هرکه ره با دلیل پیماید
What is a masnavi?
Masnavi: a long poem in self-rhyming couplets, usually an epic or a tale.
هرکه ره با دلیل پیمایدگرچه زحمت کشد بیاساید
زآفت ره کسی خبر داردکه قدم در پی نظر دارد
هرکه بی همرهی رود به سفریابد اندر سفر عذاب سقر
تا نباشد تو را رفیق شفیقره مرو ذاک فی الطریق طریق
چون مسافر رسد به امنآبادرنج راه خودش نیاید
شرح راه زمین بیان کردمگرد معنی و راه آن گردم
بی دلیلی نبود حق پیداکی رسد عقل آدمی آنجا؟
انبیا هادیان این راهاندکز بد و نیک راه آگاهاند
رهنمایان خلق ایشاناندپیشوایان نوع انساناند
سر ایشان علیهم الصلواتهست با حق همیشه در خلوات
چشم را پرتوی همیبایدگرنه تنها از او چه کار آید؟
عقل را نیز در ره باریمیدهد نور انبیا یاری
نور ایشان چو صبح صادق بودبعد از آن آفتاب روی نمود
خاتم الانبیا و أفضلِهِممقتدی الاولیا و أکملِهِم
مصطفی و محمد و احمدخوانده بر نور او عقول ابجد
نور او بود اولالانوارجان او گشته مخزنالاسرار
برگزیده عنایت قِدمشآسمان بوسه داده بر قدمش
از لطافت تنش روان گشتهآب از انگشت او روان گشته
سرِ انگشت آن نذیر بشیرکرده پستان خشک را پرشیر
آمده سنگریزه در تسبیحدر کفَش همچو ذاکران فصیح
خاک لشکرشکن ز بازویشکه ز دست خداست نیرویش
بیغروب آفتاب دولت اوانس و جن مفتخر به ملت او
نام او متصل به نام خدازو کلام خدا رسیده به ما
اوست مقصود و کائنات طفیلاوست سلطان و دیگران سرخیل
نام او ذکر اهل معنی شدسکهٔ نقد دین و دنیی شد
زو زمین شد چو آسمان پرنورمنزل خاک شد جهان سرور
زبدهٔ کائنات او را دانبحر آب حیات او را دان
مالکالملک درنوشت زمینبهر محبوب خود رسول امین
دید اطراف مشرق و مغربناگذشته ز مکه و یثرب
گفت ملکی که حق مرا بنمودامتم را شود مسخر زود
رهنمایان که پیش از او بودنددر جهان معجزات بنمودند
گشت در باد و آب و آتش و خاکظاهر آثار آن نه در افلاک
مصطفی کرده ماه را به دو نیممعجزش همچو خُلق اوست عظیم
اظهر معجزات او قرآنهست گنج فواید دو جهان
بحر عذب است و گوهر معنیزو توانگر ائمهٔ دنیی
آفتاب سپهر دانایی استعقل را یار و نور بینایی است
ظلمت کفر از جهان برداشتزنگ از آیینهٔ زمان برداشت
هرکه بود از عرب سخنپردازعاجز آمد ز مثل این اعجاز
وآنکه انصاف داد و سر بنهاددست ایمان درِ دلش بگشاد
گفت از بهر اشرف انسانحرمش کانَ خُلقُه الْقرآن
بود پیش از رسول در عالمظلمت جهل و کفر هر دو به هم
چون برآمد ز شرق لمیزلیآفتاب عنایت ازلی
نور ایمان و علم پیدا شدچشم دل زین دو نور بینا شد
دین حق گشت در جهان پیداهکذا هکذا و الا لا
علم و حلم و وفا و عدل و کرمورع و مردمی علو و همم
فضل یزدان به مصطفی بخشیدزو نصیبی به اولیا بخشید
بود سلطان و رو به فقر آوردبا نبوت به فقر فخر آورد
آدمی را که هست جان جهانزندهٔ جاودان به او شد جان
نور او را گذر به آدم بودنفس آدم از او مکرم بود
شد به آن نور آدم خاکیقبلهٔ قدسیان افلاکی
سر نهادند قدسیان بر خاکپیش جد مخاطب لولاک
این کرامت خلیفهٔ اولیافت از نور احمد مرسل
طیْبه شد نام آن خجستهمقامکه در او یافت مصطفی آرام
بر سر هر زمین که کرد گذرشرف خاک داد بر عنبر
که قسم یاد میکند یزدانبه قدمگاه دوست در قرآن
آرزومند روی اوست بهشتبه تقاضای بوی اوست بهشت
چون درآمد به جنةالمأویبرد سر زیر سایهاش طوبی
کوثر آب حیات را گویدخنک آبی که رخ بدان شوید
گر به رضوان جمال بنمایدجاودان جان او بیاساید
شوق جنت به خادمش سلمانغالب آمد ز شوق او به جنان
شب معراج چون که دید بهشتاثر خویش در بهشت بهشت
جبرئیلش چو داد آگاهیشب معراج و کرد همراهی
در حرم بود پیش بیت حرامکه خلیل و حبیب راست مقام
بنده را برده فضل من أسْریاز حرم تا به مسجد اقصی
بعد از آن گشت بر براق سوارجبرئیل امین رفیقش و یار
هر دو زآنجا به آسمان رفتندزین جهان سوی آن جهان رفتند
سدره شد منتهای سیر ملکمصطفی شد برون ز هفتفلک
بیشتر زآن نبود حد براقیافت از حضرتش براق فراق
جذبهٔ حق براقِ جان آمدجان به درگاه بینشان آمد
نور حق یار شد محمد رابه احد ره نمود احمد را
بنده را نور کردگار جهانمدد چشم گشت و گوش و زبان
دید و بشنید و گفت لا أُحصیأنت تُثنی علیک ما تُثنیٰ
محرم رازهای ما أوحیکس نیامد مگر رسول خدا
شاه شاهان دین و دنیی اوستآفتاب جهان معنی اوست
گشت انوار او جهانآرایدوستانش نجومِ راهنمای
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/hemam-mesnevi-2
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
Poems by other poets · Divine love
Nigara, zülfi-şəbrəngin ki, əyyamın siyah eylər,Mənim ol ömrümü badə verüb, hər dəm təbah eylər.
Bu diyari-Kərbəla, bu sən, xudahafiz, HüseynBu diyari-Kərbəla, bu sən, xudahafiz, Hüseyn.Karivan yolandı Şamə, mən xüdahafiz, Hüseyn.
MünacatVarlığımla, ürəyimlə,Hissim, duyğum, diləyimlə,
Tarixi-Cədidi QarabağMİRZƏ RƏHİM FƏNAMirzə Rəhim Fəna (1841-1929) Azərbaycanın tanınmış şairi və ictimai xadimlərindən biridir. Xan qızı adı ilə məşhur olan Xurşidbanu Natəvanın yanında xidmət etmişdir. 1864-cü ildə Mirzə Rəhim Fənanın təşəbbüsü ilə Şuşada "Məclisi-üns" ədəbi məclisi yaradılmışdır. Sonralar da o, məclisin rəhbərlərindən biri olmuşdur. "Məclisi-üns" haqqında dəyərli xatirələri ikicildlik "Azərbaycan ədəbiyyatı" əsərində əlavə şəklində çap edilmişdir. Şeirlərindən nümunələr inqilabdan əvvəlki dövri mətbuatda: "Təzkireyinəvvab", "Riyazül aşiqeyn" əsərlərində çap olunmuşdur. Tarixə və ədəbiyyata geniş marağı olan Mirzə Rəhim Fənanın "Tarixi-cədidi Qarabağ" əsərindən yalnız bəzi fraqmentlər mühafizə edilmişdir ki, oxuculara təqdim olunur. Əsərin ərəb əlifbasından transliteriyasını Arif Ramazanov etmişdir.