Kənzül-həqayiq, fəsil 16
Məsnəvi nədir?
Məsnəvi: hər beyti öz qafiyəsi ilə gələn uzun nəzm, adətən dastan və ya hekayə.
یکی جم نام وقتی پادشا بودکه جامی داشت کان گیتینما بود
به صنعت کرده بودندش چنان راستکه پیدا میشد از وی هرچه میخواست
هر آن نیک و بدی اندر جهان بوددر آن جام از صفای آن نشان بود
چو وقتی تیره جام از زنگ گشتیشه گیتی از آن دلتنگ گشتی
بفرمودی که دانایان این فنبکردندی به علمش باز روشن
چو روشن گشت انجام دل افزایبدیدی هر چه بودی در همه جای
حکیمی گفت جام آب بُد آنمنجم گفت اصطرلاب بُد آن
دیگر گفت بود آئینه راستچنان روشن که میدید آنچه میخواست
به قدر علم خود گفتند بسیارولی آسان نشد این کار دشوار
بسی گفتند هر نوعی از اینهانبود ان جام جم جز نفس دانا
چو نفس تیره روشن کرد انساننماید اندر او آفاق یکسان
چو انسان گشت اندر نفس کاملشود بر کل موجودات شامل
ز چرخ و انجم و از چار ارکاننموداری بود در نفس انسان
حقیقت دان اگر چه آدم است اوچو عارف شد به خود جام جم است او
بدار ای دوست گفت پیر خود پاسنخستین نفس خود را نیک بشناس
که تا در وی ببینی هر دو عالمز راه صورت و معنی به یک دم
تو نفس خویش را نیکو ندانیبه دانستن خدا را چون توانی
نخستین نفس خود را بشناس و خَب باشاز آن پس طالب عرفان رب باش
… نفس … خدا نیستوز او عرفان حق را آشنائیست
چو بشناسی نباشد زان وبالتبرون آئی به حکمت از ضلالت
دلت روشن شود از نور رحمنشوی ایمن ز مکر و شر شیطان
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/sebusteri-kenzul-heqayiq-16
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
بدان که حق تعالی مردم را بجهت آن آفرید تا او را بشناسند و بپرستند کقوله تعالی: «و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون»، ای لیعرفون. یعنی نیافریدیم جنّیان را و آدمیان را مگر از برای آنکه حضرت ما را بشناسند و بپرستند. و در احادیث الهی چنین آمده است که داود نبی، علیه السلام، از حضرت حق تعالی سؤال کرد که الهی حکمت چه بود که عالم و آدم را پیدا کردی؟ خطاب آمد که: «کنت کنزاً مخفیاً فاحببت ان اعرف، فخلقت الخلق لکی اعرف». و معنی این حدیث قدسی را شیخ فریدالدین عطار در نظم بیان فرموده:ز رب العزة اندر خواست داود
Mirat-ül-mühəqqiqin, fəsil 6بدان که تن مردم را اصل از خاک است و خاک به واسطۀ ادوار افلاک و شعاع کواکب و امتزاج و اعتدال عناصر صورت خاکی را بگذارد و به صورت نبات مکون شود. بعد از آن غذای حیوان شود و آنگاه حیوان غذای انسان گردد و شاید که آن نبات خود غذای انسان شود. فی الجمله آن غذا را در مقدمه، قوت جاذبه جذب کند و ماسکه نگاه دارد و هاضمه هضم کند و ممیزه کثیف را از لطیف جدا کند و دافعه کثیف را از راه اَمْعاء دفع کند و این حالات در معده باشد.آنگاه آنچه لطیف باشد از معده نقل کند به جگر به واسطۀ قوّۀ جاذبه و در جگر همان قوتهاهمین فعل کنند که درمعده کردند. آنگاه هرچه کثیف بود به سه قسمت گردد: یک قسم به زهره رود و صفرا شود. قسم دیگر به سپرز رودو سودا گردد و قسم دیگر به مثانه رود و بول شود. و آنگاه هرچه لطیف باشد به عروق رود خون شود و در عروق همین قوتها یک بار دیگر همان عملها کنند و لطیف از کثیف جدا کنند.
Mirat-ül-mühəqqiqin, fəsil 7چون گفته بودیم که تن آدم نسخۀ عالم است، اکنون بدانکه تن مشابه زمین است و مشابه آسمان و مشابه سال است که زمان است و مشابه شهر است که مکان است. پس ما در این رساله بجهت آسانی طالب این تشبیهات را جداگانه بیان کنیم:اما مشابهت تن با زمین آنست که در زمین کوهها هست که در بدن استخوان مانند آنست، و در زمین درختهای بزرگ هست و در مردم موی سر و ریش مانند آنست، و در زمین نباتات خرد بسیار است که مویهای اندام مثال آنست، و مجموع عالم هفت اقلیم است و در بدن نیز هفت اندام است: یک سر و دو دست و پشت و شکم و دو دست و پای. و زمین را زلزله میباشدو عطسه به جای آن است و در زمین جویهای آب روان و چشمهها هست و در بدن رگها و رودها هست و چشمههای عالم بعضی تلخ و بعضی شور و بعضی خوش و بعضی ناخوش هست، در تن نیز چشمۀگوش تلخ و چشم شور و بینی ناخوش و دهان خوش و چشمۀ گوش بدان سبب تلخ است تا حشرات چون خواهد که به گوش رود تلخی گوش به حس او رسد از آنجا باز گردد ومردم راهلاک نکند.
Mirat-ül-mühəqqiqin, fəsil 8بدان که مجموع عالم بعضی ظاهر است و بعضی باطن. آنچه ظاهر است از عالم، افلاک است و عناصر و موالید؛ و آنچه باطن است از عالم، نفوس است و عقول و مردم را نیز ظاهری و باطنی هست، ظاهر چون بدن و باطن چون قوّتها که بدان ادراک اشیا کند مثل قوّت بینائی و شنوائی و گویائی و غیرهم و آنچه حق سبحانه و تعالی فرموده: «سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی انفسهم حتّی یتبیّن لهم انّه الحق»؛ مراد از آفاق، عالم ظاهر است یعنی عالم اجسام و مراد از انفس، عالم باطن است یعنی عالم ارواح و آن آیات نزد محققان نُه آیت است که حق تعالی به موسی داده قوله تعالی: «ولقد آتینا موسی تسع آیات بینات». و ما نیز در این کتاب همان نه آیت را بیان کنیم در عالم ظاهر و باطن و عالم ظاهر را مُلک خوانیم و عالم باطن را ملکوت، پس بحقیقت آن آیات هجده باشد نه در عالم ملک و نه در عالم ملکوت.اکنون بدان که این نه آیت که در عالم مُلک است کدام است، از آن جمله یکی افلاک است و چهار عنصر و معدن و نبات و حیوان و انسان، و این نه آیت است در عالم مُلک. و همچنین نه آیت ملکوت یکی از آن جمله نفس کل است و او ملکوت افلاک است و چهار ملک مقربند چون جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و عزرائیل و این چهار، ملکوت چهار عناصرند. و ملکوت انسانی نفس او است و آن سه موالید را ملکوت هر یکی نفس ایشان است ونه آیات در عالم ملکوت به تمامی این است که گفته شد و چون گفته بودیم که آدم نسخهای است از مجموع عالم که هرچه در مجموع عالم است در آدم موجود است و ما این نه آیات ظاهر ونه آیات باطن در آدم بنمائیم.
Başqa şairlərin şeirləri · İlahi eşq
Bizi yoxdan var eləyən ol şahi-dildara bax,Abı,ataş,xaki, baddan xəlq olunan insana bax,
KatdalarAman haramı katdalar,İnsafı görün arada.
Ağ yalançıBir xaric dövlətdən bir əmirzadə,Gəlibdir Tiflisə, gəzib azadə.
Sirlər xəzinəsi, fəsil 5Bir gecə yarısında yarım günün ağasıCanını məş’əl edib qurdu işıq dünyası.