Valeh və Zərnigar dastanı
Səhifə 6 / 6 · 83%
Aşıq Valeh
O şəhər bir ildir Zərnigar xanım,
On iki ayı , əlli iki həftəsi, üç bayramı var.
Üç yüz altmış beş gün hesabıdır,
Altı min iki yüz iyirmi iki rükət namazı var.
Zərnigar
O necə aləmdi on beş çırağı?
Doqquz bağbanı var, on iki bağı.
Mütəssil pərkarda on beş otağı,
Ona qərar qoyanın nə xilası var?
Aşıq Valeh
İsulidin Firudin on beş hesabı,
Doqquz yol oğlu on iki imamı.
Mütəssil pərkarda cənnəti – damı,
Mömünün cənnətdə çox xilası var.
Zərnigar
Altı min yüz altmış altı Hacı,
On dörd pəhləvanı, var çox xərracı.
Səkkiz min yeddi yüz altmış kərpici
Onu yalqız yapanın nə binası var?
Aşıq Valeh
Altı min altı yüz altmış altı ayədi ayət,
On dörd sində onda tapır hidayət.
Səkkiz min yeddi yüz altmış bir ildə saat,
Onu yalqız yapanın bir binası var.
Zərnigar
Altı min iki yüz iyirmi iki yarın dükanı,
De neçə mənzildir onun təkanı?
Neçə pəhləvandır yoxlayım onu,
Söylə, bu sözlərin nə mənası var?
Aşıq Valeh
Altı min iki yüz iyirmi iki namazdı bir il
On yeddi rükəti bir gündədir bil.
Yeddi əzan yerə deyil mütəssil,
Dediyin sözlərin bu mənası var.
Zərnigar
Yüz on dörd otuza eylərəm şükür,
Yüz bir dərviş orda oxuyur zikir.
Zərnigar aləmdə çəkərmi fikir?
Şəriəl – mürtəza tək ağası var.
Aşıq Valeh
Yüz on dörd otuzdu sureyi – Quran,
Yüz bir təsbehidir, həm zikri sübhan.
Valehə köməkdir o şahı mərdan,
Bu meydanda güclü müddəası var.
Sözlər tamama yetdi. Zərnigar çox kədərli vəziyyətdə aldı görək nə deyir:
Zərnigar
Səndən xəbər alım, ay aşıq Valeh,
Əvvəl nə şey xəlq elədi sübhanı?
Neçə şeyda ondan oldu aşikar?
Yaratdı sifəti, namı, nişanı.
Aşıq Valeh
Al cavabın deyim, Zərnigar xanım,
Əzəl bir dürr xəlq eylədi sübhanı,
Cəmi aləm ondan oldu aşikar,
Yaratdı sifəti, namı, nişani.
Zərnigar
Deynən görüm, nədir yerin əsas?
Nə üstündə qərar tapıb, durası?
Neçə ildir, yerlə göyün arası?
Nədən yaratdılar, həft asimanı?
Aşıq Valeh
Bil ki, bir balıqdı yerin əsası,
Gav üstündə qərar tapıb durası.
Səksən min il yerlə göyün arası,
Nurdan xəlq etdilər həft asimanı.
Zərnigar
O kim idi, kimdən xof etdi qaçdı,
Yüz səksən min il orda xaba uğraşdı.
Qəməd idi, onlar ilə qarışdı,
Adları kəhf idi, ismi-bəyanı.
Aşıq Valeh
Dağa-ynus Allahdan xof etdi qaçdı,
Yüz səksən min il orda xaba uğraşdı,
Qəməd idi, onlar ilə qarışdı,
Adları kəhf idi, ismi-əyanı.
Zərnigar
Zərnigarın bilmək olmaz sanını,
Şəhidlərin heç yumazlar qanını!
O kimdi alacaq özü canını?
O kim idi öldü, dirildi canı?
Aşıq Valeh
Valeh yulduz bilmək olmaz sanımı,
Şəhidlərin yumadılar qanını,
Əzrail alacaq özü canını,
O Cəsərsuzdu öldü, dirildi canı!
Sözlər tamama yetdi. Zərnigar başı aşağı getdi. Sazını divana təhvil verdi.
Dedi: – Aşıq Valeh, mən təslim. İndi mənim də, dustaq aşıqların da küllü - ixtiyarı səndədir.
Valeh dedi: – Zərnigar xanım nə oldu ki, sən dedin, mən cavab verdim, indi də mən deyəcəm, sən cavab ver.
Zərnigar dedi: – Aşıq Valeh nə lazımsa, mən dedim, sən də cavab verdin. Artıq söz nəyə gərəkdir?
Valeh dedi: – Zərnigar xanım sənin dediyin sözlərdən demədiyin sözlər yüz dəfə çoxdur. Mən sənin demədiyin sözlərdən bir neçəsini deyəcəm. Aldı görək, Valeh nə dedi:
Aşıq Valeh
Səndən xəbər alım Zərnigar xanım,
Əvvəlki mətləbin, kamın neçədir?
Nə ilə kamilsən, nə ilə naqis?
Mürtəzəndə dolu camın neçədi?
Zərnigar
Al cavabın deyim, ay aşıq Valeh,
Əvvəlki mətləbin kamın ikidir.
Ədəbli kamildir, ədəbsiz naqis
Mürtəzəndə dolu camım ikidir.
Aşıq Valeh
O nədir ki, batilində nazirdi?
O nədir ki, vücudunda hazırdı?
O nədir ki, şər ruzində zahirdi.
O nədir ki, demək olmaz ikidir?
Zərnigar
O Tanrıdır böyüklükdə nazirdir.
O uşaqdır vücudumda hazırdır.
Dörd kitabda şəfa ulduz zahirdir.
Bundan artıq dolu camım ikidir.
Aşıq Valeh
Mən Valehəm, neyləmişəm, neyləyim?
Bir Əliflə bir dal neylər söyləyin?
Tökün kitabları hesab eyləyin,
O nədir ki, demək olmaz ikidir?
Axırıncı bəndi Zərnigar aça bilmədi. Meydanda səs-küy ucaldı. İşi belə görən Valeh axır bəndi özü açdı.
Aşıq Valeh
Aşıq olan sözün açıq söyləyər,
Yüz min naşı bir kamilə neynəyər?
Bir əliflə bir dal min bir eyləyər,
Ad yiyəsi demək olmaz ikidi.
Söz tamama yetdi. Aşıq Valeh Zərnigarla birlikdə dustaq aşıqları da yoxlamaq üçün aldı görək nə deyir?
Aşıq Valeh
Eşitsin aşıqlar, desin Zərnigar,
Məhəbbət bəhrinə çay hardan gəlir?
On səkkiz min aləm harda birləşir?
Xilqətin qəhrinə pay hardan gəlir?
Cavab olmadı. Aldı Valeh dübarə:
Həfti, həşdi se çaharın cəmin de!
Gizli qalan bir hesabın kəmin de!
Mürsəl nə dilərin keçmiş dəmin de!
İl kimnən cəmlənir, ay hardan gəlir?
Valehə dərs verib Kərəmin Kanı!
Ərəs aləminin kimdi soltanı?
Hardadı varlığın sirri, pünhanı?
Bahar nədən doğur, yay hardan gəlir?
Söz tamama yetdi. Sözlər cavabsız qaldı. Bəy ayağa qalxdı, dedi: – Aşıq Valeh kifayətdi. Sənə alqışlar olsun. Əlavə dedi: Şeyx Şaban, şərtnaməyə əsasən bizim Zərnigar xanımın kəbinin bu meydanda xalqın qarşısında Qarabağlı aşıq Valehə kəsməyini məsləhət bilirəm. İş belə olanda Zərnigar öz-özünə dedi: – Gör bəxtim məni nə günə qoydu, adlı-sanlı igid oğlanları bəyənməyən canım indi bir aşığın qulu oldu, hər halda mən Valehin əsl arvadına qul olmalıyam. Belə deyib, Zərnigar həzin-həzin ağladı. Zərnigar xanımı ağlar görən aşıq Valeh sazını aldı sinəsinə, görək nə deyir:
Aşıq Valeh
Xumar gözə yaraşmayır,
Bəsdi, Zərnigar ağlama.
Xəbər verib hər tərəfə,
Çəkdirmisən car ağlama.
Özün mənə namə yazıb,
Etmisən İlqar ağlama.
Səni ovlayan Tərlanı,
Hesab edib, sar ağlama.
Öz əhdinə çatmaq üçün
Qurdur mənə dar, ağlama.
Aşıqlarda mürvət olar
Dar qurub, divan ağlama.
Bu kimsəsiz aşıqları,
Qəmlərə büryan ağlama.
Asumana pülənd olub
Bu qəm-qüssə zar ağlama.
Bil, mən sənin uğrunda,
Neçə borandan keçmişəm.
Neçə-neçə daşqın çaydan,
Neçə tufandan keçmişəm.
Neçə arzu, neçə dilək,
Neçə gümandan keçmişəm.
Ömrümə qəsd eyləyib,
Bu şirin candan keçmişəm.
Gəl qiymət ver bu zəhmətə,
Sevimli Nigar ağlama!
Bu gün şadlıq məqamıdır,
Əl ver ələ, əl sevinsin.
Talant qəlbdə coşa gəlsin,
Ürək gülsün, dil sevinsin.
Xəbər çatsın Qarabağa.
Bayram etsin, el sevinsin.
Aşıq Valeh kama çatsın,
Sazındakı tel sevinsin.
İxtiyarım varmı, bu gün?
Deyəm sənə yar, ağlama!
Söz tamama yetdi. Eşidənlər Valehə əhsən dedilər. Zərnigar gülə-gülə Valehə yaxınlaşdı, dedi, aşıq Valeh əlini ver əlimə, ölüncə mən səninəm. Sən də mənim.
İş belə olanda Şeyx Şaban kəbini kəsdi, hər ikisinə xeyir-dua verdi. Aşıq Valeh dustaq aşıqları azad etdi. Şa¬girdi Səməd dedi: – Ay usta, qul xatasız olmaz, ağa da kərəmsiz. Keç mənim günahımdan, qovma məni hüzurun¬dan. Valeh dedi: – Səməd, Qarabağacan bir yerdə gedəcə¬yik, sonrasına baxarıq. Şabəndə bəy dedi: – Aşıq Valeh Zərnigar xanım sənə layiqdir, hər ikinizə xoş günlər arzulayıram. İndi Zərnigarla get, məndən olsa, toyunu burada, Dərbənddə edərik.
Valeh dedi: – Bəy bağışla, bu mümkün deyil, ona görə ki, bütün Qarabağ xalqının gözü yoldadır, məni gözləyir.
Şabəndə bəy dedi: – Yaxşı razıyam, ancaq Qarabağa səfər edəndə, bir gün əvvəl mənə məlumat ver. Bəli, mə¬rəkə bitdi. Aşıq Valeh Zərnigarla gəldi, dayandılar imarətin qapısında.
Zərnigar dedi: – Aşıq Valeh indiyənə kimi bu imarət mənim idi, indi oldu sənin. Daxil oldular saraya, söhbət¬ləri biri-birinə zəncirləndi, yedilər, içdilər, dincəldilər.
Səhər aşıq Valeh durdu, baxdı. Zərnigar cahı-cəlal ilə, yəni köynəkcək bağçanı sehr edir. Tez sazını aldı əlinə. Getdi, Zərnigara çatanda aldı görək nə dedi:
Aşıq Valeh
Səhər-səhər xiyabanlar içində,
Sənin kimi nazlı yarı görəsən.
Hey baxasan qamətinə, boyuna
Sinəsində qoşa narı görəsən.
Söhbət üçün çəkiləsən pünhana,
Fikir təmiz ola, ürək mərdana.
Deyəsən-güləsən mehriban yana
Xəyalında düz ilqarı görəsən.
Gül borana düşər öz budağında,
Qızıl parlaq olmaz öz yatağında.
Valeh, Qarabağda öz otağında,
Ömür boyu Zərnigarı görəsən!
Söz tamama yetdi. Zərnigar dedi: – Valehcan, sözlərindən aydın olur ki, Vətənə getmək istəyirsən. O, sənin öz ixtiyarındadır. Nə vaxt desən mən hazıram. Valehə də bu lazım idi. Həmin günü Şabəndə bəyə məlumat verdi ki, səhər yola düşmək istəyir.
Şabəndə bəy bir kəcaba düzəltdirdi. Dərbəndin say-seçmə igidlərindən qırx nəfər hüzuruna dəvət etdi. Tapşırdı ki. Aşıq Valeh və Zərnigar xanımı salamət öz vətənlərinə aparsınlar.
Səhəri gün Karvan yola başladı, dəbdəbə ilə Qarabağa çatdılar. Valeh Səmədi muştuluğa göndərdi. Səməd Abdal-Gülablı kəndinə çatdı. Xəbər elədi, Heydər bəy bir böyük dəstə atlı ilə Valehgili qarşıladı. Həmin gün Valehin qapısına gətirilən qurban mal və qoyunun sayı həddini aşdı. Dərbəndli qonaqları yola salandan üç gün sonra aşıq gəldi, Valehin toyu başlandı. Aşıq Valeh Zərnigarla ailə qurdu, ömrlərinin sonuna qədər bir yerdə yaşadılar.
Qeyd: Söylənənlərə görə ustad Səməd Valehin əvvəlki nişanlısı, həm də əmisi qızı Sənəmi öz kiçik oğluna aldı.
Bir aşıq gəldi, Valehin toyunun duvaqqapmasında bu sözləri oxudu:
Gəl ey sazım, tərif deyək,
Yaraşır dastan cahana
Gərdişində heyran qalıb,
Kim olub, mehman cahana.
İbtidadan bivəfadır,
Bağlama peyman cahana.
Bir gün gələr beş gün ağlar,
Kim olsa soltan cahana.
Əbədilik sahib olub,
Kim verib, fərman cahana?
Adəm ata, Həvva ana,
Gəldi cahana, getdimi?
Nuh kimi bir Nəbini,
Saldı tufana getdimi?
Yunis, Əziz, Zəkəriyyə.
Düşdü borana getdimi?
İbrahimi, həm Musanı,
Saldı gümana getdimi.
Növbə ilə gəlib, gedib,
Gör neçə insan, cahana.
O Firdovsi Əbülqasım,
Gör neçə il qələm çaldı.
Nizami də şairlikdə,
Həqiqətin tacın aldı.
Əbdürrəhman cami yazdı,
Yusifi zillətə saldı.
Nəsimi, həm Xəyyam, Sədi,
Ömür boyu fikrə daldı.
Şair olub, dastan deyib,
Neçə göhərkan cahana.
Rüstəm Zal da atlananda,
Vuruşmağa ər gəzirdi.
O bizanslı İsfəndiyar,
Bir nər oğlu, nər gəzirdi.
Diz çöküb, təslim olub,
Neçə pəhlavan cahana.
İsgəndəri - zil qərinə,
Neçə il devran elədi.
Neçə yurdu talan etdi,
Ölkələr viran elədi.
Nadir, Çingiz, Teymurləng
Hər yana fərman elədi.
Cəmşid, Qacar, Əfrasiyab,
Könüllər al-qan elədi.
Heç sahib ola bilmədi
Təxti-Süleyman cahana.
Ustad Səməd, Faiz Cəfər
Sənətində ad eylədi.
Aşıq Valeh, Aşıq Qəmbər,
Könülləri şad eylədi.
Xəstə Qasım, şair Abbas,
Ömür boyu dad eylədi.
Ələsgərlə Molla Cümə,
Şeirdə fəryad elədi.
Xaspolad da saz götürüb,
Söyləyir dastan cahana.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/asiq-valeh-valeh-ve-zernigar-dastani
Müəllifin digər əsərləri
Dördüncü deyişmə*Aşıq Valeh
Ustad Səməd ilə aşıq Valehin 1-ci deyişməsiUstad SəmədBəxt oyanıb, çarx irəli gedəndə,
Ustad Səməd ilə aşıq Valehin 2-ci deyişməsiAşıq ValehGənc çağımda könül gəlib ilhama,
Ustad Səməd ilə aşıq Valehin 3-cü deyişməsiAşıq SəmədFikrin-zikrin gəzir uca göyləri,