Layla and Majnun, chapter 10
What is a masnavi?
Masnavi: a long poem in self-rhyming couplets, usually an epic or a tale.
ساقی به کجا که می پرستمتا ساغر می دهد به دستم
آن می که چو اشک من زلال استدر مذهبِ عاشقان حلال است
در می به امید آن زنم چنگتا باز گشاید این دلِ تنگ
شیری است نشسته بر گذرگاهخواهم که ز شیر گم کنم راه
زین پیش نشاطی آزمودمامروز نه آنکسم که بودم
این نیز چو بگذرد ز دستمعاجزتر از این شوم که هستم
ساقی به من آور آن میِ لعلکافکنْد سخن در آتشم نعل
آن می که گرهگشای کار استبا روح چو روح سازگار است
گر شد پدرم به سنّتِ جدیوسف پسرِ زکی موید
با دور به داوری چه کوشم؟دورست نه جور چون خروشم؟
چون در پدران رفته دیدمعرقِ پدری ز دل بریدم
تا هرچه رسد ز نیش آن نوشدارم به فریضه تن فراموش
ساقی منشین به من ده آن میکز خون فسرده برکشد خوی
آن می که چو گنگ از آن بنوشدنطقش به مزاج در بجوشد
گر مادر من رئیسهٔ کُردمادر صفتانه پیش من مرد
از لابهگری که را کنم یاد؟تا پیش من آردش به فریاد
غم بیشتر از قیاسِ خورد استگردابه فزون ز قدِ مرد است
زان بیشتر است کاس این دردکانرا به هزار دم توان خوَرد
با این غم و درد بیکنارهداروی فرامشی است چاره
ساقی پی بارگیم ریش استمی ده که ره رحیل پیش است
آن می که چو شور در سرآرداز پای هزار پَر برآرد
گر خواجه عُمَر که خال من بودخالی شدنش وبال من بود
از تلخ گواری نوالهامدر نای گلو شکست نالهام
میترسم از این کبود زنجیرکهافغان کنم او شود گلوگیر
ساقی ز خُم شرابخانهپیش آر میی چو ناردانه
آن می که محیطبخشِ کشت استهمشیرهٔ شیرهٔ بهشت است
تا کی دم اهل، اهل دم کو؟همراه کجا و هم قدم کو؟
نحلی که به شهد خرمی کردآن شهد ز روی همدمی کرد
پیله که بریشمین کلاه استاز یاری همدمان راه است
از شادیِ همدمان کِشد مورآنرا که ازو فزون بود زور
با هر که دراین رهی هم آوازدر پردهٔ او نوا همی ساز
در پردهٔ این ترانه تنگخارج بود ار ندانی آهنگ
در چین نه همه حریر بافندگه حله گهی حصیر بافند
در هر چه از اعتدال یاری استانجامِشِ آن به سازگاری است
هر رود که با غنا نسازدبُرَّد چو غناگرش نوازد
ساقی می مشکبوی برداربند از منِ چارهجوی بردار
آن می که عصارهٔ حیات استباکورهٔ کوزهٔ نبات است
زاین خانهٔ خاک پوش تا کی؟زان خوردن زهر و نوش تا کی؟
آن خانهٔ عنکبوت باشدکاو بندد زخم و گه خراشد
گه بر مگسی کند شبیخونگه دست کسی رهاند از خون
چون پیله ببند خانه را درتا در شبِ خواب، خوش نهی سر
این خانه که خانهٔ وبال استپیداست که وقف چند سال است
ساقی ز می و نشاط منشینمی تلخ ده و نشاط شیرین
آن می که چنان که حال مرد استظاهر کند آنچه در نورد است
چون مار مکن به سرکشی میلکاینجا ز قفا همیرسد سیل
گر هفت سرت چو اژدها هستهر هفت سرت نهند بر دست
به گر خطری چنان نسنجیکز وی چو بیوفتی، برنجی
در وقت فرو فتادن از بامصد گز نبُوَد چنانکه یک گام
خاکی شو و از خطر میندیشخاک از سه گهر به ساکنی پیش
هر گوهری ارچه تابناک استمنظورترین جمله خاک است
او هست پدید در سه هم کاروان هر سه در اوست ناپدیدار
ساقی می لاله رنگ برگیرنصفی به نوای چنگ برگیر
آن می که منادی صبوح استآبادکنِ سرایِ روح است
تا کی غم نارسیده خوردن؟دانستن و ناشنیده کردن
به گر سخنم به یاد داریوز عمر گذشته یاد ناری
آن عمر شده که پیش خورد استپندار هنوز در نورد است
هم بر ورق گذشته گیرشواکرده و در نبشته گیرش
انگار که هفت سبع خواندییا هفت هزار سال ماندی
آخر نه چو مدت اِسپری گشتآن هفت هزار سال بگذشت؟
چون قامت ما برای غرق استکوتاه و دراز را چه فرق است؟
ساقی به صبوح بامدادممی ده که نخورده نوش بادم
آن می که چو آفتاب گیردزو چشمهٔ خشک آب گیرد
تا چند چو یخ فسرده بودندر آب چو موش مرده بودن؟
چون گل بگذار نرمخوییبگذر چو بنفشه از دورویی
جایی باشد که خار بایددیوانگیای به کار باید
کُردی خرکی به کعبه گم کرددر کعبه دوید و اُشتلُم کرد
کاین بادیه را رهی دراز استگم گشتن خر ز من چه راز است؟
این گفت و چو گفت باز پس دیدخر دید و چو دید خر بخندید
گفتا خرم از میانه گم بودوایافتنش به اشتلم بود
گر اشتلمی نمیزد آن کُردخر میشد و بار نیز میبرد
این دِه که حصارِ بیهُشان استاقطاعدهِ زبونکُشان است
بیشیردلی بسر نیایدوز گاودلان هنر نیاید
ساقی میِ ناب در قدح ریزآبی بزن آتشی برانگیز
آن می که چو رویِ سنگ شویدیاقوت ز رویِ سنگ روید
پایینطلب ِخسان چه باشی؟دست خوش ناکسان چه باشی؟
گردن چه نهی به هر قفایی؟راضی چه شوی به هر جفایی؟
چون کوه بلندپشتیای کنبا نَرمِ جهان درشتیای کن
چون سوسن اگر حریر بافیدُردی خوری از زمین صافی
خواری خللِ درونی آردبیدادکِشی زبونی آرد
میباش چو خار حربه بر دوشتا خرمن گل کشی در آغوش
نیرو شکن است حیف و بیداداز حیف بمیرد آدمیزاد
ساقی منشین که روز دیر استمی ده که سرم ز شغل سیر است
آن می که چراغ رهروان شدهر پیر که خورد از او جوان شد
با یک دو سه رند لاابالیراهی طلب از غرور خالی
با ذره نشین چو نور خورشیدتو کی و نشاطگاه جمشید
بگذار معاش پادشاهیکاوارگی آورد سپاهی
از صحبت پادشه بپرهیزچون پنبهٔ خشک از آتش تیز
زان آتش اگرچه پر ز نور استایمن بود آن کسی که دور است
پروانه که نور شمعش افروختچون بزمنشین شمع شد سوخت
ساقی نفسم ز غم فروبستمی ده که به می ز غم توان رست
آن می که صفای سیم دارددر دل اثری عظیم دارد
دل نِه به نصیبِ خاصهٔ خویشخاییدنِ رزقِ کس میندیش
بر گردد بخت از آن سبکرایکافزون ز گلیم خود کشد پای
مرغی که نه اوج خویش گیردهنجار هلاک پیش گیرد
ماری که نه راه خود بسیچداز پیچش کار خود بپیچد
زاهد که کند سلاحپوشیسیلی خورد از زیادهکوشی
روبه که زند تپانچه با شیردانی که به دست کیست شمشیر
ساقی می مغزجوش دردهجامی به صلای نوش درده
آن می که کلید گنج شادی استجانداروی گنج کیقبادی است
خرسندی را به طبع در بندمیباش بدانچه هست خرسند
جز آدمیان هرآنچه هستندبر شِقهٔ قانعی نشستند
در جستن رزق خود شتابندسازند بدان قدر که یابند
چون وجه کفایتی ندارندیارای شکایتی ندارند
آن آدمی است کز دلیریکفر آرد وقت نیم سیری
گر فوت شود یکی نوالهشبر چرخ رسد نفیر و نالهش
گر تر شودش به قطرهای بامدر ابر زبان کشد به دشنام
ور یک جو سنگ تاب گیردخرسنگ در آفتاب گیرد
شرط روش آن بود که چون نورزالایش نیک و بد شوی دور
چون آب ز روی جاننوازیبا جملهٔ رنگها بسازی
ساقی ز ره بهانه برخیزپیش آر می مغانه برخیز
آن می که به بزم ناز بخشددر رزم سلاح و ساز بخشد
افسرده مباش اگر نه سنگیرهوارتر آی اگر نه لنگی
گَرد از سر این نمد فرو روبپایی به سر نمد فروکوب
در رقص رونده چون فلک باشگو جملهٔ راه پر خسک باش
مرکب بده و پیادگی کنسیلی خور و روگشادگی کن
بار همه میکش ار توانیبهتر چه ز بارکشرهانی؟
تا چون تو بیفتی از سر کارسفت همه کس ترا کشد بار
ساقی می ارغوانیام دهیاریدهِ زندگانیام ده
آن میکه چو با مزاج سازدجان تازه کند جگر نوازد
زین دامگه اعتکاف بگشایبر عجز خود اعتراف بنمای
در راه تلی بدین بلندیگستاخ مشو به زورمندی
با یک سپرِ دریده چون گلتا چند شغب کنی چو بلبل؟
ره پر شکن است پر بیفکنتیغ است قوی، سپر بیفکن
تا بارگیِ تو پیش تازدسربار تو چرخ بیش سازد
یکباره بیفت ازین سواریتا یابی راه رستگاری
بینی که چو مه شکسته گردداز عقدهٔ رَخم رسته گردد
ساقی به نفس رسید جانمتر کن به زلال می دهانم
آن می که نخورده جای جان استچون خورده شود دوای جان است
فارغ منشین که وقت کوچ استدر خود منگر که چشم لوچ است
تو آبلهپای و راه دشوارای پارهٔ کار چون بود کار؟
یا رخت خود از میانه بربندیا در به رخِ زمانه دربند
صحبت چو غله نمیدهد بازجان در غلهدان خلوت انداز
بینقش صحیفه چند خوانی؟بیآب سفینه چند رانی؟
آن به که نظامیا در این راهبر چشمه زنی چو خضر خرگاه
سیراب شوی چو دُر مکنوناز آب زلال عشق مجنون
Встань, виночерпий, и налей вина,Дай жаждущей душе моей вина!
Пускай светла, пускай, как слезы наши,Прозрачна будет влага пирной чаши.
И только пригублю я чашу, — пустьВ стесненном сердце замирает грусть.
Так много в жизни видел я веселья, —Оно прошло, но памятно доселе.
Потом и память сгинет без следа...Потом и я исчезну навсегда...
Встань, виночерпий, и налей мне чашуРубинового сока, ибо вновь
От складных слов я стал мудрей и краше,Моложе стала старческая кровь.
Да, мой отец, Юсуф, сын Муйайеда,Ушел навек, догнал кончиной деда.
Что с временем бороться? Все течет.К чему вопить, что неоплатен счет?
Я видел смерть отца. Одним ударомЯ разорвал с его наследьем старым.
Я вырвал жало медоносных пчелИз тела и забвенье предпочел.
Встань, виночерпий, не сиди без дела!Налей мне чашу жидкого огня!
Чтоб тварь немая речью овладела,Чтоб сразу в пот ударило меня.
Да, мать моя, из курдского селенья,Скончалась. Все земные поколенья
Должны пройти. Все матери умрут.И звать ее назад — напрасный труд.
Но глубже всех морей людское горе.И выпей я все реки и все море,
Хоть сотней ртов прильни к его волне, —Не исчерпать соленой чаши мне.
Один бальзам враждебен этим волнам:Он называется забвеньем полным.
Встань, виночерпий, встань! Мой конь хромает.Но чтобы он идти спокойно мог,
Налей вина, которое ломает,Бросает в жар, но не сбивает с ног.
Хаджа-Умар — брат матери. Мне вскореРасстаться с дядей предстояло горе.
Когда я выпил горький тот глоток,По жилам пробежал смертельный ток,
Во флейте горла пенье оборвалось,А цепь молчанья вкруг него свивалась.
Встань, виночерпий! В погребе прохладномНайди вино, как пурпурный гранат.
Глотнув хотя бы раз усильем жадным,Посевы жизни влагу сохранят.
Где ближние? Где цвет моей семьи?Где спутники — товарищи мои?
Чтоб улей полнился медовым соком,Он должен жить в содружестве высоком.
Червяк растит свой шелковичный кокон,Но в тесной келье той не одинок он.
Китайцы шелк своей обновки ткутИ под ноги друзьям циновки ткут.
И муравей под тяжестью хлопочет:С товарищами он делиться хочет.
И если ты друзьям и близким рад,Настройся сам на их согласный лад.
Пусть голос твой не прозвучит, как скрежет,И стройного напева их не режет.
В чем равновесье? В помощи от всех.Лишь этим достигается успех.
Встань, виночерпий, и вина мне брызниДушистого, как мускус, — ибо в нем
Есть выжимки быстробегущей жизниИ сладостное дружество с огнем.
Доколе дом повергнут мой во прах?Доколе пить отраву на пирах?
Ведь паутина рану то затянет,То снова нас царапает и ранит,
То на руке нам остановит кровь,То кровь из мух высасывает вновь.
Ведь этот дом, в котором столько горя,—Непрочен, значит — распадется вскоре.
Встань, виночерпий, не беги от сборищИ в чашу дивной горечи налей!
Все тайное мое откроет горечь,Чем обнаженней, тем душе милей.
Забудь о прошлых днях, тоской увитых,Давным-давно запечатлен их свиток.
О прошлых жизнях, сгинувших во мгле,Не поминай, пока ты на земле.
Пускай прочел ты семь седьмых Корана,Пускай семь тысяч прожил лет, но рано
Иль поздно на краю твоих дорогСемь тысяч лет пройдут, настанет срок.
Раз нам расти, чтоб сгинуть, суждено, —Великим быть иль малым — все равно.
Встань, виночерпий! Утро наступило.Налей вина, что можно и не пить,
Чтоб солнцем бы глаза мне ослепило,Пред тем как их водою окропить.
Шел в Каабу курд и потерял осленка,И начал бедный курд ругаться звонко:
«Куда в пустыню джинн меня завел?Куда девался подлый мой осел?»
Кричал, кричал, внезапно оглянулся —Осленок рядом... Тут он усмехнулся
И говорит: «Мне ругань помогла,Без ругани я б не нашел осла».
Честней же, слово крепкое, служи нам!Не то с ослом простимся и с хурджином.
А у кого коровья кротость, тотНигде потерянного не найдет.
Встань, виночерпий, не жалей глотка мне,Налей такого жгучего вина,
Что только вымоешь простые камни —И в яхонты их грязь превращена.
Не стоит возвеличивать ничтожных,И слушаться их приказаний ложных,
И пред насильем голову склонять,И пред глупцом достоинство ронять.
Как на скале воздвигнутая крепость,В бореньях с жизнью прояви свирепость.
Кто небреженье вытерпел, — тот слаб.Кто униженье вытерпел,— тот раб.
Носи копье, как шип несет шиповник, —Тогда ты будешь многих роз любовник.
Что силу ломит? — Бранные слова.А в жалобах немного торжества.
Встань, виночерпий, — ибо вечереет.Я умственным насытился трудом.
Налей вина, оно меня согреет.Я вспомню о рассвете золотом.
Двух-трех кутил возьмем мы на подмогу.Веселье разгорится понемногу.
Луч солнца и пылинку золотит,А шах твоих пиров не посетит.
Остерегайся жалованья шаха:Кто служит в войске — недалек от праха.
Остерегайся милостей владык,Не то сгоришь, как пакля, в тот же миг.
Огонь владыки жарок и прекрасен,Но лучше быть подальше: он опасен!
Как мотыльков огонь свечи влечет,Так манит нас и губит нас почет.
Дай мне вина такого, виночерпий,Чтобы услышал я призывный клич,
Чтоб снова мысль была не на ущербе!Меня, как Кейкубада, возвеличь!
Все твари мира, кроме человека,В своей норе блаженствуют от века.
Лишь человек проклятья голосит,Когда не слишком он, жадюга, сыт.
Хотя б один глоток его не допит,Он тотчас небо жалобой торопит.
Хотя бы каплей вымочен дождя,Он с облаком бранится, весь дрожа.
Хотя бы малость зной его и сушит,Он в солнце камни с яростию рушит.
Сам будь как свет, чтоб мощь твоя росла,Не замарайся от добра и зла.
Сам, как вода, любезен будь и нежен,Сам, как вода, прозрачен и безбрежен.
Встань, виночерпий, хватит отговорок!Найди мне ту волшебную струю,
Что на пиру сулит веселья ворох,Становится оружием в бою!
Пляши, как ночью пляшут звезды в небе!Пускай тебе изранит ноги щебень!
Пускай хромает конь — иди пешком.На зуботычину ответь смешком.
Ты бремя всех поднять на плечи вышел.Освобождать других, — что в жизни выше?
Когда же сам под тяжестью падешь,Плечо, чтоб помогло тебе, найдешь.
Пришла пора кочевья и блужданья!Не на себя смотри — на мирозданье!
Тяжел твой путь, а ноги в волдырях.В путь, труженик! Все остальное — прах.
А если слаб, клади мешок заплечный,Укройся дома. Время быстротечно.
Раз в обществе нет пищи для ума,Запри свой ум в глухие закрома.
Чем привлечет пустая нас страница?Куда без ветра челноку стремиться?
Встань, Низами! Твой замысел возник.Тебе укажет Хызр благой родник,
И увлажнит твой самоцвет неюныйСтуденая вода, любовь Меджнуна.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/nizami-leyli-ve-mecnun-10
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
Thus, until one day when this old sphereProduced the jewel (the luminous sun) from the river of pitch (black night).
Sharafnama, chapter 55When the whiteness (of the dawn) struck forth its head (appeared) from the east,The blackness of night lowered its head to the west.
Sharafnama, chapter 56Come, cup-bearer! — that coloured (grape-) juice (the purified wine of senselessness),"Whose colour the old villager gave with (red) blood.
Sharafnama, chapter 57Come, cup-bearer! that cup jewel-scattering (bring);Scatter a jewel (the wine of senselessness) on my composition (body).
Poems by other poets · Wine and the tavern
Bu nə aləm ki, bura aləm olub cəm tökülüb,Burda bir şəm yanıb, nuruna aləm tökülüb.
HardadıMolla Kərim, indi səndən soruşum,Söylə, sənin din-imanın hardadı?
بیرون میا ز گوشه میخانه در بهارلب بر مدار از لب پیمانه دربهار
Necə göz sən tək gözəl dünyada görmüş, görməmiş!Necə göz sən tək gözəl dünyada görmüş, görməmiş,Böylə məqbulü müzəlləf sadə görmüş, görməmiş.