Əvvəlimci məclis
ƏVVƏLİMCİ MƏCLİS
Əvvəlimci məclis vaqe olur dərənin içində, bir böyük palıd ağacının dibində ki,
Pərzad oturubdur daş üstündə, yanında qıvraq geyinmiş və yaraqlanmış Bayram gözün
ona dikmiş.
B a y r a m. Axır ki, bu palıd ağacının dibində mənə müyəssər oldu
ki, səninlə görüşüb, danışıb ürəyimi boşaldam. Niyə geri baxırsan?
P ə r z a d . Ay aman, qorxuram!
Bayram. Qorxma, mən səni çox əyləmənəm. Indi Pərzad, mənə
de görüm, sən gedəcəksən Tarverdiyə, bu tata1 arvad olacaqsan, sonra
qızlar içində güvənəcəksən ki, guya sənin də ərin var?
P ə r z a d . Nə eləyim, əlimdən nə gəlir? Atam ölübdür, bir anam
ilə qalmışam əmimin ixtiyarında; qardaşım yox, bir köməyim yox.
Əmim istərmi ki, məni özgəyə versin, atamdan qalan sürünü, ilxını
özgəyə tapşırsın?
Bayram. Bəs məlum olur ki, əmin səni axtarmır, ancaq sənin
sürün, ilxın axtarır. Onun üçün istir səni öz oğluna, o təcikə,2 o maymağa
verə ki, ömründə bir sərçə vurduğu, bir quzu oğurladığı yoxdur?
P ə r z a d . Neyləyim, yazını pozmaq olmaz. Həlbət mənim də
qabağımda belə yazılmışmış ki, gərək mən təcik arvadı olaydım.
B a y r a m. Yəni nə dərddir? Təcikə arvad olmaqdansa, özünü bu
gölə tulayıb boğulsan, yey deyilmi?
P ə r z a d . Əlbəttə, yüz qat boğulmağım Tarverdiyə arvad olmaqdan
yeydir. Səndən çəkinirəm. Əgər sən rüsxət versən, bir gün bu dərd
ilə özümü sağ qoymanam!
Bayram. Allah eləməsin, söz gəlişi mən belə deyirəm. Sən
olmayandan sonra dəxi mən niyə dünya üzündə gəzirəm? Sənin ölümünə
heç vaxt razı ola bilmənəm və Tarverdiyə də arvad olmağına
tablaşmanam! Günü sabah bir güllə Tarverdinin böyrəyinə vurram,
sonra özümün də başıma hər nə gəlsə gəlsin.
P ə r z a d . Bəs elədə bir güllə də mənə vur, məni də öldür, səndən
sonra mən dəxi niyə gərək dünyada sağ qalam!
Bayram. Sən nə üçün sağ qalmayasan? Sən sağ qalarsan, sonra
barı bir başqa abırlı, vuran, yıxan oğlana gedərsən, heç olmasa tay-tuş
tənəsi çəkməzsən.
P ə r z a d . Ay Bayram, Allahı sevirsən, mənim ürəyimi Qana döndərmə!
Mənim öz dərdim özümə bəsdir. Əgər mən vuran-yıxan
oğlana nəsib olsaydım, sənə nəsib olardım.
Bayram. Mənə nəsib olmağın öz əlindədir, əgər istəsən.
P ə r z a d . Necə öz əlimdədir?
Bayram. Belə ki, mənə izin ver, səni götürüm qaçım.
P ə r z a d . Hara?
Bayram. Qarabağa, Irəvana, başqa uzaq yerə.
P ə r z a d (bir az fikir edib). Xeyr, anam razı olmaz. Anamın gözünün
ağı-qarası bir mənəm. Məni uzaq aparsan, anamın günü qara olar.
Bayram. Bəs qoy səni aparım mahalımızın o biri başına.
P ə r z a d . Eh, o boş işdir! Əmim dövlətli, zorlu kişidir. Bu yaxında
heç vaxt məni sənin əlində qoymaz. Başına yüz min qalmaqal açar,
üstünə təqsir yıxar, divana salar, nə bilim, nə elər...
Bayram. Bəs necə gərək olsun? Sən gedəsən Tarverdiyə arvad
olasan, mən də qıraqdan baxam?!
P ə r z a d . Bəs nə qayırım? Bir yol göstər, mən elə edim.
Bayram. Çox yaxşı, əgər mən bir hiylə qayıram ki, Tarverdi aradan
çıxa, sən azad qalasan, ona razısanmı?
P ə r z a d . Bəşərti ki, Tarverdini öldürmək olmaya.
Bayram. Yaxşı öldürmək olmasın. Belə ola ki, Tarverdi burdan uzaqlaşa, özgə yerə düşə.
P ə r z a d . Yaxşı, buna mən razıyam.
Bayram. Bəs dur get Namaz arvadı Zalxanı bura göndər gəlsin,
onunla danışım.
P ə r z a d . Bu saatda göndərrəm (getmək istəyir).
Bayram (onun əlini tutub). Bir dayan, söz deyirəm!
P ə r z a d . Nə deyirsən?
Bayram. A zalım, mənim ürəyim od tutub alışır. yanır, elə məni
belə qoyub gedirsən?
P ə r z a d . Bəs necə eləyim?
Bayram. Barı ürəyimə bir az su səp get!
P ə r z a d . Odur, su qabağında çaydan axır, iç nə qədər istəyirsən.
Bayram. Mənim ürəyimin yanğısı su ilə sönən yanğıdır?
P ə r z a d . Bəs nə ilə sönər?
Bayram. Bir cüt öpüş ilə...
P ə r z a d (əlini dartır). Eh, bəsdir, sən allah hələ zarafat vaxtı
deyil; qoy gedim, indi mənim dalımca gələn olar.
Bayram onun boynun qucaqlayıb bir cüt öpüş alır, buraxır. Pərzad tullana-tullana
obaya qaçır.
Bayram (dalısınca). Zalxanı tez göndər, burda gözətləyirəm!
(Yalqız). Ax, Taverdi, Tarverdi! Güman edirsən ki, Pərzadı qoyacağam
sənə gedə? Bu gədə qəribə axmaqdır! Bir fikir eləmir ki, axır nə hünərim
var mən Bayram ilə meydana girəm? Onun kimi ata bilmənəm,
vura bilmənəm, iki atın arpasın bölə bilmənəm, adım bir qoçaqlıqda
söylənməyib, bir quldurluqda çəkilməyib, ömrümdə bir at oğurlamamışam,
bir öküz qovmamışam, gecə vaxtı qorxudan alaçığın çətinindən
başımı dişqarı çıxara bilmənəm. Bu ürək ilə necə Bayram kimi
adamın sevgilisinə göz dikirəm. Vallah, əgər Pərzad izin versə, bir gün
onu sağ qoymanam!
Bu halda Zalxa dalısı tərəfindən.
Za l x a . Salaməleyk, Bayram. Kimlə gap eyliyirsən?
Bayram (dalı çevrilib). A. Zalxa, sənsən? Kim ilə gap eyləyirəm?
Tarverdinin qarasınca söylənirəm.
Za l x a . Tarverdi sənə nə eləyibdir?
Bayram. Dəxi nə eyləyəcəkdir? Günümü qara edib, səbrü qərarımı
kəsibdir; nə gündüz dincələ bilirəm, nə gecə yata bilirəm. Az
qalıb dəli-divanə olub Məcnun kimi dağa-daşa düşəm, Kərəm kimi
alışam, yanam!
Za l x a . Axır niyə, nə səbəblə?
Bayram. O səbəblə ki, bu təcik, bu maymaq istir ki, Pərzada ər
ola. Sən allah, Zalxa, doğru söylə, Pərzad kimi qız heç rəvadırmı ki,
belə təcikə gedə?
Za l x a . Kim deyir ki, Pərzad Tarverdiyə gedəcəkdir? Pərzadın
ürəyin mən bilirəm. O səndən başqa bir adama ölsə də getməz. Tarverdi
onun gözündə çibincə də görükmür.
Bayram. Bundan nə hasil ki, Tarverdi onun gözünə çibincə də görükmür?
Amma çibin şirinə həris olan kimi, Tarverdi Pərzada hərisdir!
Bugün-sabahdır, atası Məşədi Qurban kəbinin kəsdirib ona verəcək.
Za l x a . Qızın könlü olmasa, necə onu ərə vermək olar?
Bayram. Eh, Zalxa, nə danışırsan? Allahı sevirsən, qız uşağının
əlindən nə gələcək? Onun xahişinə kim baxacaq? Əvvəldən bir az
uf-tuf elər, sonra çarəsi kəsilər, tən qəzaya verər, ancaq mən ah-zar
ilə dərdə giriftar qallam.
Za l x a . Bəs sənin fikrin nədir?
Bayram. Mənim fikrim budur ki, indidən başımın çarəsini
görəm. Tarverdini aradan götürəm!
Za l x a . Yəni onu öldürəsən?
Bayram. Yox, ona Pərzad razı olmur, mən özüm də səlah görmürəm.
Öldürməkdən nə hasil? Mən özüm də qanlı-qaçaq ollam. Pərzad
mənim əlimdən də çıxar.
Za l x a . Doğru deyirsən. Bəs necə Tarverdini aradan götürmək
istirsən?
Bayram. Bax, mən necə onu aradan götürmək istirəm. O sizə
çox gəlir, sənin kişin Namaz ilə çox gəzir. Əgər sən və Namaz mənə
kömək edib bir iş eləsəniz, özümün kürd atımı bağışlaram namaza və
bir yanı buzovlu inək də sənə verrəm.
Za l x a . Doğrudan bir inək?
Bayram. Şəksiz, şübhəsiz!
Za l x a . Yanında da buzovu?!
Bayram. Bəli, buzovu ilə, inan ki, doğru deyirəm.
Za l x a . Biz nə gərək edək?
Bayram. Məsələn, Tarvedini bir bəhanə ilə evinizə çağırın,
inandırın ki, Pərzad səndən ötrü biixtiyardır, amma sənə gəlməyə taytuşunun
tənəsindən qorxur; ondan ötrü ki, deyirlər, sən bir təcik və
qorxaq adamsan. Hamı bilir ki, sənin əlindən heç bir iş gəlməz; bir
oğurluqda, bir quldurluqda, bir qoçaqlıqda adın çəkilməyibdir. Atmağın
məlum deyil, vurmağın məlum deyil. Hansı qız sənin kimi oğlanı
sevər? Sən də bir hünər göstər, bir adam soy, pul gətir, parça gətir, ya
bir at oğurla, ya bir mal oğurla, desinlər ki, filankəs də bu hünərin
sahibidir. Ondan sonra qız da öyünsün ki, sənin kimi əri var. Tarverdi
axmaqdır, bu sözlərin hamısına inanacaq, sarsaqlıq edib özün salacaq
xata-balaya, Pərzad qalacaq mənə.
Za l x a . Vallah, yaxşı fikir edibsən! Sənin kimi oğlandan ötrü
gərək çalışam.
Bayram. Dürüsət anladınmı dediyim sözləri?
Za l x a . Xatircəm ol!
Bayram. Sonra hər nə olsa, mənə bildirərsən?
Za l x a . Gedib divanbəyinə xəbər verəcəksən?
Bayram. Yox, çuğulluq peşəsinin üstümə götürmənəm. Iş özü öz
başına açılar. Ancaq mən istərəm xəbərdar olam, ürəyim bir az toxtiya.
Za l x a . Çox yaxşı, sonra hər nə olsa, sənə bildirrəm. Indi gedirəm,
işim var, mal gələn vaxtdır.
Bayram. Get, al bu yaylıq da sənə peşkəş olsun.
Za l x a . Ba, nə yaxşı yaylıqdır! Içindəki nədir?
Bayram. Içindəki kişmişdir; onu da ver uşaqlarına.
Za l x a . A kişi, oğul sənin kimi olmaq gərək! Sənin qadan dəysin
Tarverdinin böyrəyinə! Ömrümdə onun əlindən mən bir çürük alma da
almamışam. Sağlıq ilə qal, muradına yetiş! (Gedir).
Bayram (dalısınca). Vədini unutmayasan!
Zalxa (geri dönüb). Sən də bir inək demisən, sən də unutma!
Bayram. Bəli, bir südlü, cins inək ki, misli olmaya!
Za l x a . Yanında da buzovu!
Bayram. Əlbəttə, buzov ilə!
Za l x a . A kişi, sənin kimi qoçaq oğlanı sevməmək olurmu? Sağlıq
ilə qal, şahbazım!
Bayram. Get, xoş gəldin! Allah, indi nə qayırım? Gedim dərədə
barı ovdan-zaddan axtarım, bir az fikrimi dağıdam.
Bəzi-tamaşaxana təğyir tapıb, Namazın evinin surəti bərpa olur. Namaz və Zalxa.
Namaz. Sən deyirsən ki, bu işdən ötrü Bayram özünün kürd atını
mənə bağışlayacaqdır?
Za l x a . Şəksiz bağışlayacaqdır!
Namaz. Ağlım kəsmir, Bayrama əlli qızıl mənim yanımda sanadılar,
kürd atını satmadı. Onu mənə peşkəş elərmi?
Za l x a . Pərzaddan ötrü o indi canından keçər; at, mal nə şeydir?
Namaz. Bəlkə allada, sonra verməyə?
Za l x a . Aldatmaz, Bayramı tanımırsan? Onun kimi gözəl, sözü
bütün oğlan tamam obada varmı?
Namaz. Yaxşı oldu, mən özüm də istirdim ki, Tarverdini bir xataya
salam. Atası Məşədi Qurban mənə borc verdiyi pulunu üstümə yasavul
qoydurub aldı, mən də ona bir hayıf çəkməsəm ürəyim dincəlməz.
Za l x a . Dəxi niyə durursan? Belə fürsət olurmu? Həmi at alarsan,
həmi hayıf çəkərsən. Tarverdi yaxındadır, get çağır gəlsin bizdə çörək
yeməyə, sonra mən hamı işi düzəldərəm.
Namaz. Əcəb deyirsən. Vallah gedirəm (Gedir).
Zalxa (yalqız). Vallah, əgər Tarverdi mənim sözlərimdən quldurluğa
getsə, biçarənin heç təqsiri yoxdur. O neyləsin ki, bu viran
olmuş ölkənin qızları quldurluq, oğurluq bacarmayanı sevmirlər.
Divanbəyinə deyən gərək ki, biçarə gədələri niyə oğurluqdan quldurluqdan
ötrü incidirsən? Bacarırsan ölkəmizin qızlarına qadağan elə ki,
quldur olmayan oğlanlardan zəhlələri getməsin. Onda mən zamın ki,
qurd qoyun ilə otlaya!
Bu halda Namaz Tarverdi ilə içəri girir.
Namaz. Ay arvad, nəyin var, gətir görək, acmışıq!
Za l x a . Bıy, nəyim olacaq? Acmışdınız, niyə Tarverdigildə gedib
çörək yemədiniz, mənim üstümə gəldiniz?
Namaz. Hər nəyin var, gətir, uzun danışma! (Gedir, evin bucağında
yarağlarına baxmağa məşğul olur).
Za l x a . Axşama dəxi bir zad qalmayacaqdır.
T a r v e r d i . Ay Zalxa, nə qayım olubsan?!
Za l x a . Niyə qayım olmayım? Səndən mən nə xeyir görmüşəm?
Barı bir dilinə gətirəsən ki, toyumda sənə bir zad bağışlaram.
T a r v e r d i . Necə toy?
Za l x a . Toy bilmirsən? Toyunda de görüm mənə nə bağışlayacaqsan?
T a r v e r d i . Yaxşı, onda sənə bir cüt başmaq bağışlaram; görürəm
çoxdan ayaqyalın gəzirsən.
Zalxa (üzün kənara tutub). Necə mırdar, saqqat adamdır! (Qaim
səslə) Sağ ol, çox razıyam! Toyun tezmi başlanacaq?
T a r v e r d i . Payızda.
Za l x a . Niyə belə gec?
T a r v e r d i . Pərzad yubandırır; deyir, hələ cehizi hazır deyil.
Za l x a . Doğrudanmı? Bəlkə başqa səbəb var?
T a r v e r d i . Nə başqa səbəb olacaq?
Za l x a . Bəlkə qız səni sevmir? Ürəyi özgəsinə bağlıdır?
T a r v e r d i . Eh, bu nə danışır! Qız məni sevmir, qəribə söyləyirsən!
Necə qız məni sevməz!
Za l x a . Yəni sən deyəndə, çox zadsan! Niyə gərək səni sevə? Sən
ömründə nə bir iş tutubsan, nə ad çıxarıbsan ki, qızlar səni sevsinlər?
T a r v e r d i . Nə ad çıxarmışam?
Namaz. Arvad, nə danışırsan, nə işin var?
Za l x a . Səsin kəs, sənlik zad yoxdur!
T a r v e r d i . Namaz, sənlik zad yoxdur, doğru deyir. Yaxşı, Zalxa,
söylə görək, mən nə ad çıxarmışam, yəni nə ad çıxardacağam?
Za l x a . Heç oğurluğa gedibsənmi?
T a r v e r d i . Xeyr, oğurluğa getdiyim yoxdur. Nədən ötrü oğurluğa
gedəcəyəm? Özümün dövlətim, malım azdırmı?
Za l x a . Dövlətin çoxdur, amma qoçaqlığın yoxdur. Heç bir adam
soyubsanmı, heç bir adam vurubsanmı?
T a r v e r d i . Xeyr, nə adam soymuşam, nə adam vurmuşam. Sibirə
gedənləri, dara çəkilənləri gözüm görmür?
Za l x a . Qoçaq adam heç zaddan qorxmaz! Çəkinmək qorxaq adamın
işidir. Axır odur ki, Pərzad bacarmır sənə gedə. Hamı deyir: sən
qorxaqsan, taciksən!
T a r v e r d i . Kim deyir?
Za l x a . Hamı deyir. Arvadlar, qızlar, kişilər, hətta balaca uşaqlar
da! Hamı hayıfsılanırlar ki, Tarverdi necə gözəl oğlandır, heç tayı
yoxdur, amma çifayda, qorxaqdır, yassardır!
T a r v e r d i . Kim deyir mən qorxağam? Heç vaxt qorxaq deyiləm.
Bir az çəkinən, ehtiyatlı adamam... yoxsa məndə qorxaqlıq harda idi?
Namaz. Ay arvad, bəsdir, az danış!
Za l x a . Sən kəs səsini, işin yoxdur!
T a r v e r d i . A kişi, sənlik nə var? Dinməsənə, görüm bu arvad nə
danışır? Bəs belə, hə? Pərzad onun üçün mənə gəlmək istərmir? Deyirlər
ki, mən qorxağam? Vallah, acığım elə tutur ki, istirəm bu saatda yola
düşəm, gedəm, adam soyam; hamıya bildirəm ki, mənim haqqımda
nahaq güman ediblər.
Za l x a . Hünərini göstər görək, adam dilində çox zad deyər.
T a r v e r d i . Sən bir yer nişan ver, mən bu saatda yola düşüm.
Za l x a . Düş Şamaxı yoluna, beş yüz sövdəgər gəlib-gedir, birin,
ikisin soy, malın gətir, görək ki, doğrudan qoçaqsan, ya lovğalıq edirsən?
T a r v e r d i . Görəsən sövdəgər tayfası yaraqlı-əsbablı yola çıxır,
ya elə bomboş?
Za l x a . Belə tutaq ki, yaraqlı-əsbablı olarlar, sən ki ağacla qabaqlarına
çıxmayacaqsan? Əlbəttə, sənin də yaraq-əsbabın olacaq.
T a r v e r d i . Məlum ki, olacaq. Amma tək getmək bir az çətin
deyilmi?
Za l x a . Sən də yoldaş götür. Bizdə azmı qoçaq oğlan var. Eh, sən
hara, belə iş hara?!
T a r v e r d i . Mən hara, belə iş hara? Vallah, görərsən ki, doğru
deyirəm. Namaz, bura gəl! Sən allah, mənə yoldaş tap!
Namaz. Yoldaşı neyliyirsən?
T a r v e r d i . Gəzməyə gedəcəyəm.
Namaz. A kişi, boş-boş danışma, səndən karvan vuran olmaz!
T a r v e r d i . Vallah, doğru sözümdür, yoldaş tap!
Namaz. Sarsaq söyləmə! Mən səlah görmürəm; sənin işin deyil!
T a r v e r d i . A kişi, nə tövr adamsan? Sənin nə vecinə? Sən mənə
yoldaş ver, sonra gör ki, işimdir, ya yox?
Namaz. Çünki əl çəkmirsən. Bəli Xatun oğlunu, Oruc Nəsib
oğlunu çağırrıq apararsan.
T a r v e r d i . Elə ikicəsini?
Namaz. Ikisi bəsdir.
T a r v e r d i . Doğrudan bəsdir. Olsun. Di adam göndər, onları
çağırsın!
Namaz. Zalxa, get oları bura çağır!
Za l x a . A kişi, sən onun sözünə nə inanırsan? Tamam o lovğalıq
eləyir.
Namaz. Kəs səsin. Tarvedi kimdən əskik igiddir? Əli-qolumu
özgələrindən kiçikdir?
Za l x a . Mən onu tanıyıram, o heç vaxt bu işə girişməz.
T a r v e r d i . Mən girişmənəm? Görərsən, necə girişərəm! Get
oları tez çağır, sonra məlum olar.
Za l x a . Yaxşı gedirəm. (Üzün kənara tutb) Axmaq, hamı sözümüzə
inandı. Inşallah gedəcək. (Gedir).
Namaz (ahəstə). Bax, Tarvedi, əgər bəxtin yar olsa, hər nə gətirsən
gərək özün bərabəri mənə də pay verəsən ha! Ayıbdır məndən
gizləmək! Gətirdiyiniz şeylərin başın batırmaq, izin itirmək mənim
boynuma, bəşərti ki, hər zaddan mənə yarı pay olsun.
T a r v e r d i . Eh, məçit tikilməmiş kor əsasın dayadı. Hələ qoy
görək nə olur!
Namaz. A kişi, sənin əlindən nə gəlməz? Mən axmaq arvad tayfası
deyiləm ki, səni tanımayam. Məgər sən ayı qıran Əmiraslanın
nəvəsi deyilsən?
T a r v e r d i . Namaz, sən allah onun işlərindən eşidibsən ki, nələr
edibdir?
Namaz. Necə eşitməmişəm? Səfər dayım onun dostu deyildi idi?
Onun işlərin birbəbir mənə nağıl etməyibdirmi? Inşallah biz də olar
kimi bir-birimizi sevəcəyik. Ümidim budur ki, əlinə düşən ovu məndən
gizləməyəsən.
T a r v e r d i . Olsun, təki bir para adamlar mənim haqqımda çürük
sözlər danışmasınlar. Mən elə hamısını sənə verrəm, mən ki, pul, mal
dərdində deyiləm.
Namaz. Hamısını mənə verərsən? Vallah əcəb deyirsən! Barakallah!
Indi bildim ki, damarında Əmiraslan qanı var. Vədini unutmayasan!
T a r v e r d i . A kişi, sən yoldaş ver, axırına bax!
Namaz. Odur, yoldaşların gəlirlər.
Bu halda Zalxa, Vəli Xatun oğlu və Oruc Nəsib oğlu daxil olurlar.
V ə l i v ə O r u c . Səlam-əleyk!
Namaz. Əleyk-səlam!
Və l i . Namaz, nə var, xeyir ola, bizi əcəb çağırdıbsan?
Namaz. Tarverdi təvəqqə edir ki, onunla gəzməyə gedəsiniz.
Oruc. Necə gəzməyə?
Namaz. Dəxi nə soruşmaq? Gəzmək deyəndə özün bilmirsən?
Və l i . Mən ömrümdə gəzməyə getdiyim yoxdur. Qoyun-quzu
oğurluğundan başqa mənim əlimdən bir zad gəlməz. Orucu bilmirəm.
Oruc. Mənciyəz... yeyərəm. Mənim havaxt quldurluğa getdiyim
var? Mən heç qoyun-quzu oğurluğu da bacarmanam.
Namaz. Olan, nə danışırsınız? Məgər igid deyilsiniz? Tüfəng
atmaq bilmirsiniz?
Və l i . Tüfəng atmaq bilirik o da ova, quşa. Adama tüfəng atmaq
nə bizim işimizdir?
Namaz. Kim sizə deyir ki, adama tüfəng atın?
Atlanarsınız, çıxarsınız gəzməyə, düşərsiniz poşt yoluna; Birdən
qabağınıza dəvə karvanı, ya erməni bəzirganları rast gələr, guya qorxutmaq
üçün başlarının üstündən tüfəng boşaldarsınız. Bunda heç bir
zərər yoxdur, olar qorxub hərə bir tərəfə qaçacaq. Malları, pulları
tökülüb qalacaq, yığışdırıb, götürüb qayıdarsınız. Nə çətin işdir?
Və l i . Eh, biz hara, belə iş hara? Biz bir çoban adamıq, bizə quldurluq
nə yaraşar?
T a r v e r d i . Namaz, bura gəl, bilirsənmi, cəbr eləmə. Görürsən ki,
qorxurlar, dəxi niyə qısnıyırsan? Hamı mənim kimi ki, olmayacaqdır?
Burax getsinlər!
Namaz. Xeyr, qoy görüm. Vəli, ayıb deyil baş qaçırırsınız? Artıq
tikə məgər baş yarar? Əvvələn, malıınz, pulunuz artar, ikinci ad-san
çıxardarsınız.
Oruc. Mənciyəz... yeyərəm! Mənim nəyimə gərəkdir ad-san?
Və l i . Bəli, bu keçəl Oruca ad-san çox lazımdır!
Namaz. A gədə, nə qeyrətsiz adamsınız! Tarverdi ilə duz-çörək
dadmıyıbsınızmı? Məgər siz bilmirsiniz ki, bizim obamızda bundan
dövlətli adam yoxdur? Sizin həmişə vecinizə gəlməzmi? Az adammı
ondan xeyir görüb?
T a r v e r d i . Namaz, niyə qısnıyırsan? Qoy görək, mən özüm də
hələ bir az fikir eləmək istəyirəm.
Namaz. Xeyr, nəməkbəhramlıq edirlər. Kiçik olan gərək böyüyün
sözünə baxa!
Və l i . Oruc, nə deyirsən? Gedəkmi?
Oruc. Nə bilim, vallah, gedirsən, gedək!
Və l i . A kişi, olar ki, bir at bahası əlimizə düşə. Iki ildir ki, at istəyirəm
alam, pul tapmıram.
Namaz. Əlbəttə, at bahası da əlinizə düşər! Belə xeyirdən adam
qaçarmı?
Və l i . Dəxi nə eyləmək, çünki Tarverdi çarəsiz xahiş edir, onun
sözü sınınca, düşmənin boynu sınsın. Mən hazıram!
Oruc. Mən də hazıram! Yoldaşdan ayrılmaq ki, olmaz.
T a r v e r d i . Amma bir dürüst fikir edin...
Namaz (onun sözün kəsib). Tarverdi sizdən razılıq edir və təvəqqe
edir ki, fürsəti fövtə verməyib, gedib yaraqlanıb gələsiniz. Gəzmək
üçün belə yaxşı vaxt ələ düşməz.
Və l i . Oruc, gedək!
Gedirlər
T a r v e r d i . Namaz, bilirsənmi, bu zadı lap unutduq. Mənim atam
bir məşədi kişidir. Heç razı olarmı ki, mən quldurluğa gedəm?
Namaz. A kişi, atandan rüsxət al, get!
T a r v e r d i . Əcəb danışırsan? Atama deyim ki, mənə rüsxət ver,
quldurluğa gedim?
Namaz. Elə niyə deyirsən? De ki, aranda taxıl sulamağa gedirəm.
Əlbəttə, rüsxət verəcəkdir; sonra çıx poşt yoluna. Dəxi nə var bunda?
T a r v e r d i . Necə bunda nə var?
Namaz. Yəni bundan asan nə var?!
T a r v e r d i . Əcəb asan zad tapmısan? Mən, vallah, ancaq atamdan
qorxuram, o cəhətdən bu iş mənə çox çətin gəlir.
Namaz. Adam ki, qorxaq oldu, bu tövr ilə bəhanə gətirər. Getmirsən,
özün bil.
Bu halda Zalxa daxil olur.
Namaz. Zalxa, get uşaqlara de ki, dəxi cəfa çəkməsinlər, Tarverdi
gerilədi.
T a r v e r d i . Mən ki, demədim geriləyirəm.
Za l x a . Mən bu saatda Pərzad ilə görüşdüm. Hamı işi qulağına
pıçıldadım. Necə sevindi, necə sevindi!.. Dedi ki, indi Allaha şükür,
dəxi deməzlər ki, Tarverdi qorxaqdır. Bundan sonra mən utanmanam
deyim ki, onu sevirəm. Bu vaxtadək tamam qızlar mənə tənə edirdi,
hər birisini görəndə başımı aşağı salırdım.
Namaz. Aşkar zaddır ki, bizim qızlarımız heç bir oğlanı sevməzlər
ki, adam soymamış, yol kəsməmiş ola, elə birisi bu Zalxa! Axır bu
da gözəl sayılırdı!
Za l x a . Allahı sevirsən, ətimizi tökmə, az danış!
Namaz. Vallah, doğru deyirəm, eləbirisi bu Zalxa! Məgər mənə
əvvəldən gələrdi, əgər quldurluğa əl qoymasaydım? Arvad, belədirmi?
Za l x a . Yaxşı, bəsdir, keçən işi indi çürükçülük eyləyib danışmaq
sənə qalıbdır?
T a r v e r d i . Mən getməyə müzayiqə eləmirəm, amma üstümdə
heç bir yaraq yoxdur. Bilmirəm necə edim. Yaraq üçün evə getsəm
atam duyacaqdır.
Namaz. Evə niyə gedirsən! Mənim qılıncımı, tüfəngimi, tapancamı
götür, xançal da ki, öz belində var. Qoy mən səni geyindirim,
yaraqlandırım. (Başlayır yaraqları onun üstünə taxmağa).
T a r v e r d i . Dəxi başqa nə götürüm?
Namaz. Olan, bəsdir, bular ilə bir qoşun qırmaq olar, dəxi artıq
nəyinə gərəkdir?
Za l x a . Vay amanTarverdi, necə heybətli oldun? Səni görən kimi
adamlar qaçacaqlar.
Bu halda Vəli və Oruc daxil olurlar
Oruc. Biz də hazırıq.
T a r v e r d i . Gedəkmi?
Namaz. Gedin, gedin, uğurunuz xeyir olsun! Əlidolu qayıdasınız!
Za l x a . Tarverdi, Pərzad ilə qoşa qarıyasan! Çoxlu oğul-qız görəsən!
Oğlanların da sənin kimi qoçaq olsun!
T a r v e r d i . Qəm eləmə, olacaqlar, şəksiz olacaqlar! Ya saf adımı
batırram, ya adam soymamış qayıtmayacağam!
Gedirlər.
Namaz. Zalxa, bilirsənmi, mən şərtləşdim ki, Tarverdi hər nə
gətirsə, yarısın mənə versin.
Za l x a . Tarverdi yəni bir zad gətirəcəkdirmi ki, yarısın sənə verə?
Sən niyə belə xam xəyal olursan? Şək yoxdur ki, onun qol-qıçını əzib
yola salacaqlar.
Namaz. Xeyir, kim bilir, olur ki, uğuruna bir xeyir gələ. Qorxaq
həmişə özündən qorxağa rast gələr. Axırda iş necə qurtarsa, bizim
xeyrimizdir; bir tərəfdən at, bir tərəfdən də pul! (Gedir əlin ovuşduraovuşdura).
Pərdə salınır
ДЕЙСТВИЕ ПЕРВОЕ
(Театр представляет ущелье и лес, впереди дерево, а возле него камень.)
Явление 1-е.
(ПАРЗАД сидит на камне, возле нея вооруженный БАЙРАМ, обращая на нее свой взор.)
Байрам: Наконец мне удалось увидеться с тобою, поговорить и облегчить свою душу. Ты зачем огладываешься! Ни гляди кругом. Погляди на меня, на меня одного.
Парзад: Мне страшно.
Байрам: Не бойся, я не задержу тебя. Скажи мне только, неужели ты выйдешь за Тарверды, — будешь женой другого; и потом будешь хвастать между девушками, что вот дискать: и я замужем?
Парзад: А как быть иначе. Что я могу делать? Брата у меня нет, отец умер, и с матерью я нахожусь во власти дяди. Дядя выдаст меня за кого захочет, и передаст тому табуны мои и стада отцовския.
Байрам: Стало быть, дядя твой не тебя любит, а любит стадо твое и табун. Вот для чего он хочет выдать за своего сына, за этого болвана и труса, который в жизни своей не убил ни одного воробья и не украл ни одного барашка.
Парзад: Что делать? написанного не вымараешь. Верно у меня на роду написано, что я должна быть женою труса.
Байрам: Нет, лучше броситься в озеро и утопиться!
Парзад: Разумеется, стократ лучше утопиться, чем быть женою Тарверды. А разве тебе не будет жаль меня?... Ты скажи только, и я с своим горем, не переживу ни одного дня.
Байрам: Сохрани Аллах! я только так говорю. Без тебя мне зачем ходить по земле — я не соглашусь никогда на твою смерть, и не могу подумать о том, что ты сделаешься женою Тарверды. Знаешь ли что? Завтра же я всажу ему пулю в бок, а там как Аллаху будет угодно.
Парзад: Так застрели же и меня. Тогда и я на что буду жить? Без тебя, что я буду делать на свете?
Байрам: Чтож?... почему тебе не жить. Ты выйдешь за какого нибудь молодца, почетного, искусного в стрельбе. Покрайней мере подруги твои не будут над тобой смеяться, а там ты меня забудешь.
Парзад: Грешно, тебе Байрам, не наполняй сердца моего кровью, если любишь Аллаха! довольно мне своего горя. Когда бы суждено мне было выдти за молодца, я была бы твоею.
Байрам: Да оно от тебя зависит, если только захочешь.
Парзад: Как от меня зависит?
Байрам: Вот как, позволь мне увезти тебя.
Парзад: Увезти?
Байрам: Мы можем бежать.
Парзад: Куда бежать?
Байрам: В Эривань, в Карабаг, куда нибудь.
Парзад (подумав): Нет, мать моя не согласится на это. Я одна только составляю и свет и мрак ее дней, и если я убегу с тобою в дальние места, то дни матери моей сделаются черными.
Байрам: В таком случае я увезу тебя в другой конец нашего участка.
Парзад (вздохнув): Нет, это было бы напрасно. Дядя мой человек богатый и сильный, в таком близком месте он никогда не оставит меня в твоих руках, он отмстит тебе и погубит нас обоих.
Байрам: Так-как же быть? разве ты хочешь сделаться женою Тарверды и чтобы я издали на вас глядел?
Парзад: Нельзя ли что нибудь придумать.
Байрам: Послушай, если я придумаю какую нибудь хитрость, — и самого Тарверды удалю отсюда, будешь ли ты на это согласна?
Парзад: Только ты не убьешь его?...
Байрам: Пожалуй хоть не убью.
Парзад: Изволь, кроме убийства, я на все согласна.
Байрам: В таком случае, вот еще надежда. Пришли ко мне Залху.
Парзад: Жену Намаза?
Байрам: Да, жену Намаза, я с нею поговорю, она нам поможет. Позови ее поскорее.
Парзад: Сей-час пришлю. (Хочет идти).
Байрам: Подожди еще одну минуту. Дай сказать еще одно слово.
Парзад: Что ты хочешь еще сказать?
Байрам: Недогадливая! разве ты не понимаешь, что сердце мое горит как на огне, можешь ли ты меня так оставить?
Парзад: Да что же я могу сделать?
Байрам: Покрайней мере налей не много воды на пламя моего сердца, и потом ступай.
Парзад: Вот вода перед тобою в речке, пей сколько хочешь.
Байрам: Нет пламя моего сердца нельзя погасить водою.
Парзад: А чем же?
Байрам: Поцелуй меня. (Хочет обнять),
Парзад: Ах! полно, ради Аллаха, не время шалить теперь, — пусти меня, пусти!
Байрам: Дай хоть раз тебя обнять!
Парзад: После, после когда нибудь.
(Байрам обнимает ее, она уходит).
Байрам (ей вслед кричит): Незабудь же прислать Залху поскорее сюда, я буду здесь ее дожидаться.
Явление 2-е.
Байрам (один): Ах! Тарверды, Тарверды проклятый! и ты думаешь, что я позволю, чтобы Парзад вышла за тебя — дурак ты этакой набитый! Да как ты смеешь отбивать у меня дорогу? разве ты можешь стрелять как я? разве ты умеешь рубиться как я? да ты не в состоянии разделить ячменя между двумя лошадьми, имя твое глупое не прославилось ни в каком удальстве, ты в жизнь свою неукрал ни одного жеребенка, а ночью, от страха, ты не смеешь высунуть голову из кибитки! с таким сердцем, с такою душею, ты хочешь отнять у меня мою радость! Ах! если б только Парзад позволила, я бы не оставил тебя в живых ни одного дня!
Явление 3-е.
(БАЙРАМ и ЗАЛХА.)
Залха (подходя сзади Байрама): Саламалик! Байрам, с кем ты разговариваешь?
Байрам: А, Залха! это ты? с кем я разговаривал? сам с собою разговаривал, я ругаю Тарверды.
Залха: А что он тебе сделал?
Байрам: Что он сделал? он лишил меня спокойствия и терпения, ни днем ни ночью я не имею покоя. Знаешь ли, я чувствую, что я скоро сойду с ума, и как Мажнун убегу в горы или как Керам сгорю в пламени.
Залха: Да почему же?
Байрам: Потому, что этот негодяй хочет быть мужем Парзад. Ну скажи Залха, ради праведного Аллаха, возможно ли, чтоб Парзад вышла за такого труса?
Залха: А кто говорит это? Сердце Парзад мне известно, она кроме тебя ни за кого не выдет, если бы даже смерть ей угрожала, а Тарверды в ея глазах не более как муха.
Байрам: Пожалуй хоть менее мухи, да он-то липнет к ней, как муха к сахару. — Завтра же отец его, Машади-Курбан, хочет сватать его, и женить их, а она поплачет, поплачет, а потом привыкнет и покорится своей судьбе; а я умру с горя...
Залха: Что же ты хочешь?
Байрам: Я хочу уничтожить Тарверды!
Залха: Убить его?
Байрам: Да нет, нельзя, — в том то и беда!
Залха: Так как же?
Байрам: Послушай!... Тарверды часто бывает у вас, часто ходит с твоим мужем, Намазом; если вы мне поможите, то я подарю Намазу куртинскую лошадь, а тебе корову с теленком.
Залха: Как, корову?
Байрам: Да! да!
Залха: И с теленком?
Байрам: Поверь моему слову.
Залха: Да что же надо делать.
Байрам: Вот что: пригласите к себе Тарверды, и уверьте его, что Парзад по нем с ума сходит, но что она боится насмешек своих подруг, потому что об нем говорят, что он трус, что имя его не прославилось ни в воровстве, ни в разбое, что такого человека ни одна молодая девушка у нас не может полюбить; так пускай же и он сделает какой нибудь подвиг; ограбит кого нибудь, и привезет с собою деньги или товары, или украдет лошадь или быка, чтобы и об нем сказали, вот-де-молодец; Тарверды дурак, он всему поверит, наделает каких нибудь глупостей и попадет в беду, и моя Парзад не будет его женою.
Залха: Хорошо придумано; как не удружить такому молодцу, как ты?
Байрам: Да ты поняла ли меня хорошо?
Залха: Будь покоен.
Байрам: И ты обо всем разскажешь мне?
Залха: Уж не хочешь ли ты объявить Заседателю?
Байрам: Нет, доносчиком я никогда не буду, дело само собою обнаружится.
Залха: Ну хорошо, я разскажу тебе обо всем, а теперь мне надо идти.
Байрам: Возьми только этот платок в пешкеш от меня.
Залха: Какой хорошенький платочик!... а в нем что такое?
Байрам: В нем изюм, отдай его своим детям.
Залха: Ай, да, Байрам! сына нельзя пожелать лучшего как ты. Горе твое да разразится над головою Тарверды, — я от него в жизнь свою неполучала даже гнилого яблока! Прощай, желаю тебе всякого успеха! (Идет).
Байрам: Не забудь же своего обещания.
Залха (возвращаясь): Ты говорил, кажется, про корову?
Байрам: Лучшую подарю корову!
Залха: И с теленком?
Байрам: Да, и с теленком.
Залха: Ну как неполюбить такого молодца как ты! прощай красавец.
Байрам: Ступай с добром; что-то теперь будет? пойду-ка я в ущелье, поразсеяться охотою.
ПЕРЕМЕНА.
Явление 4-е.
(Сакля Намаза. — НАМАЗ и ЗАЛХА.)
Намаз: И ты говоришь, что Байрам подарит мне за это свою куртинскую лошадь?
Залха: Непременно подарит.
Намаз: Да за нее при мне предлагали ему 50 червонцев, и он не согласился.
Залха: Ему Парзад дороже всех червонцев.
Намаз: Ну, а если он обманет?
Залха: Не обманет, он малый простой, не щеголяет обманом.
Намаз: А впрочем я сам не прочь втянуть Тарверды в беду; отец его Курбан судом стянул с меня деньги, которыя я был ему должен, так мне надобно ему отомстить.
Залха: Ну, вот видишь ли, как хорошо! ты и лошадь получишь и за обиду отомстишь Тарверды. Здесь не далеко, пригласи его к нам на закуску, а там уж я все обделаю.
Намаз: А что же, в самом деле? пойду! (Уходит).
Явление 5-е.
Залха (одна): А как подумаешь... виноват ли будет Тарверды, если послушается моих слов и решится на грабеж? что же делать, когда девушки нашего края не любят людей не способных к воровству и разбою. Я право бы желала чтобы кто нибудь сказал Заседателю, за что это вы взыскиваете с бедных молодых людей, запретите сперва татарским девушкам гнушаться женихов неспособных к разбою, тогда я порука, что овцы будут пастись вместе с волками.
Явление 6-е.
(ЗАЛХА, НАМАЗ и ТАРВЕРДЫ.)
Намаз: Жена, поднеси-ка нам что имеешь, мы голодны.
Залха: Много ли есть у меня?
Намаз: Давай что есть.
(Уходит в угол и начинает осматривать оружие).
Залха: А к вечеру ничего неостанется!
Тарверды: Эх, Залха, Залха, какая ты скупая стала.
Залха: Да зачем мне не быть скупой? Что я от тебя видела! Вот если бы ты обещал мне подарить что нибудь на твоей свадьбе...
Тарверды: Какая свадьба?
Залха: Твоя свадьба. Все говорят про твою свадьбу. Что же подаришь ты мне?
Тарверды: Знаешь ли что? я подарю тебе пару старых башмаков.
Залха (в сторону): Скряга негодный. (Вслух). Спасибо и за это... А скажи скоро будет свадьба?
Тарверды: Осенью.
Залха: Зачем же так поздно?
Тарверды: Парзад все откладывает. Говорит что приданое неготово.
Залха: Так-ли? нет ли другой причины.
Тарверды: Какая может быть еще причина!
Залха: Может быть она к тебе равнодушна, — или любит другого.
Тарверды: Вот пустяки какие... меня не любит... меня?... понимаешь ли меня?
Залха: Да за что ей любить тебя. Ты что сделал на своему веку... чем ты прославился!
Тарверды: Чем я прославился?
Намаз: Эх полно, старуха, что ты там толкуешь!
Залха: Молчи! не твое дело!
Тарверды: Да, молчи не твое дело... а ведь точно чем я прославился?
Залха: Украл ли ты что нибудь?
Тарверды: Нет! виноват. Никогда ничего не украл... Да у меня и своего много.
Залха: Денег много, а удальства-то мало. Ограбил ли ты кого нибудь... убил ли ты кого нибудь... а?
Тарверды: Нет... не убил... не ограбил, грешный человек... нет... как это в самом деле... (В полголоса). Однакож, послушай: а сибирь-то, а виселица, как поймают.. а?
Залха: Молодец ничего не боится, трус боится! Парзад от того и несмеет выдти за тебя замуж — что говорят, что ты трус.
Тарверды: Кто говорит?
Залха: Все говорят: женщины, девушки, мужчины, даже дети маленькие. Все говорят: какой красавец Тарверды, и всех бы лучше, да жаль что трус.
Тарверды: Так нет, не трус, не трус... боюсь только не много, а какой я, чорт, трус.
Намаз: Эй жена, перестань!
Залха: Молчи! не твое дело.
Тарверды: Да молчи же! говорят тебе не твое дело... А, так вот от чего Парзад не выходит за меня, — и девушки говорят — дети говорят. Хорошо! Иду грабить, разбойничать, бить, стрелять, — всех оберу!... все возьму... На кого бы напасть, Залха?
Залха: Мало ли ездят купцов по Шамахинской дороге.
Тарверды: Да ведь у них оружие.
Залха: А у тебя разве не может быть оружия?
Тарверды: Да ведь их много.
Залха: Возьми товарищей. Удальцев у нас достаточно. Да впрочем где тебе!
Тарверды: Где мне? а вот увидишь!! Намаз! старик, поди сюда старик. Отыщи мне товарищей! слышишь ли? да побольше, да похрабрей! этаких знаешь отчаянных как я. Завтра же погуляем вместе, да покажем себя. Пускай все знают каковы мы!!!
Намаз: Послушай.... Хорошо ли будет?
Тарверды: Отыщи мне товарищей!
Намаз: Я бы не советывал.
Тарверды: Товарищей давай!!
Намаз: Ну, если ты этого хочешь непременно... Можно позвать Вели-Хотум-оглы и Орудж-Насиб-оглы.
Тарверды: Двоих только?
Намаз: Двоих довольно.
Тарверды (помолчав): Ты думаешь... ну, так и быть... (Решительно). Посылай за ними.
Намаз: Ступай Залха, позови их сюда.
Залха: Да что ты ему веришь, он все хвастает...
Намаз: Как ты смеешь обижать его.
Залха: Я его знаю. Он никогда не решится.
Тарверды: Я не решусь?... Вот увидишь как я решусь. Приводи их скорей, — скорей только!
Залха: Пожалуй пойду... (в сторону). Всему поверил, дурак. (Уходит).
Явление 7-е.
(ТАРВЕРДЫ и НАМАЗ.)
Намаз (вкрадчиво): Однакож... знаешь ли Тарверды. Если счастие тебе послужит, так уж половина всего ограбленного мое. Грех будет тебе утаить. Ведь я и следы все скрою... и во всем должен иметь равную долю.
Тарверды: Вот как! мечеть еще непостроена, — а слепой выбирает уж себе место. Подожди еще.
Намаз: Я верю что ты на все способен. Я не глупая женщина, — я знаю что в тебе кипит кровь деда, Амир-Аслана, который один ходил на медведя.
Тарверды: Да, да!... во мне кипит кровь Амир-Аслана, который один ходил......
Намаз: Так вот видишь ли... стыдно будет тебе меня обидеть. Дедушка мой Сафар был его товарищем. Они все вместе делили. Ну и нам надо все вместе делить. Так ли?
Тарверды: Пожалуй, пусть только девушки да дети не говорят пустяков, — я и все отдам коли хочешь!
Намаз: Все отдашь... Вот это хорошо... Ах ты умница! сей-час видна в тебе кровь Амир-Аслана, — не забудь же обещания!...
Тарверды: Давай только товарищей!
Намаз: Да вот и они идут.
Явление 8-е.
(Теже, ЗАЛХА, ВЕЛИ-ХОТУМ-ОГЛЫ, и ОРУДЖ-НАСИБ-ОГЛЫ.)
Вели и Орудж: Сала-веллих!
Намаз: Алих-салам.
Вели: Что такое Намаз? по какому делу ты нас призвал?
Намаз: А вот Тарверды приглашает вас. Не хотите ли погулять вместе.
Орудж: Погулять... как погулять?
Намаз: Известно как татарская молодежь гуляет...
Вели: Что ты?... я с рода так не гулял... Ну, иной раз стащу барана, или овцу какую нибудь; а на разбой я не способен. Не знаю как Орудж.
Орудж: Я?... я грязь съем. Когда же я ходил на разбой? я даже и баранов красть не умею.
Намаз: Разве вы не мужчины, — неумеете стрелять и рубиться?
Вели: Стрелять-то мы умеем птиц, а стрелять людей не наше дело.
Намаз: За чем же стрелять в людей? дело очень просто. Вы выходите для прогулки на почтовую дорогу, вдруг едет караван верблюжий, или едут армянские купцы; вы их останавливаете, так для шутки, хотите напугать, можете даже выстрелить повыше головы, тут нет ничего дурного, — они состраху разбегутся в разныя стороны, а вещи все и денежки ваши.
Вели: Где нам, мы простые пастухи.
Тарверды: Намаз, — поди-ка сюда старик! Знаешь ли, не принуждай их? видишь ли они боятся? не все такие отчаянные как я, — отпусти их с миром.
Намаз: Нет.... от слов отказываться не следует! Разве лишний кусок разобьет голову, — ну, а потом, подумайте, какая вам будет слава..
Орудж: Я грязь съем. — Очень нужна мне слава.
Вели: Очень нужна этой морде слава!
Намаз: Вы люди без всякого чувства, разве вы никогда не отрезали хлеба вместе с Тарверды. Вы знаете, что он у нас самый богатый, что он вам всегда пригодится, он всему кочевью полезный человек.
Тарверды: Не принуждай их.... я думаю.... можно раздумать....
Намаз: Нет... это неблагодарность с их стороны... а неблагодарность большой порок. Вы должны слушать старшего.
Вели: Послушай Орудж... у тебя ведь околела гнедая лошадь?
Орудж: Да, околела на прошлой неделе.
Вели: А что... можно бы в самом деле дешево достать этих лошадей; и моя-то что-то хромать стала.
Намаз: Ну вот видите. Тарверды предлагает вам самое простое и самое легкое средство достать хороших лошадей.
Вели: Ну, если Тарверды непременно того хочет, то я пожалуй готов ему помогать.
Орудж: Ну, и я от товарища не отстану.
Тарверды: Однакож, подумайте...
Намаз (перебивает): Тарверды благодарит вас и просит вас не терять только времени. Подите за оружием, и приходите поскорее сюда. Погода для прогулки отличная.
Вели: Пойдем Орудж. (Уходят).
Явление 9-е.
(ТАРВЕРДЫ и НАМАЗ.)
Тарверды: Знаешь ли Намаз, мы про одно совсем забыли. Отец мой Машади! он посещал гробницу Имама. Он человек строгий, и не позволит мне разбойничать.
Намаз: Да, да... твоя правда, он не позволит.
Тарверды: Ну, вот видишь! Кончено! не пойду на разбой. Ты сам видишь, я бы рад, да нельзя, отец не позволит.
Намаз: Да ты проси его позволения.
Тарверды: Нет, нет... и думать нечего... не позволит!
Намаз: Проси у него позволения поехать поливать посевы в низменных местах. Он разумеется позволит, и ты тогда отправляйся на почтовую дорогу.
Тарверды: Да... ты думаешь...
Намаз: Очень легко.
Тарверды: Нет, Намаз.... я не пойду, не пойду, я не могу без позволения отца! грешно огорчать старика.
Намаз: Ты не пойдешь?
Тарверды: Нет, решительно не пойду.
Явление 10-е.
(Теже и ЗАЛХА.)
Намаз: Залха! скажи ребятам, чтоб не готовились, Тарверды раздумал.
Тарверды: Не то чтоб раздумал....
Залха: А я сей-час видела Парзад, и ей на ушко про все сказала; — как она обрадовались. Наконец говорит: все узнают, что Тарверды не трус, и мне можно будет признаться, что я люблю его. А то все, наши девушки над ним смеются, а мне это так больно!
Намаз: Да.... у нас так водится, девушка не полюбит человека пока он не ограбит кого нибудь. Да вот например Залха, кажется уж куда не красавица!...
Залха: Что ты врешь, старик!
Намаз: Молчи, я правду говорю. Вот Залха, уж куда некрасавица, а ведь не вышла за меня, когда б я прежде не разбойничал. Не так ли?
Залха: Совершенная правда.
Тарверды: Нет, я однакож бы пошел.... да оружия у меня нет с собою. Домой пойду, отец догадается.
Намаз: На вот возьми саблю мою Хорасанскую, и ружье Стамбульское и пистолеты.... Кинжал у тебя есть.... давай я тебя вооружу.
(Начинает надевать ему оружие).
Тарверды: Чтобы еще взять?
Намаз: Довольно и этого.
Залха: Фу! какой ты страшный стал... только увидят... все разбегутся!
Явление 11-е.
(Теже, ВЕЛИ и ОРУДЖ.)
Орудж: Вот мы и готовы!
Тарверды: Идти что ли?
Намаз: Иди, иди! желаю вам счастливого пути и богатой добычи!
Залха: А я желаю тебе счастья с женой твоей Парзад. Аллах пусть дарует вам много сыновей, и чтоб все они были такие молодцы как ты!
Тарверды: Будут, будут, непременно будут! Идем ребята. Последний абаз отдам, чтоб только кого нибудь ограбить! (Уходят).
Намаз: А я знаешь, Залха, на всякий случай сделал условие, что все, что он получит будет мое.
Залха: Что ему получить? побои получит, его поколотят наверное. Тебе этого хочется?
Намаз: Нет! кто знает... может быть ему посчастливится... трус всегда найдет человека еще трусливее себя. Во всяком случае, чем бы ни кончилось, а мы в убытке не будем: с одной стороны лошадь, с другой деньги.
(Уходит потирая руки).
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/axundzade-hekayeti-xirsi-quldurbasan-evvelimci-meclis
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
“Kəmalüddövlə” çapdan çıxandan sonra Melkum xana yazacağım məktubun surəti**Mənim əzəmətli qardaşım! Ey mənim kimi qəmlərə mübtəla olan, arzusuna çatmayan, arzusunun oxu heç bir yerdə hədəfə dəyməyən və öz müasirlərinin qabiliyyətsizliyindən və anlamazlığından təngə gələn!
Mirzə Yusif xana1875-ci il noyabrın 8-də Təbriz naibül-vəzarəsi cənab sərtip Mirzə Yusif xana yazdığım məktubun surəti**Əzəmətli ağam! Səadətiniz daimi olsun!
ManukciyəManukci Sahibə**Mənim əziz və mehriban dostum Manukci-Limci Sahib! Allah ömrünüzü uzun etsin!
ManukciyəManukci Sahibə**Əziz və mehriban dostum Manukci Sahib! Allah iqbalınızı daimi etsin!
Poems by other poets
Mən kimi xəstəyə əlbəttə ki, həmam gərək,Necə kim aşiqə bir yari-güləndam gərək.
Mari-siyahi-zülfün edər xanə könlümüMari-siyahi-zülfün edər xanə könlümü,Qıldı məhəlli-gənc bu viranə könlümü.
Deyişmə: Qış fəslinçün tikdirmişəm, bil, səniQış fəslinçün tikdirmişəm, bil, səni,Bir aylığa düz, Allahı sevərsən.
با من چو بخندید خوش آن در خوشاببر خنده ز شرم دست را کرد نقاب