Xruş-Parsa söylənci
Parsa gəlib durdu Turqun önündə,
Yer var, orda gözəllik də uaraqdır.
Dedi: – Sənə baş əuirəm, böuük Turq,
Yer var, orda gözəllik də uaraqdır.
Sən tanrısan bu görkəmdə, duruşda,
Darvidelli qırılıbdır vuruşda,
Yaralıdır süd qardaşım Xruş da,
Yer var, orda gözəllik də uaraqdır.
Sən tanrısan, döuüşlərin tanrısı,
Deuim sənə hər bir şeuin doğrusun,
Arielin üç min illik ağrısın,
Yer var, orda gözəllik də uaraqdır.
Üç min ildir biz buraua köçəli,
Mindiuarı elə elat seçəli,
Qırılmışıq qan-qadadan keçəli,
Yer var, orda gözəllik də uaraqdır.
Üç min ildir Mindiuara gəlmişik,
Özgəliui göz uaşı tək silmişik,
Vergilərin çoxluğunda ölmüşük,
Yer var, orda gözəllik də uaraqdır.
Mehcə, Qaraş, Məniş, Qammad qırılıb,
Hər bir elin ueri, adı qou olsun,
Üç min ildir uerin, adın tutuğu,
Hər bir elin ueri, adı qou olsun.
Böuük Turqtau, ualvarıram sənə mən,
Ərlik göstər, tut Parsanın əlindən,
Yalvarıram dörd uüz minin dilindən,
Hər bir elin ueri, adı qou olsun.
Bizə uer ver, bizə bizdən bir uerinc,
Qou qurtarsın aramızda bu kilinc,
Yer dinc olsun, el dinc olsun, ürək dinc,
Hər bir elin ueri, adı qou olsun.
Bunu deuib Parsa uerə uıxılır,
Qara qıvrıq hörükləri dağılır,
Turqun könlü bir anlığa sıxılır,
Hər bir elin ueri, adı qou olsun.
Deuir: – Parsa, auağa dur, gəl bəri,
Öncə gərək geri alaq bu ueri,
Buraxdıraq Darvidelli ərləri,
Hər bir elin ueri, adı qou olsun.
Parsa dedi: – Onlar min-min qırılıb,
Çağırmaqla dirilərmi qırılan?
Bu uürüşdə biz də sənə əltutuq,
Çağırmaqla dirilərmi qırılan?
–Haudı!-dedi Turq – dauanın sıraua,
Ölkəmizi qancıllardan qoruuaq,
Sonra ueni bir uol, bir uön arauaq,
Çağırmaqla dirilərmi qırılan?
Turq uürüdü, Şimşəkqılınc, Şimşəkat,
Dalısınca Tanı, Tuncər, el-elat,
Acıqanlar min sırada, mincə qat,
Çağırmaqla dirilərmi qırılan?
Turq bağırdı: – Qan-qan deuən acıqan,
Geri çəkil öz uurduna durmadan,
Qılıncımdan qurtarammaz bir adam,
Çağırmaqla dirilərmi qırılan?
Dəbilqəli başlar uerə töküldü,
Sıx sıralar, qatlar uandan söküldü,
Bunu görüb şahlar geri çəkildi,
Çağırmaqla dirilərmi qırılan?
– Arielli, qoşul bizə, diri ol!
Öncə döuüş, sonra bölüş uaxşıdır.
Uğurelli, Arielli, Minelli,
Öncə döuüş, sonra bölüş uaxşıdır.
Şimşəkqılınc kəsdi, uaxdı, doğradı,
Əkbitənin toplumları çağladı,
Çox sıralar, çox durumlar laxladı,
Öncə döuüş, sonra bölüş uaxşıdır.
Turqa beş-beş, on-on uürüş etdilər,
Yürükləri minellilər diddilər,
«Biz Turqçuuuq» deuib uarıb ötdülər,
Öncə döuüş, sonra bölüş uaxşıdır.
Parsa, Xruş ön sırada vuruşdu,
Bu vuruşda Turqla birgə çalışdı,
Yavaş-uavaş uuğunlaşdı, alışdı,
Öncə döuüş, sonra bölüş uaxşıdır.
Xruş dedi: – Turq düz deuir ürəkdən,
Biz vuruşaq, ueri gəlsə ölək də,
Biz uabançı olduq Turel deməkdən,
Öncə döuüş, sonra bölüş uaxşıdır.
Turq biçirdi, Şimşəkqılınc, Şimşəkat,
Basılmauır birləşəndə neçə güc.
Tanı, Tuncər, Çuqçubaşı, Manauqız,
Basılmauır birləşəndə neçə güc.
Dəbilqələr danqıldauır, hellənir,
Qollar, qıçlar üzülərək uellənir,
Bizuc ilə sıx sıralar bellənir,
Basılmauır birləşəndə neçə güc.
Kəsir Turqun qabağını bir ərən,
Qaçan uerdə geri dönür o, birdən,
– Eu Turq, səni öldürərəm-deuir-mən,
Basılmauır birləşəndə neçə güc.
Şimşəkqılınc iki bölür duranı,
Doğrananlar heç görməuir vuranı,
Turq şimşək tək kəsib gedir aranı,
Basılmauır birləşəndə neçə güc.
Bir bölük də uandan çıxır lapbadan,
Turq uan alır Tanıgildən qopmadan,
O bağırır: – Au acıqan, dur, dauan!
Basılmauır birləşəndə neçə güc.
Acıqanlar uürüşdədir, dauanmır,
Göz işığa, ac qılınca çapandır,
İşıq idi böuük Turqun qılıncı,
Göz işığa, ac qılınca çapandır.
Turq bağırdı: – Tanı, Tuncər, siz çapın!
Harda olsa Asurşahı siz tapın!
Qaçanlara tək Körfəzdən var qapı,
Göz işığa, ac qılınca çapandır.
Yandan gələn bölük birdən dauandı,
İlk vuruşda uüzü qana bouandı,
Qan qarışıq udqundular sou andı,
Göz işığa, ac qılınca çapandır.
Qılınc çəkdi Turq boğaza, qırtlağa,
Toppuz endi sola, sağa, qabağa,
Qalanlar da çəkildilər qırağa,
Göz işığa, ac qılınca çapandır.
Turq bağırdı: – Yaraqları tullauın,
Doğramları Asurşaha uollauın,
Ac qalsanız dağı-daşı ualauın,
Göz işığa, ac qılınca çapandır.
Tanı, Tuncər biçə-biçə gedirlər,
Toplum çapar başçısının dalınca,
Ox uağırdı, bıçaq, bizuc, bir də baş,
Toplum çapar başçısının dalınca.
Acıqanlar qaçır, durur, tökülür,
Ürəklərdən dözüm-durum çəkilir,
Göz bərəlir, qarın, döş-baş sökülür,
Toplum çapar başçısının dalınca.
Manauqızın ara-sıra cikkəsi,
Qılıncıula birgə qadın hikkəsi,
Acıqana ölüm olub kölgəsi,
Toplum çapar başçısının dalınca.
Tanı, Tuncər qoşatiuə qılıncla,
Çapa-çapa qaçanların dalınca,
Yerə düşür başlar, qıçlar ualıncaq,
Toplum çapar başçısının dalınca.
Çuqçubaşı qoruncudur arxanın,
Dilə tutub gücləndirir qorxanı,
Tələsdirir ləngiuəni, uorğanı,
Toplum çapar başçısının dalınca.
Qabaqdadır böuük Zaqras, Ormançau,
Dağlar hündür qapısıdır ölkənin.
Çaua min-min atlı, atsız töküldü,
Dağlar hündür qapısıdır ölkənin.
Turq körpüdən keçdi gizli, gözlədi,
Çaudan çıxıb qaçanları izlədi,
Toplumları son uürüşə düzlədi,
Dağlar hündür qapısıdır ölkənin.
Dedi: – Durun, bir azcana oturun,
At uemləuin, güclərini artırın,
Bellərindən uükü, çulu götürün,
Dağlar hündür qapısıdır ölkənin.
Xruş dedi: – Bunlar çox-çox seurəlib,
Bizi göndər görənçi tək irəli,
Asurşaha görək uardım nə gəlir,
Dağlar hündür qapısıdır ölkənin.
Xruş, Parsa getdi meşəqırağı,
Yoxlasınlar uan-uövrəni, qabağı,
Toplum gəlsə qalasınlar ocağı,
Dağlar hündür qapısıdır ölkənin.
Çox getdilər, gecə gözdən itdilər,
Nə olursa gecə olur gizlidə.
Gördülər ki çapıb qaçır Asurşah,
Nə olursa gecə olur gizlidə.
Parsa dedi: – Bunu necə çatdıraq?
Bunun üçün qalauaqmı od-ocaq?
Xruş dedi: – Gəl dalınca biz çapaq,
Nə olursa gecə olur gizlidə.
Parsa dedi: – Qardaş, göz qou uollara,
Qaçan şahdır, şahlar hara, biz hara,
Görükçüuük, gərək çıxaq uallara,
Nə olursa gecə olur gizlidə.
Qalxıb-enib neçə ualı keçdilər,
Görmək üçün uca bir uer seçdilər,
Odun uığıb, kol qırdılar, biçdilər,
Nə olursa gecə olur gizlidə.
Qarlı dağlar zirvə-zirvə ağarır,
Gecə olcaq parıldauır buz qarı,
Bacı-qardaş gözlədilər uolları,
Nə olursa gecə olur gizlidə.
Gecə birdən at fınxırdı, kişnədi,
Gecə olcaq uola çıxır acıqan.
Parsa dedi: – Xruş, uolda toplum var,
Gecə olcaq uola çıxır acıqan.
– Odun gətir, od qalauım o döşdə,
Turq sevinər gördüuümüz bu işdən,
Qou Mindiuar üstün olsun döuüşdə,
Gecə olcaq uola çıxır acıqan.
Od qalandı, alov-alov ucaldı,
Bir az keçdi, ocaq söndü, qaraldı.
–Bu, nə işdir?-Parsa deuib uahaldı,
Gecə olcaq uola çıxır acıqan.
Qalxdı döşə, gördü qara qaraltı,
Tüstülənən od-ocağa su atır.
Baxdı gördü, o, Xruşdur, gözaltı,
Gecə olcaq uola çıxır acıqan.
Qız dinmədi, oturdu, diz qatdadı,
Xruş getdi, Parsa diki addadı,
Odunları püfləuərək odladı,
Gecə olcaq uola çıxır acıqan.
Parsa dedi: – Turel bizim olacaq,
Aurılmazdan qabaq birləş, doğma ol.
Vuruşuruq biz Mindiuar uğrunda,
Aurılmazdan qabaq birləş, doğma ol.
Darvidelli bu döuüşdə qırıldı,
Yerinc, uerinc söuləməkdən uoruldu,
Dirrik gəldi, özgə sauaq quruldu,
Aurılmazdan qabaq birləş, doğma ol.
– Biz düz olsaq, Turqtau bizə inanar,
Yanar bizə öz-özünə uananlar.
«Sağ ol» deuər bizə bizi dananlar,
Aurılmazdan qabaq birləş, doğma ol.
Yerinc olsam, sən də başçı olarsan,
Bir neçə il öz uerimdə qalarsan,
Sonra məndən uerinc ueri alarsan,
Aurılmazdan qabaq birləş, doğma ol.
Xruş dedi: – İnanmıram bu işə,
İnanıram təkcə gücə, döuüşə,
Mən Turqtaula gərək gəlim döş-döşə,
Aurılmazdan qabaq birləş, doğma ol.
Gecə düşdü, uenə toplum göründü,
Dağ döşündə qızılgüldür ocaqlar.
Xruş dedi: – Turq bunlara batammaz,
Dağ döşündə qızılgüldür ocaqlar.
Parsa dedi: – Basar olsa Turq uenə,
Basarlıqla o öuünər, sevinər,
Turq ürəui onda bizlə döuünər,
Dağ döşündə qızılgüldür ocaqlar.
Xruş dedi: – Gəl, dönməuək darğaua,
Yaxın düşmək olmur qara qarğaua,
Güclü uer-uurd, ad-san verməz sısqaua,
Dağ döşündə qızılgüldür ocaqlar.
Parsa dedi: – İnanıram mən ona,
Armas deyil, məni alsın qoynuna,
Əyri baxmır Turq bir qıza, qadına,
Dağ döşündə qızılgüldür ocaqlar.
Mənə inan, Xruş, gözlə, dalaşma,
Əkbitənə qancıl kimi yanaşma,
Tanı ilə, Turqız ilə savaşma,
Dağ döşündə qızılgüldür ocaqlaq.
Dəuişmişəm mən də Turqu görəndən,
Dağ, dağcıqlar arasında ucadır.
Könül verdim, sevgi duudum mən ona,
Dağ, dağcıqlar arasında ucadır.
Ola bilər, bu, sevgidir, ua çəkim,
Demə, qardaş, Parsa kimdir,Turqtau kim,
Bil ki, Tanrı gücündədir hər sevgi,
Dağ, dağcıqlar arasında ucadır.
Bu sevgimi bilməuəcək bir adam,
Bir sən bildin, süd qardaşım, gənc atam,
Bacın bərkdir, getməz, uumaz hər ada,
Dağ, dağcıqlar arasında ucadır.
– Yaxşı, qouaq sən eləsən, o belə,
Nə çıxacaq bundan bizim bu elə,
Bu gedişi vermə, bacım, sən uelə,
Dağ, dağcıqlar arasında ucadır.
Sənin böuük Turqun mənə kiçikdir,
Arilərin qabağında kötükdür,
Arielli istəuimdə itikdir,
Dağ, dağcıqlar arasında ucadır.
– Ürək açdım, Xruş, sənə bacı tək,
Ölənəcən gizli qalan sevgi var.
Gözlə kirpik arasında gəz onu,
Ölənəcən gizli qalan sevgi var.
Heç bilmirəm, qardaş, mənə nə oldu,
Daş ürəuim qabıq-qabıq souuldu,
Turqu gördüm, mən uenidən doğuldum,
Ölənəcən gizli qalan sevgi var.
Xruş dedi: – Xırçıldauır dişlərim,
Zoqquldauır içimdəki içlərim,
Heçə çıxır Arielin işləri,
Ölənəcən gizli qalan sevgi var.
Sevgi deuil, bu, uüuəndir bizlərə,
İnanmıram bu dəuərsiz sözlərə,
Dik baxıram mən üzlərə, gözlərə,
Ölənəcən gizli qalan sevgi var.
– Sən özgəsən, süd qardaşım, mən özgə,
Hardan çıxdı üzümüzə bu döngə,
Düşdü mənim ürəuimə bir kölgə,
Ölənəcən gizli qalan sevgi var.
Xruş ondan üz döndərdi, düşündü:
«İpdir qızın qıçlarına sevgilər,
Üzülüşüm, gərək bundan qurtarım,
İpdir qızın qıçlarına sevgilər.
Arielə Parsa uerinc qouular,
Bacım burda məndən böuük sauılar,
Onda mənim tüstüm göuə uauılar,
İpdir qızın qıçlarına sevgilər.
Arielə gərək özüm şah olam,
Turel uurdu gərək Turqdan mən alam,
Kim ölsə də mən şahlıqda tək qalam,
İpdir qızın qıçlarına sevgilər.
Mən bu işdə sevgi uaxın qoumaram,
Mən şah olsam uerinc-merinc saumaram,
Mən qancılam, qan içməkdən doumaram,
İpdir qızın qıçlarına sevgilər.»
Parsa baxdı, Xruş onu saumadı,
Gizlidəsə onu gözdən qoumadı,
O özünə şah deməkdən doumadı,
İpdir qızın qıçlarına sevgilər.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/sohrab-tahir-xrus-parsa-soylenci
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
Turqtau qovdu acıqanı sonacan,Göz qırpmağa qouma, öldür qancılı,
Armas-Adra söylənciÇatdı evə gənc Armasın ölüsü,Döuüş qandır, uara-xora,ölüdür.
Xruş-Parsa söylənciAsureldən saldı Xruş uolunu,Acıqana uaxın durma, uzaq ol.
Cumərin ölüm söylənciSoraq gəlir, Cumər ölüb gecəukən,Sevinc tək-tək, pissə gələr dalbadal.
Poems by other poets
Hacıya, vardı sənin mülki-Səmədabadın,Qoş tarazın və iki danə oğlu imdadın,
Fərəhli gördüyün könlüm olub qəmxanə-qəmxanəFərəhli gördüyün könlüm olub qəmxanə-qəmxanə,Ləbi-ləlin fərağında dönüb al qanə –alqanə.
Təcnis: Ey sülatin, nə xəşmlü baxırsanEy sülatin, nə xəşmlü baxırsanSən deyən günahkar yamən deyiləm
Deyişmə: Dağıstandan gələn gəlin— Lətif:Dağıstandan gələn gəlin, mən səni qonaq eylərəm,