ای چارده ساله قرة‌العینبالغ نظر علوم کونین

آن روز که هفت ساله بودیچون گل به چمن حواله بودی

واکنون که به چارده رسیدیچون سرو بر اوج سر کشیدی

غافل منشین نه وقت بازی استوقت هنر است و سرفرازی است

دانش طلب و بزرگی آموزتا به نگرند روزت از روز

نام و نسبت به خردسالی‌ستنسل از شجر بزرگ خالی‌ست

جایی که بزرگ بایدت بودفرزندی من نداردت سود

چون شیر به خود سپه‌شکن باشفرزند خصال خویشتن باش

دولت‌ طلبی‌، سبب نگه‌داربا خلق خدا ادب نگه‌دار

آنجا که فسانه‌ای سگالیاز ترس خدا مباش خالی

وان شغل طلب ز روی حالتکز کرده نباشدت خجالت

گر دل دهی ای پسر بدین پنداز پند پدر شوی برومند

گرچه سر سروریت بینموآیین سخنوریت بینم

در شعر مپیچ و در فن اوچون اکذب اوست احسن او

زین فن مطلب بلند نامیکان ختم شده است بر نظامی

نظم ار چه به مرتبت بلند استآن علم طلب که سودمند است

در جدول این خط قیاسیمی‌کوش به خویشتن‌شناسی

تشریح نهاد خود درآموزکاین معرفتی است خاطر‌افروز

پیغمبر گفت: «عِلمُ عِلمانعلم الادیان و علم الابدان»

در ناف دو علم بوی طیب استوان هر دو فقیه یا طبیب است

می‌باش طبیب عیسوی هُشاما نه طبیب آدمی‌کش

می‌باش فقیه طاعت‌اندوزاما نه فقیه حیلت‌آموز

گر هر دو شوی بلند گردیپیش همه ارجمند گردی

صاحب طرفین عهد باشیصاحب طرف دو مهد باشی

می‌کوش به هر ورق که خوانیکان دانش را تمام دانی

پالان‌گری‌یی به غایت خودبهتر ز کلاه‌دوزی بد

گفتن ز من از تو کار بستنبیکار نمی‌توان نشستن

با این که سخن به لطف آب استکم گفتن هر سخن صواب است

آب ار چه همه زلال خیزداز خوردن ِ پر‌، ملال خیزد

کم گوی و گزیده گوی چون دُرتا ز اندک تو جهان شود پر

لاف از سخن چو دُر توان زدآن خشت بود که پر توان زد

مرواریدی کز اصل پاک استآرایش‌بخش آب و خاک است

تا هست دُرُست‌، گنج و کان‌هاستچون خُرد شود‌، دوای جان‌هاست

یک دسته گل دماغ‌پروراز صد خرمن گیاه بهتر

گر باشد صد ستاره در پیشتعظیم یک آفتاب ازو بیش

گرچه همه کوکبی بتاب استافروختگی در آفتاب است

Oğlum Məhəmmədə nəsihət

Sən, ey on dörd yaşlım, hər elmə yetkin!
Gözündə əksi var iki aləmin!

Yeddi yaşar oldun o zaman ki, sən,
Açıldın gül kimi, güləndə çəmən.

İndi ki, çatmışdır yaşın on dördə,
Başın sərv kimi durur göylərdə.

Qəflətdə oynama, qeyrət vaxtıdır,
İndi hünər vaxtı, şöhrət vaxtıdır.

Ucalmaq istəsən, bir kamala çat,
Kamala ehtiram göstərər həyat.

Uşaqkən əslini sorsalar bir az,
Ağac bar verəndə cinsi sorulmaz!

Elə ki, böyüdün, belədir qayda,
Atanın adından sənə nə fayda?

Sən, aslanlar kimi, keç cəbhələrdən,
Yalnız hünərinin balası ol sən!

Səadət kamalla yetişir başa,
Xalqa hörmət elə, ədəblə yaşa.

Başına əfsanə düşdüyü zaman
Allah qorxusunu unutma bir an.

Öz adına layiq işlər gör ki, sən
Axırda utanma xəcalətindən.

Oğul, sözlərimə yaxşı qulaq as!
Ata nəsihəti faydasız olmaz.

Görürəm, şöhrətdə ləyaqətin var,
Şeirdə, sənətdə məharətin var.

Şairlik eləmə! Dövrə bax ki, bir,
Tərif əvəzinə pislənir şeir.

Şeirdən ucalıq umma dünyada,
Çünki Nizamiylə qurtardı o da.

Hərçəndi sənətin çox rütbəsi var,
Həyata faydalı bir elm axtar.

Bu əyri çizgilər cədvəlində sən
Özünü şərh edib, özünü öyrən!

Ol öz vicdanının sirrinə açar,
Çünki bu mərifət qəlbə nur saçar.

Elmlər elmidir demiş peyğəmbər
Din elmi, təbabət elmi müxtəsər.

Göbəkdəki ətri bu iki elmin
Fəqihlə təbibdir bunu bil yəqin.

Fəqih olsan əgər itaətkar ol,
Hiylədən, riyadan daim kənar ol.

İsa mərifətli həkim ol, amma,
İnsanı öldürən bir həkim olma.

Həm həkim, həm fəqih olsan sən, əgər,
Hamının yanında adın yüksələr.

Həyat da, ölüm də qul olar sana,
Səadət və şöhrət düşər payına.

Bir elm öyrənmək istədikdə sən
Çalış ki, hər şeyi kamil biləsən.

Kamil bir palançı olsa da insan,
Yaxşıdır yarımçıq papaqçılıqdan.

Məndən söyləməkdir, səndən eşitmək,
Bir insan əliboş gəzməsin gərək.

Az danışmağın gözəlliyi

Sözün də su kimi lətafəti var,
Hər sözü az demək daha xoş olar.

Bir inci saflığı varsa da suda,
Artıq içiləndə dərd verir o da.

İncitək sözlər seç, az danış, az din,
Qoy az sözlərinlə dünya bəzənsin.

Az sözün incitək mənası solmaz,
Çox sözün kərpictək qiyməti olmaz.

Əsli təmiz olan saf mirvarılar
Suya və torpağa min bəzək vurar.

Mədənlə dolsa da hər bir xəzinə,
Hər kiçik zərrəsi dərmandır yenə.

Ürəyi oxşayan bir dəstə çiçək
Yüz xırman otundan yaxşıdır gerçək!

Yüz ulduz yansa da göylərdə, inan,
Bir günə baş əymək xoşdur onlardan.

Göydə parlasa da nə qədər ulduz,
Günəşdir nur verən aləmə yalnız.

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

Başqa şairlərin şeirləri · Hikmət və nəsihət