The Seven Beauties, chapter 4
What is a masnavi?
Masnavi: a long poem in self-rhyming couplets, usually an epic or a tale.
چون اشارت رسید پنهانیاز سرا پردهٔ سلیمانی
Şahlıq dərgahından gizli işarəDəyincə gözümə, mən birdən-birə
پر گرفتم چو مرغ بالگشایتا کنم بر در سلیمان جای
Döndüm qanadları gərilmiş quşa,Mülki-Süleymana uçum birbaşa.
در اشارت چنان نمود بریدکه هلالی برآور از شب عید
İşarə deyirdi: "Qələmə əl at,Bayram gecəsindən bir hilal yarat.
آنچنان کز حجاب تاریکیکس نبیند در او ز باریکی
Qoy salsın əsərin gen dünyaya səs,Bu qara pərdədən baxarsa hər kəs,
تا کند صید سحرسازی توجاودان را خیال بازی تو
Görünməsin incə hilalın sənin,Bir əsər versin ki, xəyalın sənin,
پلپلی چند را بر آتش ریزغلغلی در فکن به آتش تیز
Kəlam cadugəri sənə vurulsun,Sehrinin əsiri, dustağın olsun.
مومی افسرده را در این گرمینرم گردان ز بهر دلنرمی
Bu məqsədlə oda sən istiot sal,Atəşdə partlayıb salsın qalmaqal.
مهد بیرون جهان ازین ره تنگپای کوبی بس است بر خر لنگ
İsit donmuş mumu, yupyumşaq elə,Könüllər sayəndə yumşalsın belə.
عطسهای ده ز کلک نافهگشایتا شود باد صبح غالیه سای
Dar yoldan taxtını çıxar qırağa,Ayaq döymə minib axsaq ulağa.
باد گو رقص بر عبیر کندسبزه را مشک در حریر کند
Asqırt nafə açan qələmi, şair,Səhər yeli alsın ondan xoş ətir.
رنج بر، وقت ِ رنج بردن توستگنج شه در ورق شمردن توست
Müşk ilə oynasın, - əmr et küləyə,Xoş ənbər çiləsin yaşıl ipəyə.
رنجبُردِ تو ره به گنج بَرَدببَرَد گنج هر که رنج بَرَد
İnan, vaxtındadır çəkdiyin əmək,Bu vərəq saymaqla belə söz demək,
تاک انگور تا نگرید زارخندهٔ خوش نیارد آخِر کار
Şah xəzinəsidir, bir belə zəhmətSalacaq yolunu xəznəyə əlbət.
مغز بیاستخوان ندید کسیانگبینی کجاست بیمگسی؟
Bir gün bar götürər ağac əkənlər,Xəzinə aparar əmək çəkənlər.
ابرِ بیآب چند باشی چند؟گرم داری تنور نان در بند؟
Tənək ağlamasa vaxtında zar-zarYetirməz axırda sevinclərlə bar.
پرده بر بند و چابکی بنمایروی بکران پردگی بگشای
Varmıdır sümüksüz ilik ya beyin,Arısız şan balı olarmı, deyin?
چون برید از من این غرض درخواستشادمانی نشست و غم برخاست
Susuz bulud olmaq bəsdir, çarə tap,Təndir qızışıbdır, közdür, çörək yap!
جستم از نامههای نغز نوردآنچه دل را گشاده داند کرد
Durma, çək pərdəni, durma, hünər saç,Pərdəli qızların üzlərini aç".
هرچه تاریخ شهریاران بوددر یکی نامه اختیار آن بود
Qasid belə tələb eylədi, durdu,Bu dəm qəm yerində şadlıq oturdu.
چابک اندیشهای رسیده نخستهمه را نظم داده بود درست
O zaman aradım, tarixə keçdim,İncə ürək açan dastanlar seçdim.
مانده زان لعل ریزهلختی گردهر یکی زان قراضه چیزی کرد
Şahların çox uzun tarixi vardı,Birindən bir əsər yazmaq olardı.
من از آن خرده چو گهر سنجیبر تراشیدم این چنین گنجی
Bir dərin fikirli varmış ki, o təkYazmış bu şeyləri nəzmə çəkərək,
تا بزرگان چو نقد کار کننداز همه نقدش اختیار کنند
Yerdə qırıntılar qalmış ləldən,Onu da çoxları buraxmaz əldən.
آنچ ازو نیمگفته بُد، گفتمگوهر نیمسفته را سفتم
Gövhər ustadıtək mən də yaratdım,Belə xəzinəni ortaya atdım.
وانچ دیدم که راست بود و درستماندمش هم برآن قرار نخست
Əsil şey axtaran aqil insanlarƏziz tutar bunu, qədrini anlar.
جهد کردم که در چنین ترکیبباشد آرایشی ز نقش غریب
Bakir söz demişəm, çox əlləşmişəm,Yarı deşilmiş bir gövhər deşmişəm.
بازجستم ز نامههای نهانکه پراکنده بود گرد جهان
Doğru saydığımı yerinə qoydum,Hər şeyin qədrini haqqıyla duydum.
زان سخنها که تازیست و دریدر سواد بخاری و طبری
Dedim ki, bir əsər yaradım gərək,İncə naxışlara kəsilsin bəzək.
وز دگر نسخهها پراکندههر دُری در دفینی آکنده
Dünyada nə qədər kitab var belə,Çalışıb, əlləşib gətirdim ələ,
هر ورق کهاوفتاد در دستمهمه را در خریطهای بستم
Ərəbcə, dəricə, yeri düşərkən,Buxari, Təbəri əsərlərindən.
چون از آن جمله در سواد قلمگشت سر جملهام گزیده بههم
Oxudum, oxudum, sonra da vardım,Hər gizli xəznədən bir dürr çıxardım.
گفتمش گفتنی که بپسندندنه که خود زیرکان بر او خندند
Əlimə yetişən hər bir varaqdanNüsxələr bağladım mən zaman-zaman.
دیر این نامه را چو زندِ مجوسجلوه زان دادهام به هفت عروس
Onda ki fikrimi saldım səhmana,Dedim ki, qoy onu düzüm dastana.
تا عروسان چرخ اگر یک راهدر عروسان من کنند نگاه
Oxuyan bəyənib afərin desin,Ariflər, alimlər mənə gülməsin.
از هم آرایشی و هم کاریهر یکی را یکی کند یاری
Deməsin yaşadım quru səs kimi;Mən onun deyrini "Zənd-Avəst" kimi
آخر از هفت خط که یار شودنقطهای بر نشان کار شود
Bəzədim yeddicə dilbər gəlinlə,Göyün hər gəlini bir dəfə belə
نقشبند ارچه نقش دَه داردسر یک رشته را نگه دارد
Mənim gəlinimə baxarsa əgər,Olar hər gözələ aşiq bir ülkər.
یک سر رشته گر ز خط گرددهمه سررشتهها غلط گردد
Nə zaman yeddi xətt uyar, yar olar,Səadət nöqtəsi aşikar olar.
کس برین رشته گرچه راست نرفتراستی در میان ماست نرفت
On naxış vursa da, bir nəqqaş əgər,Əsas bir cizgidən sanma əl çəkər.
من چو رسام رشته پیمایماز سر رشته نگذرد پایم
Bir cizgi naxışdan çıxarsa kənar,Başqa cizgilər də bütün pozular.
رشته یکتاست ترسم از خطرشخاصه ز اندازه بردهام گهرش
Kimsə bu xətt üzrə doğru getməmiş,Ancaq ki, doğruluq hələ itməmiş.
در هزار آب غسل باید کردتا به آبی رسی که شاید خورد
Mən ki incə xətlər ölçən rəssamam,Kənara çıxmaram, sanmayın xamam.
آبی انداختند و مردم شدآب انداخته بسی گم شد
Bircə qat telə çox gövhər düzmüşəm,Qorxuram qırılsın, xətər sezmişəm.
من کهزان آب دُر کنم چو صدفارزم آخر به مشتی آب و علف
Gərək min su üzüb, varıb keçəsən,Axırda bir şirin sudan içəsən.
سخنی خوشتر از نوالهٔ نوشکی سخا سوی من ندارد گوش؟
Qabil yerdə sudan insan da bitər,Belə yer olmasa su qalmaz, itər.
در سخا و سخن چه میپیچم؟کار بر طالع است و من هیچم
Sudan sədəf kimi inci yaratdım,Çörək, su tapmadım, yenə ac yatdım.
نسبت عقربی است با قوسیبخل محمود بذل فردوسی
Hər sözüm dadırkən bal ilə şərbətNeçin dinləməsin məni səxavət.
اسدی را که بودلَف بنواختطالع و طالعی بههم در ساخت
Sözdən, səxavətdən gərək vaz keçəm,İş ki, taledədir, mən isə heçəm.
من چه میگویم این چه گفت من استکهآبم از ابر و دُرم از عدن است
Sultan Mahmud ilə şair FirdovsiAndırır nisbətdə Əqrəblə Qövsi.
صدف از ابر گر سخا بیندابر نیز از صدف وفا بیند
Əsədi, Əbu-Düləf bəxtiyar oldu,Çünki taleləri güldü, yar oldu.
کهابر آنچ از هوا نثار کندصدفش دُر شاهوار کند
Nələr danışıram, bax, ey könül, mən,Suyum buluddandır, dürrüm Ədəndən.
این سخن را که جاه میخواهممدد از فیض شاه میخواهم
Görərsə buluddan sədəf səxavət,Bulud da sədəfdən görər məhəbbət.
هرچه او را عیار یا عددیستسبب استقامتش مددیست
Bulud nə səpərsə göylərdən yerə,Sədəf də onları çevirər dürrə.
ور مدد پیش بارگه باشدچار در چار شانزده باشد
Bu Cəbrayıl təbim cin qələmimləÇəkər səhifəyə cizgilər belə.
جبرییلم به چینیقلممبر صحیفه چنین کشد رقمم
Onun cin öyrədən füsunu vardır,Dəyiş paltarını, fəsli-bahardır.
کهاین فسون را که چینیآموز استجامه نو کن که فصل نوروز است
Bu yolda cəhd elə, bu yolda səy et,Divlərin əlindən, gəl, onu gizlət.
آنچنان کن ز دیو پنهانشکه نبیند مگر سلیمانش
Süleymandan özgə olmasın görən,Məni onda ara zaman-zaman sən.
زو طلب کن مرا که فخر من اوستمن کیام؟ بازمانده لختی پوست
Beynidir şairin hər şah əsəri,Mən kiməm, ortada qalmış bir dəri.
موم سازم ز مهر خاتم دورخالی از انگبین و از زنبور
Balsız, arısız bir mumam tərtəmiz,Üzüyün qaşından uzaqdayıq biz.
تا سلیمان ز نقش خاتم خویشمُهر من بر چه صورت آرد پیش؟
Şahın möhrü ilə bu əsər ancaqƏsil qiymətini tapıb alacaq.
روی اگر سرخ و گر سیاه بودنقشبندش دبیر شاه بود
Üzümü qara, ya al görən hamıBilər möhürdardır onun rəssamı.
بر من آن شد که در سخن سنجیدهدهی زر دهم نه دهپنجی
Mənsə çalışmışam hər an, yaxşı bil,Xalis qızıl verim, onda beş deyil.
نخرد گر کسی عبیر مرامشک من مایه بس حریر مرا
Heç kəs almasa da ətrimi əgər,İpəyimin müşkü hər şeyə dəyər.
زان نمطها که رفت پیش از مانوبری کس نداد بیش از ما
Ustalar çox şirin sözə əl atdı,Lakin yarı yolda yıxıldı yatdı.
نغز گویان که گفتنی گفتندمانده گشتند و عاقبت خفتند
Dünya dahiləri verdi nəsihət.O dəstədən aldı daima ücrət.
ما که اجری تراش آن گرهیمپند واگیر داهیان دهیم
Dilcə şeirimizdə olsa da kəsir,Mənaca böyükdür ondakı təsir.
گرچه ز الفاظ خود به تقصیریمدر معانی تمام تدبیریم
İçsiz qabıq gördük, çox yuxu kimi,Qabıqsız iç verdik, təmiz su kimi.
پوست بیمغز دیدهایم چو خوابمغز بیپوست دادهایم چو آب
Yazdığımız sözlər nadir olsa da,Yenə köhnələri salırıq yada.
با همه نادری و نو سخنیبرنتابیم روی از آن کهنی
Dürr saçdıq, görmədik lakin bir kömək,Sanki piyaləylə ölçdük biz külək.
حاصلی نیست زین در آمودنجز به پیمانه باد پیمودن
Varmı bir cəvahir, mən qoca sərrafQədrini bilməyim, eyləyin insaf!
چیست کانرا من جواهرسنجبر نسنجیدم از جواهر و گنج
Mən ki çox seçilmiş xəznələr açdım,Çox gövhər yaradıb, incilər saçdım.
برگشادم بسی خزانه خاصهم کلیدی نیافتم به خلاص
Xilas açarını tapmadı hünər;Göyün nemətinə bənzər yeməklər
با همه نُزْلهای صبح نزولهم به استغفر اللهم مشغول
Hazırladım, indi eyləyirəm ah,Tövbə, yenə tövbə, əstəğfürullah!
ای نظامی مسیح تو دم توستدانش تو درخت مریم توست
Nizami, İsandır sənin nəfəsin,Məryəm ağacıdır düşüncən, hissin.
چون رطبریز ِ این درخت شدینیک بادت که نیکبخت شدی
Xurma ağacından vermisən çox bar,Hər zaman görəydim səni bəxtiyar.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/nizami-yeddi-gozel-4
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
When the world could not hold his crown his throne was placed upon the ‘Arsh by his Ascent.To raise him from a lowly stage on high came Gabriel to him with (swift) Buraq.
The Seven Beauties, chapter 5O heart, how long this play of fantasy? This fancy of displaying fantasies?The fancy of this fancy I will quit: ’tis best my eyes seek not these fantasies.
The Seven Beauties, chapter 6That which is new and also old is speech, and on this speech some speech is (to be used).In all creation the creatress “ Be ” no child has brought forth lovelier than speech.
The Seven Beauties, chapter 7My son, I bid you earnestly take care that you be wakeful— I have gone to sleep.Since of the Eternal Garden you’ve a rose, and by the name Muhammad you are sealed —