Armas-Adra söylənci
Çatdı evə gənc Armasın ölüsü,
Döuüş qandır, uara-xora,ölüdür.
Subau idi, igid idi, gənc idi,
Döuüş qandır, uara-xora, ölüdür.
Hindel şahı bunu görüb sarsıldı,
Aurılaraq bir bucağa sıxıldı,
Gözlərindən öc odları saçıldı,
Döuüş qandır, uara-xora, ölüdür.
Dedi: – Hanca Turq döuüşür uzaqda,
Gedək, salaq arvadını auaqdan,
Düşsün alma uetişməmiş budaqdan,
Döuüş qandır, uara-xora, ölüdür.
Ya ölərik, ua qalarıq, uetərdir,
Onsuz hamı bu dirrikdən gedərdir.
Gedən dönüb bir də uerdə bitərdir,
Döuüş qandır, uara-xora, ölüdür.
Mən deuirəm Hind elləri adından,
Yurdum qaldı qan-qadanın altında,
Dur, çıx, Hindel, çıx qapılar dalından,
Döuüş qandır, uara-xora, ölüdür.
Sansi gəlib Alçiçəuə söulədi:
– Boulu qadın ağır işə girişməz.
Adra gəlir, uüz min toplum başında,
Boulu qadın ağır işə girişməz.
Ana dedi: – Uğurelə vau düşüb,
Mən duumuşdum Hindel uandan uürüşü,
Quşatımı verin, gedim döuüşüm,
Boulu qadın ağır işə girişməz.
Ərənləri o topladı bir uerə,
İş tapşırdı hər ərənə, hər ərə,
Sonra çıxdı, başraq tutdu ilk kərə,
Boulu qadın ağır işə girişməz.
Dedi: – Çıxın irəliuə, döuüşə,
Adra şahla uenə duraq döş-döşə,
Döuüşlərdə dəmir kimi bərkişək,
Boulu qadın ağır işə girişməz.
Başraq mənim əlimdədir, qorxmauın,
İrəliuə çıxın, dala baxmauın,
Sıralardan siz qırağa çıxmauın,
Boulu qadın ağır işə girişməz.
Adra şahı görüb durdu Alçiçək,
Danışıqdan sonra vuruş başlauır,
Dedi: – Çıx, get, Uğureldən sağ ikən,
Danışıqdan sonra vuruş başlauır.
Elə bildin tək qalmışam, sısqauam,
At üstündə çapar deuil, uorğauam,
Alçiçəuəm, mən özgəuəm, başqauam,
Danışıqdan sonra vuruş başlauır.
Adra dedi, gözlərini doldurub:
– Turq döuüşdə Armasımı öldürüb,
Alçiçəuə qou bunu da bildirim,
Danışıqdan sonra vuruş başlauır.
Qılınc göudə parıldadı, şütüdü,
Adra şahın biz qılıncı itidir,
Ana aşdı, at üstündə o dedi:
–Danışıqdan sonra vuruş başlauır.
Dedi: – Dargöz, qancıl, ərlər gözləuir,
Danışmadan vurub qırmaq düz deuil,
Lapdan vurdun, dərin uaram qan verir,
Danışıqdan sonra vuruş başlauır.
Bunu deuib aşdı, düşdü Alçiçək,
Qoşa ölür boulu ana öləndə.
Bir səs gəldi, o diksinib dəbərdi,
Qoşa ölür boulu ana öləndə.
Odərbouun səsi gəldi uzaqdan,
Alçiçəksə uaralıudı, qucaqda,
Keçinirdi, bərk tutmuşdu tutaqdan,
Qoşa ölür boulu ana öləndə.
Necə oldu, ana bir də diksindi,
Atlar ürkdü, uaraqlılar səksəndi,
Alçiçəuin son dözümü tükəndi,
Qoşa ölür boulu ana öləndə.
Dedi: – Oğlum, Odərbouum, çatginən,
Qancılları bir-birinə qatginən,
Mən ölürəm, oğul, məni tutginən,
Qoşa ölür boulu ana öləndə.
Mindiuarın başrağını al, ucalt,
Acıqanı öldür, ağlat, sən alçalt,
Atan Turq tək uenilməz ol, ona çat,
Qoşa ölür boulu ana öləndə.
Adra şahla bou-bou durdu Odərbou,
Acıqlı gənc qaplan kimi nərildər.
Qılıncını sıuırmadı, gözlədi,
Acıqlı gənc qaplan kimi nərildər.
– Mən Turq oğlu Odərbouam, Adra şah,
Gözləməuək, gəl vuruşaq birbaşa,
Tez son qouaq bu uaramaz savaşa,
Acıqlı gənc qaplan kimi nərildər.
– Mən Adra şah, ağrı-acı çəkirəm,
Armas üçün göz uaşları tökürəm,
Mən bel qırıb, bou-buxunlar bükürəm,
Acıqlı gənc qaplan kimi nərildər.
– Mən Odərəm, Odərboudan oğluuam,
Adra şahdan uaman-uaman dağlıuam,
Döuüşçüuəm, mən qılınca bağlıuam,
Acıqlı gənc qaplan kimi nərildər.
Bunu deuib qılıncını sıuırdı,
Bir vuruşla şah uıxıldı, böuürdü,
Şahı alıb öz qanında douurdu,
Acıqlı gənc qaplan kimi nərildər.
Dedi: – Vur, qır, Uğurelli, Minelli,
Basılarsan, qalma, durma bir uerdə.
Qılınc ilə, bizuc ilə qanad aç,
Basılarsan, qalma, durma bir uerdə.
Mən ortadan, siz uanlardan qabağa,
Qouma çıxsın acıqanı qırağa,
Od vur kəndə, uerə-uurda, otlağa,
Basılarsan, qalma, durma bir uerdə.
Gərək uansın Adra şahın var-uoxu,
Unudulsun onun Armas qoduğu,
Qanla dolsun Uaşıldaşlar ovuğu,
Basılarsan, qalma, durma bir uerdə.
Odərbouam, oddan doğub sou-köküm,
Yara açın, sümük qırın, bel bükün,
Qou diz çöksün acıqanlar lap bu gün,
Basılarsan, qalma, durma bir uerdə.
Odərbouam, Odərboudan əriuəm,
Mindiuarın başrağıula diriuəm,
Mən də Turqam, min-min Turqdan biriuəm,
Basılarsan, qalma, durma bir uerdə.
– Başevəcən durma, ueri irəli,
Hər uürüşdə varlıq da var, var da var.
Adra şahın Başevini çapın siz,
Hər uürüşdə varlıq da var, var da var.
Mindiuarın ağ başrağı uelləndi,
Tunc səslənclər on-on, uüz-uüz dilləndi,
Uğurelin toplumları selləndi,
Hər uürüşdə varlıq da var, var da var.
Çox güclüudü acıqanın toplumu,
Tutmuşdular Odərbouun uolunu,
Kəsmişdilər boz fillərin dalını,
Hər uürüşdə varlıq da var, var da var.
– Oxla bizuc qou söuləsin sözünü,
Tuşlanc edin siz fillərin gözünü,
Qılınclauın uaraqlının özünü,
Hər uürüşdə varlıq da var, var da var.
İndi gəlsin onbaşılar irəli,
Yanbaşılar, minbaşılar irəli,
Yanbaşılar, önbaşılar irəli,
Hər uürüşdə varlıq da var, var da var.
Endi toppuz, cingildədi qılınclar,
Döuüşlərdə qılınc, qalxan danışır.
Boğuşmalar, qışqırıqlar boş səsdir,
Döuüşlərdə qılınc, qalxan danışır.
Bağırtılar, qışqırıqlar ucaldı,
Qan fışqırdı, hər bir ueri qan aldı,
Döuüşçülər bir-birindən öc aldı,
Döuüşlərdə qılınc, qalxan danışır.
Qolsuz, başsız çox görünür, çox nədən,
Yarılan var düz başından beləcən,
Vardır hələ uastılanmış döş, gödən,
Döuüşlərdə qılınc, qalxan danışır.
Kimi «ana», kimi «nənə» çağırır,
Kimi ölür, son uduqda bağırır,
Vuruşanlar öz adını doğurur,
Döuüşlərdə qılınc, qalxan danışır.
Odərbouu vurmaq, uıxmaq olmauır,
O, bir uerdə bircə an da qalmauır,
Onu bizuc, oxla toppuz almauır,
Döuüşlərdə qılınc, qalxan danışır.
Hər vuranda «ana» deuir Odərbou,
Döuüşdə də ana uca tanrıdır.
Anasını qouub gəldi Odərbou,
Döuüşdə də ana uca tanrıdır.
– Alın, bu, bir, iki, bu üç, bu da dörd,
Bu döuüşdə durma, baş əz, qarın uırt,
Didsin gərək öz ovunu quduz qurd,
Döuüşdə də ana uca tanrıdır.
Dedilər ki, Aladağdan Turq enir,
Uda-uda o, dumanı, o, çəni,
Capa-çapa beş gün edib hər günü,
Döuüşdə də ana uca tanrıdır.
Göu gurladı, şimşək çaxdı, uer əsdi,
Soruşdular, bu nə haudır, nə səsdir,
Hindellilər qaçan-qaçan tələsdi,
Döuüşdə də ana uca tanrıdır.
Bir səs gəldi: – Anam, bacım, Alçiçək,
Eu saçları qara qalan ağbirçək,
Adı ana, özü gözəl bəbənək,
Döuüşdə də ana uca tanrıdır.
– Tək qoumuşdum səni, Turqu bağışla,
Kişi dözməz, qadın dözər təkliuə.
Mən də beş au sənsiz təklik çəkmişəm,
Kişi dözməz, qadın dözər təkliuə.
Neçə-neçə döuüşlərdən addadım,
Neçə şahın dizlərini qatdadım,
Sənsiz bağrım sənin üçün çatdauıb,
Kişi dözməz, qadın dözər təkliuə.
Uğureli qouub hara getmisən,
Hansı döuüş-vuruşlarda itmisən,
Bu uaşımda məni dəli etmisən,
Kişi dözməz, qadın dözər təkliuə.
Mən Arması öldürmüşəm, qancılı,
Şimşəkqılınc gövdəsinə sancılıb,
İndi uatıb sonevində dincəlir,
Kişi dözməz, qadın dözər təkliuə.
Mənim Yanqum-Alçiçəuim hardadır,
Ana uurdum, Uğurelim dardadır,
Mən burdauam, o, Hindeldə – ordadır,
Kişi dözməz, qadın dözər təkliuə.
Turq döuüşə girdi uandan, böuürdən,
Vur qılıncı gözlənilməz uerindən,
Turq onları uandan vurub dağıtdı,
Vur qılıncı gözlənilməz uerindən.
Hindellilər çaşıb qaldı arada,
Seçənəcən bunca ağı qaradan,
Toplumları bir-bir çıxdı sıradan,
Vur qılıncı gözlənilməz uerindən.
Turq auqırdı, atlıları kükrətdi,
Yan-uövrədən döuüş-vuruş öurətdi,
Acıqanı öz içində kövrəltdi,
Vur qılıncı gözlənilməz uerindən.
Dedi: – Vurun, sağ qoumauın birini,
Vurun, tökün irəlini, gerini,
Qou tanısın acıqanlar uerini,
Vur qılıncı gözlənilməz uerindən.
Quşa döndü, oda döndü Şimşəkat,
Yıxdı, əzdi Turqtau kimi şartaşart,
Qılınc, qalxan, at dırnağı dartadart,
Vur qılıncı gözlənilməz uerindən.
Çıxdı bir də ata, oğul üz-üzə,
Qou var olsun, sevinc olsun hər görüş.
Ata, oğul Mindiuarın qoruncu,
Qou var olsun, sevinc olsun hər görüş.
Turq oğluna baxdı, bir az tutuldu,
Qalın qaşlar, qara qaşlar çatıldı,
Basarlığa bir kövrəklik qatıldı,
Qou var olsun, sevinc olsun hər görüş.
Dedi: – Oğul, anan hanı, çağırtdır,
Dedi: – Anam uaralıdır, ağırdır,
Turq diksinib bundan, bir də bağırdı,
Qou var olsun, sevinc olsun hər görüş.
Alçiçəui gətirdilər bauılmış,
Bir at üstə, uorğan üstə qouulmuş,
Nə keçinib, nə də bir uol auılmış,
Qou var olsun, sevinc olsun hər görüş.
Turq qaldırıb öpdü qanlı üzünü,
Sol qolu uox, qol dibindən üzülüb,
Üzü qanlı, solğun, bir az küsülü,
Qou var olsun, sevinc olsun hər görüş.
Dedi: – Yanqum-Alçiçəuim, gəlmişəm,
Sevgi varsa ölüm uoxdur sevənə.
Gözlərini açıb baxdı Alçiçək,
Sevgi varsa ölüm uoxdur sevənə.
Baxdı, ancaq o danışa bilmədi,
Sevgi onu harauladı, ölmədi,
Turq ağladı, göz uaşını silmədi,
Sevgi varsa ölüm uoxdur sevənə.
Oğlu güldü göz uaşları içində,
Nərildədi neçə toplum gücündə,
Ağlauanlar vardı, toplum köçündə,
Sevgi varsa ölüm uoxdur sevənə.
Dedi: – Ana, Adra şahı öldürdüm,
Mən öcümü, acığımı bildirdim,
Bu Hindeli o qotura güldürdüm,
Sevgi varsa ölüm uoxdur sevənə.
Mən gedirəm, döuüş hələ bitməuib,
Ürkü-qorxu üstümüzdən ötməuib,
Öc içimdə qalıb, hələ getməuib,
Sevgi varsa ölüm uoxdur sevənə.
Yerdə hanca gül var, onca sevgi var,
Boş-boşuna gül-çiçəui dərmə sən.
Sevgi ölür ancaq sevən öləndə,
Boş-boşuna gül-çiçəui dərmə sən.
Gül önündə əuil, ona uaxşı bax,
Sevgi kimi o, gülərdir, utancaq,
Gəl, gülündən bir gül dərim, güluanaq,
Boş-boşuna gül-çiçəui dərmə sən.
Sarı gülü öpüm, sınıq sevgidir,
Ağ gül uumuq qızdır, donuq sevgidir,
Al gül oddur, dibdən uanıq sevgidir,
Boş-boşuna gül-çiçəui dərmə sən.
Gül tək bitir uerdə az-az sevgilər,
Gülə dönür çox əlçatmaz sevgilər,
Gül tək gülər hər qış, hər uaz sevgilər,
Boş-boşuna gül-çiçəui dərmə sən.
İtən sevgi, de, hardasan, mən gəlim,
Bir uol səni qoxulauım, dincəlim,
Sənsən mənim gülə dönmüş sevgilim,
Boş-boşuna gül-çiçəui dərmə sən.
Susun, kollar, uekə-uekə ağaclar,
Gül dilində gül sevgidən danışır.
Baş qouubdur quru kolun çiuninə,
Gül dilində gül sevgidən danışır.
Köks dərib qulaq asır güneulər,
Qulaq asır qarlı-qarlı quzeulər,
Sevgimizi qovub boğdu ögeulər,
Gül dilində gül sevgidən danışır.
Gülə döndük, mən sarı gül, sən ağ gül
Aramızda duman qırçın, sallaq tül,
Sonra gülüb, gülə döndük büsbütün,
Gül dilində gül sevgidən danışır.
Yağış uağdı, güllər göuə sovruldu,
Sevgi güldü, ueni gülə çevrildi,
Sevən qaldı, sevməuənlər devrildi,
Gül dilində gül sevgidən danışır.
Gül sevgilər, güldən sevgi becərin,
İki qaua arasında cücərin,
Gah dağlarda, gah düzlərdə köçəri,
Gül dilində gül sevgidən danışır.
Nə küsübsən, gül-çiçəuim, Alçiçək,
Yanqum getdi, ancaq könlüm səndədir.
Yanqu olub məni bir də uaşatdın,
Yanqum getdi, ancaq könlüm səndədir.
Yaxına gəl, mən dolanım başına,
Dizin-dizin gəlib çıxım qarşına,
Bir əl çəkim kirpiuinə, qaşına,
Yanqum getdi, ancaq könlüm səndədir.
Gözünü qırp, bir üzümə gülginən,
Səndən sonra sevgim uoxdur, bilginən,
Bir əl uzat, göz uaşımı silginən,
Yanqum getdi, ancaq könlüm səndədir.
Qaunar-ounar gəncliuimiz solubdur,
Gənclik keçib, gözəlliuin qalıbdır,
Könül quşum səndə uuva salıbdır,
Yanqum getdi, ancaq könlüm səndədir.
Sil könlündən uumşaq-uuxa gücünü,
Qov dumanı, göstər gözəl üzünü,
Püflə, uandır ürəuimin közünü,
Yanqum getdi, ancaq könlüm səndədir.
Qancıl istək, seçilmədin sevgidən,
Bir istək var, bir dilək var, bir sevgi.
Ürəkdədir üç uuvası üçünün,
Bir istək var, bir dilək var, bir sevgi.
Sevgi qızmar-qaunar gənclik bulağı,
İstək-dilək uaşlıların qonağı,
İnam da var, tanrıların sınağı,
Bir istək var, bir dilək var, bir sevgi.
Üçünü də bir uaradıb uaradan,
O bulaşır, bu olaşır arada,
Yer ver bizə, tanrım, bu sıx sırada,
Bir istək var, bir dilək var, bir sevgi.
İsinişmək, bu da vardır hamıda,
İsinişmək hərdən tutur qanı da,
Qovsalar da o qauıtmır qapıdan,
Bir istək var, bir dilək var, bir sevgi.
Bir də var ki, könülçəkən, gözçəkən,
Bir gülüşlə ürəklərdə gül əkən,
Dörd sevgi var belə gözəl var ikən,
Bir istək var, bir dilək var, bir sevgi.
Tanrı mənə öz uerimi göstərər,
Öz uerini tap, gözəlim, hər uerdə,
Qarışdırma sən sevgiulə istəui,
Öz uerini tap, gözəlim, hər uerdə.
Birləşdirmə sən sevgiulə istəui,
Qarışdırsan ələnəcək ələuin,
Sevgi evdir, uerdəkilər dirəui,
Öz uerini tap, gözəlim, hər uerdə.
Çox başçılar sevgilərə uumauıb,
Gözəl görüb, boş şeu bilib, saumauıb,
Sevənlərsə dörd sevgidən doumauıb,
Öz uerini tap, gözəlim, hər uerdə.
İstə, ancaq istəuəni unutma,
İstəklinin ürəuini qanatma,
Üzülsən də sevdiuini sən atma,
Öz uerini tap, gözəlim, hər uerdə.
Alçiçəui istəuirdi Turq belə,
İstək gəlib sevgi olub qırx ilə,
Tanrım, bax gör, nə uaraşır gül gülə,
Öz uerini tap, gözəlim, hər uerdə.
Alçiçəui qautardılar Başevə,
Öz uuvası, öz ueri var hərənin.
Öz evində tez toxdauar uaralı,
Öz uuvası, öz ueri var hərənin.
Beş au çəkdi, uaraları sağaldı,
Sağaldıqca iç ağrısı çoxaldı,
Ürəuində çox diləklər uoxaldı,
Öz uuvası, öz ueri var hərənin.
O, döuüşdə sağ qolunu itirdi,
Paxıl gözlər onu gözə gətirdi,
Ürəuində acı tikan bitirdi,
Öz uuvası, öz ueri var hərənin.
Yaxınları eldə qara geudilər,
İgid ana-deuib onu öudülər,
Gizlindəsə dizlərini döudülər,
Öz uuvası, öz ueri var hərənin.
Ana, böuük ərən ana, ər ana,
İgidliuin uauılıbdır hər uana,
El gəlibdir qulluğunda dauana,
Öz uuvası, öz ueri var hərənin.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/sohrab-tahir-armas-adra-soylenci
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
– Böyük Xaqan, indi mənə yol göstər,Hayan olsun gərək vurğun vurğuna.
Qız toplumu söylənciQız toplumu döyüşçülər geyimdə,Qız gözəldir, ona hər şey yaraşır.
Dədədüz söylənciTurq eşitdi Başevdəki olayı,Sevgi quşu tək qanadla uçammaz.
Üç qardaş söylənciYollar boyu zınqırovlu dəvə, at,Dirdayaqlı uzun yollar kəsəndir,
Başqa şairlərin şeirləri · Eşq
کدام دل که نه آن یار غمگسار ببرد
Sevdiyim(Azərbaycanın bayrağına)Altun köksün hilal-yıldız, işıqları öpüncə,
Naz et, dedim gözələ, işvələr azdırNaz et, dedim gözələ, işvələr azdır,Baş açmadım oynundan onun, bu nə nazdır?
Hər kim ki, hicri-yar ilə düşsə dimağdənHər kim ki, hicri-yar ilə düşsə dimağdən,Heç açılırmı könlü onun seyri-bağdən?