Mərcan xanımın Çənlibelə gəlməyi
Page 13 of 14 · 86%
Əziz qardaş, bura mərdlər yurdudu,
Namus buralarda, ar buralarda!
Tərlan oylağıdı bu dağlar tamam,
Qanad çala bilməz sar buralarda!
Koroğlu bəsliyib Çənlibel başı,
İyid bərəsidi onun hər daşı.
Canınnan yey bilər yoldaş yoldaşı,
Yetişər yarına yar buralarda!
Bura oylağıdı şux gözəllərin,
Saxlıyır sirrini ər oğlu ərin.
Suyu məcun olar, havası sərin,
Qalar təzə qara qar buralarda!
İyidlər məşq üçün düşəndə bəsə,
Dil açar qayalar, verər səs-səsə.
Namərdliynən xata dəyməz heç kəsə,
Qurulmaz məzluma dar buralarda!
Gündə üç yol ağır məclis qurular,
Yeyilər, içilər, damaq durular,
Kim tutsa başını, dərdi sorular,
İsdəsə, yetişər nar buralarda!
Bu azad dağları gəz vədəsində,
Bülbül gülü səsdər yaz vədəsində,
Gül bülbülə çatar öz vədəsində,
Qonmaz gül üstünə xar buralarda!
Mərcan, xan Eyvazın xilaskarıdı,
Kankanoğlu onun ixdiyarıdı,
Koroğlu mərddərin qoç sərkarıdı,
Əcəm də, türkman da var buralarda!
Söz tamam oldu. Eyvaz atın başını döndərdi Çənlibelə. Bir də
gözünü dolandıranda, nə oldusa, kefi pozuldu, rəngi qaraldı, qaşqabağı
töküldü. Atın başını çəkib durdu.
Kankanoğlu atını irəli sürdü:
– Eyvaz, sənə nə oldu?
Eyvaz dinmədi.
Mərcan xanım da atını qabağa sürdü, soruşdu ki, Eyvaz sənə, nə
oldu? Eyvaz dinmədi. Eyvaz, dərdini de! Eyvaz dinmədi. Qardaş, axı
birdən-birə niyə belə elədin? Eyvaz dinmədi ki, dinmədi. Elə bil,
dilinə qıfıl vurulmuşdu... Mərcan xanım dedi:
– Eyvaz! Bəlkə bizi gətirməyinə peşman olubsan? Bəlkə
qorxursan biznən gəlməyinin üstündə üzünə söz gələ? Bəlkə Koroğlu
bizi qəbul eləməz? İsdəyirsən, qayıdıb gedək!
Eyvazdan səs çıxmadı. Mərcan xanımı qəhərri qəzəb aldı. Gözləri
doldu, qəhərnən dedi:
Mən aşığam, sinədə,
Qar əriyər sinədə,
Qadam namərdə dəysin,
Onun kölgəsinə də!
O, atının başını döndərdi geriyə, üz tutudu Kankanoğluna:
– Qaytar atını geri! Belələrinə pənah aparmaqdansa, ölümə getmək
yaxşıdı. Görünür, day, bizim burdan belə getməyimizə razı deyil!
Onlar atları geri döndərəndə, Eyvaz yuxudan ayılan kimi oldu,
fikirdən ayrılıb atını sürdü Mərcan xanımın atının qabağına.
Mən aşığam, küsən ər,
Ağac bara, küsənər,
Kimə şikayət eylər,
Bir gədadan küsən ər?!
Mərcan xanım elə haldaydı ki, çırtıq vursan, qanı damardı. O, ayaqlarını
atın yanlarına sıxdı, cilovu tərpətmək istəyəndə Eyvaz baxdı ki,
gedir, atını onun atının qabağına sürüb dedi:
Bir dərdim var, bu dağlardan böyükdü,
Onunçun qaraldı qanım, incimə!
Bağışla taqsırım, qulam, xatam var.
İnsafa gəl, Mərcan xanım, incimə!
Söz Mərcan xanıma əsər elədi. Amma qəhərini azaltmadı. Ala
gözləri lap dolub gilələndi, titrək səsnən dedi:
Sənnən incimirəm, ay insan oğlu,
Fələk vurub mənə əl, incimişəm!
Öz qardaşım yağı çıxıb özümə,
Kömək etməz özgə el, incimişəm!
Eyvaz dərdinin vəcini demək istədi:
Dağlar kimi çən-dumana bürünüm,
Hansı üznən Koroğluya görünüm?..
Qoy yıxılım ayağına sürünüm,
Kəs başımı, axıt qanım, incimə!
Amma Mərcan xanım Eyvazın sözündən heç nə annaya bilmədi, daha da həm şübhəsi artdı, həm də Eyvaza acığı tutduğundan öz dərdini özünə danışdı:
Mən illərnən göz yaşımı tökmüşəm,
Qəm əlindən əlif qəddim bükmüşəm,
Məhəbbət ucundan nələr çəkmişəm,
Deyə bilməz onu dil, incimişəm!
Eyvaz da öz dərdindən danışdı:
Dərdim var göydəki ulduz sanında,
Günahkaram Koroğlunun yanında.
İtər etibarı Eyvaz xanın da,
Nə gizlədim, səndən danım, incimə!
Mərcan xanım yenə anlıya bilmədi ki, Eyvazın Koroğlunun yanında nə günahı ola. Nə fikirləşdisə, qara qaşları lap gəlib bir-birinə qovuşdu, qəzəbnən dedi:
Mərcana de, qaşın niyə çatırsan,
Açıx danış, niyə yasa batırsan?
Yayın gizdədirsən, oxun atırsan,
Belə işdərindən bil, incimişəm!
Eyvaz baxdı dərdini söznən deyə bilmədi, dilnən dedi:
– Mərcan xanım, budu, üç gündü biz yol yoldaşıyıq. Heç soruşmursunuz
ki, mən Bayazidə niyə getmişəm. Necə getmişəm? Demirsiniz
axı sizi bu əziyyətlərə niyə salmışam?!
Baxdılar kişinin oğlu düz deyir, soruşdular.
Eyvaz, əhvalatı biz necə biliriksə, eləcənə danışıdı onlara. Axırda
da dedi ki, indi mən Çənlibelə nə üznən qayıdıram? Atım yox, qılıncım
yox, geyimim də özümünkü deyil. Hünərim nə olub ki, sağ
qolumu asmışam boynumnan?
Baxdılar ki, doğrudan da Eyvazın dərdi böyük, günahı da çoxdu.
Amma nə eləmək olardı. Mərcan xanım incidiyinə peşman olub
şübhələndiyinə görə xəcalət çəkə-çəkə dedi:
– Atalarımız keçənə güzəşt deyiblər, Eyvaz! Nə tökülən dolar, nə
də keçən qayıtmaz. İyid yaranıb ki, başı qovğa-qal çəkə, gah vura, gah
vurula. Düşmənnik qumar kimi bir şeydi, gah bir tərəf aparar, gah da
o biri tərəf. Koroğlu sənin sağ olmağına şükür eləməlidi. Mən iltimas
edərəm, günahından keçər. Allah qoysa, sağalan kimi də gedib Leyli
xanımı gətirərsən...
Eyvazın eyni xeyli açıldı. Başladılar yollarına. Mərcan xanım sözü
elə başladı, elə gətirdi ki, hər şey yaddan çıxdı...
Onların başı şirin söhbətə elə qarışmışdı, Ağqayadan necə keçdiklərindən
xəbərləri olmadı. Bir də Eyvaz başını o zaman qaldırdı ki,
At düzündədirlər. Gözünü dolandırdı ki, hər yer qara boyanıb, bərəbəndərgahlar
da bomboşdu. Elə bil, Çənlibel yerinnən köçüb. Elə bircə
dəfə, – Aman Allah, kimin başında nə iş var? – Koroğlununmu, Nigar
xanımınmı?.. deyib huşunu itirdi. Kankanoğlu onu tez tuta bildi, atdan
yıxılmağa qoymadı...
Kankanoğlu axırda dedi:
– Mərcan xanım Eyvazın başını aldı dizinin üstünə, mən də üzünə su
səpirdim ki, o dəli adam gəldi, Eyvaz ayılıb ona yaxınlaşanda qayıdıb
qaçdı, bir də gəldi. Özgələr də gəldilər, bizi gətirdilər. Budu sizin qarşınızdayıq.
Amma məni bir şey narahat eləyir, Mirzəli gözümə dəymir.
Yəqin başında iş var. Gərək izn verəsiniz qayıdam onun dalıncan...
Kankanoğlunun sözünün dalını heç kəs eşitmədi. Elə bil, qabağı
çilləkən bağmış dağ selinin qabağı açıldı. Hamı axdı onnarın üstünə.
De öpən kim, qucan kim, indi də sevindiyindən ağlıyan kim!.. Başınızı
nə ağrıdım, Kankanoğlu o zaman gözünü aça bildi ki, axşam olub,
şamlar yanıb. Eyvaznan ikisi də bir xanadadılar. Baxdı ki, bir arvad
Eyvaza deyir:
– Eyvaz, bala! Bəs adam anasını belə unudar?
Süfrə açıldı. Yedilər-içdilər. Elə süfrə təzə yığılmışdı, bir nəfər
qapını açıb dedi:
– Nigar xanım! Məclis arəstə olub. Koroğlu dedi uşaqları da, Zərqələm
bacını da götürüb gəlsin.
Onlar durub məclisə yollandılar. Kankanoğlu yolda fikirləşdi ki,
fürsət tapıb Koroğludan izn alsın, Mirzəlinin dalınca getsin. Onlar
məclisə daxil olanda Kankanoğlu nə görsə yaxşıdı? – Baxdı ki, Mirzəli
qan-tərin içində durub Koroğlunun qabağında, tövşüyə-tövşüyə deyir:
– Bayaziddən çıxar-çıxmaz məni tutdular, qaytardılar düz Mahmud
paşanın yanına. Paşa məni çox döydü, çox söydü, çox hədə-hərbə
gəldi ki, de görüm, mənim atımı minib hara gedirdin? Dinmədim ki,
dinmədim. Bir istədi ki, cəllada əmr eliyə, başımı bədənimnən ayıra,
sonra nə fikirləşdisə, əmr elədi ki, aparıb bunu salarsınız minib qaçdığı
atın tövləsinə. Qoy Eyvazı bir təhər eləyim, onda baxaram işinə.
Məni saldılar tövləyə. Elə o gün səhər atdara yem verib çıxdıqları
oldu. İki gün tövləyə gələn olmadı. Atdar da acından qırılırdı, mən də.
Üçüncü gün qapı açıldı, iki adam girdi içəri. Baxdım biri o birinə deyir
ki, Mahmud paşa necə müddətdi mənim Qəmər atımı gözümün qabağında
minir. İndi gərək onun toyuna bu atın üstündə baxam!.. Bunların
hərəsi bir ata yanaşdı ki, açalar, birdən məni gördülər. Biri atıldı üstümə
ki, ay yazıq, paşanın hansı qəzəbinə düşübsən, dur, bu atlardan birini
min, çıx paşanın toyunun tamaşasına. Əl-ayağımı açdılar. Day soruşa
bilmədim ki, ay qardaş, nə paşa, nə toy. Hərəsi bir atı çəkdi çölə. Gözlərimi
sildim ki, lap dibdəki axura bir at bağlanıb. Yanaşdım. Bir az dəlilik
elədi, yox-yox, yəhəri basdım belinə, çəkdim çölə. Belinə atılma-
ğımnan götürülməyi bir oldu. Ha elədim yüyənini yığa, başını bir yana
döndərə bilmədim ki, görəm nə toydu. Elə onu qənimət bildim ki, özümü
bərk saxlayım. At quş olmuşdu. İncavara, düz gəlib bura çıxmışam.
Amandı, Koroğlu! Durma! Özünü yetir, uşaqlar yaman dardadılar!..
Gülüşün şaqqıltısı məclisi titrətdi. Mirzəli qaldı çaşbaş ki, əyəm
bura Çənnibeldisə, mən Koroğlunun hüzurundayamsa, bu nə şaqqanaxdı,
axı Eyvaz dardadı... Fikirləşdi ki, özgə yerdə, Koroğlunun düşməninin
məclisindəyəm, məni ələ salıblar.
Kankanoğlu özünü saxlaya bilmədi, atdı Mirzəlinin üstünə. Biçarə
Mirzəli indi gözünü sildi ki, səhərdən bəri qənşərində oturan doğrudan
da Mərcan xanımıymış. Görürmüş, amma ağlına sığmırmış ki, o ola.
Elə bu dəmdə dəli Mehtər qapını açdı ki, Koroğlu, muşduluğumu
ver, o adam minib gəldiyi at Ərəbatdı!..
Ara sakit oldu, Koroğlu üz tutdu Aşıq Cünuna:
– Aşıq Cünun, dövran elə!
Aşıq Cünun elə buna bəndiymiş. Saz çoxdan köynəkdən çıxıb köklənibmiş.
Ayağa qalxmasıynan sazı sinəsinə çəkib oxuması bir oldu:
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/xalq-koroglu-dastani-mercan-xanimin-cenlibele-gelmeyi
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
Bir gün Ulaş oğlı, Tulu quşun yavnsı, bizə miskin umudı, Amit soyının aslanı, Qaracuğın qaplanı, qonur atın iyəsi, xan Uruzun ağası, Bayındır xanın güyəgisi, Qalın Oğuzun dövləti,qalmış yigit arxası Salur Qazan yerindən durmışdı. Toqsan başlu ban evlərin qara yerin üzərinə dikdirmişdi. Toqsan yerdə ala qalı-ipək döşəmişdi. Səksən yerdə badyalar qurılmışdı. Altun ayaq sürahilər düzilmişdi. Doquz qara gözlü, xub yüzlü, saçı ardına örilü, köksi qızıl dügməli, əlləri biləgindən qınalı, barmaqları nigarlı məhbub kafir qızları Qalın Oğuz bəglərinə sağraq sürüb içərlərdi.İçüb-içüb Ulaş oğlı Salur Qazanın alnına şərabın itisi çıqdı. Qaba dizi üzərinə çökdi, ayıtdı: “Ünüm anlan bəglər, sözüm dinlən bəglər! Yata-yata yanımız ağrıdı, dura-dura belimiz qurıdı; yüriyəlim, a bəglər, av avlayalım, quş quşlayalım, sığın-keyik yıqalım, qayıdalım otağımıza düşəlim, yeyəlim-içəlim, xoş keçəlim!” Qıyan Selcük oğlu Dəlü Dondar aydır: “Bəli, xan Qazan, məsləhətdir”. Qaragünə oğlı Qarabudaq aydır: “Ağam Qazan, məsləhətdir”.
Qam Börənin oğlı Bamsı Beyrək boyını bəyan edərQAM BÖRƏNİN OĞLI BAMSI BEYRƏK BOYINI BƏYAN EDƏR, XANIM, HEY...Qam Gan oğlı xan Baymdır yerindən durmışdı. Qara yerin üstinə ağ ban evin dikdirmişdi. Ala sayvan gög yüzinə
Qazan bəg oğlı Uruz bəgin tutsaq oldığı boyı bəyan edərQAZAN BƏG OĞLI URUZ BƏGİN TUTSAQ OLDIĞI BOYI BƏYAN EDƏR, XANIM, HEY!Bir gün Ulaş oğlı Qazan bəg yerindən durmışdı. Qara yerin üzərinə otaxlarm tikdirmişdi. Bin yerdə ipək xalıcası döşətmişdi. Ala sayvan gög yüzinə aşanmışdı. Doqsan tümən gənc oğuz söhbətinə dərilmişdi. Ağzı böyük xümrələr ortalığa salınmışdı. Doquz yerdə badyalar qurılmışdı. Altun ayaq, surahilər dizilmişdi. Doquz qara gözli, örmə saçlı, əlləri biləgindən qınalı, parmaqları nigarlı, boğazları birər qarış kafir qızları al şərabı altun ayağla Qalın Oğuz bəglərinə gəzdirirlərdi. Hər birindən Ulaş oğlı Salur Qazan içmüşdi. Çırğab-çırğab çadır, otaq bağışlardı. Qatar-qatar dəvələr bağışlardı. Oğlı Uruz qarşusında yay söykənib durardı. Sağ yanında qardaşı Qaragünə oturmışdı. Sol yanında dayısı Aruz oturmışdı.
Duxa Qoca oğlı Dəli Domrul boyını bəyan edərDUXA QOCA OĞLI DƏLİ DOMRUL BOYINI BƏYAN EDƏR, XANIM HEY!Məgər xanım, Oğuzda Duxa qoca oğlı Dəli Domrul deyərlərdi, bir ər var idi. Bir quru çayın üzərinə bir köpri yapdırmışdı. Keçənindən otuz üç aqça alurdı, keçməyənindən dögə-dögə qırq aqça alurdı. Bunı neçün böylə edərdi? Anunçun ki, “Məndən dəli, məndən gücli ər varmıdır ki, çıqa mənfimlə savaşa, - derdi; mənim ərligim, bəhadirligim, cılasunligim, yigitligim Ruma, Şama gedə çavlana”, - derdi.
Poems by other poets
Yazıq könlüm, nə sızlarsan, bülbülə tay olmusan,Haçan yardan yarımısan, sevilib bay olmusan.
Gəldi bir şux yenə yanıma göyçək-göyçəkGəldi bir şux yene yanrnıa göyçək-göyçək,Vurdu bir tiği-cefa canıma göyçek-göyçək.
QızlarBir bölük sona tək göllər üstündəDüzülüb dönübdür durnaya qızlar.
Birləşən iki nəhrTarix boyu axdığı yerdən alıb izini,Qoşmuş dəli Quzğuna Kür çağlaya-çağlaya.