Layla and Majnun, chapter 30
What is a masnavi?
Masnavi: a long poem in self-rhyming couplets, usually an epic or a tale.
دهقان فصیح پارسی زاداز حال عرب چنین کند یاد
کان پیرِ پسر به باد دادهیعقوب ز یوسف اوفتاده
چون مجنون را رمیدهدل دیدز آرامش او امید ببرید
آهی به شکنجه درج میکردعمری به امید خرج میکرد
ناسود ز چاره باز جستنزنگی ختنی نشد بشستن
بسیار دوید و مال پرداختاقبال بر او نظر نینداخت
زان درد رسیده گشت نومیدکامّید بهی نداشت جاوید
در گوشه نشست و ساخت توشهتا کی رسدش چهار گوشه
پیری و ضعیفی و زبونیکردش به رحیل رهنمونی
تنگ آمد از این سراچهٔ تنگشد نای گلوش چون دم چنگ
ترسید کاجل به سر درآیدبیگانه کسی ز در درآید
بگرفت عصا چو ناتوانانبرداشت تنی دو از جوانان
شد باز به جستجوی فرزندبر هر چه کند خدای خرسند
برگشت به گرد کوه و صحرادر ریگ سیاه و دشت خضرا
میزد به امید دست و پاییاز وی اثری ندید جایی
تا عاقبتش یکی نشان دادکانک به فلان عقوبت آباد
جایی و چه جای از این مغاکیمانندهٔ گور هولناکی
چون ابر سیاه زشت و ناخَوشچون نفت سپید کان آتش
ره پیش گرفت پیر مظلومیک روزه دوید تا بدان بوم
دیدش نه چنانکه دیده میخواستکان دید دلش ز جای برخاست
بی شخص رونده دید جانیدر پوست کشیده استخوانی
آوارهای از جهان هستیمتواری راه بتپرستی
جونی به خیال باز بستهمویی ز دهان مرگ رسته
بر روی زمین ز سگ دوانتروز زیر زمینیان نهانتر
دیگ جسدش ز جوش رفتهافتاده ز پای و هوش رفته
مانندهٔ مار پیچ بر پیچپیچیده سر از کلاه و سرپیچ
از چرم ددان بدستواریبر ناف کشیده چون ازاری
آهسته فراز رفت و بنشستمالید به رفق بر سرش دست
خون جگر از جگر برانگیختهم بر جگر از جگر همیریخت
مجنون چو گشاد دیده را بازشخصی بر خویش دید دمساز
در روی پدر نظاره میکردنشناخت و زو کناره میکرد
آن کو خود را کند فراموشیاد دگران کجا کند گوش
گفتا چه کسی ز من چه خواهیای من رهی تو از چه راهی؟
گفتا پدر توام بدین روزجویان تو با دل جگرسوز
مجنون چو شناختش که او کیستدر پای وی اوفتاد و بگریست
از هر دو سرشک دیده بگشاداین بوسه بدان و آن بدین داد
کردند ز روی بیقراریبر خود به هزار نوحه زاری
چون چشم پدر ز گریه پرداختسر تا قدمش نظر برانداخت
دیدش چو برهنگان محشرهم پای برهنه مانده هم سر
از عیبه گشاد کسوتی نغزپوشید در او ز پای تا مغز
در هیکل او کشید جامهاز غایت کفش تا عمامه
از هر مثلی که یاد بودشپندی پدرانه مینمودش
کای جان پدر نه جای خواب استکایام دو اسبه در شتاب است
زین ره که گیاش تیغ تیز استبگریز که مصلحت، گریز است
در زخم چنین نشانه گاهیسالیت نشسته گیر و ماهی
تیری زده چرخ بیمداراخون ریخته از تو آشکارا
روزی دو سه پی فشرده گیرتافتاده ز پای و مرده گیرت
در مرداری ز گرگ تا شیرکرده دد و دام را شکم سیر
بهتر سگ شهر خویش بودنتا ذل غریبی آزمودن
چندانکه دوید پی دویدیجایی نرسیدی و رسیدی
رنجیده شدن نه رای داردبا رنج کشی که پای دارد؟
آن رودکده که جای آب استاز سیل نگر که چون خراب است
وان کوه که سیل از آن گریزددر زلزله بین که چون بریزد
زینسان که تو زخم رنج بینیفرسوده شوی گر آهنینی
از توسنی تو پر شد ایامروزی دو سه رام شو بیارام
سر رفت و هنوز بد لگامیدل سوخته شد هنوز خامی
ساکن شو از این جمازه راندنبا یاوگیان فرس دواندن
گه مشرف دیو خانه بودنگه دیوچهٔ زمانه بودن
صابر شو و پایدار و بشکیبخود را به دمی دروغ بفریب
خوش باش به عشوه گرچه باد استبس عاقل کو به عشوه شاد است
گر عشوه بود دروغ و گر راستآخر نفسی تواند آراست
به گر نفسیت خوش برآیدتا خود نفس دگر چه زاید
هر خوشدلیای که آن نه حالی استاز تکیهٔ اعتماد خالی است
بس گندم کان ذخیره کردندزان جو که زدند جو نخوردند
امروز که روز عمر برجاستمیباید کرد کار خود راست
فردا که اجل عنان بگیردعذر تو جهان کجا پذیرد
شربت نه ز خاص خویشت آرندهم پردهٔ تو به پیشت آرند
آن پوشد زن که رشته باشدمرد آن درَود که کِشته باشد
امروز بُخور جهد میسوزتا بوی خوشیت باشد آن روز
پیشینه عیارِ مرگ میسنجتا مرگ رسد نباشدت رنج
از پنجهٔ مرگ جان کسی بردکاو پیش ز مرگ خویشتن مُرد
هر سر که به وقت خویش پیش استسیلیزدهٔ قفای خویش است
وآن لب که در آن سفر بخندداز پختهٔ خویش توشه بندد
میدان تو بیکس است بنشینشوریدهسری بس است بنشین
آرام دلی است هر دمی راپایانی هست هر غمی را
سگ را وطن و تو را وطن نیستتو آدمیای در این سخن نیست
گر آدمیای چو آدمی باشور دیو چو دیو در زمی باش
غولی که بسیچ در زمی کردخود را به تکلف آدمی کرد
تو آدمیای بدین شریفیبا غول چرا کنی حریفی؟
روزی دو که با تو همعنانمخالی مشو از رکاب جانم
جنس تو منم حریف من باشتسکین دل ضعیف من باش
امشب چو عنان ز من بتابیفردا که طلب کنی نیابی
گر بر تو از این سخن گرانی استاین هم ز قضای آسمانی است
نزدیک رسید کار میسازبا گردش روزگار میساز
خوش زی تو که من ورق نوشتممِی خور تو که من خراب گشتم
من میگذرم تو در امان باشغم کشت مرا تو شادمان باش
افتاد بر آفتاب گردمنزدیک شد آفتاب زردم
روزم به شب آمد ای سحر هانجانم به لب آمد ای پسر هان
ای جان پدر بیا و بشتابتا جان پدر نرفته دریاب
زان پیش که من درآیم از پایدر خانهٔ خویش گرم کن جای
آواز رحیل دادم اینکدر کوچگه اوفتادم اینک
ترسم که به کوچ رانده باشمآیی تو و من نمانده باشم
سر بر سر خاک من بمالینالی ز فراق و سخت نالی
گر خود نفست چو دود باشدزان دود مرا چه سود باشد
ور تاب غمت جهان بسوزدکی چهرهٔ بخت من فروزد
چون پند پدر شنود فرزندمیخواست که دل نهد بر آن پند
روزی دو به چابکی شکیبدپا در کشد و پدر فریبد
چون توبهٔ عشق میسگالیدعشق آمد و گوش توبه مالید
گفت ای نفس تو جان فزایماندیشهٔ تو گرهگشایم
مولای نصیحت تو هوشمدر حلقهٔ بندگیت گوشم
پند تو چراغ جان فروزی استنشنیدن من ز تنگ روزی است
فرمان تو کردنی است دانمکوشم که کنم نمیتوانم
بر من ز خرد چه سکهبندیبر سکهٔ کار من چه خندی
در خاطر من که عشق ورزدعالم همه حبهای نیرزد
بختم نه چنان به باد داد استکز هیچ شنیدهایم یاد است
هر یاد که بود رفت بر بادجز فرمُشیَم نماند بر یاد
امروز مگو چه خوردهای دوشکان خود سخنی بود فراموش
گر زآنچه رود در این زمانمپرسی که چه میکنی ندانم
دانم پدری تو من غلامتواگاه نیم که چیست نامت
تنها نه پدر ز یاد من رفتخود یاد من از نهاد من رفت
در خود غلطم که من چه نامممعشوقم و عاشقم کدامم؟
چون برق دلم ز گرمی افروختدلگرمی من وجود من سوخت
چون من به کریچه و گیاییقانع شدهام ز هر ابایی
پندارم کاسیای دورانپرداخته گشت از آب و از نان
در وحشت خویش گشتهام گموحشی نزید میان مردم
با وحش کسی که انس گیردهم عادت وحشیان پذیرد
چون خربزهٔ مگس گزیدهبه گر شوم از شکم بریده
ترسم که ز من برآید این گرددر جملهٔ بوستان رسد درد
به کابله را ز طفل پوشندتا خون بجوش را نخوشند
مایل به خرابی است رایمآن به که خراب گشت جایم
کم گیر ز مزرعت گیاهیگو در عدم افت خاک راهی
یک حرف مگیر از آنچه خواندیپندار که نطفهای نراندی
گوری بکن و بر او بنه دستپندار که مُرد عاشقی مست
زانکس نتوان صلاح درخواستکز وی قلم صلاح برخاست
گفتی که ره رحیل پیش استوین گم شده در رحیل خویش است
تا رحلت تو خزان من بودآنِ تو ندانم آن من بود
بر مرگ تو زنده اشک ریزدمن مرده، ز مردهای چه خیزد؟
Иранец некий сказывал: отнынеОтец Меджнуна пребывал в унынье,
Напрасно тратил время, денег тьму,Чтоб угодить больному своему.
Мой эфиопа трижды и семижды,Но эфиопа тем не обелишь ты.
Отец уже был немощен и стар.Он чувствовал, что близится удар
И распахнет последние ворота.И старцу опостылела забота
И тесен показался дом родной.Охрипла флейта горла. И струной
Ночного чанга в нем росла тревога,Что смерть уже стучится у порога.
Тогда он посох страннический взял,Двум отрокам сбираться приказал
И вышел в путь в надежде и в веселье.Вновь перед ним скалистые ущелья,
И зелень трав, и чахлые пески,Кто странствует, не чувствует тоски.
Но нет нигде следов родного сына.Вдруг кто-то рассказал, что есть трясина,
Есть ямина зловонная в парах,Казан горючих смол, гниющий прах,
Туманом отвратительным одетый,Обитель кары, спрятанная где-то.
И поспешил отец, не опоздал.Он сына в страшном облике узнал!
Узнал — и сердце жить не захотело,Пред ним нагое, высохшее тело, —
Костяк недвижный в кожаном чехле,Свивающийся, как змея, во мгле, —
Изгнанник ослепительного мира,Поклонник изменившего кумира, —
Цеп, молотящий призраки и сны, —Тончайший волос, вихрем быстрины
Носимый и зачем-то сбереженный, —Бродячий пес, чумою зараженный, —
Котел, который выкипеть не смог, —Воспламененный разум, сбитый с ног, —
Зверь со звериной шкурою на бедрах, —Таким был этот одичалый отрок!
И робко подошел отец, присел,По волосам погладить не посмел.
Два сердца, сына и отца, стучалиРодною кровью, равною печалью.
Меджнун глядит из-под усталых век,Не понимает, что за человек,
Что за старик заботливый с ним рядом,И он впился в отца безумным взглядом
И спрашивает: «Кто же ты такой?»И машет тощей, слабою рукой.
И отвечает старец: «Я отец твой».И сын тогда припоминает детство
И падает в слезах к ногам отца.И горьким поцелуям нет конца...
Старик всмотрелся пристальней и зорчеВ дитя свое, истерзанное порчей, —
И кажется отцу, что перед нимНагой мертвец на Страшный суд гоним.
Тогда он из мешка одежду вынулИ на плечи дрожащему накинул,
И бледный лоб закрыл ему чалмой.«Душа моей души, любимый мой!
Не время спать! Дни мчатся, словно кони,Друг друга нагоняют в злой погоне!
Беги от этой гибельной горы,Где ливни смертоносны и остры,
Где молния на диких кручах блещет,А кровь твоя из ран горючих хлещет.
Дни считанные, гол и одинок,Побудешь здесь, но свалишься ты с ног
Добычей для стервятника иль волка.Остерегись! Ждать гибели недолго.
Последний пес хозяйский на цепиСчастливее изгнанника в степи.
То русло, где река текла безмолвно,Разрушат завтра яростные волны.
А та гора, где родился поток,Когда-нибудь расколется, — дай срок!
Будь из любого камня иль металла,Беда нагрянет, — и тебя не стало.
Обуглился, почти дотла сгорел,А все еще не вырос, не созрел.
Какого ты верблюда на смерть гонишь?В каких песках непроходимых тонешь?
Мушриф казны, что див заворожил,Ты пьявкой стал своих открытых жил.
Обрадуйся хотя бы ласке ветра,Ведь и она обогащает щедро.
Она не лжет, слетя на миг один.Обрадуйся хотя на миг один.
Быть может, ветерок умчится завтра.Никто не знает, что случится завтра.
Ты жил в пустом пространстве, — отдохни.Не надо больше странствий, — отдохни.
У пса есть дом и собственная миска,А ты бездомен. Ты упал так низко,
Как будто бы не человек, как мы,А бестелесный див, созданье тьмы,
Иль оборотень, что по свету рыщетИ воплощенья собственного ищет.
Ты мне родной, будь также другом мнеИ не хвались своим недугом мне.
Но берегись: сегодня не ответишь,А завтра ты нигде меня не встретишь.
Я скоро свиток жизненный сверну.Пей кубок за меня! Я отдохну.
Останься на пиру, как виночерпий.Мой пир окончен. Солнце на ущербе.
Пыль золотит закатный путь. Пора!Жизнь прожита. В обратный путь пора!
Но страшно мне, что буду я в дороге,И ты придешь обнять отцовы ноги,
На тленный прах рыдая упадешь,Но отклика у праха не найдешь.
Пускай твой вздох взовьется дымом чадным, —Молчанье праха будет беспощадным.
Огонь тоски тебя испепелит, —Но мертвый пальцем не пошевелит».
«Твое дыханье — жизненная влага,Твое сужденье — жизненное благо.
Мой разум раб пред разумом отца.И ухо жаждет рабского кольца.
Но если я так нищ и так несчастен,То и отец спасти меня не властен.
Одной любовью движима душа,Мир для нее не стоит и гроша.
Все, что я значу в этом мире щедром,Все, что я знал и помнил, — смыто ветром.
В любом моем «сегодня» нет «вчера».Не помнят дней пустые вечера,
Да, ты — отец, твое влиянье знаю,Но для чего пришел ты,— я не знаю.
Не только память близких истребя,Я позабыл и самого себя.
Влюбленный иль любимый, где я? Кто я?Владею всем иль ничего не стою?
Едва лишь вырван был я из пелен,Стал молнией, и сам испепелен.
Любой шалаш среди любой пустыниДороже мне отцовской благостыни.
На мельнице судьбы моей давноМолчит вода, не смолото зерно...
Перед лицом природы одичалойГде мой удел, где дней моих начало?
Мои лишенья со зверьми деля,Я некрасив и черен, как земля.
Весь разрушенье, вихрь и произвол,Я город свой в развалинах обрел.
В твоей стране, богато населенной,Одной травинки нет испепеленной.
Нет слова одного между письмен,Нет одного зачатья у племен:
В ту ночь меня ты и не вызвал к жизни.Забудь о том. Нет места укоризне,
Нет места увещанью и мольбе.Тот дальний путь, что предстоит тебе, —
Из вас, живых, его страшится каждый, —Но я его уже прошел однажды.
И если ты скончаешься, отец, —Другой тебя оплачет, не мертвец».
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/nizami-leyli-ve-mecnun-30
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
I who am the singer of this new rose, am the melodious nightingale of thy garden.I live on the road of thy love; I ring a bell down thy street.
The Treasury of Mysteries, chapter 13The first movement of the Pen produced the first letter of the Word.When they drew back the curtain of non-existence, the first manifestation was the Word.
The Treasury of Mysteries, chapter 14Since ordinary unrhymed speech is as a gem to the jewellers,Remember this subtle point, see what a weighed subtlety would be when it is measured.
The Treasury of Mysteries, chapter 15When the defeat of the sun caused the earth to throw its shield on the water,The world was more exhausted than the sun and yellower than its shield.