Aşıq Valehin Kərbəla səfəri
Səhifə 1 / 2
Aşıq Valehin yaradıcılığı Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın dövründə olub. Bəzi mənbələrdən məlum olur ki, Molla Pənah Vaqif ilə şəxsi dostluğu olub. O vaxt Abdal –Gülablının tabeliyi Heydər bəy öləndən sonra oğlu İsgəndər bəydə olub. Həmin vaxt Gülablının din xadimləri Molla Kərim və Molla Nuru adamları İsgəndər bəyin itaətinə çağırardılar.
Bir gün töycü (vergi) üstündə İsgəndər bəy kənd adamlarına divan tutur. Evlərini qarət eyləyir. Bu vaxt kənd adamları aşıq Valehdən kömək istəyirlər. Aşıq Valeh aşağıdakı şeir – məktubu yazır və xalası oğlu Qənbərdən Molla Pənaha göndərir.
Molla Pənah, ərzim sənə söyləyim,
Mahallıqca biz düşmüşük dara, bil.
Şadlıq sorağında biçarə xalqım,
Həmdəm olub, yeni ahu-zara, bil.
Həyat bizi nəzərindən atıbdır,
Talehimiz bilməm harda yatıbdır,
Dərmansız dərdimiz yüzə çatıbdır,
Olmuşuq biz bir taleyi qara, bil.
Bahar –yazlı boran illər bizdədir,
Viran yurdlar, kor mənzillər bizdədir,
Tərəqqisiz tənəzüllər bizdədir,
Çatılırıq gündə sönməz nara, bil.
Qəm satıram nəfə ziyanım qalıb,
Din pozulub, nə də imanım qalıb,
Nə ümidim, nə də gümanım qalıb,
Sızıldayır sinəmdə yüz yara, bil.
Valehəm, bu dərdə varmıdır, çara?
İsgəndər bəy salıb bizi azara!
Var - dövləti çəkdi, tökdü bazara,
Biz rəyətik belə sitəmkara, bil!
Valehin məktubunu Molla Pənaha çatdırırlar. Molla Pənah vəziyyəti İbrahim xana çatdırır. İbrahim xan Abdal-Gülablı kəndini İsgəndər bəyin tabeliyindən alır, qardaşı Mehralı bəyin itaətinə verir. Mehralı bəy də bu kəndləri oğlu Məhəmməd Cavanşirə bağışlayır. Məhəmməd Cavanşir hər iki kəndin adamları ilə görüş keçirir və hər iki kəndin adamlarını yeddi il bütün töycüdən azad edir. Bu, camaat üçün bayram olur. Məşədi Mahmudun damında şənlik keçirirlər. Gülablıda Bikar adlı bir nəfər aşıq Valehin söhbətinin azarkeşi olur. Həmişə məclisdə oturarmış, söhbətin şirin yerində bir nəfər xəbər alır ki, aşıq Valeh danışdığın bu sözlər düzdürmü?
O vaxt Valeh sağ əli ilə Bikarın başına vurub, deyərmiş, – bu Bikarın ölmüşünə düz deyirəm. Papaq Bikarın xirtdəyinə yenərmiş. Həmin günü Bikar günüz ikən papağın tüklərinin arasını sarı tikan ilə doldurub, yenə də qabaxda oturmuşumuş. Söhbətin şirin yerində bir nəfər yenə deyir. Aşıq Valeh dediyin sözlər doğrudurmu? Valeh yenə əlini Bikarın başına vurur, tikanlar Valehin əlinə dolur, papaq Valehin əlində qalır. Bikar bayıra çıxır. Valeh əlini ona sarı uzadıb deyir:
Alı dərəsində Bekar olmasın,
Tez dağıdın o zalımın yolpasın.
İndi bilin bu necə insan imiş,
Surəti insan, özü şeytan imiş.
Desən əgər heyvana oxşar Bekar,
Barxana altında heyvan olar xar.
Deyər nə zülmdür bizə eylədin,
Oxşarımız bekar deyə söylədin.
Bir belə də barxana vur dalıma,
Tək məni oxşatma elə zalıma.
Bir qalacan da sur, o yana apar,
Tək demə ki, heyvana oxşar Bekar.
Getsən idin burdan Məlikvanın yanına,
Barxananı düşürtdüm eyvanına,
Ordada bir dürənk kəlbi var idi.
Ağzı yekə, qolları həmsar idi.
Söyləmiş olsam Bekar oxşar sənə,
Yalını qızardıb soxular mənə.
Deyər gözüm onun gözündən gözəl,
Deyər özüm onun özündən gözəl.
Bu şəbehi üstümüzdən atginan,
Yenə onu donquza oxşatginan.
Donuz deyər: əslinda filzadayıq,
Nuh-Nəbidən bəri bu dünyadayıq.
Yenə ləvənd oğlu ayı hallıdır,
Ozü ağır, ayağı samballıdır.
Ayı bilsə gələr donquz yanına.
Cəmdəyin boyayar qızıl qanına,
Deyər ölərəm mən, ayı olmaram.
Avara Bikarın tayı olmaram.
İstəyir o bizim adı batıra,
Bədhuyları oxşadarlar qatıra.
Valeh həcv dedi Bekar adına,
Söz deyənin rəhmət ustadına.
Aşıq Valeh həcvi qurtarıb söhbətinə davam etmək istəsə də, növbədən kənar minacat səsi eşidilir. Adamlar minacat səsi eşidən kimi məscid başına gedirlər. Valehin söhbəti yarımçıq qalır. Valeh əli sazlı məscid başına sarı getdi.Yolda Qəmbər ilə qabaqlaşır, minacatin nəyə görə verilməsini soruşur. Qənbər deyir: –Molla Kərim ilə Molla Nuru adamları, böyük günah etmsiniz deyə, cəzalandırıblar. Bəhanə edirlər ki, bu gün aşıq söhbətinə qulaq asan adamlar gərək yetmiş rükət namazı qılalar ki, günahları bağışlana.
İş belə olanda aşıq Valeh əli sazlı məscid başına gedir, namaz pozulur. Molla Kərim Valehi günahı bağışlanılmaz günahkar elan edir və aşıq Valehi dinsiz adlandırır. Mollanın bu qərarını eşidən Valeh məscid başında üzünü cəmaətə tutub, bu sözləri deyir.
Mən
Nəzərdən salmayın cəmaət məni,
Həqiqət mülkündə bir baharam mən.
Nə alim dostuyam, nə də zəmanə,
Mərhəmət soltanlı bir diyaram, mən.
Bilmək istəsəniz işin düzünü,
Məndə taparsınız haqqın sözünü.
Lənət yuyar pis mollanın izini,
Xilqət hesabında bir caharam mən.
Hansı hökm gəlib-insan ağlasın,
Bahar fəsli başa qara bağlasın.
Fəryad etsin, sinəsini dağlasın,
Hər yuxu mənasın düz yozanam, mən.
Aşıq Valeh sənətinin bazıdı,
Həqiqət mülkünün bahar, yazıdı,
Bilikdə molladı, həm də qazıdı,
Anlayış süfrəli bir naharam, mən.
Söz tamama yetir, adamlar Valehə yaxınlaşırlar. Molla sınıqa düşür. Aşıq Valeh bu səfər üzünü Molla Kərimə çevirir və deyir:
Hardadır
Molla Kərim indi səndən soruşum,
Söylə, sənin din-imanın hardadır?
Cəhənnəm əhlisən, yoxsa ki, cənnət?
Bilirsənmi, öz məqamın hardadır?
Kədərgin hansıdı, kinin hansıdır?
Məzhəbin hansıdır, dinin hansıdır?
Ahılsan, cahılsan-sinin hansıdır?
Mətləbin hardadır, kamın hardadır?
Etiqadın İsayadır, Musaya?
Meylin məscidədir, yoxsa kilsaya?
Qiblən müqərrərdir hansı binaya?
Vadiyi-Bərutda damın hardadır?
Aşıq Valeh sənətindən, dönərmi?
Yel əsməklə yanan günəş, sönərmi?
Pəhləvan döyüşdən qaçıb, sinərmi?
Meylin badə çəkir, camın, hardadır?
Söz tamama yetir, molla Kərim deyir: –Aşıq Valeh bu boyda zərafət olmaz ki, sən edirsən.
Aşıq Valeh deyir: – Molla Kərim, sən məndən İsgəndər bəyin qisasın almaq üçün məni hər yerdə kafər kimi qələmə verməyə çalışırsan, ancaq bu mümkün deyil, yaxşı olar ki, elə bir yer ola orada müsəlman ilə kafər tanına!
Molla deyir: – Aşıq Valeh çavuş xəbər eləyib ki, Kərbala ziyarətinə zəvvar aparacaq, hazırlaş get ziyarətə. Əgər, ziyarətin qəbul olsa sən düzgün müsəlmansan.
Valeh razılaşır, hazırlaşır ziyarətə getməyə. Səhəri gün zəvvar Abdal – Gülablı kəndinə gəlir. Molla Kərim çavuşu evinə qonaq aparır və ona deyir, mən aşıq Valehi yola gətirmişəm, o da sizinlə ziyarətə gedəcək. Özü də sazın da aparacaq. Ona mane olma. Qoy aparsın, ancaq mənzillərin birində elə etməlisən ki, yatanda Valehin sazı qırılsın. Səhər sazın qırıldığını eşidəndə, sən bütün zəvvarları inandırarsan ki, bu yol saz götürməz, ona görə də saz özü qırılıb. Sonra ziyarətdən qayıdıb gələndə, xəbərini bizim kəndə gətirəndə deməlisən ki, bəs Aşıq Valeh, ağanın hüzurunda diz çökdü, sənətə tövbə etdi. Sən bu dediklərimi edə bilsən böyük səvab etmiş olarsan.
Beləliklə, Aşıq Valeh ziyarətə gedir. Salam təpəsində mənzil edirlər. Gecə Valehin sazını kimsə qırır. Səhər sazını sınmış görən Valeh bu sözləri deyir:
Olsun
Telli sazım, səni məndən eyləyən,
Ömür boyu bu aləmdə xar olsun!
Gəlməsin baharı, açmasın gülü,
Fəryad etsin, qəlbi ahuzar olsun!
Kimsəsi olmasın qəlbin dindirə,
Yeddi yerdən başı keçsin kəndirə,
İstəkli balası düşsün təndirə.
Könül mülkü boran olsun, qar olsun!
Yüz il xəstə yatsın, cismi ölməsin,
Ürəyi şad olub, üzü gülməsin.
Həkimlər, loğmanlar dərdin bilməsin,
Gözləri kor, qulaqları kar olsun!
Aşıq Valeh nə bəlaya tuş oldu,
Bahar fəsli çovğun-boran, qış oldu.
Sərsəm etdi səri, çaşqın huş oldu,
Namərdin nifrəti eldə car olsun!
Söz tamama yetir, gedirlər ziyarətə. Vaxt olur ki, zəvvar ziyarətdən qayıdır. Abdal-Gülablıya bir mənzil qalmış zəvvarlar dincəlir. Çavuş zəvvarların səlamət gəlməsi xəbərini kəndə çatdırır, xələt yığır və məscid başında elan edir ki, bəs Aşıq Valeh ağanın hüzurunda ömürlük sənətə tövbə etdi.
İndi xəbəri eşidən Valehin xalası oğlu Qənbərdən aşıq Valehi susdurmaq üçün xeyli söz hazırlayıb, zəvvarın qabağına gedir ki, qəflətən söz atəşinə tuta. Həmin dincəlmək mənzilində Aşıq Valehi qarşılayır və deyir:
Qənbər
Tapdınmı səadət Valehi devramn?
Gözəl yeri, xoş məqamı gördünmü?
Ziyarət etdini, Nəcəf-Əşrəfi?
Kərbəlayı müəllanı gördünmü?
Valeh deyir: - Qənbər cavabını verəcəm, yenə sözün qurtaracaq, susacaqsan, Alır Valeh, görək nə deyir:
Valeh
Ey Qənbər qulamı, şahı vilayət.
Təvavi şiri yəzdana yetişdim.
Cayihəmə yaranu əzizəm xali.
Könlümdəki arzumana yetişdim.
Qənbər
Museyi Kazımi, Məhəmməd Taqi
Həsən Ələsgəri Əliyyən Naqi.
Sahibbəzzamandır əsrin rövnaqı.
Ol zinəti, asumanı gördünmü?
Valeh
Ol günkü yetişdik telli salamə.
Xoş zövq ilə oxundu ziyarətnamə
Tamam zəvvar yetdi mətləbi kamə.
Xüsusən ki mən divana yetişdim.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/asiq-valeh-asiq-valehin-kerbela-seferi
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Başqa şairlərin şeirləri
— Həsən:Göstərəndə qaşlarının tayını,
Qəzəl: Bir sərimu görmədi kimsə miyanından nişanBir sərimu görmədi kimsə miyanından nişan,Mumiyanlar içrə gərçi bəllisən, ey mumiyan
SüzdürürMəgər yüzə çin salmışdır sərvi-nazXumar gözün nə süzdürür süzdürür
ای برادر، گر ره صورت رویتا قیامت بوی معنی نشنوی