İkinci pərdə
Səhifə 1 / 2
-Ərtoğrulun evi. Havuzlu, ağaclı, çiçəkli bir bağça... İlk baharın son günləri, gündüz.*
İ l c a y (balkona çıqar, çiçəkləri sulamaqda olan xidmətçiyə). Bana baq, Ərtoğrul nerədə?
X i d m ə t ç i. Şimdi bağçaya doğru getdi.
İ l c a y. Soyuq alır da yenə xəstələnir; haydı, qoş da kəndisini çağır.
X i d m ə t ç i. Pəki, baş üstə...
Gedər, bu sırada Y a v u z gəlir.
İ l c a y. Söyləsin ki, Yavuz da gəlmiş, onu bəkliyor.
Y a v u z. Kimi çağırıyor, Ərtoğrulumu?
İ l c a y. Əvət.
Y a v u z (İlcay ilə əl verir və havuz kənarındakı sıraya oturur).
Görünüyor ki, bu gün əhvalı daha eyi...
İ l c a y. Xayır, bil’əkis daha qorqunc, daha bərbad...
Y a v u z. Niçin böylə söylüyorsunuz?
İ l c a y. Niçinmi, şimdi gəlir də görürsünüz. Kaş ki, Xandəmirin evinə, o mənhus ziyafətə getmiyəydik. Kaş ki, o uğursuz gecəyi görməyəydik. İştə tam bir aydır ki, onun bəlasını çəkiyoruz. Hələ Altunsaçın hərəkətini, Özdəmirin fəlakətini, mümkün deyil, bir türlü unutamıyor. Ah, bə’zən də unutuyor, hər şeyi unutuyor, hətta kəndisini də unutuyor.
Y a v u z (yerindən qalqar). Dur, doktor Qaratayı gətirəlim, baqalım, nə diyor.
İ l c a y. Şimdi xəbər göndərdim, qardaşımla bərabər gələcək, lakin o gecədən bəri nə Özdəmiri unutuyor, nə də Xandəmirlə Qaratayı görməyə gözü var. Hətta Özdəmirin ölməsini də Qarataydan görüyor.
Y a v u z. Pəki, Qaratay nə yapsın?
İ l c a y. Nə biləyim, görünüyor ki, o xüsusda bir şey biliyor.
Y a v u z. Xayır, doktor öylə adam deyil... Yalnız Ərtoğrul bir az xəyalpərəst... boş yerə özünü üzüyor.
Ərtoğrul arqa tərəfdən gəliyor.
İ l c a y. Ah, bir danəcik oğuldur, o da kəndi səhhətinin, kəndi həyatının düşmanı...
Y a v u z. Hiç məraq etməyin, həpsi keçər gedər.
İ l c a y. Ah, qorquyorum, pək qorquyorum.
Ə r t o ğ r u l (sinirli qəhqəhələr ilə). Qorqma, annəciyim, hiç qorqma!.. Çünki həyatda qorqulacaq bir şey yoq... İnsanları qurtaracaq bir qüvvət varsa, o da cəsarət, yalnız bir cəsarətdir. Bən yaşamaq için titrəyənləri daima Əzrail qucağında gördüm; ufaq bir qıvılcımdan ürkənləri daima yanğın ocağında buldum.
İ l c a y. Lakin düşünməli, yavrum, böylə sərin havada sadə bir gömləklə bağçaya
çıqılırmı? (Evə gedər).
Y a v u z. Bəncə bu hal, çocuqluq və dəlilikdir.
Ə r t o ğ r u l. Əvət, çocuqluq və dəlilik!.. (Qəhqəhə). Çocuqluq və dəlilik! Iştə xatırlıyorum, bu sözlər bir ay əvvəl də qulaqlarımı tırmalamışdı... O gecə, əvət o gecə Altunsaç da bana çocuq diyordu; Özdəmir də dəli deyə gülüyordu.
İ l c a y (əlində bir qalpaqla bir atqı “plaş” gəlir və hər ikisini Ərtoğrula verir). Al, quzum, hava pək sərin... Təkrar soyuq alırsın.
Ə r t o ğ r u l (atqıyı alır, yarı bürünür, qalpağı sıra üzərinə atar). Bilməm, şu bahardan, şu lətif ruzigardan niçin bu qadar qorquyorsun? Ağacları, çiçəkləri süslüyən, quşları, kələbəkləri bəsləyən bahr yalnız insanamı, yalnız banamı düşman kəsiləcək!? Halbuki bənim vücudum bir çiçəkdən daha qaba, bir kələbəkdən daha qalındır.
Y a v u z (rəqsan və məğrur adımlarla gəlməkdə olan Altunsaçı Ərtoğrula göstərir. Yarım qəhqəhə ilə). Iştə çiçəkdən bəhs etdin də qarşımıza çıqdı.
Ə r t o ğ r u l (mə’nalı bir baqışla baqar). Əvət, həm də öylə bir çiçək ki, yürüyormu, qoşuyormu? Oynuyormu, uçuyormu? İnsan bir türlü fərq edəmiyor.
A l t u n s a ç (şux bir təbəssümlə). Gün aydın, əfəndilər (Təmənna edər).
İ l c a y. Xoş gəldin, qızım səfa gəldin (Öpüşürlər).
A l t u n s a ç (Ərtoğrula). Nasılsın, baqalım, nə yapıyorsun?
Ə r t o ğ r u l (istehzalı təbəssümlə). Qüruni-vüstada yaşıyorum. (Qəhqəhə). Əvət, qüruni-vüstada yaşıyorum.
A l t u n s a ç. Hala unutmadınmı? Unutmadınmı ya?
Ə r t o ğ r u l. Bən çoq vaqt kəndimi unutuyorum, fəqət bu sözü unutamıyorum. (Acı qəhqəhə). Çünki səni unutamıyorum.
A l t u n s a ç. Təşəkkür edərim, görünüyor ki, qavğadan pək zevq alıyorsun.
Ə r t o ğ r u l. Zatən bütün həyat qavğadan ibarət deyilmi, ya?
Y a v u z (yerindən qalqar, kinayəli bir ahənglə İlcaya). Bunları kəndi halına bıraqsaq, daha eyi olmazmı?
İ l c a y. Haydı, gəl, biz birər qəhvə içəlim, savaşıb barışdıqdan sonra onlar da gəlirlər.
-Hər ikisi içəri girər.*
A l t u n s a ç (şux bir təbəssümlə). Pək tuhaf deyilmi, ya! Yenə əski hal, yenə əski xırçınlıq...
Ə r t o ğ r u l. Nə yapalım, çoq uğraşdım, bir türlü yeniləşəmədim. Əvət, yenə əski çocuqluq, yenə əski dəlilik...
A l t u n s a ç (pək ciddi). Xayır, sən bana gülüyorsun, bənimlə əyləniyorsun.
Ə r t o ğ r u l. İştə bu da yeni bir iftira, yeni bir təhqir...
A l t u n s a ç (sarsılmış bir halda). Ah, niçin insaf etmiyorsun?
Ə r t o ğ r u l. Insafmı? (Qəhqəhə). Zatən insaf və mərhəmət İsa ilə bərabər göyə çəkildi.
A l t u n s a ç. Ah, yenə gülüyorsun.
Ə r t o ğ r u l. Fəqət bu qəhqəhələr acı fəryadlardan başqa bir şey deyil.
A l t u n s a ç. Xayır, sən pək haqsız və pək məğrursun.
Ə r t o ğ r u l. Kim bilir, bəlkə bən bir aynayım ki, öz bənliyini bəndə görüyorsun. Bən əvvəl nə idimsə, şimdi də oyum, hər nasılsa dəyişmədim, dəyişəmiyorum; fəqət sən bil’əkis, gündən-günə dəyişiyor və gözəlləşiyorsun. Hər halında bir yenilik, hər
hərəkətində bir böyüklük görünüyor (Acı qəhqəhə). Əvət, sən bir gülsün ki, zəhərli dikənlərin könlümü parçalıyor; sən bir pərisin ki, atəşli tırnaqların beynimi gəmiriyor.
A l t u n s a ç (sinirli və darğın). Ah, sən bir cəlladsın, bir Əzrailsin.
Ə r t o ğ r u l (müstəhzi). Halbuki Əzrail də bir mələkdir. Fəqət bən bir mələyin Əzrail olmasını arzu etməm...
A l t u n s a ç (getmək istər). Əvət, haqlısın...
Ə r t o ğ r u l. Nerəyə?
A l t u n s a ç. Gəldiyim yerə.
Ə r t o ğ r u l (onun əlini yaqalar). Xayır, getmə! Əgər bəndən uzaqlaşmaq istiyorsun daha yaqın gəl; çünki yanğından qurtulmaq için tək bir çarə var; o da yalnız alova soqulmaqdır.
İlcay ilə Yavuz balkona çıqarlar.
İ l c a y. Nerdə qaldınız?
Y a v u z. Sizi bəkliyoruz.
Ə r t o ğ r u l. Gəliyoruz.
İ l c a y. Nə oldu? Barışa bildinizmi, qavuşa bildinizmi?
A l t u n s a ç (istehzalı təbəssümlə). Əvət, barışdıq, fəqət atəşlə pambığın barışması kibi...
Ə r t o ğ r u l. Əvət, qavuşduq, fəqət kürreyi-ərzlə püsküllü yıldızın qavuşması kibi...
İ l c a y (Altunsaçın əlindən tutar). Gəl, baqalım, niçin bizdən qaçıyorsun?
A l t u n s a ç (Ərtoğrula baqar, acı təbəssümlə). Bən qaçmıyorum, qaçırıyorlar (Içəri girərlər).
Y a v u z (Ərtoğrula). Bana baq. Altunsaç bir gövərçindir, əfsus ki, onu uçurmaq istiyorsun.
Ə r t o ğ r u l. Məraq etmə, uçurmam.
Y a v u z. Düşün ki, o bir afətdir, halbuki atəşlə lətifə edilməz.
Ə r t o ğ r u l (müstəhzi qəhqəhə ilə). Görünür ki, Qaplandan ehtiyat ediyorsun.
Y a v u z. Xayır, o sərsəmdir, əlindən bir iş gəlməz; fəqət doktor Qaratay, sənin o yeni rəqibin daha qorqunc və daha təhlikəlidir.
Ə r t o ğ r u l. Demək şimdi Afəti bıraqıb da Altunsaçımı izliyor.
Y a v u z. Həm də nasıl izləmək! Bir an belə kölgəsindən ayrıldığı yoq. Babası Xandəmir isə doktora qarşı pək lütfkar... Çünki o da kəndisi kibi macəracu, olduqca sərvət və şöhrət düşkünü...
A l a g ö z qara geyinmiş olduğu halda əlində iki kitab gəlir.
Ə r t o ğ r u l. Buyursunlar, əfəndim (Əl verdikdən sonra). Eyi ki, bizi də xatırlaya bildiniz.
A l a g ö z. Inanız ki, hiç vaqtım yoq, yalnız xəstə olduğunuzu eşitdim də onunçin gəldim.
Ə r t o ğ r u l. Təşəkkür edərim.
Y a v u z. Lakin nədənsə əsla evinizdə bulunmuyorsunuz.
Ə r t o ğ r u l. Əvət, bana da xidmətçi öylə söylədi.
A l a g ö z. Çünki hər gün xəstəxanəyə gediyorum da...
Ə r t o ğ r u l. Niçin? Xəstəmisiniz?
A l a g ö z. Xayır, yaralı əskərlərə baqıyorum.
Ə r t o ğ r u l. Hanki xəstəxanədə?
A l a g ö z. “Turan” cadəsində, “İbn Sina” xəstəxanəsində...
Ə r t o ğ r u l (mə’nalı və məhzun). Əvət, pək gözəl...
Y a v u z. Bu kitablar nə?
A l a g ö z. Romandır, Ərtoğruldan aldım.
Ə r t o ğ r u l. Nasıl, mütaliə buyuruldumu?
A l a g ö z (məhcub və mütəbəssim). Əvət, təşəkkür edərim, sanki hər ikisi bənim ruhumu, bənim həyatımı təsvir edən birər aynadır. Görünüryor ki, bunları seçib verdikdə hər şeydən əvvəl bəni düşünmüşsünüz.
Ə r t o ğ r u l. Təbii deyilmi ya...
Y a v u z (mütəbəssim). Zatən ruhşünaslıq da bir nev peyğəmbərlikdir.
Ə r t o ğ r u l. Daha doğrusu, peyğəmbərlik də bir nev ruhşünaslıqdır. Pəki, bu kitabların məalı nədir?
A l a g ö z. Nurani bir təsəlli: səadət məhəbbətdir.
Ə r t o ğ r u l. Təbii, məhəbbət səadətdir.
A l a g ö z (məhzun bir təbəssümlə). Demək ki, bən məs’ud olamam.
Y a v u z. Niçin?
A l a g ö z. Çünki sevəmiyorum.
Y a v u z. Xayır, bil’əkis, səadət sizi daima izliyor, bir kölgə kibi peşinizdən ayrılmıyor; lakin bir mane, qorqunc bir kabus sizi mə’yus ediyor.
A l a g ö z (azacıq sinirli). Açıq söyləyin, anlamıyorum.
Y a v u z. Düşünsəniz, anlarsınız... Fəqət anlamasanız daha məs’ud olursunuz.
A l a g ö z (sarsılmış bir halda ətrafa). Ah, nələr eşidiyorum! Bu müəmmalı sözlər bir oq kibi qəlbimi parçalıyor.
Ə r t o ğ r u l. Aman, rica edərim, şu sərsəmə qulaq verməyin, Altunsaç da burada. Buyurun, bir qadar görüşüb qonuşursunuz.
A l a g ö z məhzun və düşüncəli adımlarla içəri girər.
Y a v u z (tatsız qəhqəhə ilə). Bən Alagözü bunca sinirli bilməzdim.
Ə r t o ğ r u l (darğın). Sən bir odunsun, həm də yonulmamış meşə odunusun.
Y a v u z. Hiç darılma, girər, üzr istərim.
Ə r t o ğ r u l. Üzrün qəbahətindən daha betər...
Y a v u z (yarım qəhqəhə ilə). Bilirmisin nə var, bən bu qıza məftunum. Fəqət sana qarşı o qadar lütfkar göründü ki, sinirlərimə toqundu.
Ə r t o ğ r u l. Pəki, oqu atıb yayı gizlətməkdə nə mə’na var? Söylə, baqalım. O hanki mane, o nasıl kabus imiş?
Y a v u z. Kabus iştə onun annəsi... O, bu şəhərdə durduqca Alagöz məs’ud olamaz.
Ə r t o ğ r u l. Haydı, gəl baqalım, sən daima saçma söyləməkdən zevq alırsın. (Təbdil tevr ilə). Lakin sana bir ricam var; saqın, bir daha gönlünə toqunmayasan.
Y a v u z. Pəki, sənin xatirin için dilsiz və sağır olarum.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/cavid-afet-ikinci-perde
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
3Ayşə Sədiqə xanım “Tə’lim və tərbiyə” adlı kitabında diyor ki: “Çocuqlara hər kim olsa dərs verir, fəqət tərbiyə və əxlaq dərsini hər kəsdən eyi validə verir. Çocuğun birinci mürəbbiyəsi validədir. Validəsi olmayanlara yenə bir qadın mə’mur edilir. Çünki zəmanisəbavətdə çocuqlara xidmət edə biləcək qadınlardır. Demək oluyor ki, bir qövmün səadəti və tərbiyəsində qadınların böyük tə’siri vardır. Bunun için hər şeydən ziyadə qadınların tərbiyəsinə e’tina edilməlidir. Tərbiyəli validələr yetişdirməyə qeyrət edilməlidir”. Qadınların cəmiyyəti-bəşəriyyədəki qiymət və əhəmiyyətləri yalnız bir cümleyi-həkimanə ilə gözəlcə isbat edilə bilir ki, o da şudur: “Cənnət anaların ayaqları altındadır” – buyurulmuşdur.
Həsbi-hal (4)4Tə’lim və tərbiyə məsələsində ilk nəzəri-diqqətə alınacaq nöqtə məktəblərdir, məktəb otaqlarıdır. Məktəblər, səhhəti ixlal etməyəcək dərəcədə havadar, yuca yerlərdə yapılmalıdır. Pis, murdar, üfunətli yerlərdən uzaq olmalıdır. Xəstəxanə, həbsxanə, məzarıstan kibi yapı (bina)lara yaqlaşmamalıdır. Xırıltı, gurultu çoq olan mövqelərə yanaşmamalıdır. Məktəb binası mümkün dərəcədə günəş yerlərdə vaqe olmalı, rütubəti çoq olan yerlərdən həzər edilməlidir. Günəşə mane olacaq kölgələr ilə mühat bulunmamalıdır. Çünki pək çoq xəstəliklərin günəşsizlik və rütubət yüzündən vücudə gəldiyi aydın bir həqiqətdir.
Həsbi-hal (5)Şimdi üçüncü qısma gələlim.Üçüncülər: “yeni üsulda tərbiyə görüb, yaxud görmək istəyib, müəllimliyə həvəskar
Qafqasyada müəllimlərQafqasyanın ibtidai məktəblərində türkcə dərs verən müəllimlər təqribən üç qisməbölünür:
Başqa şairlərin şeirləri
Toy tutdu bizə düşman, toylar belə toylardı.Toy nəğməsi Ərrəhman, toylar belə toylardı.
AhındanƏtəmasım budur, ey şahlar şahı,Həzər elə biçarələr ahından,
Başını qoyaƏsil dost məhləsinə girəndə,İstər ayağına başını qoya.
Deyin o yara, edir aşiqin səfər, gəlsinDeyin o yara, edir aşiqin səfər, gəlsin,Şikənci-əqrəb ara gizlədib qəmər, gəlsin.