به دل در خواص بقا میگریزم
به دل در خواص بقا میگریزمبه جان زین خراس فنا میگریزم
از آن چرخ چون باز بر دوخت چشممکه باز از گزند بلا میگریزم
چو باز ارچه سر کوچکم دل بزرگمنخواهم کله وز قبا میگریزم
درخت وفا را کنون برگ ریز استازین برگ ریز وفا میگریزم
گه از سایهٔ غیر سر میرهانمگه از خود چو سایه جدا میگریزم
چو بیگانهای مانم از سایهٔ خودولی در دل آشنا میگریزم
دلم دردمند است و هم درد بهترطبیب دلم کز دوا میگریزم
مرا چشم درد است و خورشید خواهمکه از زحمت توتیا میگریزم
مرا چون خرد بند تکلیف سازدز بند خرد در هوا میگریزم
دهان صبا مشک نکهت شد از میبه بوی می اندر صبا میگریزم
بگو با مغان کاب کاری شما راستکه در کار آب شما میگریزم
مرا ز اربعین مغان چون نپرسیکه چل صبح در مغ سرا میگریزم
به انصاف دریاکشانند کانجاز جور نهنگ عنا میگریزم
مغان را خرابات کهف صفا داندر آن کهف بهر صفا میگریزم
من آن هشتم هفت مردان کهفمکه از سرنوشت جفا میگریزم
بده جام فرعونیم کز تزهدچو فرعونیان ز اژدها میگریزم
به من آشکارا ده آن می که داریبه پنهان مده کز ریا میگریزم
مرا از من و ما به یک رطل برهانکه من، هم ز من، هم ز ما میگریزم
من از باده گویم تو از توبه گوییمگو کز چنین ماجرا میگریزم
حریف صبوحم نه سبوح خوانمکه از سبحهٔ پارسا میگریزم
مرا سجده گه بیت نبت العنب بسکه از بیت ام القری میگریزم
مرا مرحبا گفتن سفره داراننباید، کز آن مرحبا میگریزم
قدحها ملا کن به من ده که من خودز قوت اللسان برملا میگریزم
نهنه مینگیرم که میگون سرشکمکه خود زین می کم بها میگریزم
سگ ابلق روز و شب جانگزای استازین ابلق جانگزا میگریزم
ندارم سر می که چون سگ گزیدهجگر تشنهام از سقا میگریزم
کشش خود نخواهم من آهنین جانکه از سنگ آهن ربا میگریزم
هم از دوست آزردهام هم ز دشمنپس از هر دو تن در خدا میگریزم
مسیحم که گاه از یهودی هراسمگه از راهب هرزهلا میگریزم
چنانم دل آزرده از نقش مردمکه از نقش مردمگیا میگریزم
گریزد ز شکل عصا مار و گویدعصا شکلم و از عصا میگریزم
قفا چون ز دست امل خوردم اکنونز تیغ اجل در قفا میگریزم
به بزغاله گفتند بگریز، گفتا:که قصاب در پی کجا میگریزم
همه حس من یک به یک هست سلطاناز این سگ مشام گدا میگریزم
من آن دانهٔ دست کشت کمالمکزین عمرسای آسیا میگریزم
من آبم که چون آتشی زیر دارمز ننگ زمین در هوا میگریزم
بدیدم عیار جهان کم ز هیچ استازین بهرج ناروا میگریزم
سیاه است بختم ز دست سپیدشور این پیر ازرقوطا میگریزم
ز بیم فلک در ملک میپناهمز ترس تبر در گیا میگریزم
چو روز است روشن که بخت است تاریبه شب زین شبانگه لقا میگریزم
صلای سر و تیغ میگوئی و مننه سر میکشم، نز صلا میگریزم
گرم ساز یکتا زنی یا دوتائیدر اندازمت کز سه تا میگریزم
وغا در سه و چار بینی نه در یکمن و نقش یک کز وغا میگریزم
قماری زنم بر سر پای وانگهز سر پای سازم به پا میگریزم
اسیرم به بندخیالات و جان رانوا میدهم وز نوا میگریزم
ز کی تا به کی پایبست وجودمندارم سر و دست و پا میگریزم
گریزانم از کائنات اینت همتنه اکنون، که عمری است تا میگریزم
ز تنگی مکان و دورنگی زمان بسبه جان آمدم زین دو تا میگریزم
مرا منتهای طلب نیست سدرهکه زا سدرة المنتهی میگریزم
به آهی بسوزم جهان را ز غیرتکه در حضرت پادشا میگریزم
نه زین هفت ده خاکدانم گریزانکه از هشت شهر سما میگریزم
مرا دان بر از هفت و نه متکائیکه در ظل آن متکا میگریزم
نه عیسی صفت زین خرابات ظلمتدر ایوان شمس الضحی میگریزم
نه ادریس وارم به زندان خوفیکه در هشت باغ رجا میگریزم
صباح و مسا نیست در راه وحدتمنم کز صباح و مسا میگریزم
چو جغد ار برون راندم آسیابانبر این بام هفت آسیا میگریزم
بقا دوستان را، فنا عاشقان رامن آن عاشقم کز بقا میگریزم
چو هستی است مقصد در او نیست گردمکه از خود همه در فنا میگریزم
شوم نیست در سایهٔ هست مطلقکه در نیستی مطلقا میگریزم
همه نعل مرکب زنم باژگونهبه وقتی کز این تنگ جا میگریزم
بسی زانیانند دور فلک راازین دیر دار الزنا میگریزم
وباخانهای چرخ و خلقی ز جیفههلاک است، ازان از وبا میگریزم
چو غوغا کند بر دلم نامرادیمن اندر حصار رضا میگریزم
نیاز عطا داشتم تا به اکنوننیازم نماند از عطا میگریزم
طمع حیض مرد است و من میبرم سرطمع را کز اهل سخا میگریزم
که خرگوش حیض النسا دارد و منپلنگم ز حیضالنسا میگریزم
Mən canu-dildən istərəm qaçmaq vəfanın qoynuna,Fani dəyirmandır cahan, bağlanmayır canım ona!İllət budur, zalım fələk tikmiş gözümü qırğıtək,Qorxar, əlindən mən qaçım, harda ki, görsəm var bəla!
Başım kiçiksə qırğıtək, qəlbim geniş ümman kimi,Rədd eylərəm, tac versələr, əynim qəbul etməz qəba.Əsmiş vəfa bağında yel, yarpaq tökübdür hər ağac,Qaçmaqdır ancaq niyyətim; qalmışsa yarpaqsız vəfa.Gah istərəm baş qurtaram yad sayəsindən bir kərə,Gah özümdən sayətək səy eylərəm ayrılmağa.Onda ki, mən biganətək tərk eylərəm öz sayəmi,Çox istərəm bir aşina qəlbində can tapsın yuva.Könlümdə ki, min dərd var, çox yaxşı bir həmdərdi var,Könlün təbibidir o ki, bir dərdimə qılmaz dəva.
Göz ağrısı verməz aman, dərman Günəşdən istərəm,İllət budur ki, incidər, dərmanım olsa tutiya.
Əqlim məni bəndə çəkir, təklif ilə etmiş əsir,Bu bəndi qırmaq istərəm, qoy məskənim olsun hava!
Mey müşkə dönmüş, ətrini saçmış səbanın ağzına,Mey ətrini duydum, odur, axtardığım olmuş səba.
Söylə xərabat əhlinə, atəşpərəstlik rəsmini?Öyrənmişəm, qəsdim budur, həmkar olum mən onlara.
Atəşpərəstlik cilləsi haqqında məndən et sual,Qırx sübh getdim onlara mən həmpiyalə olmağa.
İnsaf ilə sorsan əgər, onlar içər dərya qədər?Mən qaçmağa cəhd eylərəm, gördüm nəhəngindən cəfa!
Atəşpərəst meyxanəsi olmuş səfalı bir kaha,Mən istərəm ki, o kaha versin mənə zövqü-səfa!
Yeddi nəfər kəhf əhlinin mən səkkizinci üzvüyəm,Amadəyəm onlar kimi hər möhnətə qatlaşmağa.Firon camı vermə gəl, zahidliyimdəndir məgər,Firon əhlitək həzər etdim görəndə əjdəha.
Səndə o göhnə mey ki var, versən mənə, ver aşikar,Pünhan versən, içmərəm, gizli içər əhli-riya!
Bir cam mey ver, nuş edim, ta duymayım "mən"lə "biz"i,"Mən", "biz" olan yerdə mənə mümkün deyil durmaq daha!
Mən söz açarkən badədən, sən söz salırsan tövbədən,Bəsdir, usandırdı məni şərh etdiyin bu macəra!
Sübh olcağın mey istərəm, heç bir dua zikr etmərəm,Zahid əlində təsbehi görsəm, olar halım fəna.
Səcdə üçün meyxanədə mən salmışam səccadəmi,Üz tutmaram, Kəbə evi bir səcdəgah adlansa da.
Süfrə açanlar "mərhəba!" söylər mənə hər bir zaman,Mən süfrədən əl çəkmişəm, lazım deyildir "mərhəba".
Doldur, qədəhlər ver mənə, nuş eyləyim ki, istərəm,Rədd eyləyim mən aşikar, onlar su versə, ya qida.
Yox, yox, mənə mey vermə sən, mey rəngi almış göz yaşım,Qəsd etmişəm mən bu ucuz meydən kənara qaçmağa.
İndi gecə-gündüz ala bir it kimi olmuş quduz,Qaçmaq gərəkdir canıma qəsd eyleyincə bu "ala".
Meyl etmərəm mey içməyə, bu rəsmdir ki, it qapan,Yansa susuzluqdan belə, mümkün deyil baxsın suya!
Cəzb olmağı mən sevmərəm, canım dəmirdənsə əgər,Qaçmaqdan özgə çarə yox, daşlar olub ahənrüba.
Dostumda ki, yoxdur vəfa, düşmən mənə etmiş sitəm,Mən onları tərk etmişəm, təkcə pənahımdır xuda!
Mən bir Məsihəm ki, salıb lərzə Yəhuda canıma,Gah da bir hərzə rahibin qaçdım əlindən dağlara.
Çoxlu bəlalar çəkmişəm insan əlindən dəhrdə,Zəhləm gedər, görsəm əgər çöldə bitib mərdümgiya.
Məlumdur hər bir kəsə, görsə əsa, qorxar ilan,Söylər: əsa şəklindəyəm, amma, qənimimdir əsa.
Arzu əlindən bir zaman aldım qapazlar indi də,Çəkmiş əcəl şəmşirini, istər ki, çalsın boynuma!
Var bir məsəl ki, oğlağa qaçmağı təklif etdilər,Qəssabı göstərdi, dedi: oğlaq hara, qaçmaq hara?
Məndə olan beş hissdən dördü yəqin sultan ikən,Zəhləm damağımdan gedər, təkcə o hissimdir gəda.Bil, mən haman təkdanəyəm, əkmiş, becərmişdir kamal,Qaçmaq gərəkdir, getməsin ömrüm dəyirmanda zaya.Mən bir suyam ki, daima altımda od şölə çəkər,İyrənmişəm yerdən, buxar ollam havaya qalxmağa.Gördüm, zamanın qiyməti heçdən də heç qəlp pul kimi,Tərk eylədi könlüm onu, aludə olmaz qəlp pula.Bəxtim qaradır, istərəm, ağ əlləri tərk eyləyim,Ya ki, qaçam göy rəngli bu piri-fələk ağuşuna!Qorxdum, məni əzsin fələk, indi pənahımdır mələk,Balta elə qorxutdu ki, qaçdım, sığındım mən ota.Bəxtim qaradır, həm də bu - gündüztək aydındır mənə,Qaçdım gecə ağuşuna, ta gözdən itsin bu qara.Çəkdin qılıncı, söylədin: - Vardırmı başından keçən?Mən ki, sözümdən qaçmadım, başım qılıncına fəda!Sazda nəva çalsan mənə, bir, ya iki pərdə götür,Üç pərdə alsan, bil, məni şəksiz, qaçırdar bu nəva!
Söhbət cığallıqdan gedər, onda ki, üç-dörd atmışam,Təkdir xalım, kimdir mənə görsün, cığal adı rəva?
Bəzən ayaqüstü əgər, atsam qumar qəsdilə zər,Qaçdım oyundan tez uzaq, heç baxmadım da arxama.
Duşdü xəyalın bəndinə, canım mənim oldu əsir,Feryad qoparsam da əgər, yoxdur yetən fəryadıma.
Heç bilmirəm, hardan-hara mən bağlıyam bu varlığa,Mənası yoxdur varlığın, sən mənzilimdirsə fəna.
Heçdir gözümdə kainat, hümmət mənə vermiş qanad,Ömrum boyu cəhd etmişəm bu kainatdan uçmağa.
Dardır vücudumçun məkan, olmuş ikiüzlü zaman,Hər iki dünya ömrümə qəsd etdi, çatdırdı sona.
Mən şənü şövkət bilmədim, Sidrə deyil son məqsədimMən "Sidrətül-muntəha"ya qaçmaqla verdim intəha.
Sultana baş əysəm əgər, əndamıma lərzə düşər,Bir ah ilə yanmış cigər, bu aləmi çulğar oda.
Qaçmaq deyəndə təkcə mən bu yeddiqat yerdən deyil,Həm də qaçırmışdır məni səkkiz şəhər, yəni səma.
Mən yeddi qat Yerdən qaçıb, doqquz fələkdə sakinəmSayə o yerdə tapmışam, söykənmişəm tək allaha.
Sanma, qaçıb tərk eyləsəm zülmət xərabatını mən,Qane olam İsa kimi dördüncü göy eyvanına.
İdrisə oxşatma məni, "xovfun" atıb zindanmı,Qaçsam, qaçam bir əmr ilə səkkiz "rica" gülzarına.
Nə sübh vardır, nə gecə vəhdət yolunda, bəs odur,Mən qaçmağa amədəyəm gündüz-gecədən daima.
İzlər dəyirmançı məni xaricdə bir bayquş kimi,Qalmış əlacım ici, qaçam yeddi dəyirman damına.
Dostum, boqa aşiqlərə mütləq fənadan yaxşıdır,Gör mən necə bir aşiqəm, olmuş işim tərki-bəqa.
Məqsəd əgər varlıqdadır, mən yoxluğu etdim qəbul,Qaçdım özümdən ki, olam varlıq büsatından cüda.
Mütləq o varlıq sayəsi altında yox olsam əgər,Axtardığım yoxluq olar onda nəsibim mütləqa!
Atsam əgər bu dar evi, atımı möhkəm nallaram,Nal salmasın yolda gərək çapsam onu mən dördnala.Gördüm: fələk ətrafını tutmuş zinakarlar bütün,Qaçmaqda bildim çarəni, dünya olub darüz-zina.Tüğyan qoparmışdır vəba, cəmdəklə dolmuşdur cahan,Mən qaçmasam, bir gün tutar mütləq boğazımdan vəba!Qəlbimdə qopmuş vəlvələ, bir mətləbim yetmiş ələ,Mən istərəm qaçmaq elə bir yurda ki, vardır riza.Vardı gözüm əllərdə ki, bir kəs əta etsin mənə,İndi deyil lazım mənə, olsa iki aləm əta!Olmuş kişi heyzi tamah, mən başını kəsdim onun,Əl açmaram heç bir kəsə, adlansa da sahib-səxa!Dovşan qadın heyzi görər, bu aləmə məlumdur,Mənsə pələngəm, nisbətim çatmaz yəqin ki, dovşana?
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/xaqani-qeside-150
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Başqa şairlərin şeirləri
Eşq odına düşdüm, çəkdim cəfalar,Dünyada səfasız nə yaman olur,
Bir bikəsi-zarəm, vətənimdə vətənim yoxBir bikəsi-zarəm, vətənimdə vətənim yox,Bir bülbüli-bibalu pərəm, vay, cəmənim yox!
GörəndəKönlüm tutulur hali-müsəlmanı görəndəBu növ övzai-pərişanı görəndə
Vay günüGör necə dönübdür dövri-zamanə,Vay günüdür müsəlmana vay günü,