Səadətnamə, 52
Məsnəvi nədir?
Məsnəvi: hər beyti öz qafiyəsi ilə gələn uzun nəzm, adətən dastan və ya hekayə.
منشأ اعتزال شد جهنیآنکه میداشت شبهۀ وثنی
کرد شاگردی حسن ز اولآخر از دین بگشت و کرد جدل
از صحابه هر آنکه باقی بودکرد با وی بسی ز گفت و شنود
آخر از مجمعش برون راندندهم به اجماع گمرهش خواندند
چونکه بشنید از او حدیث قدرملحد محض خواندش ابن عمر
همچنین ابن حارث و جابرانس و عقبه، مالک و عامر
همه تکفیر این گره کردندبس که این قوم را بیازردند
هیچ سودی نکرد تا که خطایافت شهرت ز واصل بن عطا
آخرالامر صاحب کشافدر میان کلام حق به گزاف
هرزهها گوید او که لاتسألدر صفات خدای عزو جل
فحش و دشنام و هجو سنی بینبا کلام خدای کرده قرین
بی اصولی که آن سماع کنددینش از باطن انتزاع کند
جاهل کوربخت را بنگرکه به تقلید او شود کافر
نسخهای زان گرفته اندر بیشخود ندانسته اهل مذهب و کیش
صرف و نحو و معانی است و بیانخاصۀ او ز حصۀ ایمان
قدری چون سگی است دیوانهدر سرایت به خویش و بیگانه
حاش للّه چو بر سگی سایدآدمی زاده سگ بچه زاید
که من او را نمیکنم تکفیراز سخنهاش میکنم تحذیر
گفتههای ورا همی جویمپس به هفت آب و خاک میشویم
علم او آب نیست، بل بول استدفع ابلیس قول لاحول است
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/sebusteri-seadetname-52
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
مقدمه- شدت ظهور مدرک مانع ادراک بود، به مثابت ظلمتی که از ادراک قرص آفتاب به دیده رسد: واضله اللّه علی علم.دیگر- ادراک ادراک جز به واسطۀ امری داخلی و یا خارجی حاصل نشود که آن آیات آفاق و انفس است: ان فی خلق السموات والارض و اختلاف اللیل و النهار لآیات لاولی الالباب.
Həqqül-yəqin, fəsil 5حقیقت- ذات هستی اقتضای یگانگی مطلق میکند که غیرهستی جز نیستی نبود: شهد اللّه لااله الا هو.حقیقت- هستی دیگر که غیر هستی است بر هستی مقدم نیست که: تقدم الشیئی علی نفسه لازم میآید. پس هستی واجب یگانه بود. لا اله الاهو فی الاخرة والاولی.
Həqqül-yəqin, fəsil 6حقیقت- ممکن امری است اعتباری که عقل بر وفق خویش از ادراک وجود و عدم به هم درذهن ترکیب کند، و چون به نهایت طور خویش رسد که مبداء طور کشف است حکم کند بدانکه اعتباریات را در خارج وجودی نیست: ان هی الا اسماء سمیتموها انتم و آباءکم.حقیقت- جسم وجسمانیات از جواهر و اعراض به جملگی از امور اعتباریاند، به حقیقت وجود خارجی ندارند: کمثل عیث اعجب الکفار نباته ثم یهیج فتراه مصفرا ثم یکون حطاما.
Həqqül-yəqin, fəsil 7حقیقت- تجدد تعینات، به حسب اقتضای ذاتی، که نسبیهاند ونسبیت عرض، است و العرض لایبقی زمانین، و به حسب اقتضای منتسبین اعنی الوجود و العدم طالب و مشتاق عدماند، و بر سرعت تمام ساری و متحرک به مرکز فطرت ذاتی خوداند که عدم است، به مثابت جواهر به مراکز: و تری الجبال تحسبها جامدة و هی تمرمرالسحاب.حقیقت- ظهور سرعت سریان تعین در زمان از بدیهیات است، که در هر طرفةالعین حال را تجددی حاصل میشود تا درمرتبه خویش محکوم علیه نمیگردد به ادراک، چه هر یک از اجزای آنات او مانند نهر جاری و خط ممتد مینماید، همچنین تجدد تعین مکان و سرعت سریان آن ظاهر است، چه هر یک از اجزای جسم محیط که محل مکان است در حرکت مستدیر اقتضای اخفای جزو دیگر میکند و شبهت نیست که مکان مجموع اجزای آن جسم است و تجدد تعین حرکت از ضروریات است، از آنکه خروج از قوه به فعل جز به طریق تدریج صورت نه بندد، مگر به تصور مبداء و منتها و عدم سکون متحرک بینهما و چون زمان و مکان و حرکت درهر طرفةالعین مبدل گردد، ضرورت بود که جهات و اجسام و اعراض دیگر بدین و تیره روند که محقق است که هرآنی و جزوی را از مکان و حرکت با هر یک از معروضات ایشان نسبتی است غیر نسبت اول، و هر یکی در هر طرفةالعین به حسب لبس و خلع تعین وجودی و عدمی خاص مییابند، و این معنی را محبوس و مقید زمان و مکان درنیابد: بل هم فی لبس من خلق جدید.