-Bağçada ətrafı yeşilliklər, güllər və çiçəklərlə süslənmiş fəvvarəli bir havuz... Kənarda çinarlar, sərvlər... oturmağa məxsus uzun sıralar... Ta uzaqlarda gözəl və şairanə mənzərələr...*
-Mayıs, ikindi çağı. Açıq hava...*
-Pərdə açıldıqda Şeyda yeşil çəmən üzərində, yanüstü olaraq uzanmış görünür. Cığarasını dumanlataraq, düşüncəli bir baqışla ətrafı seyrə dalar. Bu sırada Qara Musa sür’ətli adımlarla qarşı tərəfdən keçib gedər.*

Şeyda (həmən yerindən qalqaraq). Musa əfəndi, Musa!..

Musa (istehzalı təbəssümlə). Xayır, əzizim, bən artıq bildiyin Musa deyilim.
Şimdi bana səfillər kralı, sərsərilər sultanı derlər. (Yoluna dəvam etmək istər).

Şeyda (bıraqmayaraq). Yahu, nerəyə? Bu sürətlə nerəyə?

Mu s a . Gedəcək bir yerim yoq... Yalnız bir şikar izliyorum. Boğub parçalamaq
için bir tilki arıyorum.

Şeyda. Musa! Şu müəmmaları bıraq da, gəl azacıq qonuşalım.

Mu s a . Şübhəmi ediyorsun?.. İştə isbat! (Yamaqlı paltosunun cibindən böyücək
bir tabança çıqarır).

Şeyda. Allah eşqinə, hiç tabança ilə şikar edilirmi ya?

Mu s a . Zatən bənim avlayacağım şikarları bu daha gözəl nişanlaya bilir.

Şeyda (onun sarıqlı əlinə işarətlə). Əlin nasıl? Hənuz sağalıb bitmədimi?

Musa (acı-acı gülərək). Mətbəə yadigarı olan şu barmaqlara yürək qanı
sürülmədikcə mümkün deyil, sağalmaz, həm də o qan yalnız zəngin, pək zəngin bir
insan qanı olmalı, anlıyormusun?

Şeyda (mütəəssir və mərhəmətli). Anlıyorum, əvət, anlıyorum.

Mu s a . İştə bu qadar! (Uzaqlaşmaq istər).

Şeyda. Musa, Musa!

Musa (əli ilə rədd edərək). Daha vaqtım yoq. Haman sür’ətli adımlarla çəkilib

gedər. Şeyda onun arqasınca bir qadar şaşqın nəzərlərlə baqmaqda dəvam edər. Bu
sırada mürəttiblərin çalğı ilə həmahəng olduqları halda, marş söyləyərək yaqlaşdıqları
eşidilir. Şeyda eyni tərəfə doğru ilərlər. Mürəttiblər tə’til günlərinə məxsus əlbisədə,
əllərində birər qızılgül olaraq gəlirlər. Fəqət Şeyda onların arasında görülməz.

M ü r ə t t i b l ə r i n s ö y l ə d i y i m a r ş :

Yaş zindanlar yuvamız,
Fəlakət aşinamız,
Ordular yıqan qurşun
Olmuş bizim qidamız.
Arqadaş, göz aç, aman!
Qalq ölüm uyqusundan!
Zülmə çoq əydin boyun,
Çok əzildin, qalq, oyan!
Gözlərdə qalmamış nur,
Könüllərdə yoq sürur;
Qanı bitmiş cəsədlər
Er-gec sönər, məhv olur.
Arqadaş, ayıl bir an!
Haqsızca olma qurban!
Yetər, miskinlik yetər,
Qalq! Oyan, oyan, oyan!

-Marş bitdiyi sırada mürəttiblər iki-bir, üç-bir sıralara otururlar. Bir qaçı da gəlişi gözəl ot üzərinə uzanıverir. Xanəndə və sazəndələr isə çalğı taqımını bıraqıb bir tərəfə gedərlər.*

B i r i n c i m ü r ə t t i b (arqadaşlarına). Yahu, Şeyda nə oldu?

Rəuf. Nə olacaq?! Rozayı görməyincə mə’yus olub da bağçayı tərk etdi.

Məs’ud. Doğrusu məhəbbət çəkilməz bir bəladır.

Rəuf. Əvət, bəla... Fəqət ən sevimli bir bəla...

B i r i n c i m ü r ə t t i b . Xayır, məhəbbət bulunmaz bir səadətdir.

İ k i n c i m ü r ə t t i b . Əvət, səadət... Fəqət ən fəlakətli bir səadət!

-Bu sırada mürəttiblərdən bir qaçı sağ tərəfdə, pək uzaqda məraqlı bir şey görmüş kibi baqışırlar. Haman sevinc və təlaş ilə arası kəsilməksizin ıslıq çalmağa başlarlar.*

Məs’ud. Kim o? Yenə kimi çağırıyorsunuz?

B i r i n c i m ü r ə t t i b . Musayı, Qara Musayı...

Rəuf. Gerçəkdən omu?

İ k i n c I m ü r ə t t i b . Əvət!

Rəuf (diqqətlə baqaraq). Əvət, tam kəndisi...

Məs’ud (mürəttiblərdən birinə). Haydı, onu buraya çağır.

Bir mürəttib dərhal qoşub gedər.

B i r i n c i m ü r ə t t i b . Fəqət tuhaf adam, bir kərə olsa da dönüb baqmaq
istəmiyor.

İ k i n c i m ü r ə t t i b . Bəlkə burada bulunduğumuzu bilmiyor.

Rəuf. Kim bilir; zavallının başında yenə nə fəlakət var.

Məs’ud. Allah etməsin, canım, yazıqdır. İki ay yoq ki, həm qardaşı Yusifi, həm də
bir danəcik oğlunu qara topraqlara gömmüş.

Rəuf. Fəlakət birmi ya! Var-yoq bir evi vardı, dün Məcid əfəndi onu da əlindən
aldı. Həm də zorla, hökumət əli ilə...

Məs’ud. Ah, insafsız, mərhəmətsiz!..

Rəuf. Hələ Əşrəf, hələ Əşrəf!

Məs’ud. Pəki, o nə yapmış?

Rəuf. Evi günündə boşaltmadığı için biçarəyi alçaqcasına təhqir etmiş, ağzına
gələni savurmuş.

B i r i n c i m ü r ə t t i b . İştə son mükafat!

İ k i n c i m ü r ə t t i b . İştə bizim kibi səfillərin cəzası!

Məs’ud. Əvət, bu gedişlə ki, biz gediyoruz, daima önümüz uçurumdur.
Həm də öylə fəlakətli uçurum ki, əsla qurtuluş yoq, əsla çarə yoq...

B i r i n c i m ü r ə t t i b (qoltuğundakı tələbnaməyi çıqarıb silkərək).
İştə çarəsi pək qolay!.. Yalnız həmiyyət, qeyrət lazım... Yalnız erkəkcə mətanət
lazım... Yoqsa, həşərat kibi yüzüstü süründükcə, əsla ağ gün görmiyəcəyiz. Həm də
gündən-günə əzilib məhv olacağız.

İ k i n c i m ü r ə t t i b . Daha düşünmək lazım deyil, yarın tələbnaməyi verməli,
hüququmuzu tələb etməli!

B i r i n c i m ü r ə t t i b . Əvət, ya dediyimizi yürütməli, ya mətbəəyi tərk etməli!

İ k i n c i m ü r ə t t i b (yerindən qalqaraq). Həm də başqa söz istəməz. Ya əvət,
ya xayır.

Məs’ud. Bana qalırsa, bir az mülayim olmalı; hər işdə hiddətdən ziyadə
mühakimə aramalı.

B i r i n c i m ü r ə t t i b (hiddət və həyəcan ilə). Xayır, başqa laf istəməz. Ya əvət,
ya xayır.

Bu sırada Musayı çağırmaq için gedən mürəttib gəlir.

Məs’ud. Nə oldu? Gəlmədimi?

M ü r ə t t i b . Xayır, sür’ətli adımlarla aşağıki qapıdan çıqıb getdi.

Rəuf. Eyi ki, gəlməmiş, Əşrəfi gördüyü kibi qanı xarab olacaqdı.

B i r i n c i m ü r ə t t i b (ətrafa baqaraq). İştə gəliyorlar. Məs’ud. Haydı,
əfəndilər! Keyf vaqtında keyf, iş vaqtında iş, anlaşıldımı?

B i r i n c i m ü r ə t t i b (kağızı cibinə qoyaraq). Əvət, sözümüz sözdür.

İ k i n c i m ü r ə t t i b . Öldü var, döndü yoq!

Məs’ud (gələn çalğıçılara). Haydı, başlayın, baqalım, çoqdan bəri ruhumuza qida
verilmədi.
Onlar hazırlandığı sırada Roza ilə Əşrəf gələr.

Rəuf. Maşallah, buyursunlar əfəndim.
Hər kəs yerindən qalqar, təmənna edər.

Ə ş r ə f . Aman, rica edərim, oturunuz, biz bir qadar gəzinmək istiyoruz.

Roza. Şu tərəf daha gözəl deyilmi?

Ə ş r ə f . Əvət (mürəttiblərə). Lakin bizi burada bəkləməyin, doğru çinar altına
gedərsiniz, biz də şimdi oraya gəliriz.

Rəuf (çalğıçılara). Haydı, bir segah çal, baqalım.

Çalğı başlar.

Əşrəf (Roza ilə bərabər uzaqlaşaraq). Çalın, oquyun! Biz də uzaqdan zevqinizə
iştirak edəriz.

Xanəndə (aydın bir ahənglə başlar).

Yad eylədikcə vəslini, ey mahi-təl’ətim!
Ağlar gözümdə qanə dönər əşki-həsrətim,
Sənsiz füzun olur gecə-gündüz fəlakətim,
Səbrim tükəndi, yoq qəmi-hicranə taqətim,
Gəl, gəl! Bənim gözəl mələyim, nazlı afətim.
Rö’yada bən keçən gecə eylərkən ahü zar,
Sən vermədinmi bir əbədi vəsl için qərar!?

İnsafə gəl, aman! Bəni məhv etdi intizar,
Səbrim tükəndi, yoq qəmi-hicranə taqətim,
Gəl, gəl! Bənim gözəl mələyim, nazlı afətim.
Ruhum! Səadətim sana vabəstə hər zaman,
Sənsiz cihanda bən yaşamaq istəməm, inan!
Artıq bıraq sitəmləri, gəl, bağrım oldu qan,
Səbrim tükəndi, yoq qəmi-hicranə taqətim.
Gəl, gəl! Bənim gözəl mələyim, nazlı afətim.
Bu sırada, mürəttiblər həpsi xanəndə ilə həmavaz olaraq, xüsusi ahənglə.
Gəl, sevgili yarım, gözəlim, qönçə dəhanım!
Gəl, ruhi-rəvanım!
Vazehdir, əminim, sana hər razi-nihanım,
Ey afəti-canım!
Sən bir güli-xəndan, bən bülbüli-nalan,
Biz hər ikimiz bir çəmənistanə şitaban.
Məs’udun işarətilə hər kəs yerindən qalqaraq, oquya-oquya gedərlər.
Sənsiz bana zindan görünür sanki bu aləm,
Hiç könlüm açılmaz.
Sarmış bütün ətrafımı qəm-qüssə, nə etsəm,
Bir yanə qaçılmaz.
Gəl, dönmə vəfadan! Vaz keç bu ədadan!
Gəl, gəl, mələyim! Gəl, bəni qurtar bu bəladan.

Onlar çəkildikdən sonra, Roza ilə Əşrəf qol-qola gəlirlər.

Ə ş r ə f . Ah, şu gözəl mənzərələri seyrə daldıqca, insan cənnətin xəyaldan ziyadə
həqiqət olduğuna inanmaq istiyor.

Roza. Əvət, gerçəkdən bahar aləmi, başqa bir aləm...
Bu sırada Şeyda, arqa tərəfdə, ağaclar arasında görünür. Mütəcəssis və qısqanc bir
tevrilə onları dinlər.

Əşrəf (Rozayı məftunanə bir baqışla süzərək). Roza, Roza, Allah eşqinə,
baqmıyormusun!? Aman, yarəbbi! Şu bulutların bir-birinə sarılması, ta ötədə iki quşcuğazın baş-başa verib də həsb-hal etməsi, ətrafımızdakı
çiçəklərin dodaq-dodağa öpüşməsi nə qadar munis, nə qadar şairanə!
Küçük bir tərəddüd və sükutdan sonra hər ikisi aşiqanə bir nəzərlə baqışar və iki
dodaq biixtiyar bir-birinə yaqlaşar, fəqət öpüşməzlər.

Şeyda (məcnunanə bir fəryad ilə). Roza! Ah Roza!
– deyə ilk öncə hücum etmək istər. Fəqət nifrət və hiddətlə geri çəkilir. Haman sür’ətli
adımlarla uzaqlaşıb gedər. Roza ilə Əşrəf şaşırıb da nə yapacaqlarını bilməzlər. Şeyda çəkildiyi
sırada qarşı tərəfdən qaba və qorqunc bir qəhqəhə eşidilir. Bu qəhqəhədən onlara daha böyük
bir şaşqınlıq gəlir.

Roza (müztərib). Əşrəf, Əşrəf! Artıq gedəlim.

Musa (əlində tabança olduğu halda qarşıdan çıqar, amiranə bir tevrlə). Xayır,
gedəmiyəcəksiniz.

Əşrəf (şaşqın). Ah, Musa!

Musa (zəhrxəndlə). Əfv edərsiniz, rahatsız etdim.

Roza. Gedəlim, Əşrəf, gedəlim.
Musa (tabançayı əlində sallayaraq). Dedim ya, gedəmiyəcəksiniz.

Ə ş r ə f . Musa! Aqlını başına topla, yoqsa...

Mu s a . Ya! Yoqsa... (Istehzalı qəhqəhələr ilə gülər.)

Əşrəf (əlini sür’ətlə cibinə soqaraq təhdidamiz). Musa!

Mu s a. Bəni təhdid ha!? (Qəhqəhə ilə tabançasını göstərir.) Hiç məraq etmə,
əzizim! Bunda yalnız üç danəcik qurşun var. Onların ikisi Məcid əfəndiylə sana, biri
də yalnız, yalnız kəndimə məxsusdur. (Müstəhzi.) Əvət, bən sizin kibi insafsız
deyilim. Sizə rəva gördüyümü əsla kəndimdən əsirgəməm.

Əşrəf (yanında silah olmadığı anlaşılır bir tərzdə, əlini cibindən çıqarır, yarıkinli,
yarımülayim). Musa! Musa!

Musa (sarılı əli ilə sağ əlini göstərir). Baq, bu tək əli görüyormusun?
İştə, səni təlaşa düşürən də yalnız budur, bu! (Təbdili tevrlə).
Tək əl işə yaramazmış, tək əldən səs çıqmazmış; öyləmi!? (Acı və şiddətli
qəhqəhələrlə gülər).

Əşrəf (müztərib). Musa!

Mu s a . Tək əl işə yaramazmış, deyilmi? Tək əldən səs çıqmazmış, öyləmi!?
(Məcnunanə qəhqəhə ilə). Halbuki bir danəcik yavrumu, vərəmli qardaşımı bununla,
iştə bu tək əlimlə qara topraqlara gömdüm.
Hətta bu gün səni də, kəndimi də, o vicdansız babanı da, yenə bu tək əlimlə
rahatlandıracağım; həm də bu gün, anlıyormusun?
Bu sırada hava tutulur. Ara-sıra göy gürləməsi dəvam edər.

Roza (qorqu və iztirabla). Ah, aman, yarəbbi!
Əşrəf (para çantasını çıqarıb açar, Musaya doğru bir-iki adım iləriləyərək). Musa!
Bu işin sonu xeyirli olmaz. Al, nə qadar para istiyorsun, al! Lakin...
Musa (zəhrxənd ilə). Xayır! Xayır. O paralara bir az sonra nə sənin ehtiyacın olur,
nə bənim. Həm də bu gün sizə öylə bir cəza verməliyim ki, bundan sonra hər kəsə
ibrət olsun (qəhramiz) və siz ruhda olan zənginlər, o vicdansız haydutlar, o e’tibarlı
xırsızlar bir daha bənim kibilərin qanını içməsinlər. Bir daha gücsüzləri çegnəyib
əzməsinlər, artıq anlasınlar ki, yalnız yaşamaq deyil, yaşatmaq da lazımmış! (Vəhşicə
bir baqışdan sonra haman nişan alır.)

Roza. Ah!

Ə ş r ə f . Musa!

Mu s a . Sus, daha kafi!
Tabança patlar, Əşrəfin sol qolu yaralanır.
Əşrəf (sağ əli ilə yaralı qolunu tutaraq). Ah!..
Sıraya oturur.

Roza (Əşrəfə sarılaraq). Aman, yarəbbi! (Musaya). Cəllad!

Mu s a . Xayır, bu olmadı.

Roza (niyazkar). Musa!

Musa (son dərəcə kinli və qızğın). Çəkil!

Roza. Allah eşqinə...

Mu s a . Çəkil, diyorum, sana!

Tapança bir daha patlar. Əşrəflə Musanın arasında duran Rozanın köksünə isabə edər.
Musa dərhal çəkilir.

Roza. Ah, annəciyim!.. (Bitab olaraq sıra üzərinə düşər).
Pərdə

В саду, среди зелени и цветов, бассейн с фонтаном. Чуть поодаль высятся чинары, кипарисы. Май, вечер. Шейда лежит на лужайке, дымя сигаретой и задумчиво любуясь окрестностями. Мимо быстрым шагом проходит Гара Муса.

Шейда (поднимаясь с места). Муса-эфенди, Муса!..

Муса (с иронической улыбкой). Нет, мой друг, я уже не тот Муса, которого ты знал. Меня теперь называют королем отверженных, султаном бродяг. (Намеревается продолжить свой путь).

Шейда (не отпуская его). Послушай, куда же ты? Куда так торопишься?

Муса. Мне некуда идти. Я гоняюсь лишь за одной добычей. Ищу одну хитрую лису, чтобы задушить и разорвать ее в клочья.

Шейда. Муса! Оставь все эти намеки, посиди немного, поговорим.

Муса. Не веришь мне? Вот тебе доказательство!.. (Достает из кармана залатанного пальто большой револьвер).

Шейда. Помилуй, кто же охотится с револьвером?!

Муса. А он больше годится для тех, за кем я охочусь.

Шейда (показывая на перевязанную руку). Как рука твоя? Еще не зажила?

Муса (горько смеясь). Пока не помажешь кровью эту рану, оставшуюся на память от типографии, она не затянется. Причем, эта кровь должна течь - в жилах только богатого, очень богатого человека. Понятно тебе?

Шейда (с состраданием и жалостью). Понимаю, да понимаю.

Муса. Вот и все! (Хочет удалиться).

Шейда. Муса, Муса!

Муса (отмахиваясь). Нет у меня времени!

Быстрыми шагами удаляется. Шейда растерянно следит за его уходом. В этот момент приближаются наборщики, исполняя под музыку марш. Шейда направляется к ним. Наборщики празднично одеты, у каждого в руке красная роза.
Марш, исполняемый наборщиками:
Сырая темница - наш вечный приют,
Бедствия - наша извечная доля,
Свинец, уничтожающий целые армии,
Стал нашей пищей.
Товарищ, бога ради, раскрой глаза,
Проснись от смертельного сна!
Долго склонялся ты перед гнетом,
Долго топтали тебя, вставай, проснись!
В глазах не осталось света,
В сердцах нет радости,
Лишенные крови тела
Рано или поздно угаснут, истлеют,
Товарищ, довольно терпел ты,
Вставай! Проснись, проснись, проснись!

Закончив пение марша, наборщики по двое, по трое садятся на скамейки, некоторые ложатся на траву.

Первый наборщик (своим товарищам). Слушайте, а куда делся Шейда?

Рауф. Куда он денется? Не увидев Розы, огорчился и покинул сад.

Масуд. Действительно, любовь - это неутешное горе.

Рауф. Да, горе... Но самое приятное горе.

Первый наборщик. Нет, любовь - недосягаемое счастье.

Второй наборщик. Да, счастье... Но самое несчастное счастье!

В этот момент сидящие справа наборщики замечают кого-то и начинают свистеть, окликая.

Масуд. Кто там? Кого опять вызываете?

Первый наборщик. Мусу, Гара Мусу.

Рауф. Это действительно он?

Второй наборщик. Да!

Рауф (внимательно смотрит). Пожалуй, он самый.

Масуд (одному из наборщиков). Ступай, позови его сюда.

Первый наборщик. Странный он человек, даже не оглянулся ни разу.

Второй наборщик. Может, он не знает, что мы тут.

Рауф. Кто знает, какая беда опять стряслась с этим, несчастным.

Масуд. Что ты, не дай бог! Еще и двух месяцев нет, как он похоронил своего брата и единственного сына.

Рауф. Разве его беды на этом закончились? Все, что он имел, единственный дом, и тот отобрал у него Меджид-эфенди. Причем, будто бы по закону.

Масуд. Ни стыда у него, ни совести!

Рауф. А Ашраф? Каков Ашраф!

Масуд. А он что сделал?

Рауф. Муса освободил дом не в назначенный день. Так он осыпал несчастного ругательствами, оскорблял по-всякому.

Первый наборщик. Вот вам и последнее вознаграждение!

Второй наборщик. Вот так расплачиваются с подобными нам отверженными.

Масуд. Да, путь, по которому мы идем, всегда заканчивается обрывом. Маячит впереди страшный обрыв, и нет ни выхода, ни спасения.

Первый наборщик. (Вынимает из-за пазухи лист с письменным требованием, потрясая им). Выход прост, вот он! Требуются лишь благородный порыв и отвага! Нужна только мужественная стойкость! А до тех пор, пока мы будем пресмыкаться, уткнувшись лицом в землю, мы светлого дня не увидим. Нас будут давить каждодневно, поодиночке и всех вместе!

Второй наборщик. Больше не стоит размышлять, завтра же необходимо вручить это требование и постоять за свои права.

Первый наборщик. Да, либо мы должны добиться выполнения наших требований, либо покинуть типографию.

Второй наборщик (вскакивая с места). И не надо других слов, либо «да», либо «нет».

Масуд. Мне кажется, мы должны быть немного умеренными. Не гнев, а поиск решения нам нужен.

Первый наборщик (возмущенно). Нет, не надо других слов: либо «да», либо «нет»!

Возвращается наборщик, ходивший за Мусой.

Масуд. Ну, что случилось? Почему не пришел Муса?

Наборщик. Ушел чуть не бегом, через нижние ворота.

Рауф. Хорошо, что он не подошел сюда. Один вид Ашрафа попортил бы ему немало крови.

Первый наборщик (в сторону). Вот и они идут...

Масуд. Айда, товарищи, когда веселье, нужно веселиться, когда работа, нужно работать, понятно?

Первый наборщик (спрятав бумагу за пазуху). Но слово наше остается в силе.

Второй наборщик. Умрем, но не отречемся от своих слов.

Масуд (подошедшим музыкантам). Ну-ка, принимайтесь за дело, а мы послушаем, душа тоскует без музыки.

Музыканты готовятся играть. Выходят Роза и Ашраф.

Рауф. Добро пожаловать, мой эфенди! Все поднимаются со своих мест и приветствуют вошедших.

Ашраф. Ради бога, прошу, сидите, мы хотим немного прогуляться.

Роза. Эта сторона более красива, не так ли?

Ашраф. Да. (Наборщикам). Однако вы не ждите нас тут, идите вон к той чинаре, мы сейчас придем туда.

Рауф (музыкантам). Сыграйте сегях, послушаем.

Музыканты начинают играть.

Ашраф (удаляясь с Розой). Играйте, пойте. Мы же со стороны разделим ваше удовольствие.
Певец выводит чистым высоким голосом:
По мере того, как я вспоминаю встречу с тобой, о
сияющая луна моя,
В плачущих глазах моих слезы разлуки превращаются
в кровь.
Без тебя горе мое растет днем и ночью,
Терпение мое исчерпано, нет больше сил выносить
горести разлуки,
Приди, приди, прекрасный ангел мой, кокетливая
красавица моя.
В прошедшую ночь, когда я стонал во сне,
Не ты ли решилась назначить мне встречу?
Сжалься, умоляю! Меня погубило ожидание.
Терпение мое исчерпано, нет-больше сил выносить
горести разлуки.
Приди, приди, ангел мой прекрасный, кокетливая
красавица моя.
О душа коя! Счастье мое всегда связано с тобой.
Поверь, я не хочу жить в этом мире без тебя.
Прекрати все эти мучения, сердце мое наполнилось к
Терпение мое исчерпано, нет больше сил выносить
горести разлуки.
Приди, приди, ангел мой прекрасный, кокетливая
красавица моя.
Наборщики хором подпевают певцу:
Приди, любцмая моя, красавица моя, с устами-бутонами.
Приди, живой дух мой.
Я уверен, что тебе ясна каждая коя сокрытая тайна.
О, бедствие души моей!
Ты - улыбающийся бутон, я - стонущий соловей,
Мы оба стремимся к одному и тому же цветнику.

По знаку Масуда все встают и с пением удаляются.
Без тебя этот мир мне кажется темницей,
Мне чуждо веселье.
Все мое существо окутано горем и грустью, тщетно
я стараюсь их разогнать.
Иди, не откажись от верности! Откажись от кокетства!
Приди, приди, ангел мои! Приди, спаси меня от этого горя.

После того, как удаляются наборщики, певцы и музыканты, рука об руку входят Роза и Ашраф.

Ашраф. Ах, по мере того, как человек погружается в созерцание этого красивого пейзажа, хочется поверить, что рай скорее всего явь, а не выдумка.

Роза. Да, поистине весна - особая пора...

В этот момент сзади между деревьями показывается Шейда. Внимательно и ревниво слушает их.

Ашраф (разглядывая Розу очарованным взглядом). Роза, Роза, ради бога, полюбуйся! О, боже! Погляди, как в небе сливаются друг с другом облака, а вон там две птицы, склонивши головки друг к другу, о чем-то нежно воркуют, и все цветы вокруг нас жаждут поцелуя. Как все это прекрасно, как поэтично!

Влюбленные смотрят друг на друга, и после недолгого колебания и молчания их губы непроизвольно сближаются.

Шейда (с воплем Меджнуна, обезумевшего от любви). Роза! Ах, Роза!

Сперва хочет наброситься на них, затем, сдержавшись, быстрыми шагами удаляется.

Роза и Ашраф, при крике Шейды, испуганно отпрянули друг от друга. После того как Шейда удаляется, впереди раздается грубый и страшный хохот. От этого они теряются еще больше.

Роза (Неспокойно). Ашраф, Ашраф! Нам пора идти.

Муса (появляясь с револьвером в руке, повелительно). Нет, не уйдете.

Ашраф (растерянно). Ах, Муса!

Муса (с кривой усмешкой). Простите, побеспокоил.

Роза. Уйдем, Ашраф, уйдем.

Муса. Я же сказал, что вы не уйдете отсюда!

Ашраф. Муса, образумься, а то...

Муса. А то что?.. (Хохочет).

Ашраф (сует руку в карман, угрожающе), Муса!

Муса. Так ты мне угрожаешь? (Показывает на свой револьвер). Видишь вот это, дружок? Тут всего три пули. Две из них предназначены Меджиду-эфенди и тебе, а последняя - всего лишь мне. (Издевательски). Видишь, я не такой несправедливый, как вы. То, что предназначаю вам, не пожалею и для себя. Так что не волнуйся.

Ашраф (вынимает руку из кармана, показывая, что при нем нет оружия, с мягкостью, в которой проскальзывает злоба). Муса! Муса!

Муса (перевязанной рукой показывает на правую руку). Вот, видишь эту единственную руку? На деле, тревожит тебя лишь эта, вот эта (Меняя тон). Оказывается, одна рука не годится для работы, одной рукой хлопка не издашь, не так ли?!

Ашраф (беспокойно). Муса!

Муса. Выходит, одна рука не годится, так? Выходит, одной рукой хлопка не издашь, так? А я единственного сына своего, туберкулезного брата своего вот этой самой единственной рукой своей предал черной земле. А сегодня я и тебя, и себя, и бессовестного отца твоего вот этой единственной рукой успокою. Сегодня же, сейчас, понятно тебе?

Погода становится все более пасмурной, время от времени гремит гром.

Роза (со страхом). О, пощади, господи!

Ашраф (вынимает портмоне, делает шаг навстречу Мусе). Муса, это дело добром не кончится. Бери сколько хочешь денег, бери! Но...

Муса (с саркастическим смехом). Нет! Чуть погодя ни у тебя, ни у меня не будет нужды в этих деньгах. Сегодня я должен так вас наказать, чтобы это стало уроком для всех. (Неумолимо). Чтобы все подобные вам богачи, вся свора бессовестных грабителей, почитаемых жуликов впредь не смела сосать кровь мне подобных. Чтобы больше не смели грызть и топтать слабых и чтобы, наконец, поняли, что нужно не только самим уметь жить, но и давать жить другим! (Глядя на него хищным взглядом, целится).

Роза. Ах!

Ашраф. Муса!

Муса. Замолчи, хватит!

Раздается выстрел.

Ашраф. Ох!

Поддерживая правой рукой раненую левую руку, садится на скамейку.

Роза (обнимая Ашрафа). О господи, пощади! {Мусе). Палач!

Муса. Нет, так не годится!..

Роза (умоляюще). Муса!

Муса (разъяренно). Отойди!

Роза. Ради бога!

Муса. Отойди, говорю тебе!..

Раздается еще выстрел. Пуля попадает в грудь Розы, заслонившей Ашрафа. Муса тут же отходит.

Роза. Ох, мамочка... (Теряя силы, падает на скамейку).

Занавес.

OriginalWikisource (opens in a new tab)CC BY-SA 4.0

TranslatorПереводчик не указан, 1982azeribooks.narod.ru (opens in a new tab)

NoteПереводчик на странице не указан (по открытым источникам имя не установлено), по изданию: Перевод на русский язык. Издательство Язычы. Баку, 1982. Текст с сайта azeribooks.narod.ru (https://azeribooks.narod.ru/poezia/guseyn_djavid/sheyda.htm), набран с печатного издания и не вычитан.

Suggest a translation

Use ← → keys to move, R for a random poem

Random poem

More by this author

Poems by other poets