Sam Mirzə
- Eşq
- İlahi eşq
- Hicran
- Mey və meyxana
- Təbiət və bahar
- Fələk və tale
- Ölüm
- Hikmət və nəsihət
- Vətən
- Mədhiyyə
- Satira
- Mərsiyə
از سادات ترمد است، اول در خدمت همایون پادشاه منصب امیر شکاری تعلق بدو داشت و در آن ولا که پادشاه مذکور بنابر حادثه ای که در ذکر آن جناب بتقریب تحریر یافت از دارالملک هند متوجه ایران شده بعراق آمد و میر مذکور بنابر آنکه طبل بازی بزرگ در پیش زین می بست . نواب همایون او را به میر طبل باز نام بردار و سرافراز گردانید، جناب میر خالی از وجد و حالی نبود چنانکه گاه بود که بتقریب خوانندگی میکرد. و گاه برقص می آمد و گاه می بود که با هر که از اهل مجلس میل صحبت میکرد از جای برخاسته پیش روی او مربع می نشست و پشت بمجلس کرده حرف میزد و از کس پروا نداشت و هر چه بخاطرش می رسید با هر کس که میخواست میگفت اما زرق و شید در او نبود در سپاهی گری و کمان داری کامل و خالی از سخاوت و مروت نیز نبود، اندک طالب علمی داشت بعد از آنکه یکسال در عراق بود طبل رحیل کوفته متوجه حرمین شریفین شد . امیر که بمقصود رسد در شعر و معما نیز دخل میکرد و دلیری تخلص اوست این مطلع و بیت از اوست :ندارم مهربان یاری که حال زار من پرسد
Töhfeyi-Sami, bölmə 62مشهدی است اما در شیراز می باشد گویند روزی مولانا حسین کاشی مطلعی بمیر خوانده میفرموده اند که . این چیزی نبود که ما را از جای در آورد . مونالا گفتند . بلی چیزی که شما را از پای در آورده مطراق چوب ساروانان است نه شعر شاعران . این مطلع از اوست :خواهم غم خونین جگری داشته باشی
Töhfeyi-Sami, bölmə 64از سادات صحیح النسب کاشان است و در شعر بقصیده گوئی مایل بود در تتبع دریای ابرار امیرخسرو این بیت از قصیده اوست :ظالم ار بر چرخ راند بادپای سلطنت
Töhfeyi-Sami, bölmə 65پسر امیر مایلی مذکور است . این مطلع از اوست :بهار و گل شکفته عندلیبان در غزلخوانی
Töhfeyi-Sami, bölmə 70اسکو دهی است از نواحی تبریز و میر مذکور با سه برادر که ذکر ایشان بعد از این در سلک تحریر درمیآید در خدمت حضرت صاحبقرانی ترقی کلی کردند چنانکه در نوروز و عیدین که خلایق بپای بوس میآمدند شاهزاده ها و امرای بزرگ و سایر سادات پای آنحضرت را بوسه میکردند ایشان دست آنحضرت را بوسه میکردند اما چون روستائی و کم تجربه بودند خاطر جمیع ارکان دولت و اعیان حضرت را از خود آزرده ساختند، بلکه آن حضرت نیز از ایشان به تنگ آمده حکم فرمودند که در اسکو بوده من بعد روی باردوی همایون نفرمایند . گویند که این بیت در باب ایشان گفته بودند :روستائی اگر ولی بودی
Töhfeyi-Sami, bölmə 71برادر امیر مذکور است و او نیز اندک طالب علمی و مولویتی دارد از او حیثیتی که مشاهده نمود اصول بود در رقص که با وجود گیسوها از او بد نمی نمود این مطلع از اوست :تیری که ز شست تو مرا بر جگر آمد
Töhfeyi-Sami, bölmə 76از شهر ساوه بود و اوقات به بزازی صرف می نمود . این مطلع از اوست :من غریب نه یاری نه همدمی دارم
Töhfeyi-Sami, bölmə 77از سادات شهر قم است و سیدی آدمی صفت، این مطلع از اوست :دردا که مرا بر سر کویت نگذارند
Töhfeyi-Sami, bölmə 85نیز از سادات کاشانست دیوانه وش و سودائی مزاج بود جنونش او را بر کارهای عجیب وامیداشت، نوبتی در پیش یکی از حکام گفته بود که بمن چنین نمودند که در قم در فلان ویرانه گنجی است و از آنجا که خام طمعی های حکامست باور کرده بحفر آن حکم کردند اما بغیر از مشقت و رنج از گنج چیزی نیافتند بعد از آن میر مذکور اظهار جنون کرده متوجه گیلان شد این مطلع از اوست :خط تو گرد خجالت بروی ماه نشانده
Töhfeyi-Sami, bölmə 89از کاشانست و به تجارت مشغولی دارد . و در تیرگری و خوش نویسی مشهور است، این مطلع از اوست :دل و جانم وداع تن میکند امشب
Töhfeyi-Sami, bölmə 90اگر چه اصلش از قم است اما در کاشان متولد گردیده و هم در آنجا بخیاطی اوقات میگذراند این مطلع از اوست :دوشینه یکی وصف جمال تو ادا کرد
Töhfeyi-Sami, bölmə 99متولی مزار امامزاده ی عالیمقدار سید عبدالعظیم رضی الله عنه است که در شهرری است . پیش از تولیت شعری میگفت . این رباعی از اوست :ای دل طلب وصال خوبان نکنی
Töhfeyi-Sami, bölmə 135از اکثر فضایل بهره مند است و خط را نیز خوب مینویسد و در نواخت قانون روش خواجه عبدالله پیش گرفته و نغماتش با آهنگ و سنگین است این رباعی از اوست .تا لعل تو دلفروز خواهد بودن
Töhfeyi-Sami, bölmə 184برادر کهتر اوست و در اطوار بهتر از او سلیقه اش در شعر و سیاق روان، طبعش از این مطلع معلوم توان کرد :در دشت غم، آه درون، کرده است سرگردان مرا
Töhfeyi-Sami, bölmə 190پسر شاه صدر است و در امور دیوانی واقف است و بقدر قابلیتی و صورت خطی دارد و متکفل مهمات سلطانی است این مطلع از اوست :درمان کسی درد مرا سود ندارد
Töhfeyi-Sami, bölmə 206پسر مولانا حسین واعظ است و او نیز همچون پدر بوعظ مردم می پرداخت روزی در اثنای وعظ گفت اگر از جانب شیعیان سخن میگویم سنیان را بد میآید و اگر از جانب اهل سنت حرف میگویم امامیه را خاطر می رنجد حال آنکه من نه سنی ام و نه شیعهمی ندانم تو را چه نام کنم
Töhfeyi-Sami, bölmə 236جوانی بوده است در کمال فهم و استعداد و خطوط را نیک مینوشت و بقدر طالب علمی داشت . تخلصش مشربی بود در عنفوان جوانی وفات یافت . این مطلع و بیت از اوست :ندارد رحم بر سوز دل و چشم پر آب من
Töhfeyi-Sami, bölmə 253او نیز پسر مولانا ابراهیم است این مطلع را از خود میداند :آمد بهار و هر طرفی صوت بلبل است
Töhfeyi-Sami, bölmə 259برادر مولانا کمال الدین قصه خوان است و حالیا قصه خوان و مصاحب نواب صاحبقرانی است . این مطلع از اوست :دل، فگار از غم دلدار خوش است
Töhfeyi-Sami, bölmə 290پدرش کاسه گر بوده خود نیز در اوایل بدان شغل مشغولی میکرد آخر بواسطه لطافت طبع و شعر بخدمت محمد محسن میرزا پسر سلطانحسین میرزا که مشهور بکپک میرزا بود افتاد و از جمله مقربان شد این غزل از اوست :چه بشر که حور رضوان ز تو خوبتر نباشد
Töhfeyi-Sami, bölmə 295که بمولانا احمد تونی مشهور است و معلم حضرت صاحبقرانی بوده، آخر نمک حرامی کرده از این آستان عالیشان روی گردان شده بروم رفت و با امیرخان که آنزمان حاکم هرات بود خاطر نشان کرد که او هجو شما و مردم هرات کرده و سبب عداوت این بود که در شهر آشوب برای او گفته بود:امیرخان او را طلبیده و بعد از ثبوت دست راست و زبان او را بریدند در آن محل گفته بود :
Töhfeyi-Sami, bölmə 311پرتو انوار کلام بلاغت فرجامش همه جا رفته و قبول سخنان مقبولش در دل ارباب وفا راه یافته، از جمله این مطلع از اوست :گیرم که بود یار تو دگر کو دل دیگر
Töhfeyi-Sami, bölmə 313از جمله نادره گویان قم و در وادی غلوی طمع که همواره چشم بر آب و علف داشت و سر کله بلهم :اما چون طبع عالی و ذهن جلی داشت از او این نوع خصلت دور بود در اواخر عمر بگیلان رفته در سنه اثنی و اربعین و تسعمایه شاهین روح و حید را بطمع طعمه در فضای صحرای فنا پرانید در مدت عمر میانه او و مولانا حیرتی شیوه ی معارضه و منازعه مسلوک بوده یکدیگر را اهاجی رکیک کرده اند که ایراد آن لایق نیست اما جهت تبریز شهرانگیزی گفته که این چند بیت از آنجاست :
Töhfeyi-Sami, bölmə 317از شعرای قزوین است کم کسی را رتبه شعر او هست این دو مطلع از اوست :عقد در در دل یاقوت نهان ساخته اند
Töhfeyi-Sami, bölmə 320صنعتش از تخلص معلوم و در عالم عاشقی همیشه قرین هموم و غموم، اشعارش بغایت بچاشنی و غم زدا چنانکه از ملاحظه شمه ای از آنها این معنی هویدا میگردد:غرق عرقی در دل گرم که گذشتی
Töhfeyi-Sami, bölmə 321از آن شهر شاعری پاکیز گوی مثل اوی، تا غایت پیدا نشده طبعش به هزل مایل و راغب بود و بدین واسطه با حکام و اکابر مصاحبت مینمود بلکه با اکثر مردم بدین طور زندگانی میکرد، هجوهای غریب میگفت و مردم هم او را هجوهای رکیک میکردند، طرفه تر آنکه بعضی از آنرا یادگرفته در مجالس میخواند و تعریف میکرد و طبعش در غزل خوب بود اما اشعار او شترگربه واقع شده و در سایر اقسام نیز شعر میگفت اما بکاری نمی آید این غزل و چند بیت از اشعار اوست :آه از این درد که مردیم و تو را پروا نیست
Töhfeyi-Sami, bölmə 322از جمله شاگردان مولانا علامه دوانی است و در علو سلیقه و صفای خاطر قرینه فغانی، احیای آثار ارباب آن دیار از اوست و شرف و افتخار آنطایفه بدو چنانکه نتایج طبعش مؤید این مقال و مصداق این حال است :که تند میشوی از هیچ هر زمان با من
Töhfeyi-Sami, bölmə 323از قم است شعر بسیار گفته اما آنچه بکار آید کم است این دو مطلع از اوست :ای سنگدل چه آه، نگاهی نمیکنی!
Töhfeyi-Sami, bölmə 330از جماعت زرگران تبریز است اما از زرگری میل بظرافت بیشتر دارد و در شعر خود را قرینه خسرو و سعدی می پندارد و قصیده ی ردیف آفتاب شعرا را جواب گفته بود، مطلع قصیده تزریق واقع شده من هر چند سعی کردم مطلع را تغییر داده مطلعی دیگر گوید فایده نداد . مطلع اینست :در صدد اصلاحی بی مزه بر آمد . اما چون جوانست امید که انصافی پیدا کند بهر حال این چند مطلع از اوست :
Töhfeyi-Sami, bölmə 339در اوایل به مشک فروشی اشتغال مینمود، شوق سخن او را عنان گرفته بجانب غزالان مشکبوی عنبر موی کشید، باردوی همایون تردد داشت، مردی مصاحب عاشق پیشه است عزم طواف عتبات عالیات نموده بشرف زیارت مشرف شد و از آنجا سفر کرده به شوشتر افتاد، در آنجا جوانی دیده دل از دست داد الحال آنجا بسر می برد و خط نستعلیق بمزه می نویسد و بر سر سخن است . این چند مطلع از اوستنمیدارد هنوز اندوه تو دست از گریبانم