نثار اشک من هر شب شکر ریزی است پنهانیکه همت را زناشوئی است از زانو و پیشانی

چو هم‌زانو شوم با غم، گریبان را کنم دامنسر من از سر زانو کند دامن گریبانی

سرم زان جفت زانو شد که از تن حلقه‌ای سازمدر آن حلقه ترازو دار بیاعان روحانی

دلم کعبه است و تن حلقه چگونه حلقه‌ای کانراز بس دندانه گر بینی دهان زمزمش خوانی

سر احرامیان عشق بر زانو به است ایراصفا و مروهٔ مردان سر زانوست، گر دانی

تو زین احرام و زین کعبه چه دانی کز برون چشمتز کعبه پوششی دیده است و از احرام عریانی

شده است آیینهٔ زانو بنفش از شانهٔ دستمکه دارم چون بنفشه سر به زانوی پشیمانی

ملخ کردار خون آلودم از باران اشک آریملخ سر بر سر زانوست خون آلوده بارانی

هوا را دست بربستم، خرد را پای بشکستمنه صرافم، چه خواهم کرد نقد انسی و جانی

هوا خفته است و بستر کرده از پهلوی نومیدیخردمست است و بالین دارد از زانوی نادانی

از آن شد پردهٔ چشمم به خون بکری آلودهکه غم با لعبتان دیده جفتی کرد پنهانی

ببین بر روزن چشمم عروس روز نظارهکه بیند بچگان دیده را در رقص مهمانی

بپیچد آه من در بر چو ز آتش چنبری و آنگهرسن‌وار آتشین چنبر گره گیرد ز پیچانی

به خون ساده ماند اشک و خاک سوده دارد رخمگر رخ نعل پیکان است و اشکم لعل پیکانی

شب غم‌های من چون شد به صبح شادی آبستنرود سامان نقب من همه بر گنج سامانی

دل از تعلیم غم پیچد معاذ الله که بگذارمکه غم پیر دبستان است و دل طفل شبستانی

از آن چون لوح طفلانم به سرخی اشک و زردی رخکه دل را نشرهٔ عید است ز آن پیر دبستانی

رقوم اشک اگر بینی به عجم و نقطه بر رویمرموز غم ز هر حرفی به مد و همزه برخوانی

ببستم حرص را چشم و شکستم آز را دندانچو میم اندر خط کاتب چو سین در حرف دیوانی

مشاع آمد میان عیسی و من گلشن وحدتبه جان آن نیمه بخریدم هم از عیسی به ارزانی

فلک چون آتش دهقان، سنان کین کشد بر منکه بر ملک مسیحم هست مساحی و دهقانی

مرا شد گلشن عیسی و زین رشک افتاب آنگهسپر فرمود دیلم‌وار و زوبین کرد ماکانی

مرا آیینهٔ وحدت نماید صورت عنقامرا پروانهٔ عزلت دهد ملک سلیمانی

چه جای عزلت و ملک است کانجا ساخت همت خوانکه عنقا مورخوان گشت و سلیمان مرد هم خوانی

وگر چون عیسی از خورشید سازم خوانچهٔ زرینپر طاووس فردوسی کند برخوان مگس رانی

به دست همت از خاطر برانم غم که سلطانانمگس‌ران‌ها کنند از پر طاووسان بستانی

نکوئی بر دل است از دهر و بد بر طبع آلودهطرب بر مردم است از عیدو غم بر گاو قربانی

دلم را منزلی پیش است و واپس ماندگان از پسکه راهش سنگ‌لاخ است و سم افکنده است پالانی

به هفتاد آب و خاک از دل بشویم گرد ظلمت راکه هفتادش حجت بیش است و هر هفتاد ظلمانی

دل اینجا علتی دارد که نضجی نیست دردش راهنوز آن روزنش بسته است و او بیمار بحرانی

هنوز اسفندیار من نرفت از هفت‌خوان بیرونهنوزش در دژ روئین عروسانند زندانی

دلم چون بر نشستن خواست سلطان خرد گفتاکه بر باد هوس منشین که شمع روح بنشانی

ندیدی آفتاب جان در اسطرلاب اندیشهنخواندی احسن التقویم در تحویل انسانی

نه هرزه است آنچه دیدستی، نه عشوه است آنچه خواندستینه مهمل عالم خلقی، نه قاصر علم یزدانی

به دست شرع لبس طبع میدر گر خردمندیبه آب عقل حیض نفس می‌شوی ار مسلمانی

چو طاووست چه باید لبس اگر باز هواگیریچو خرگوشت چه باید حیض اگر شیر نیستانی

تو را گفتند ازین بازار مگذر خاک بیزی کنکه اینجا ریزها ریزند صرافان ربانی

مقامت خاک بیزی راست تا زرها به دست آریتو زر در خاک می‌بیزی و آخر دست می‌مانی

چه سود از لوح کو ماند ز نقطه اولین حرفیکه از روی گران باری ز ابجد حرف پایانی

اگر خواهی گرفت از ریز روزی روزهٔ عزلتکلوخ انداز را از دیده راوق ریز ریحانی

وگر یک ره نماز مرده خواهی کرد بر گیتیوضو از آب چشمان کن که بس آلوده دامانی

در این علت سرای دهر خرسندی طبیبت بسچو تسکین سازت او باشد کند درد تو درمانی

به خوان دهر چون دولاب یابی کاسه‌ها شستهکه بر دولاب گردون هست کارش کاسه گردانی

عیار دهر کم ارز است، دیدم ز آتش همتزرش زیف است و چون آتش به ارزانی است ارزانی

به کشتی ماند این ایام و بادش چرخ سرگردانبه اعمی ماند این کشتی و قائد باد آبانی

فلک هم مرکبی تند است کژ جولان که چون کشتیعنان بر پاردم دارد ز روی تنگ میدانی

همه دور فلک جور است و تو داغ فلک داریز پرگار فلک بیرون توانی رفت؟ نتوانی

فلک را شیوه بدبختی است در کار نکوکارانچو بختی بار بدبختی کش از مستی و حیرانی

اگر با بخت نر ماده قرینند آن خدا دورانتو چون دوران به فردی ساز کاخر فحل دورانی

بهر ناسازیی درساز و دل با ناخوشی خوش کنکه آبت زیر کاه است و کمالت زیر نقصانی

به معلولی تن اندر ده که یاقوت از فروع خورسفرجل رنگ بود اول که آخر گشت رمانی

چو خورشید و چو ایمان شو که ویران‌ها کنی روشنبرهنه جامها می‌بخش اگر خورشید ایمانی

چو درویشی به درویشان نظر به کن که جرم خوربه عوری کرد عوران را فنک پوش زمستانی

اگر بر بوی یک‌رنگی گریزت نیست از یارانبه یار بدقناعت کن که بی‌یاری است بی‌جانی

نه عیسی داشت از یاران کمینه سوزنی دربرنه سوزن شبه دجالی است یک چشم سپاهانی

وگر عنقائی از مرغان ز کوه قاف دین مگذرکه چون بی‌قاف شد عنقا عنا گردد ز نالانی

سلاحت بهر دین بهتر که زنبور از پی شهدیچو گیلی گور دین پوش است و زوبین کرده گیلانی

از آن در خرقهٔ آدم خشن خویی که در باطنمرقع‌دار ابلیسی، ملمع دار شیطانی

تو را در رنگ آزادان کجا معنی آزادیکه ازرق پوش چون پیکان خشن سیرت چو سوهانی

از آن بر سر زنندت پتک همچون پای پیل ایراکه سندانی و در تربیع شکل کعبه را مانی

ز جیب موسوی لافی و پس چون امت موسینه اهل تسع آیاتی که مرد سبع الوانی

فروکن نطع آزادی، برافکن لام درویشیکه با لام سیه‌پوشان نماند لاف لامانی

یهود آسا غیاری دوز بر کتف مسلماناناگرشان بر در اغیار دین بینی به دربانی

به سختی جان سگ می‌دار هان تا چون سبک‌سارانچو سگ در پیش سگ‌ساران به لابه دم نجنبانی

به لمس پیرزن ماند حضور ناکسان کاولوضو باطل کند و آخر ندارد نار پستانی

چه باشی مشک سقایان گهت دق و گه استسقانثار افشان هر خوان و زکوة استان هر خانی

عمارت دوست شد طاووس از آن پای گلین داردولیکن سر بزرگی یافت بوم از بوم ویرانی

شبه را کز سیه پوشی برآمد نام آزادیبه از یاقوت اطلس پوش داغ بنده فرمانی

نماند آب وفا جائی مگر در جوی درویشانبه آب و دانهٔ ایشان بساز ار مرغ ایشانی

چه آزادند درویشان ز آسیب گران‌باریچه محتاجند سلطانان به اسباب جهان‌بانی

بدا سلطانیا کورا بود رنج دل آشوبیخوشا درویشیا کورا بود گنج تن آسانی

پس از سی سال روشن گشت بر خاقانی این معنیکه سلطانی است درویشی و درویشی است سلطانی

ز دیوان ازل منشور کاول در میان آمدامیری جمله را دادند وسلطانی به خاقانی

به خوان معنی آرائی براهیمی پدید آمدز پشت آزر صنعت علی نجار شروانی

سخن گفتن به که ختم است می‌دانی و می‌پرسی؟فلک را بین که می‌گوید به خاقانی به خاقانی

اگر بر احمد مختار کس خواند چنین شعریز صدر او ندا آید که قد احسنت حسانی

عراقم جلوه کرد امسال بر لشکرگه سلطانکه بودش ز آفتاب خاطرم لاف خراسانی

چو آواز وفات ناصر الدین در عراق آمدمن و خاک عراق آشفته گشتیم از پریشانی

بنالد جان ابراهیم و گرید دیدهٔ کعبهبر ابراهیم ربانی و کعبهٔ صدق را بانی

مر او بود هم نوح و هم ابراهیم و دیگر کسهمه کنعان نا اهلند یا نمرود کنعانی

خلافت‌دار احمد بودو هم احمد ندا کردشکه فاروق فریقینی و ذو النورین فرقانی

هوا چون خاک پای و آز خوک پایگاهت شدخراج از دهر ذمی روی رومی خوی بستانی

دل از هش رفت چون موسی و تن پیچید چون ثعبانکه مرد آن موسوی دستی که کلکش کرد ثعبانی

ز قطران شب و کافور روزم حاصل این آمدکه از نم دیده کافوری است وز غم جامه قطرانی

اگر کافور با قطران ره زادن فرو بنددمرا کافور و قطران زاد درد و داغ پنهانی

دلم مرگ پسر عم سوخت و در جانم زد آن آتشکه هیمه‌ش عرق شریان گشت و دودش روح حیوانی

سخن در ماتم است اکنون که من چون مریم از اولدر گفتن فرو بستم به مرگ عیسی ثانی

علی را گو که غوغای حوادث کشت عثمان راعلی‌وار از جهان بگسل که ماتم دار عثمانی

وحید ادریس عالم بود و لقمان جهان اماچو مرگ آمد چه سودش داشت ادریسی و لقمانی

به یک‌دم بازرست از چرخ و ننگ سعد و نحس اوکه این تثلیث برجیس است و آن تربیع کیوانی

Gecə gizlincə şəkkər səpməyə başlar gözüm qandan,
Dizimlə alnımı cütləşməyə məcbur edər dövran.
Qəm ilə diz-dizə gəldim, yaxam oldu ətək, indi,
Ətəkdir ki, ayırmışdır başımı diz qapağımdan.
Dizimlə birləşər başım, vücudumsa olar halqa,
Təfəkkür taciri sazlar haman bir halqadan mizan.
Könül – Kəbə, bədən - halqa, necə halqa, əgər görsən,
O diş-dişlikdə bir zərrə secilməz Zəmzəm ağzından.
Kim eşqə bağlamış ehram, gərək başı dizə ensin,
Təfəkkür yaxşıdır Mərva, Səfa dağına qaçmaqdan.
Nədəndir Kəbəyə, ehramə sən aludəsən bunca?
Yəqin, örtükdə gördün Kəbəni, ehramı da üryan.
Salıb yer diz qapağımda daraqlanmış əlim, çünki,
Bənövşə başıtək başım əyilmiş ahü zarımdan.

Çəyirtgə kimi qanlı göz yaşında mən də islandım,
Çəyirtgə fikrə daldıqda damar qan qol-qanadından.

Qırıb ağlın ayaqlarını, nəfsi salmışam bəndə,
Deyil sərraf könlüm ki, ala nəqd ins ilə candan.

Həvəs naxoşlayıb, yatmış ümidsizlik yatağında,
Başı altında nadanlıq qolu, əqlim yatar məstan.

Bəkarət qanına batmış gözüm, çünki, kədər gizlin,
Tapıb ülfət bəbəklərlə, alıbdır kam onlardan.

Günəş nuru səhərlər boylanar, baxsın, gözüm içrə.
Necə vəcdə gəlib, oynar bəbəklər şadmanlıqdan?

Sinəmdə qıvrılıb ahım, necə bir çənbər atəşdə,
Qızar, həm qıvrılar, can qurtarammaz yumrulanmaqdan.

Üzüm torpağa dönmüşdür, gözüm yaşı təmiz qanə,
Yanaqlarım dönər lələ, gözümsə lələ olmuş kan.

Kədərli hər gecəmdir hamilə bəhcətli bir sübhə,
Çıxar lağmım o gəncə kim qalıbdır Ali-Samandan.

Könül qəm dərsini atmış, buna yol vermərəm, çünki,
Kədər ustaddır, könlüm ona şagird - əzbərxan.

San rüxsarım al qanla boyanmış, çünki, şagirdə,
Olanda bayram, ustadı bağışlar lövheyi-əlvan.

Üzümdə göz yaşın görcək "əlif"lə nöqtə şəklində,
Oxu qəm rəmzini, öyrən, bu Məddü Həmzədən asan.

Gözünü bağladım hirsin, tamahın dişini qırdım,
Necə katib yazar "mim"i, necə "sin"i yazar divan.

Mənə vəhdət bağında bir şərikdir həzrəti-İsa,
Verib canı, ucuz aldım ikinci səhmi İsadan.
Necə, gör, olmuşam sahib Məsiha mülkünə, dözməz,
Fələk, bir kinli düşməntək mənə nizə çəkər oddan,
Günəş də, qibtəsindəndir, mənə qarşı silahlanmış,
Alıb Makan kimi zubin, tutub Deyləm kimi qalxan.
Mənə Simurğü vəhdət güzgüsü göstərmiş aləmdə,
Süleyman mülkünə mən sahibəm üzlətdə qalmaqdan.
Nə ali mülkdür üzlət ki, hümmət süfrə saldıqda,
Qarışqası olar Simurğ, Süleymansa ona mehman.

Könüldən qəmləri hümmət əlimlə qovmalı, çünki,
Milçəkqovan edər şahlar gözəl tavus qanadından.

Zəmanə qəlbimi şad etsə, təbimə yamanlıqdır,
Camaat şad olar bayram günü, bədbəxt öküz - qurban.

Könül bir mənzil etmiş, dalda qalmış çoxları,
Çünki, Yorulmuş daşlı yollarda miniksiz, mat, sərgərdan.

Qalıb yetmiş qara pərdə içində qəlb, naçarəm,
Onu pak eyləyim yetmiş suda hər növ zülmatdan.

Könül bir dərdə düşmüş ki, əlacı - çarəsizlikdir,
Çəkibdir göz sağalmaqdan, keçirməkdə ağır böhran.

Hələ İsfəndiyarım kecməmişdir yeddi tilsimdən,
Hələ Ruyindəj olmuşdur gözəl dilbərlərə zindan.

Könül əylənmək istərkən əqil şahı xitab etdi:

  • Həvəs badilə söndürmə həyat şəmini, ey,nadan!

Təfəkkür güzgüsündə sən, nəzər qıl, əksi-can axtar,
Oxu sən "Əhsənüt-təqvim"i çox diqqətlə "Quran"dan.

Deyil hər gördüyün hərzə, qiraət etdiyin - işvə,
Deyil aləm sözü möhməl, kəmali-həqqdə yox nöqsan.
Tamah paltarım şərin əlilə çır, gər aqilsən,
Yu nəfsin heyzini əqlin suyunda, gər müsəlmansan!
Əgər şahin isən, paltar qəmi çəkmə tavuslartək,
Heyiz dovşan kimi görmə, əgər çəngəldə aslansan.
Demişlər torpağı xəlbirlə, bu bazardan ötsən,
Ki, həqq sərrafları çox rizə tökmüşlər qızıllardan.
Qızıl almaq üçün sən xəlbirə torpaq tökən yerdə,
Qızıl torpaqlara töksən, ölərsən ehtiyacından.

Birinci hərfə nöqtə olmağın mənası vardırmı,
Ki, dolğunluq üzündən "Əbcəd"in son hərfi olmuşsan?

Əgər dünyaya bir meyyit namazı qılmaq istərsən,
Gözün yaşı ilə sən al dəstəmaz, ey didəsi giryan!

Bu dərdü qəm evində, gər, təbibin olsa eyş, işrət,
Kifayətdir, onunla, bil, olar hər dərdinə dərman.

Zəmanə süfrəsi oxşar dolabə, kasələr boşdur,
Kasa gəzdirmək olmuşdur işi çərxin əzəl başdan.

İradə atəşində dəhr əyarın yoxlayıb, gördüm,
Qızıl zəni etdiyin dəhrin pulu kəmmayədir oddan.

Bu sərgərdan fələk yeldir, zamansa bir gəmi olmuş,
Gəmi bir kor kimi aban yelilə qaldı sərgərdan.

Fələk bir yorğa atdır ki, cıdır meydanı çox dardır,
Qısar quyruğuna boynun, bu meydanda edər cövlan.

Cəfadır hər işi çərxin, sən isə borclu düşmüşsən,
Deyil mümkün ayaq basmaq kənara kəc mədarından.

Cahan xalqın belində bir məşəqqətli ağır yükdür,
Dözər bu siqlətə sərxoş dəvə, çün məstdir heyvan.

Qovuşmuşdursa iqbalə əgər şahlar bu aləmdə,
Səadətdən ümidin kəs ki, aləmdir sənə düşman.

Kədərlə birtəhər uzlaş, ələmli gündə xoşhal ol,
Saman altında su vardır, kamalında isə nöqsan.

Şikayət etmə möhnətdən ki, səbr ilə Günəş nuru,
Sarı yaquta bəxş etmiş qızıl rəngi, olub taban.

Günəş ol, nurlu iman ol, xərabə evlərə nur saç,
Verər xələt necə üryan gördükdə Günəş hər an!

Əgər dərvişsən, dərvişlərin halına rəhm et ki,
Günəş çılpaq ikən, çılpaqlara xələt edər ehsan.
Əgər öz ruhuna uyğun yoxundur dost aləmdə,
Yaman bir dosta ol qane, meyitdir dostsuz insan.
Necə İsayə bir iynə səfərdə etdi yoldaşlıq,
Ki, təkgözlükdə qalmazdı geri təkgözlü Dəccaldan.
Əgər Simurğsən, dinin Qafında, get, məkan eylə
Ki, "qaf"sız olsa gər ünqa, ünaya çevrilər nalan.
Silahla dinini saxla, arı şəhdi qorumaqçün,
Zireh geymişdir əyninə, tikandan sazlamış peykan.
Özün Adəm libasında, fəqət, batində zalimsən,
Bütün pis adətə dərsi alıbsan sanki şeytandan.
Demə azadəyəm, aldatma xəlqi bu libasınla,
Hamarsan zahirən oxtək, təbiətcə kobud suhan.
Çəkiclə başına hərdəm döyərlər fıl kimi, Çünki,
Düşübsən Kəbə şəklinə, belə dördkünc zindansan.

Bəsindir, az danış Musa hədisindən Yəhudatək,
Ki, doqquz ayə yox, bu yeddi rəngdir şəninə şayan.
Soyun azadəlik tacmı, dərvişlik libasını,
Kimi aldatmaq istərsən qara xirqənlə, ey şeytan?
İuda kimi ciyninə san bir parça tik fövrən,
Görəndə bir müsəlmanı ki, olmuş yadlara dərban.
Çətinlik üz verən gündə səbirli ol ki, acizlər,
Gedər quyruq bular itlər qabağında yalaqlıqdan.
Qoca arvadlara oxşar zinakarlıqda nakəslər,
Pozarlar qüslü, nara oxşamaz onlardakı püstan.

Dönübsən bir su məşkinə ki, gah dıqsan, gah istisqa,
Açıb hər süfrəyə ol, pay umarsan hər bir astandan.

İmarət axtaran tavus - ayağı gildədir daim,
Tutar dik başını bayquş, o şahdır, ölkəsi viran.

Qara geymiş şəvə azad ad almışdır, fəqət, yaqut,
Geyib atlaz donu, salmış onu qul halına dövran.

Fəqət, dərvişlər arxında vəfadan bir əsər qalmış,
Vəfalı quşsan, ol qane, dən ilə su al onlardan.

Necə azadədir dərviş olanlar dərd çəkməkdən,
Necə möhtacdır cahü cəlala dəhrdə xaqan.

Otuz il çəkdi, ta Xaqaniyə kəşf oldu bu mətləb,
Ki, sultanlıq gədalıqdır, gədadır əsldə soltan.

Əzəl divanına qüdrət yazanda ilk fərmanı,
Əmirlik cümləyə, Xaqaniyə şahlıq verib ünvan.

Özü Azər kimi nəccar Əli Şirvanlı sülbündən,
Bir İbrahim doğulmuşdur, tapar məna bəzək ondan,

Soruşsan: kimdi son şair? Fələk söylər ki: Xaqani!
Onunla şer xətm olmuş, onunla bağlanıb divan.
Eşitsə şerimi, bil, Əhmədi-Muxtar söylər ki:

  • Sağ ol, şair, yəqin etdim ki, sənsən dəhrdə Həssan!
    Xorasan eşqi könlümdə günəştək cilvələnmişdir,
    Fəqət, ayrılmadım şahın Əraqda ordugahından.
    Əraqda Nəsirəddinin vəfatından xəbər bildim,
    Deyil tək mən, Əraq oldu bu qəmdə didəsi giryan.
    İbrahimin canı inlər, edər həm Kəbə min nalə,
    O İbrahimə kim, Kəbə əliylə olmuş abadan.

Mənə həm Nuh idi o, həm də İbrahim idi, əfsus!..
Qalanlar cümləsi naəhldir, Nəmrud, yeri Kənan.

O idi Əhmədə varis, ona Əhməd xitab etdi,
Ki, "Farüqi-fəriqeynsən" və "züniureyn"i-"Quran"san.

O, xətti əjdaha möcüzlü Musa çün vəfat etdi,
İlantək qıvrılıb, Musa kimi huş uçdu başımdan.

Gecə qətran, günüz kafur olan gündən bulud hasil,
Ki, dönmüş gözlərim kafurə, olmuş paltarım, qətran.

Əgər kafur ilə qətran edir məhrum uşaqdan bəs,
Necə onlar mənə doğdu qəm ilə dərdi - qız, oğlan!

Əmoğlu dərdi od vurdu, oduntək canımı yaxdı,
Damarlarım kül oldu tüstüsü çıxdı damağımdan,

Sözüm matəm libası geydi, susdum mən də Məryəmtək,
Ölübdür İsayi-sani, sükut etdim, olub büryan.

Deyin, bilsin Əli, dövran yetirdi qətlə Osmanı,
Əli dünyanı tərk etsin ki, ayrı düşmüş Osmandan.

Vəhid ölmüşdü - İdrisi və Loğmanı bu dövranın,
Əcəl çatdıqda, acizdir həmi İdris, həmi Loğman.

  1. SULTAN SƏNCƏRİN HƏBSİ
    VƏ MƏHƏMMƏD İBN YƏHYANIN
    VƏ FATI HAQQINDA

← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

Başqa şairlərin şeirləri