb,
Yox sevgidə soyluq, kimlik, haralıq.

«Tuncay bilsin, burda deyən biclik var,
Onu tutmaq üçün cələ qurublar,
Busqularda onlar busub durublar»,
Yox sevgidə soyluq, kimlik, haralıq.


Günay dedi: – Getməyəsən Çuqçuya,
Qız oğlana gözgörəki çələdir.
Tuncay dedi: – Ana, gərək mən gedəm,
Qız oğlana gözgörəki çələdir.
– Getsən, onda Turqtay sənlə gedəcək,
Ad-sanınız orda bütün itəcək,
Onlar sizi didim-didim didəcək,
Qız oğlana gözgörəki çələdir.

– Mən qoymaram Yanqu qala dustaqda,
– Bir yel əssə, gül qopacaq budaqdan,
Yüz-yüz düyün olur bircə yumaqda,
Qız oğlana gözgörəki çələdir.

– Gedim, onu dustaqlıqdan çıxarım,
– Çox da tutma öz başını yuxarı,
Dik başların baş ağrısı çoxalır,
Qız oğlana gözgörəki çələdir.


Günay dedi, Tuncay isə «yox» dedi,
Sevgilini darda qoymaq yaramaz.
Tuncay getdi, Turqtay onun dalınca,
Sevgilini darda qoymaq yaramaz.

Onlar gedib Duzdağeldə görüşdü,
Cumər çıxdı, suçlarını soruşdu,
Bunca onun düşüncəsi qarışdı,
Sevgilini darda qoymaq yaramaz.

Dedi: – Soyqan bicdir, tülküsayaqdır,
Aldatmaqlar daha iti yaraqdır,
Üzdə sevgi, dibdə dərin batlaqdır,
Sevgilini darda qoymaq yaramaz.

Çapıb, çapıb onlar gözdən itirdi,
Bir dayça da dallarınca gedirdi,
Qardaşları Cumər daldan güdürdü,
Sevgilini darda qoymaq yaramaz.


Cumər getdi, tək qoymadı gəncləri,
Sevən gənclik qızıl oddur, partlayış,
İt sürüsü getdi onun dalınca,
Sevən gənclik qızıl oddur, partlayış.
O, gözünə görünmürdü onların,
Uğureldə ay yarıdır, yol yarı,
Gənclər çapdı cığırlarla atları,
Sevən gənclik qızıl oddur, partlayış.

Meşə içi, dağ ətəyi, kiçik kənd,
Geyimləri dəyişdilər gecəykən,
Olmuşdular daş düzənlə, ev tikən,
Sevən gənclik qızıl oddur, partlayış.

Ancaq Soyqan bərkitmişdi dörd yanı,
İrəliyə göndərmişdi Soydanı,
Yaraqlılar gözləyirdi hər yanı,
Sevən gənclik qızıl oddur, partlayış.


Tuncay «Yanqu» deyə-deyə gedirdi,
Dirçələrsən kimsə səni çağırsa,
İnam olsa irəlidə gedəndə,
Dirçələrsən kimsə səni çağırsa.

«-Gözəl, səni dustaqlıqda qoymaram,
Xaqan, Soyqan kimdir, nədir, saymaram,
Qancılların yalanına uymaram»,
Dirçələrsən kimsə səni çağırea.

Gecə yarı... Qan-qadalı ilk döyüş,
Soydanlaydı gözlənilməz bu görüş,
Gecə kimi ötəriydi bu duruş,
Dirçələrsən kimsə səni çağırsa.

Qoşa qardaş ötmüşdülər bu yerdən,
Cumər idi yol kəsəni gəbərdən,
Ölü sayı çıxmış idi yetərdən,
Dirçələrsən kimsə səni çağırsa.


– Aha, demək sənsən Tuncay, gəlmisən!
Bəbənəklə aldadarlar uşağı,
Sansi, Yanqu uydurmadır, ay yazıq,
Bəbənəklə aldadarlar uşağı.
Allam səni, kölə kimi sataram,
Doğrayaram, it-qurdlara ataram,
Mən də gedib istəyimə çataram,
Bəbənəklə aldadarlar uşağı.

Qılınclaşdı, toppuzlaşdı ərənlər,
Neçə yüzü bu savaşa girənlər,
Atdan aşdı Soydan, gördü görənlər,
Bəbənəklə aldadarlar uşağı.

– Mən Cumərəm, Onçu oğlu, yerincəm,
Vuruşaram son gücümlə, ölüncə,
Gözləyərəm burda, Xaqan gəlincə,
Bəbənəklə aldadarlar uşağı.


Qurd sürüsü birdən çıxdı ortaya,
Gözlə hər an gözlənilməz olanı.
Qol, qıç yedi, boğaz-burun çeynədi,
Gözlə hər an gözlənilməz olanı.

Nəriltiylə, hənirtiylə çığırtı,
Ağız dolu qorxu, qanlı bağırtı,
Boğazlarda köpüklənən xırıltı,
Gözlə hər an gözlənilməz olanı.

Cumər dedi: – Qurd itlərim, dayanın,
Tapın, bura sürütdəyin Soydanı,
Görüm yenə o özünü ər sanır,
Gözlə hər an gözlənilməz olanı.

Gəlməmişəm mən Çinelə döyüşə,
Mən gəlmişəm Soyqan ilə görüşəm,
O gəlməsə əlim qana bələşər,
Gözlə hər an gözlənilməz olanı.


Dan söküldü, Soyqan çıxdı yol üstə,
Çıxma qancıl qabağına birbaşa,
Qayagörkəm, dəmirgeyim, qanlıgöz,
Çıxma qancıl qabağına birbaşa.
Beş min atlı, qılınc tutan, ox atan,
Qan axıdıb öz qanına qan qatan,
Beş min atlı gəlib, beş min qan-qada,
Çıxma qancıl qabağına birbaşa.

Dedi: – Turqsan, itlə, qurdla gəlmisən,
Sən Çuqçunu öz yer-yurdun bilmisən,
Bil ki, bura gəlməmişdən ölmüsən,
Çıxma qancıl qabağına birbaşa.

Cumər dedi: – Boşam, əlim yalınca,
Mən gəlmişəm qızımızın dalınca,
Qayıtmaram onu səndən alınca,
Çıxma qancıl qabağına birbaşa.


– Turqtay deyil, mən Duzdağlı Cumərəm,
Yekəbaşın gözü tez-tez qamaşar.
Görüşmüşük Uğureldə bir kərə,
Yekəbaşın gözü tez-tez qamaşar.

Onda Bacar çıxdı sənin qarşına,
O baxmadı qoca, yetkin yaşına,
Sonra Tuncay toppuz vurdu başına,
Yekəbaşın gözü tez-tez qamaşar.

Mən Duzdağel yerinciyəm, Nuhçatan,
İtlər, qurdlar yol yoldaşım, yey, yaman,
Bata bilməz bir qurduma üç qaplan,
Yekəbaşın gözü tez-tez qamaşar.

Nə deyirsən, vuruş çağı çatıbdır,
Günəş bulud örtüyünü atıbdır,
Son aylarda Xaqan yaman qartıbdır,
Yekəbaşın gözü tez-tez qamaşar.


– Neçə qaplan gətirmisən, görürəm,
Dik tutmayır öz başını güclülər.
Mənim döyüş qurdlarım da qaplandır,
Dik tutmayır öz başını güclülər.
Soyqan dedi: – Qaplanları buraxın,
Qurdlar sənin, onlar mənim yarağım,
Qoy qaplanlar qarşılasın qonağı,
Dik tutmayır öz başını güclülər.

Qurd sürüsü dayanmışdı busquda,
Qaplan duydu, geri döndü qorxudan,
Hamı qorxdu iç gəmirən susqudan,
Dik tutmayır öz başını güclülər.

Soyqan birdən acıqlandı qaplana,
Dilsiz qaplan üz tutmuşdu o yana,
– Ölüm! Səni barmaqlığa qatana,
Dik tutmayır öz başını güclülər.


Soyqan oxla vurdu iri qaplanı,
Dilsizlərə güc göstərən qancıldır.
Barmaqlıqda çabaladı, qıvrıldı,
Dilsizlərə güc göstərən qancıldır.

Qaplanların ölümünü görərkən,
Cumər cumdu Soyqan üstə qaplan tək,
Dedi: – Niyə vurdun onu, pəzəvəng?
Dilsizlərə güc göstərən qancıldır.

Soyqan dedi: – Kim sözümə baxmasa,
Mən deyəndə, mən deyəni yaxmasa,
Partlayaram ona qılınc çaxmasam,
Dilsizlərə güc göstərən qancıldır.

– Yırtıcını barmaqlığa salmazlar,
Dilsizlərdən öclə acıq almazlar,
Qancıla da bunca qancıl olmazlar,
Dilsizlərə güc göstərən qancıldır.


Üzləşdilər, şaqqıldadı qılınclar,
Qılınc kəsir qabağını qancılın.
At üstündə sıçradılar dörd yana,
Qılınc kəsir qabağını qancılın.
Yaraqları yoxladılar bir ucdan,
O dikəldi, bu qorundu bizucdan,
Kim qorunar şimşəksayaq qılıncdan,
Qılınc kəsir qabağını qancılın.

Üz-gözünə qan sıçradı Soyqanın,
Uğultular alıb getdi hər yanı,
Hamı gördü Xaqan qana boyanıb,
Qılınc kəsir qabağını qancılın.

Çılğın qurdlar döndü böyük axına,
Busqulardan enib gəldi yaxına,
Cumər dedi: – Yol verməyin qırğına,
Qılınc kəsir qabağını qancılın.


Cumər dedi: – Başçı seçin Çuqçuya,
Qaniçəndən başçı olmaz ulusa.
Soydan öldü, Soyqan isə yaralı,
Qaniçəndən başçı olmaz ulusa.

– Sən ol başçı!-söylədilər atlılar,
Çəkib onu Çuqçu yana dartdılar,
Turqtay, Tuncay gəlib ona çatdılar,
Qaniçəndən başçı olmaz ulusa.

Turqtay dedi: – Qurtarmışıq Sansini,
Gətirmişik onun Yanqu qızını,
Ayırmışıq Çuqçuelin özünü,
Qaniçəndən başçı olmaz ulusa.

Qoy bu ulus başçı seçsin özünə,
Hamı baxsın o başçının sözünə,
Düşməsinlər qaniçənin izinə,
Qaniçəndən başçı olmaz ulusa.


Dayandılar, düşündülər atlılar,
Qandan doyan dirrikdən də doyarmış,
Yaraqları yarı yolda atdılar,
Qandan doyan dirrikdən də doyarmış.
Yanqu gəldi, dedi: – Yeniyetməyəm,
İstəyirəm ön sırada getməyə,
Çuqçueli mən Mindiyar etməyə,
Qandan doyan dirrikdən də doyarmış.

Qorxmaz qıza baş əydilər atlılar,
Dedilər ki, biz oluruq Mindiyar,
Bu ölkədə min-min qorxmaz ərən var,
Qandan doyan dirrikdən də doyarmış.

Çuqçuel də bunu yer-yer bəyəndi,
Sansi ilə, Yanqu qızla öyündü,
Hamı yenə yaraqlandı, geyindi,
Qandan doyan dirrikdən də doyarmış.


Sansi dedi: – Qızım hələ kiçikdir,
Yardım etsin gərək böyük kiçiyə.
El işində ona yardım kəsilsin,
Yardım etsin gərək böyük kiçiyə.

Soyqan qaçıb bir də gələr, o, qancıl,
Onda gərək bu ölkədən mən qaçım,
Ayaq altda qala bilər bu Çuqçu,
Yardım etsin gərək böyük kiçiyə.

Tuncay dedi: – Mən burdayam, qorxmayın,
Acıqanın hay-küyünə baxmayın,
Siz Mindiyar ölkəsindən çıxmayın,
Yardım etsin gərək böyük kiçiyə.

Yanqu dedi: – Biz qorxmuruq heç nədən,
Soyqan dönüb qayıtsa da yenidən,
Ön döyüşdə, ön sırada varam mən,
Yardım etsin gərək böyük kiçiyə.


Yanqu qızın səsləncləri gurladı,
Yumuq sevgi böyük yola çıxandır.
Yanqu, Tuncay bu sevginin yuvası,
Yumuq sevgi böyük yola çıxandır.
Beş min atlı Yanqu qıza and içdi,
Mindiyardan ad götürdü, ad seçdi,
Yumuq qalan çöl çiçəyi gül açdı,
Yumuq sevgi böyük yola çıxandır.

Tuncay, Cumər, Turqtay baxdı alaya,
Harda haray oldu, çıxın oraya,
Yaraq, sursat işi çəkdi on aya,
Yumuq sevgi böyük yola çıxandır.

Sonra Tuncay Yanqu ilə görüşdü,
Al yanaqlar çiçək açdı, irişdi,
Öpüş daşdı, yanaqlardan sürüşdü,
Yumuq sevgi böyük yola çıxandır.


Bağlaşdılar bir də Çinel, Mindiyar,
Kiçik baxar birləşəndə böyüklər.
Çin xaqanı bu sevgidən sevindi,
Kiçik baxar birləşəndə böyüklər.

Muğər gəldi, Bacar gəldi, Qarçiçək,
Qobu, Çinel, Muğel, Çuqçu bir gərək,
Birləşdilər sevgi yolu seçərək,
Kiçik baxar birləşəndə böyüklər.

Çin xaqanı dedi: – Gedin, toy vurun,
Bu qardaşlıq birliyində bərk durun,
İki ölkə başrağından ev qurun,
Kiçik baxar birləşəndə böyüklər.

Tuncay, Yanqu el önünə çıxdılar,
Bir-birinə sevgili tək baxdılar,
Qucaqlaşıb bir-birini sıxdılar,
Kiçik baxar birləşəndə böyüklər.


Xaqan qoşa fil göndərdi onlara,
Çiçək açar gülüşlərdə sevgilər,
Tanı yazı yazdı palçıq görgüdə,
Çiçək açar gülüşlərdə sevgilər.
Quşlar kimi ötdü, dindi çalğılar,
Boğazlarda partdaq-partdaq yanğılar,
Toyla doldu evlər, çöllər, qurğular,
Çiçək açar gülüşlərdə sevgilər.

El mahnısı güllənirdi ağızda,
Səslənirdi el sevinci qopuzda,
Sevinc, inam hər oğlanda, hər qızda,
Çiçək açar gülüşlərdə sevgilər.

Turqtay dedi: – Yanqunundur bu dayça,
Dəmiratdır, Qonuratdır o, soyca,
Adı Quşat, basar olsun qoy ancaq,
Çiçək açar gülüşlərdə sevgilər.

Use ← → keys to move, R for a random poem

Random poem

More by this author

Poems by other poets