Mərcan xanımın Çənlibelə gəlməyi
Page 8 of 14 · 50%
Aşıq Cünun, qəddin yaman bükülür,
Qəm ling salır, könlün evi sökülür,
Yoxsa göydən üstünə od tökülür,
Haqq aşına zəhər qatır, nədi bu?..
Dəlilər ha orda, ha burda, o zaman yetirdilər ki, Eyvaz Tüpdağıdannan soruşur:
Tüpdağıdan, bəyan eylə,
Niyə geyib qara Çənli?
Hanı Koroğlu görünmür,
Nədən alıb yara Çənli?
Tüpdağıdan cavab verdi:
Səni pərişan görmüşəm,
Ürəyim birtəhər olub,
Çənlidən getdiyin gündən
Peşəmiz qəm-qəhər olub.
Aldı Eyvaz:
Nə qəmdi Çənliyə gələn,
Bu dərddi bağrımı dələn.
Söylə görüm kimdi ölən
Haçan düşüb dara Çənli?
Aldı Tüpdağıdan:
Hara getdin bilməmişik,
Hamı sağdı, ölməmişik.
Nə müddətdi gülməmişik,
Yediyimiz zəhər olub!
Eyvaz baxdı ki, günahkar özüdü, xəcalətnən dedi:
Eyvazam alışar canım,
Dərdim çoxdu necə danım.
Ağlamır ki, Nigar xanım,
Gəlməyib ki zara Çənli?
Tüpdağıdan dedi:
Dəlilər sənsiz qalmışdı,
Ahı göyə ucalmışdı.
Çənlini zülmət almışdı
Günəş doğub, səhər olub!
Onlar Eyvazgili araya alıb görüşdülər. Sonra da götürüb üz tutdular
Koroğlunun yanına.
Bu tərəfdən hamı baxdı ki, budu, Eyvaz gəlir.
Heç kim gözünə inana bilmirdi. Birdən Bəlli Əhmədin səsi eşidildi:
– Ayə, Dəmirçioğlu, necə bilirsən! Ə, demədimmi bizim məzara
tapşırdığımız Eyvaz deyil?..
Eyvaz indi dərk elədi ki, ölən özüdü, günahı da nə dərəcədədi.
Koroğlu dilləndi:
– Eyvaz bala! Allahı sevərsən, bizi tez agah elə görək, sən Eyvazsansa,
bəs bizim Bayaziddən bura çiynimizdə gətirib dəfn elədiyimiz
kimdi?
Eyvaz başını sinəsinə əyib dedi:
– Can Koroğlu, görürsünüz ki, mən Eyvazam. O gətirdiyinizin kim
olduğunu, əhvalatın məğzini bu qızdan soruş.
Koroğlu Mərcan xanıma üz tutdu:
– Gözəl balam! De görüm bu nə əhvalatdı?
Mərcan xanım dedi:
– Mərd Koroğlu! Əvvəlcədən mənim bir iltimasım var, deyim,
qəbul eləsəniz əhvalatı danışaram, eləməsəniz, biz gedəsiyik, Eyvaz
özü danışar.
Koroğlu fikirləşmədən dedi:
– De, xanım balam! Nə iltimasın olsa qəbul elərik!
Mərcan xanım ürəkləndi:
– İltimasım budu ki, gərək Eyvazın günahlarınnan keçəsiniz!
– Qızım, Eyvaz ki, sağdı, onun nə günahı var, keçirəm. Elə bilirəm
ki, hamı keçər.
Hamı bir ağızdan ürəkdən dedi ki, keçirik Eyvazın nə günahı olsa!
Təkcə Hürü xanım ürəksiz dindi. Onun ürəyi titrədi. Elə bildi ki,
Eyvaz bu dünya gözəlini özünə gətirib, iltimas da bu olar...
Mərcan xanım dedi:
– Bu əhvalat aşıqların danışdığı kimi bir dastandı, izn verin, bu
oğlan danışsın.
İzn verildi. Kankanoğlu əhvalatı danışası oldu. Onun danışdığı dastanın
məzmunu beləydi:
Kankanoğlu dediyimiz həmin oğlanın adı Böyükkişiydi. O, Bayaziddə
kankan İrzaqulu deyilən bir kişinin oğluydu. İrzaqulu kankanlıq
eliyib külfətini dolandırırdı. Bir gün torpaq uçub onu həlak elədi.
Başsız qalan külfəti on iki yaşlı Böyükkişi dolandırmalı oldu. Böyükkişi
hansı işdən yapışdı, hansı sənətə yönəldisə, əli gətirmədi. On altıon
yeddi yaşında atasının dostları onu yannarına apardılar. O da ata
sənətiynən çörəkpulu qazanmağa başladı...
İyirmi iki-iyirmi üç yaşlarında Böyükkişi bir oğlan oldu ki, bir
görən bir də görüm deyirdi. Onun camalına, kamalına çoxları həsəd
aparır, çox qızlar-gəlinlər onun xəyalıynan yaşayır, çoxları daldalardan
onu oğrun-oğrun, həsrət-həsrət süzür, çoxları onun boybuxununa
baxmaqdan doymurdu...
Bəli, qızlar-gəlinlər Böyükkişinin ağıl-kamalına, boy-buxununa,
qədd-qamətinə heyran, həsrət olduğu kimi, paşalar, bəylər, ağalar,
xanlar da onun qeyrətinə, qüvvətinə, cəsarətinə, cürətinə əlinin işinə
heyran həsrətiydilər.
Böyükkişinin əlinnən sənət qurtarmırdı. Səddi-sorağı mahallarda,
ölkələrdə söylənirdi. İndi onu Kankanoğlu deyib axtarırdılar...
Bir dəfə Həsən xanın oğlanları Kankanoğlunu Muradbəyliyə çağırtdırıb
iş danışdılar. Kankanoğlu həvəs və səliqəynən işə başladı...
Bir səhər Kankanoğlu öz işində ikən, Həsən xanın qızı Mərcan
xanım külafirəngidə göründü. Necə oldusa, Kankanoğlunun gözləri
Mərcan xanımın ala gözləriynən calaşdı. Amma qız birdən göründüyü
kimi, birdən də gözdən itib yox oldu. Qızın gözündən Kankanoğlunun
ürəyinə düşən məhəbbət qığılcımı qorranmağa, sonra da alışmağa
başladı..
Əlinə çəkic, külüng alandan bəri bircə dəfə də əl-ayağına vurmayan
Kankanoğlu indi çəkici hara endirirdisə əlinə dəydi, ayağını yaraladı...
O, nə qədər özünü cəmlədisə də işləyə bilmədi. Halı getdikcə
bədləşdi. Nə qədər özünü danladı, qınadısa ki, mən hara, Həsən xanın
qızı hara? Olmadı! Fikirləşdikcə məhəbbət odu şiddət elədi. Axırda işi
qoyub şəhərə çıxdı, bazarı dolandı ki, başı qarışa, yadınnan çıxa...
Bir tanış qarı varıydı. Təsadüfən rast gəlmişdi. Bibisinə oxşadığına
görə ona qanı qaynamışdı. Hərdən yanına gedər, sovqat aparardı. Qarının
da Kankanoğluna çox böyük məhəbbəti, hörməti varıydı.
Kankanoğlu yenə bazarlıq eliyib qarının yanına gəldi. Qarı onu
görən kimi soruşdu:
– Ömür-günüm! Bət-bənizin niyə belədi?
– Heç, bibi, bir balaca ağrıyıram.
– Yox, bu balaca ağrımaq deyil! Anangildən xəbər-zad eşitmiyibsən
ki?
– Yox elə ağrıyıram.
– Vallah, bu, ağrımaq işi deyil!
– Bə nə işi olar, bibi?
Qarı diqqətnən Kankanoğlunun gözlərinə baxdı:
– Əyəm, evdən arxayınsansa, bu, məhəbbət dərdidi, gözümün
nuru! Ya qızdan xəbərsiz eşqə düşübsən, ya da “yox” cavabı alıbsan!
Hansıdı, qadan alım?!
– Heç hansı!
– Dərdini məndən gizlətmə, bala, məni də dərdə salarsan!
– Dərdimin dərmanı səndə tapılmaz, bibi, bilsən dərdin daha
böyük olar.
– De, bala, bilmək olmaz...
Kankanoğlu yuxalıb əhvalatı danışdı. Qarı dedi:
– Həəə! Qabaxkınnan xəbərsiz vurulmaq yamandı! Durma, bir
barmax kağız yaz, ürəyini aç qıza. Bir yol tapıb yetirrəm. Məhəbbətin
odu gözdən keçər ürəyə. Əyər onda da alışıbsa, bir tədbir fikirləşərik...
Kankanoğlu naməni yazdı. Qarı alıb dedi:
– Sabah yox, o biri gün bu zaman olarsan burda.
Kankanoğlu bir balaca toxdayıb işə qayıtdı.
Əli işə təzəcə isinmişdi, baxdı yan-yörəsində danışırlar ki, bəs
İravan sərdarı Hüseynəli xan Mərcan xanıma elçi göndərib...
Çox keçmədi ki, xannıxda şaddıq başladı. Birisi də Kankanoğlunu
muşduluqladı ki, deməzsənmi, Mərcan xanımı nişannadılar Hüseynəli
xana...
Kankanoğlu naməsinə rüsvayçı cavab almasın deyə işi yarımçıq
qoyub qayıtdı düz Bayazidə...
Məhəbbət odu gün-gündən şiddət eliyib Kankanoğlunu əyməyə,
əritməyə başdadı. Yazıq anası, biçarə bacıları ha dolandılar başına ki,
dərdindən halı olsunlar, bir çara axdarıb tapsınlar, olmadı...
Aradan bir il keçdi, day Kankanoğlunun əli işdən, gözü nurdan
qalmışdı...
Bir gün evdə qəmli-qəmli oturduğu, öz dərdiynən olduğu vaxt birisi girdi içəri. Ona bir namə verib çıxdı. Kankanoğlu fikirli-fikirli naməni açdı ki, yazılıb:
Bir baxışda ixtiyarım
Əllərimnən alan sənsən!
Aparıb səbri-qərarım,
Məni dərdə salan sənsən!
Məni salan qəm bəhrinə,
Verən məhəbbət qəhrinə.
Od vuran könlüm şəhrinə,
Edən talan-talan sənsən!
Kaş olaydın mənim yarım,
Əhdinə düz vəfadarım,
Əldən alıb ixtiyarım,
Sözü çıxan yalan sənsən!
Yaxşı tapmışdım babımı,
Getdin, apardın tabımı,
Hər gün könül rübabımı,
Əl uzadıb çalan sənsən!
Yazıq Mərcan döndü qula,
Gücünən satdılar pula,
Mana yüz göz tikən ola,
Axır yarım olan sənsən!
Kankanoğlu dəli kimi oldu. Özünü atdı çölə, qaçdı ora-bura. Hayandaydı namə gətirən!
Bu bir parça kağız onun bir ildə əlindən getmiş qüvvətini, dizindən
getmiş taqətini, gözündən getmiş nurunu birə-beş özünə qaytardı...
Day Kankanoğlu durub dincələ bilmədi. Ac aslan kimi özünü
yetirdi Muradbəyliyə. Qarını axtardı. Xəbər verdilər ki, “bir oğlum
itib!” – deyə dərdə düşdü, o dərdnən də altı ay bundan qabaq dünyadan
köçdü...
Kankanoğlu onu da bilirdi ki, Mərcan xanımın qapısını yalnız
dilənçilər aça bilər. Odu ki, özünə bir dəst dilənçi paltarı düzəltdi. Bir
tərəfə çəkilib özünü elədi qoca, axsaq bir sayıl. Əlinə qırıq bir əsa alıb
axsaya-axsaya çatdı Mərcan xanımın imarətinin qapısına. Ona dəyib
dolaşan olmadı. Keçdi içəri. Mərcan xanımın qapısını o zaman açdı ki,
budu, Hüseynəli xan oturub nazbalıncın üstündə, Mərcan xanımı da
oturdub yanında, ərknən deyir:
– Balam, bu nə inaddı sən eliyirsən?! Niyə irazılıq vermirsən ki,
toyumuzu başlıyaq?! Day sən nə vaxtı gözdüyürsən, Mərcanım mənim?!
Mərcan xanım dedi:
– Sana dedim ki, mənnəndisə, mən hələ toya razı deyiləm! Bir il
də gözləməlisən!
Hüseynəli xan dedi:
– Ay Allahın bəndəsi! İstəyini mənə de görüm nədi?! Balam, mal
deyirsən məndə, pul deyirsən məndə, şan-şöhrət deyirsən məndə.
Zor-qüvvət deyirsən, o da məndə. Day sənin özgə istədiyin nədi?!
Mərcan xanım dedi:
– Zorunu, qüvvətini, malını, dövlətini mənə görsətmə! Bu, iyidə
yaraşan sifət deyil, Hüseynəli xan! Bunların heç birində mənim gözüm
yoxdu. Mənim istəyimə qalsa, gözləyəcəksən, sənin zoruna qalsa, onu
siz bilərsiniz!
Hüseynəli xan hələ də elə bilirdi ki, qız naz satır, şıltaqlıq eləyir.
Fikirləşdi ki, yəqin meyli nağdı daş-qaşdı. Odu ki, çıxardıb gətirdiyi
ən bahalı boyunbağını saldı onun boynuna. Qızın etiraz eləməməsi,
onun qardan ağ, pilədən yumşaq əlləri Hüseynəli xanın şəhvət
duyğusunu gücləndirdi, qızın incə biləklərini birdən-birə əlinə keçirib
onu öpmək istədi. İş bu yerə çatanda, dilənçi tab eləmədi, dedi:
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/xalq-koroglu-dastani-mercan-xanimin-cenlibele-gelmeyi
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
Bir gün Ulaş oğlı, Tulu quşun yavnsı, bizə miskin umudı, Amit soyının aslanı, Qaracuğın qaplanı, qonur atın iyəsi, xan Uruzun ağası, Bayındır xanın güyəgisi, Qalın Oğuzun dövləti,qalmış yigit arxası Salur Qazan yerindən durmışdı. Toqsan başlu ban evlərin qara yerin üzərinə dikdirmişdi. Toqsan yerdə ala qalı-ipək döşəmişdi. Səksən yerdə badyalar qurılmışdı. Altun ayaq sürahilər düzilmişdi. Doquz qara gözlü, xub yüzlü, saçı ardına örilü, köksi qızıl dügməli, əlləri biləgindən qınalı, barmaqları nigarlı məhbub kafir qızları Qalın Oğuz bəglərinə sağraq sürüb içərlərdi.İçüb-içüb Ulaş oğlı Salur Qazanın alnına şərabın itisi çıqdı. Qaba dizi üzərinə çökdi, ayıtdı: “Ünüm anlan bəglər, sözüm dinlən bəglər! Yata-yata yanımız ağrıdı, dura-dura belimiz qurıdı; yüriyəlim, a bəglər, av avlayalım, quş quşlayalım, sığın-keyik yıqalım, qayıdalım otağımıza düşəlim, yeyəlim-içəlim, xoş keçəlim!” Qıyan Selcük oğlu Dəlü Dondar aydır: “Bəli, xan Qazan, məsləhətdir”. Qaragünə oğlı Qarabudaq aydır: “Ağam Qazan, məsləhətdir”.
Qam Börənin oğlı Bamsı Beyrək boyını bəyan edərQAM BÖRƏNİN OĞLI BAMSI BEYRƏK BOYINI BƏYAN EDƏR, XANIM, HEY...Qam Gan oğlı xan Baymdır yerindən durmışdı. Qara yerin üstinə ağ ban evin dikdirmişdi. Ala sayvan gög yüzinə
Qazan bəg oğlı Uruz bəgin tutsaq oldığı boyı bəyan edərQAZAN BƏG OĞLI URUZ BƏGİN TUTSAQ OLDIĞI BOYI BƏYAN EDƏR, XANIM, HEY!Bir gün Ulaş oğlı Qazan bəg yerindən durmışdı. Qara yerin üzərinə otaxlarm tikdirmişdi. Bin yerdə ipək xalıcası döşətmişdi. Ala sayvan gög yüzinə aşanmışdı. Doqsan tümən gənc oğuz söhbətinə dərilmişdi. Ağzı böyük xümrələr ortalığa salınmışdı. Doquz yerdə badyalar qurılmışdı. Altun ayaq, surahilər dizilmişdi. Doquz qara gözli, örmə saçlı, əlləri biləgindən qınalı, parmaqları nigarlı, boğazları birər qarış kafir qızları al şərabı altun ayağla Qalın Oğuz bəglərinə gəzdirirlərdi. Hər birindən Ulaş oğlı Salur Qazan içmüşdi. Çırğab-çırğab çadır, otaq bağışlardı. Qatar-qatar dəvələr bağışlardı. Oğlı Uruz qarşusında yay söykənib durardı. Sağ yanında qardaşı Qaragünə oturmışdı. Sol yanında dayısı Aruz oturmışdı.
Duxa Qoca oğlı Dəli Domrul boyını bəyan edərDUXA QOCA OĞLI DƏLİ DOMRUL BOYINI BƏYAN EDƏR, XANIM HEY!Məgər xanım, Oğuzda Duxa qoca oğlı Dəli Domrul deyərlərdi, bir ər var idi. Bir quru çayın üzərinə bir köpri yapdırmışdı. Keçənindən otuz üç aqça alurdı, keçməyənindən dögə-dögə qırq aqça alurdı. Bunı neçün böylə edərdi? Anunçun ki, “Məndən dəli, məndən gücli ər varmıdır ki, çıqa mənfimlə savaşa, - derdi; mənim ərligim, bəhadirligim, cılasunligim, yigitligim Ruma, Şama gedə çavlana”, - derdi.
Poems by other poets
Yazıq könlüm, nə sızlarsan, bülbülə tay olmusan,Haçan yardan yarımısan, sevilib bay olmusan.
Gəldi bir şux yenə yanıma göyçək-göyçəkGəldi bir şux yene yanrnıa göyçək-göyçək,Vurdu bir tiği-cefa canıma göyçek-göyçək.
QızlarBir bölük sona tək göllər üstündəDüzülüb dönübdür durnaya qızlar.
Birləşən iki nəhrTarix boyu axdığı yerdən alıb izini,Qoşmuş dəli Quzğuna Kür çağlaya-çağlaya.