آن پیر ما که صبح لقائی است خضر نام
آن پیر ما که صبح لقائی است خضر نامهر صبح بوی چشمهٔ خضر آیدش ز کام
با برتریش گوهر جمشید پست پستبا پختگیش جوهر خورشید خام خام
تنها روی ز صومعهداران شهر قدسگه گه کند به زاویهٔ خاکیان مقام
آنجا بود سجادهٔ خاصش به دست راستوینجا به دست چپ بودش تکیهگاه عام
بوده زمین خانقهش بام آسمانبیرون ازین سراچه که هست آسمانش نام
چون پای در کند ز سر صفهٔ صفاسر بر کند به حلقهٔ اصحاف کهف شام
سازد وضو به مسجد اقصی به آب چشمشکر وضو کند به در مسجد الحرام
آب محیط را ز کرامات کرده پلبگذشته ز آتشین پل این طاق آب فام
هر شب قبای مشرقی صبح را فلکنور از کلاه مغربی او برد به وام
پی کور شبروی است نه ره جسته و نه زادسرمست بختیاست نه می دیده و نه جام
شبرو که دید ساخته نور مبین چراغ؟بختی که دید یافته حبل المتین زمام
ننموده رخ به آینه گردان مهر و ماهنسپرده دل به بوقلمون باف صبح و شام
تقطیع او و ازرق گردون ز یک شعارتسبیح او و عقد ثریا ز یک نظام
پر دل چو جوز هندی و مغزش همه خردخوش دم چو مشک چینی و حرفش همه کلام
عنقاست مور ریزه خور سفرهٔ سخاشچونان که مور ریزهٔ عنقاست زال سام
چون زال پیرزاده به طفلی و عاقبتدر حلق دیو خام چو رستم فکند خام
پوشد لباس خاکی ما را ردای نورخاکی لباس کوته و نوری رداش تام
دلقش هزار میخی چرخ و به جیب چاکباز افکنش ز نور و فراویزش از ظلام
گاهی کبودپوش چو خاک است و همچو خاکگنجور رایگان و لگذ خستهٔ عوام
گاهی سفیدپوش چو آب است و همچو آبشوریده ومسلسل و تازان ز هر عظام
گاه از همه برهنهتر آید چو آفتابپوشد برهنگان را چون آفتاب بام
او بود نقطه حرف الف دال میم راکامد چهل صباح و چهل اصل و یک قیام
زو دید آن نماز که قائم بود الفراکع بماند دال و تشهد نمود لام
گاهی براق چار ملک را لگام گیرگاهی به دیو هفت سری برکند لگام
با آب کار تیغ و چون تیغ از غذای نفسصوفی کار آبکن از خون انتقام
در بند عشق شاهد و هم عشق شاهدشعشقی چو قیس عامری و عروهٔ حزام
در صورتی که دیده جمالش صور نگارزو شاهدی گرفته و رفته ره ملام
در آینه عنایت صیقل شناختهزو قبله کرده و شده سرمست و مستهام
چون نوح پیر عشق و ز طوفان مهلکاتایمن به کوه کشتی و خرم ز سام و حام
ریزان ز دیده اشک طرب چون درخت رزکز آتش نشاط شود آبش از مسام
در وجد و حال همچو حمام است چرخ زنبر دیده نام عشق رقم کرده چون حمام
گردد فلک ز حیرت حالش زمین نشینگردد زمین ز سرعت رقصش فلک خرام
پیری که پیر هفت زیبدش مریدمیری که میر هشت جنان شایدش غلام
آمد مسیحوار به بیمار پرس منکازرده دید جان من از غصهٔ لام
کاین آبنوس و عاج شب و روز و روز و شبچون عاج و آبنوس شکافد دل کرام
من دست بر جبین ز سر درد چون جنینکارد ز عجز روی به دیوار پشت مام
من چفته چنگ و گم شده سر نای و چون ربابخالی خزینه از درم و کاسه از طعام
در مطبخ فلک که دو نان است گرم و سردغم به نوالهٔ من و خون جگر ادام
غم مرد را غذاست چو فارغ شد از جهانخون تیغ راحلی است چو بیرون شد از نیام
او کز درم درآمد و دندان سپید کردپوشید بام را سر دندانش نور فام
سردابه دید حجره فرو رفت یک دو پیکرسی نهاده دید برآمد سه چار گام
بنشست و خطبه کرد به فصل الخطاب و گفتگر مشکلیت هست سؤالات کن تمام
سربسته همچو فندق اشارت همی شنومیپرس پوست کنده چو بادام کان کدام
گفتم به پایگاه ملایک توان رسید؟گفتا توان اگر نشود دیو پایدام
گفتم گلوی دیو طبیعت توان برید؟گفتا توان اگر ز شریعت کنی حسام
گفتم هوا به مرکب خاکی توان گذشت؟گفتا توان اگر به ریاضت کنیش رام
گفتم کلید گنج معراف توان شناخت؟گفتا توان اگر نشود نفس اسیر کام
گفتم ز وادی بشریت توان گذشت؟گفتا توان اگر نبود مرکبت جمام
گفتم ز شاه هفت تنان دم توان شنید؟گفتا توان اگر نشدی شاه شاهقام
خاقانیا به سوک پسر داشتی کبودبر سوک شاه شرع سیه پوش بر دوام
کارواح سبز پوش سیهجامهاند پاکبر مرگ زادهٔ حفده خواجهٔ همام
شیخ الائمه عمدهٔ دین قدوهٔ هدیصدر الشریعه حجت حق مفتی انام
او کعبهٔ علوم و کف و کلک و مجلسشبودند زمزم و حجر الاسود و مقام
او و همه جهان مثل زمزم و خلاباو و همه سران حجر الاسود و رخام
زمزم نمای بود به مدحش زبان منتا کرده بودم از حجر الاسود استلام
زان بوحنیفه مرتبت شافعی بیانچون مصر و کوفه بود نشابور ز احترام
پس چون رکاب او ز نشابور در رسیدتبریز شد هزار نشابور ز احتشام
تب ریزهای بدعت تبریز برگرفتتبریز شد ز رتبت او روضة السلام
من خاک خاک او که ز تبریز کوفه ساختخاکی است کاندر او اسد الله کند کنام
از همتش اتابک و سلطان حیات یافتکو داشت هر دو را به پناه یک اهتمام
چون او برفت اتابک و سلطان ز پس برفتاین شمس در کسوف شد، آن بدر در غمام
او رفت و سینهها شده بیمار لایعاداو خفت و فتنهها دشه بیدار لاینام
بر تربتش که تبت و چین شد چو بگذریاز بوی نافه عطسهٔ مشکین زند مشام
چون سیب نخل بند بریزد به سوک اوزرین ترنج فلکهٔ این نیل گون خیام
ز انفاس عمدة الدین در شرق و غرب بودبا امت استقامت و با ملت انتظام
ملت چو عقد نظمه الصدر فانتظمامت چو شاخ قومه الشیخ فاستقام
جاهش ز دهر چون مه عید از صف نجومذاتش ز خلق چون شب قدر از مه صیام
او بود صد جوینی و غرالی اینت غبنکاندر جهان به کندریی بودنی نظام
آن ریسمان فروش که از آسمان سروشکردی به ریسمان اشاراتش اعتصام
وان قفلگر که بود کلید سرای علمکردید چو حلقه بر در فرمانش التزام
یحیی صفات بود چو یاسین و خصم اوستمن ینکر المهیمن آن یحیی العظام
خصمش به مستی آمد از ابلیس هم چنان کهیاجوج بود نطفهٔ آدم به احتلام
گر ناقصی ندید کمالش عجب مدارکز مشک بینصیب بود مغز با زکام
بودی قوام شرع و به پیری ز مرگ تاجبا داغ و درد زیست در این دهر ناقوام
آری به داغ و دردسرانند نامزداینک پلنگ در برص و شیر در جذام
خورشید شاه انجم و هم خانهٔ مسیحمصروع و تب زده است و سها ایمن از سقام
چون خواجه شد چه نور و چه ظلمت قرین دهرچون روح شد چه نوش و چه حنظل نصیب کام
بیمقتدای ملت نه کلک و نه کتاببیشهسوار زابل نه رخش و نه ستام
او سورهٔ حقایق و من کمتر آیتشزانم به نامه آیت حق کرده بود نام
حرز فرشتگان چپ و راست میکنماین نامه را که داشت ز مشک ختن ختام
این نامه بر سر دو جهان حجت من استکو نامه نیست عروهٔ وثقی است لا انفصام
این نامه هفت عضو مرا هفت هیکل استکایمن کند ز هول سباع و شر هوام
آیم به حشر نامهٔ او بسته بر جبینگرد من از نظارهٔ آن نامه ازدحام
تا وصف او تمیمهٔ من شد بجنب منتمتام ناتمام سخن بود بو تمام
وصفش مطهر است چو قرآن که خواندنشبر پاک تن حلال بود بر جنب حرام
بیاو سخن نرانم وکی پرورد سخنحسان پس از رسول و فرزدق پس از هشام
خود بر دلم جراحت مرگ رشید بوداز مرگ خواجه رفت جراحت ز التیام
گر صد رشید داشتمی کردمی فداشآن روز کامدش ز رسول اجل پیام
گر زهر جان گزای فراقش دلم بسوختپازهر خواهم از همم سید همام
اقضی القضاة حجة الاسلام زین دینکاثار مجد او چو ابد باد مستدام
سیف الحق افضلابن محمد که طالعشدارد خلافة الحق در موضع سهام
حق در حقش دعای من از صدق بشنوادمن نامرادی دلش از دهر مشنوام
دار السلام اهل هدی باد صدر اوز ایزد بر او تحیت و از عرشیان سلام
O pirimiz ki, sübhliqa Xızrdır adı,
Hər sübh Xızr çeşməsidir ağzının dadı.
Alçaq olar önündə o Cəmşid gövhəri,
Xamdır yanında, bil ki, günün nur cövhəri.
Qüdsün odur müridlərinə təkcə rəhnüma,
Bəzən də təkələrdə olar xəlqə pişva.
Orda tutar sağ əldə o, səccadəni müdam,
Burda sol əldə xalqa verər mərifətlə can.
Vüsətli xanəgahının yeridir səqfi-asiman,
Bundan da ülvilikdə edər, istəsə, məkan.
Qoysa ayağını o səfadən əgər kənar,
Əshabi-Kəhf Şamda o dəm biqərar olar.
Əqsay məscidində alar dəstəmazını,
Bil, Məscidul-həramda qılar o nəmazını.
Saldı kəraməti onun ümmana körpülər,
Odlu səmayə eyler, əgər istəsə, səfər.
Hər gün fələk calalilə Şərqin səhər donun,
Nurlar saçan günəştək üzündən alıb onun.
Zülmət içində nur kimi o, parlayıb yanar,
Sərməstdir həyatda, o, camsız olub xumar.
Haqq nurunu o yollarına eyləyib çıraq,
Heblülmətin ona belə yolda böyük dayaq.
Ayla günün də aynasına baxmaz heç vədə,
Verməz könül bu rəng dəyişən sübhə-şamə də.
Taydır əbası bu fələyin göy qəbasına,
Təsbihi də bərabər onun Sürəyyasına.
Hind cövzütək dolubdur içi beyninin tamam,
Çin müşkütək ətirli olur ondakı kəlam.
Ənqa - qarışqası o səxavətli süfrənin,
Zal da qarışqatək olub ənqayə həmnişin,
Zaltək qoca görünsə uşaqlıqda, aqibət,
Rüstəm kimi salıb o divin boynuna kəmənd.
Ürfan ilə odur bizə hər anda nur saçan,
Nurla odur bu torpaq üzündə səhər açan.
Kürkündə düymələr elə bil çərxin ulduzu,
Zülmətdə parlayar onun ulduz kimi üzü.
Gahdan da göy geyər bu uca asiman kimi,
Qoynu xəzinədir, doyurar görsə hər kimi.
Bəzən o ağ geyər, elə bil çağlayan sudur,
Əzası göstərir ki, həyata bəzək budur.
Gahdan da Gün kimi o, libassız camal açar,
Üryan olan fəqirlərə hər yerdə nur saçar.
Adəm vücudunun "əlif 'i, "dal"ı, "mim"idir,
Qırx gündə dörd əsillə yaranmış həkimidir.
Ondan görüb "əlif' ki, namaz vaxtı qəd çəkər,
"Dal" ilə "lam" kimi əyildikdə bel bükər.
Gahi Büraqtək ötər o yeddi göyləri,
Gah yeddi başlı divi edər ram gövhəri.
Şəmşirdir onun nəfəsi cəhli kəsməyə,
İşdə, əməldə sufidir o, "mən, mənəm" deyə.
Aşiqdir eşqə, eşqi onu etdi paydar,
Məcnuni-Amiri kimi eşqində bərqərar.
Baxdıqca göz o surətə, doymaz, yenə baxar,
Bir çöhrə ki, üzündən onun nur süzüb axar.
Vermişdir aynaya o, gözəllik məziyyəti,
Göstərdi qibləyə əzəli istiqaməti,
Tufan içində eşqə odur Nuh hər zaman,
Sam ilə Ham ilə olub asudə, şadiman.
Meynə kimi gözündən onun mey süzər müdam,
Şadlıq odunda müşk kimi ətrdir təmam.
Vəcdə gələndə qumru kimi rəqs edər müdam,
Şux gözlərində eşq sözü tapmış intizam.
Heyrətdədir fələk, baş əyər ehtişamına,
Yer rəqsini görüb, ucalar göy məqamına.
Yeddi fələk gərək ki, o pirə mürid ola,
Məskən gərək bu fəzl ilə səkkiz behişt ola.
Gəldi Məsihtək soruşa qəmli halımı,
Yox eyləyə vücudu əzən bu məlalımı.
Baş ağrısından indi əlim başda görpətək,
Görpə anasına başını söykəsin gərək.
Çəngəm, yanımda indi rübabım mənim hanı?
Boşdur xəzinə, yox daha o sərvət imkanı.
Göy mətbəxində isti, soyuq - var iki çörək,
Olmuş fəqət bu süfrədə onlar mənə yemək.
Qəm mərd üçün qidadır, o dünyaya uymasa,
Qan şəmşirə ciladır, əgər qında olmasa.
Rədd eylədi o, dünyanı, güldü bu aləmə,
Güldükcə o, şərarə töküldü bu aləmə.
Sərdabəni görəndə o, tərk etdi hücrəni,
Döndərdi hücrədən əbədi nurlu çöhrəni.
Əyləşdi, xütbə ilə mənə eylədi xitab:
- Müşküllərin var isə, sual et, verim cavab.
Fındıq kimi qapalı işarətlə dinlə son,
Aydın badam kimi mənə söylə nə istəsən.
Sordum ki: - Söylə, çatmaq olarmı mələklərə?
Mümkün olar, - dedi, - əgər bağlanmasan yerə.
Mümkünmü, öldürəm, de, canda olan bu divi mən?
Əlbəttə, gər əlində qılınc olsa şərdən.
Ərz eylədim ki: - Çapmaq olar göydə göhləni?
Bağlansa zəhmət ilə, - dedi, - yıxmaz o, səni.
Sordum ki: - hardadır mədəniyyət xəzinəsi?
Orda ki, - söylədi, kəsilə nəfsinin səsi.
Çıxmaq olar, - dedim, - belə bir vadidən məgər?
Bəli, - dedi, - səməndini sən bəsləsən əgər.
Yeddi şahın, - dedim, - sözünü söyləmək olar?
Mat qalmasan oyunda, - dedi, - eyləmək olar.
Xaqani, qəm libasını oğlun geyindirib sənə,
Mürşid əzasını qara dontək gey əyninə.
Ruhlar hamı geyindi bu gün qəm libasını,
Göçmüş görəndə bir belə hümmət balasını.
Şeyxül-əimmə, ümdeyi-din, düz yola imam,
Sədrül-şəriə, söhbəti-həqq, müftiyi-giram.
Bir elm Kəbəsi, qələmi, məclisi, təmiz,
Zəmzəmlə qarə daşa bərabərdi, şübhəsiz.
O, Zəmzəm idi, cümlə cahan təşnələr kimi,
0, Məkkə idi, xəlq sevən sinələr kimi.
Zəmzəm kimiydi, bil ki, dilim vəsfinə müdam,
O Məkkədə nə cür ki, daşa eylədim salam.
O, Bu-Hənifə rütbədə və Şafei-bəyan,
Kufəylə Misr, həm də Nişabura pasiban.
Tərk etdi ta Nişaburu pakizə xilqəti,
Təbriz tapdı burda Nişabur hörməti.
Təbriz adəti yenə Təbrizdədir təmam,
Təbriz onunla oldu yeni Rövzətüs-səlam.
Kufə qılıb o, Təbrizi, qurban olum ona,
Layiq göründü burda bu torpaq ayağına.
O hümmət ilə tapdı Atabək yeni həyat,
Sultan ilə bu gün ona gəldi böyük səbat.
Sultan ilə Atabək onunla səfər qılıb,
Ayla günəş şəfəqsiz olub, nursuz qalıb.
Getdi o, sinələr hamısı dağlanıb bütün,
Ay pərdədə tutuldu, günəş gölgədə bu gün.
Çin Tibbəti yaratdı onun ülvi türbəsi,
Müşk ilə ənbərin yayılıb artdı rütbəsi...
Şərq ilə Qərbdə elə pirdən bu ümmətə
Düz yol göründü həqq ilə düz istiqamətə.
Gövhər kimi o, ümməti düzdü ipək sapa,
Ümmət bu sapda bəlkə dönüb intizam tapa.
Cahü cəlalı bayram ayı ehtişam ilə,
Zatı onun orucluq ayı ehtiram ilə.
Kimdi Qəzali, ya ki, Cüveyni, o idi tək,
Olmaz ona Nizam, Gündərini tay eyləmək...
Öldü o pir, indi nə zülmət, nə nur gərək,
Ruh yoxsa, bu vücudə nə kədər, nə şur gərək.
Neylər qələm-kitabı, əgər yoxsa o imam,
Sərkərdə yoxsa, de, nəyə lazımdır at, nizam.
O, sureyi-həqqayiq idi, mən də ayəsi,
"Həqq ayəti" demişdi mənə çünki naməsi.
O namə bir duaydı Ənidü Rəqib üçün,
Müşk-ənbərin içində onu saxlaram bu gün.
Bu namə bir sənəddi mənə ta ki, mən varam,
Namə deyil, o "ürvəyi-vüsqa liənfisam".
O yeddi üzvümə asılan yeddi tilisim,
Saxlar məni bəladən o, pis gözlə baxsa kim.
Alnımdadır o namə qiyamət günündə də,
Heyrət doğru yəqin, onu orda görəndə də...
Vəsfı "Quran" kimi bizə mütləq məram olub,
Paka həlal, napaka ancaq həram olub.
Onsuz bir an qələm götürüb yazmaram daha,
Həssan yazarmı yoxsa Məhəmməd bu dünyada?
Sinəmdə qövr edir hələ də oğlumun dağı,
Şeyx ilə getdi bir də bu dağın sağalmağı,
Yüz oğlum olsa da, ona mən qurban eylərəm,
Gəldi əcəl, bu günsə fəqət əfğan eylərəm.
Yandırdı ağutək qara hicranı könlümü,
Mümkünmü bir də şad edə dərmanı könlümü?
Bir "Qaziyəl-qüzat, həccətül-islam, Zeyndin"
Asan bu cahanda qalar daima yəqin.
Həqqin qılıncı Əfzəli-ibni-Məhəmmədi,
Tale yaratdı, ta qorusun o həqqiqəti.
Qoy dinləsin duanu xudavəndi-laməkan,
Bir də eşitməyim belə bir dərdi heç zaman.
Bir qiblədir vücudu onun əhli-həqq üçün,
Eylər salam göylər ona böylə həqq üçün.
MÜXTƏLİF ŞEİRLƏR
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/xaqani-qeside-135
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Bu adi bir gecə, yoxsa ki, eydi-ruzigardır bu?
درد دل گویم از نهان بشنوراز، بیزحمت زبان بشنو
Bilmirəm ki, könlüm düşüb nə dərdə, axıb, dırnağımı boyadı qanıDərdim azalmadı dırnaq qədər də ömrümün kədərlə keçdi hər anı.
تو چه دانی که از وفا چه نمودم به جای توعلم الله که جان من چه کشید از جفای تو
Başqa şairlərin şeirləri
خاطر اندر پی آن سرو روان خواهد بود
QələmimQələmim seyr edib qəzali-qəzəl,Qurmamış bir fəzadə bir sənə dam.
Mən həbibi-pakizadəm, ey gunuhi-əşkiyaMən həbibi-pakizadəm, ey gunuhi-əşkiya,Bulmuşam kuyi-vəfada rahi-təslimi-riza.
KəklikCanım kəklik gözüm kəklikYerişin yarıma bənzər