Biz də vaxta görə çalışaq
Страница 2 из 2 · 50%
Namiinsaniyyet, imanü vicdan naminə,
Ac qalan, zar ağlayan blkes yetiman naminə.
Bu qeder səbir və təhəmmül, bu qeder qəflət ve cəhalət, bu qədərzillət və həqarət bəsdir!
Biz də hər şeydən geri qalan camaatımızın dərdinə qalaq. Camaat uğrunda mübarək dişlərini sındıran, üzünü parçalayan, neçə yerlərdə öz mübarək canını təhlükəyə qoyan həzrəti-şərin əsil məzhəbini,hikmətini bilək. Ayın, hətta günün teqazasına görə dəyişilən ibrətinusari-ilahi əmrlərin dünyəvi işlərimizdə də nümunə olacağını yaddan çıxarmayaq. Dinimizin hər nə cür əmri, hökmü olursa olsun ancaq dünyada insanca yaşayan, axirətdə feyziyabi-ruhani olmaq üçün olduğu həqiqətini unutmayaq, hər işi şərait üsulu ilə axtarıb indiki və keçmiş millətlərin əhvali-tarixiyyolorini nəzəri-ibrətə almazsaq bir dürlü olması zənn edilən Allah hökmlərinin zamana görə dəyişildiyindən olsun barı ibrət alaq, dəyişək!
Görürüz ki, bir ovuc millətlər zəmanəyə görə olan maarif və səyi və himmetləri sayəsində milyonlarca cahil, qafil insanlan özlərinə maddi, mənəvi əsir edirlər. Hər millət öz camaatı, öz milləti uğrunda varını, yoxunu, hətta canını fəda eləyir ki, əsarətə, həqarətə giriftar olmasınlar. Bir az əqli başında olan millətlər özgə gurultulara, özgələrin əhvalına qulaq verməklə bərabər bütün qüvvətlərini, qeyrətlərini, fikirlərini öz millətlərinin tərəqqisinə həsr edirlər.
Amma bizlər… Ah, bizlər guya hər vacibli milli işimizi qurtarıb arxayın, rahat olmuşuz kimi oturub gözəl-gözəl fürsətləri itirib ağzımızı özgələrin esərlərinə qarşı açıb qalmışıq. Qulaqlarımızı özgələrin sözlərinə tikib durmuşuq. Beynimizi bizə əsla xeyri olmayan boş politika və cəfəngiyat ilə çürüdüb öz işimizdə məəttəl qalmışıq, qalırıq.
“Əddunya sicnun lilmömininə”* kəlami-hikmətamiz ilə işdən əl çəkib qafilane oturmaq, hər yerdə qaranlıqlara soxulub miskinanə heyvane yaşamaq mənasına alıb “leyselinsenu illə mesəə”* buyuran dinimizi pozub islam cübbəsi adı altında islamiyyət düşməni, rəhbanlıq, büdperestlik tərəfdarı olmuşuq.
Əsil islamiyyətdən, zəmanənin təqazasından bixəbər yatırıq, halbuki zaman dəyişir, dünya dəyişir, hər şey dəyişir, hər millət dəyişir, har zərrə dəyişir… İnsaf ve mürvətmidir ki, bizlər her şeydən də dişarı olaq? Dəyişməli, biz də mütləq dünyəvi əməllərimizi, göz görə təhlükələrə, səfalətlərə sürükləyən köhnə adətlərimizi, cahilanə fikirlərimizi, əməllərimizi dəyişməliyik. Və illa özgələr bizləri bütün özgə yolda dəyişdirib yox edərlər…
İmdi de olmazsa fikrefruzi-nuri-intibah
Olmaz olsun boylə suzişli, fəlakətli həyat.
Hanı bizim sahibmənsəb rəislərin, müəllimlərin, qulluqçuların, sövdakarlann cəmiyyətcə bir ittifaqları ki, ərz hal ilə məhəllinə müraciət edib, bu mərhəmətli vaxtda, bu yuxulanmayacaq zamanda bizi də rus təbəələri əlan sair insanlar cərgəsində qoydurub ümumi hüquqdan istifadə etdirələr? Ham bizim əfəndilər, axundlar, ağalarımız, hardasınız?
Millət bu gün sizlərin hümmətinə, mərhəmətinə bağlı. Övladi-ümmət küçələrdə gözü yaşlı, səfil-sərgərdan olaraq sizlərin ümidinəqalmış. Hərçənd İslah olunacaq hallarımız həddən artıqdır. Lakin indilik ən lazım və mümkün olanlarına təşəbbüs edək, Baxınız, bu böyük Qafqazımızın bir şəhərində olsun, bir cəmiyyəti-xeyriyyəmiz yox, bir təbşirkətimiz yox…yox, yox! Həmişə bir yoxluqda üzürük…
Bir vaxt darülfünun yerində olan mədrəsələrimizdə varlıq içində yenə bir yoxluq göstərilir.
Zalım fələk ise bizi gözləmir. Çalışana verir, irəli götürür. Çalışmayanları, öz millətinin dərdinə qalmayanları ayaqlar altında əzdirib geri buraxır. Əsrimiz özgə əsrdir.
Bir əsrdir ki, əsrimiz, onda
Ölü olmuş miləl, böylə zində.
Böylə bir əsr içində bax bizi də
Mollalar etmək istiyor mürde.
Biz də bu əsrdəyik, biz də dirilib, zamanın təqazasını, millətin bugünkü ehtiyacını, qonşu millətlərimizin səy ve tərəqqi hallarını nəzəri-diqqətə alaq. Alaq da gözəl vaxtları böyük nemət bilək. İttifaq ilə hökumətimizə müraciət edək. Nicat və səlamətimiz naminə ən əvvəl bizə lazım və fərz olan üsuli-cedid məktəbləri, mədrəsələri güşad, mövcud və xerab olanları tovsi və emar eliyək. indilik Bakıda, Tiflisdə olsun birər “cəmiyyəti-xeyriyyə” təşkil, hər şəhərdə qiraətxana təsis eliyək.
Uşaqlarımızın bir qismini üsuli-cədid mədrəsələrinə verməklə bərabər, mütləq digər qismini də rus uşqollarına verək.
Bu surətlə məktəblərimiz, maarifimiz olursa, alimlərimiz, mollalarımız, müəllimlərimiz… öz vəzifələrini, borclarını bilərsə, rus məktəblərində oxuyanlarımız çoxalırsa, bu gün uzun-uzadıya danışılıb, yazılıb heç bır cəhətcə qəbul və həll olunmayan məsələlər evvəl zaman özbaşına, öz sövqi-təbiisilə bir cəhətə həll olub qurtular. Heç bir kimsə ilə işim olmuyaraq deyə bilərəm ki, bu gün həyat və mematımızın bağlı və mərbut olduğu məktəb, yəni maarifimiz məsələsini buraxıb, özgə məsələlərdən bəhs etmək, doğrusu, bir bağbanın, ağac köklərinin bulunduğu torpağı lazımınca tərbiyəyə çalışmayıb havanın təsirindən çiçək, meyvə gözləməyinə oxşar. Xülasə, bizi adam edəcək, bugünkü qəflətdən, səfalətdən qurtaracaq, bar-bar bağırdığımız mədəniyyətə daxil edəcək bir vasitə, bir səbəb varsa o da ancaq-ancaq məktəblər, mədrəsələr və mətbuatdır, bir sözlə, maarifdir. Ozgə hər dürlü səy ve fikir boşdur, əsassızdır. Ümidvaram ki, qiymətli vaxtları fövtə verməyib, qonşularımız qədər olsun, həyat mayilimizə çalışarıq.
Bəstir inqirazın son dəminde qaldıq.
Amacı oldu Quran təzyifi-ruzigarın.
Olsunmu nuri-islam həp qərqeyi-siyahi?
Yoxmu sabahı yoxsa bu leyli-hövl-tarın?
Rahi fənada hər kəs bizdənmi ibrət alsın?
Nemanzadə
“Şərqi-Rus” qəzeti, 28, 29 avqust,
2 sentyabr 1904-cü il, №147, 148, 152
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/nemanzade-biz-de-vaxta-gore-calisaq
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение
Другие произведения автора
Cənab Molla əmi!Neçə vaxtdır ki, səndən xəbərim yoxdur. Uzaq yerə – Dağıstan tərəfə yun almağa gəlmişəm. Nə qayırım, bizim yun ahş-verişçilərinin üzlərini mürdəşir yusun, heç insafları yoxdur, satdıqlan yunun çox yarısı çirk, palçıq, şaqqıldaq olur. Bəzi vaxt içinə yumru daşlar da qoyurlar ki, çəkidə ağır gəlsin, bununla belə atalarının qiymətini üstünə qoyurlar, Allah onlara min təsbeh lənət eləsin ki, məni diyarbədiyar salıblar! Qərəz, sözüm onda deyil, bizim yerin adamlarının nainsaflığmı sən özün də yaxşı bilirsən. Mətləbim bu yerin arvadlarından sənə bir para əhval söyləməkdir. Bu başdan onu deyim ki, buraya gələndə yolum “Öskürək piri” olan şəhərdən düşdü. Piri ziyarət edib nəzirimi verdim. Bu şəhərin arvadları çox dilli-ağızlı, çörəkli-duzlu, yanmçıq sözlü, tez-tez danışan və danışanda bir-birinə macal verməyən xalalar, bacılardır. Bir xasiyyətləri de budur ki, biri söz eşidəndə “buy, Xanbacı” deyib içlərini çəkirlər, özləri de bayaq deyirlər, çox da naqqaldılar. O qədər danışıb söylədilər ki, gecə məni qara basdı ve yuxuda gördüm ki, cəhrəmin çarxı qəflətən sındı, yuxuda cəhrə sınmaq çox pis şeydir, bildim ki, mənə bir bədbəxtlik üz verəcəkdir. Səhərdən hazırlaşırdım ki, yola düşüm, dünənki xalalardan birisi gəlib mənə xəbər verdi ki, buy, ay qız, yaxşı xəbər var, gözün aydın olsun, “Molla Nəsrəddin” jurnalı bağlanıbdır. Pirin kəramətini göıdünmü, necə ona qənim oldu! Doğrusu ki, bu xəbər mənim halımı xarab elədi, yuxum zahir oldu: hərçənd bir yana baxsan sen elə bağlanmalısan, çünki pirlərə, ocaqlara ve biz arvadlara çox dolaşırsan, amma genə dərdimizə qalan sənsən, qənimət adamsan.
Bakının əlacıBakıya lazımdır bir çarə qılmaq, dəxi bundan soııra səbir eləmək mümkün deyil. Heç mümkün deyil səbir eləmək. Bakının üfunəti dünya və alemə dağılıb qoymur nəfəs almağa. Nə qədər Bakı bu halətdədir, Qafqaz müsəlmanlarının tərəqqisi mümkün deyil, o səbəbə ki, hamı gözünü dikib Bakıya və Bakıdan nicat yolu gözləyir, amma nicat əvəzinə şəhərin müzürr həşəratı vilayətlərə dağılıb camaatı puça çıxarmaqdadır. Bakının şöhrəti müsəlmanın fikrini çaşdırır.Cavanlarımız özlərini Bakı qoçulanna oxşadırlar, milyonçularımız Bakı milyonçularına oxşadırlar, müəllimlər özlərim Bakı müəllimlərinə oxşadırlar.
Oyun-OyuncaqYox, vallah, belə olmaz! Axır yuxanda Allah var, axır dünyada bir haqq-hesab var, axır hər bir işin bir qaydası var, yoxsa adam başına deyil ki, hər nə bilir elə də eləsin. Bir il bundan qabaq siz mənə kağız yazıb yalvardınız ki, ay Molla Nəsrəddin, sən allah biz gəncəlilərə sataşma, biz özgə şəhərlərin camaatı kimi bikar oturmamışıq, biz “Drama cəmiyyəti” açmışıq, bizim “Nəşr-maarifimiz” var, biz “Cəmiyyəti-xeyriyyə” tikmişik.Mən də dinmədim, dedim qoy hələ görək axın nə olacaq.
Allaha Rüşvət (Axalsixdən)Ay molla dayı, keçən həftə qoca atam Allah rəhmətinə getdi. Allah sizinkinə də rəhmət eləsin. Vallah, ürəyimdə ha yalvardım, bu qış günündə, bu pulsuz vaxtımda ölməsin; ha deyirdim, alacaqlanmı yığım, heç olmasa, bir neçə yüz manat ələ götürüm. Atamın cənazəsinə xərc edim. Amma zalım Əzrail kasıb-kusub halından qanan deyil. Mənim yalvarmağım boşa getdi, yenə öz bildiyini elədi. Bir yandan atanım ölümünü, bir yandan da pulsuzluğumu dərd edirdim ki, bu vaxtda nə idi başıma gəldi: bizim mərhəmətli qonşu arvadlar atamın ölüm xəbərini eşidən saat qanşqa təki evimizə doldular, bir ağlaşma, bir fəğan qopardılar ki, Allah göstərməsin. Beş-on dəqiqə keçmədi ağbaşlılar dəstəsi də hücum çəkdi. Bir saat sonra bizim evimiz dəxi bizimkilikdən çıxdı. Atamın ölüm dərdini yadımdan çıxartdım. Çünki orası deyildi: Allahın bu çağırılmamış qonaqlarına çay, suxarı, çörək, plov… Molla dayı, bir burada olub öz qulağınla eşidəydin ki, arvadların ağlaşmalanyla mollaların Quran oxumaları bir-birinə qarışanda ne qəribə aləm olarmış!!! Bir istədim arvadlara deyim: “Nahaq zəhmət çəkib özünüzü incidirsiniz, atam doxsan yaşında fağırın biri idi. Öz əcəldə Allahın rəhmətinə getdi, sizə nə olub saçlarınızı yolursunuz?”Ele ağzımı açdım deyim, hər yandan: “Sus, təzə müsəlman! Sus, mürtəd!”
Стихи других поэтов
Dad əlindən sənin yaman həmsayəHaqq rəhmət eyləsin bədirnsayə
İnam öldü, insan öldüİnam öldü, insan öldü,Dönüb oldu bir yığın ət,
Etiqadın ilə möhkəm bil yəqin ey pürxirədEtiqadın ilə möhkəm bil yəqin ey pürxirəd,Ciddü cəhd verməz səmər ta olmasa həqdən mədəd.
Olu yarəb ki, düşə daməni-canan əlimə,Olu yarəb ki, düşə daməni-canan əlimə,Düşsə, billah ki, düşər çətri-Süleyman əlimə.