Page 2 of 3 · 33%

میرزا تقی‌خان اتابک -که روانش شاد باد!- سه سال بیش صدارت ننمود، تکدی را در ایران از میان برداشت، صنایع را چه‌قدر ترقی داد و از برای رفع احتیاجات چه کوشش‌ها که ننمود، تسلط اجانب را به‌کلی از مملکت دفع داد، اختیارات هر طبقه را محدود داشت، چه‌قدر بر اهمیت عساکر ایران افزود، وزارت مالیه و جنگ که روح مملکت و دولت است تا چه درجه اصلاح کرد.

موکل شما اقلاً اگر یک بیمارخانه بنیاد کرده بود، شما می‌توانستید در حق او مدافعه بنمایید. غیر از آن‌که مالیهٔ مملکت را محو، خزانهٔ ملت را بر باد فنا داد، قوای مربیهٔ دولت را به تحلیل برد، همه‌گونه خار در راه ترقی دولت و ملت پاشید، تسلط اجانب را در ایران به درجه‌ای رسانید که اهالی در دست نوکران مأمورین اجانب -که از رعایای ایران و برادران خودشان‌اند- «کالمیت بین یدی‌الغسال» شدند، هزار گونه امتیازات خانه برانداز -که یک از آن‌ها جهت محو یک دولت و ملت کافی است- با کمال بی‌پروایی به اجانب داد؛ جمیع بستگانش هم از خراب‌کاری‌های او همراهی می‌نمایند. گویا وطن وطن آنان نمی‌باشد. کسی حقوق دشمن خود را راضی نمی‌شود تا این درجه پایمال شود که این مردم حقوق دولت متبوعهٔ خویش را پایمال و فدای اغراض نفسانی خود می‌نمایند. در سی سال کدام دو خشت را جهت ترقیات و یا حفظ ملت و صیانت روی هم گذارده که بتوانید بگویید در مقابل این همه ظلم و ستم و بی‌اعتدالی، این بنا را هم استوار نموده است؟ کدام یک از بستگان او به یک گونه عمل خیری اقدام نموده‌اند؟ اگر قدری خود از در انصاف درآید و از جهل و خود غرضی بگذرد، یک کلمه پاسخ به این اعتراضات پیدا نخواهد کرد. ترقیات ملل متمدنه به سبب همین نکته است که در انتخاب صدراعظم و رییس شوری و رییس بلدیه و حکومت یک ایالت و ولایت و رییس یک شرکت از بانک و غیره ملاحظهٔ علم و اطلاع و سنخیت می‌شود و در ایران [در] هیچ امر خصوصاً در صدارت و سایر عهده‌های دولتی این ملاحظات ابداً در پیش نیست.

بالجمله، آن‌چه گفتیم ادله و براهین آن‌همه در دست است و حاجت به گفت‌وگو و بحث نیست؛ با وجود این تفاصیل، شما از جانب موکل خود قانوناً و کتاباً و وجداناً برای مدافعه سخنی باقی دارید؟ آیا به این اجوبه قانع خواهید شد یا خیر؟

بلی! همهٔ این تیره روزگاری و بدبختی را عدم قانون و معارف دعوت می‌کند و مانع قانون جز یک نفر رییس دربار -که موکل شما باشد- در این دورهٔ ایران کسی دیگر نبرده؛ در ظرف سی سال ریاست، این ملک و ملت را به حالتی انداخته که اینک خودش از ثبات و بقا و استقلال خویش مأیوس شده و مانند ابوسفیان که به بنی‌امیه وصیت می‌نمود، او نیز به متعلقان خود توصیه می‌نماید، که وقت را غنیمت بشمرند؛ غافل از آن‌که باطن وطن و حقانیت این خاک پاک هزارها این گونه خائنین خودی و بیگانه را به خاک مذلت نشانیده و افکار مفسدت‌کارانهٔ آنان را باطل گذارده و مجال نداده که به جز از کشته بدروند. اگر موکل شما به تاریخ رجوع نماید و احوال خائنین بدین خاک پاک را به دقت نگرد، شاید عبرت گرفته از کردارهای خویش ندامت حاصل نماید.

قدمت وطن مقدس ما مؤید استقلال دایمی اوست. گمنام نمودن این چنین دولت محترم معزز قدیمی از قدرت دول و ملل خارج، بل مخالف تاریخ عالم است. شاهد صادق آن‌که ارکان مجلس شورای جمیع دول معظم ملتفت مهالک این امر خطیر و سوء نتیجهٔ این قصد مهم هستند، که در آمدن میان یک ملت واحده امری سهل و آسان نیست. ولی بدبختانه وکلای خود ایران ابداً از قوای معنوی خویش خبر ندارند. عقلای جمیع ملل می‌دانند جهت تسخیر و آرام نمودن و پس از آن به آبادی پرداختن مملکت ایران -که آیا عاقبت بتوانند یا نتوانند از او بهره بردارند- هزار ملیون زر نقد و چند ملیون قشون لازم و در کار دارد، وهم اقلاً به قدر نصف و یا ثلث اهالی ایران از ملت خودشان باید به این خاک پاک نقل دهند، و این کار را چنگیز خونریز کرد؛ ولی با این تدابیر هم ایرانیان چنگیزیان را قلب در خود نمودند و ابداً در ایرانیت آنان انقلابی حاصل نشد و دولت به خودشان انتقال نموده؛ این‌ها همه در نقشه و خریطهٔ تاریخی ایران ثبت است، طرف این اراده هرگز در شورای هیچ دولت نایل به اکثریت آرا نتوانند شد.

روسیه اینک صد سالی است صوبهٔ قفقاز را، با آن‌که در او مسلمان و عیسوی مخلوط‌اند، گرفته و سالی چندین میلیون از خزانهٔ پترزبورغ به قفقاز فرستاده مصرف آن‌جا می‌نمود، تا آن‌که معدن‌های نفت سیاه مایهٔ بسی روسفیدی آمده و، از دولت معدن‌ها، گریبان دولت از مصارف فوق‌العاد، رهایی یافت.

ملک و ملت ایران، هندوستان و هندوهای عیاش جبان کم مُدرِک نیست که هزاران سال است به بندگی و عبودیت دیگران خوگر گردیده مانند عبود موروثهٔ حبش و زنج تصور آزادی -تا چه رسد به مولایی- برای خود نمی‌نمایند. چهار پنج نفر واعظ نطاق، مانند سید جلیل‌القدر آقا سید جمال‌الدین اصفهانی و آقا میرزا نصرالله ملک‌المتکلمین و آقا میرزا محمود صدرالمحدثین، می‌توانند ملتی مانند ملت ایران را -که یک جنس و یک آیین‌اند- به شور آورده و از وظیفهٔ «حب الوطن من‌الایمان» بیاگاهاناند، تا جمیع افراد به هیئت اجتماعیه بهتر و سخت‌تر از ملت «ترانسوال» [افریقای جنوبی] جهت حفظ وطن دامن غیرت بر کمر استوار نمایند. غلبهٔ بر نیم میلیون ترانسوالی، علاوه بر جان‌ها که انگلیس در آن راه نثار کرد -که به قول جرائد انگلیسی نبود خانه‌ای در انگلستان که شیون از او بلند نبود و به ماتم ننشسته بود- با صرف یک صد و هشتاد میلیون لیرا هم او را میسر نیامد. استیلاء بر بیست میلیون ملت واحدهٔ شجاع متدین غیور ایران کار سهل و آسانی نیست -این دم شیر است به بازی نمی‌توان گرفت! صاحب هیچ وجدان خبیث رضا و فتوی نمی‌دهد به اقدام چنین امر خطیر پر ضرر کم منفعت. حرف در با غیرت و حمیت ماندن اهالی است، که آن هم منوط به غیرت امنای دولت و علمای ملت و تبدیل و تغییر سبک منابر است، -«من از بیگانگان هرگز ننالم که با من هر چه کرد آز آشنا کرد»- که حس ملت ایرانیه را کشتند و غیرت را از آن‌ها سلب نمودند «لعنة‌الله علی القوم الظالمین!»

هر دولت ملت‌پرست وطن‌دوست را لازم است در کارهای مهمهٔ ملکیه به محکمهٔ وجدان مراجعه و در حضور قاضی وجدان محاکمه نموده و بسنجد و بفهمد، و آنان که ما را به خاک مذلت نشاندند اسم‌شان را در تاریخ به لعنت یاد نماید و از هیچ چیز واهمه و هراس ننماید؛ خصوصاً در این دوره که در سایهٔ اعلی‌حضرت ظل‌اللهی بساط عدل گسترده و باب معارف باز و فراز است و تمام معایب دستگاه قبل را ذات اقدس همایونی از همه بهتر می‌دانند و خدمت و خیانت هر کس در حضور اقدس همایونی واضح و هویداست که «خواجه خود روش بنده‌پروری داند.»

امیدواریم این ناله‌ها بی‌اثر نماند و زودتر به‌کلی دفع سد طریق اصلاحات را مرعی فرمایند. از ما جز یادآوری و دعای ازدیاد عمر و شوکت و عظمت دولت ابد آیت برنیاید، و به‌قدر مقدور در یادآوری مضایقه ننموده‌ایم. «لیس للانسان الا ماسعی.»

دامن مقصود گر آید به کف / از غم و اندوه گردم بی‌طرف

ور نشد از جهد کار من به کام / من در آن معذور باشم والسلام

این‌قدر هست اگر در این جور نگارشات که خیر عامه ملحوظ است بی‌غرضانه قلمرانی شود، عاقبت تأثیر خود را خواهد بخشید. این ترشحات از قلم هر کس و پن سخنان از زبان هر شخص که می‌خواهد تراوش نماید، دیر یا زود نتیجه‌اش به ظهور می‌پیوندد. اگر از صد کلمه یک کلمه مؤثر و کارگر آید، از برای هیئت اجتماعیه هزاران خیر در بر دارد. چنان‌چه معروف است که حکیم سنایی می‌فرمود:

Use ← → keys to move, R for a random poem

Random poem

More by this author

Poems by other poets