Aligulu Gamgusar
- Love
- Divine love
- Separation
- Wine and the tavern
- Nature and spring
- Fate
- Death
- Wisdom and advice
- Homeland
- Praise
- Satire
- Lament
Bir gxitı bir nəfər təzə Məkkədən gələn hacıya çox ürəiym yandı. Həqiqətdə də bu cür adamlara ürək yanmalıdır. Çünki şəherində oturduğu yerdə axundlar o qədər yazığa altdan-üstdən deyirlər ki, san müstətesən, beləsən, şeləsən, binəvant üzdən-gözdən salırlar. Durur, az-çox nə mayası var, üzləyİr, bir qədər pul götürüb düşür bərri-biyabanə, durma gəldim, Məkkə. Günə bir mənzİl, təyyinıənazil, qeti-mərahıl, yetişcək haman fövri bİr naxoşluq yapışır yaxasmdan, öl ki öləsən. Necə ki, her il minlərlə və olexüsus bu İl otuz altı min nəfər ölübdür...Hocc Fürui-dindən olub, onun barəsində danışmaq nəinki “Molla Nesrəddin”in, bəlke onun babasının da hünəri deyil və camaat da ki, hər il yiiz minlərlə gedib ora, yüz min deveni, camışı, inəyi, qoyunu qurban edib, dübarə pul verib basdırırlar torpağa, bir hikmətdİr ki, ona heç kəs əl apara bilməz. Ancaq menim bu damşığım orıdan ötrüdür kİ, öz günümə ağlayıram və hesab eİByirəm ki, ildə bu qədər adam ki Məkkəyə gedİT və çoxu da dəTəceyi-şəhadətə yetişir, onların hər birisinə behiştdə yetmiş min qəsr zebərcəddən, yaqutdan vcrsələr və hər qəsrİ yetmiş min dəfə bu dünyadan böyük olsa, mən ondan qorxuram ki, bİzlərə dəxİ cənnatdə yer qalmıya. Və işdi, Allah eləməmiş, biz də getməlİ olsaq, üzrümüzü istayalər. Odur ki, bunlann hər il bu qədər qınlmağın eşidəndə qısqanmağım hıtur ve hesəd aparıram buların o səadətinə ki, Məkkə kimi müqeddəs bir şəhərdə can cahan-afarinə tapşınriar, çünki onsuz da çoxusu Ogər vətənlerindo vofat etsələr, vesiyyət edəcəklər kı, sümüklərini Vığıb-yığışdırıb Kerbalayi-müellayə aparsınlar.
Qara bayramDünyada hər bir şeyin ağı da olur, qarası da. Heç bir zad deyil ki, ağ ola bilsin, qara ola bilməsin. Bu iki rəng bir-birinə lazım-məizumdur. Qarasız ağ, ağsız qara heç bir vaxt insana xoş gəlməz. Məsələn, qara bayram olmasa, ağ bayramın ləzzəti məlum olmaz. İranda, Qafqazda olan müsəlmanlar İndİyacən Türkiyədə tökiilen qanlara, yanan xanmanlara, şəhid olan növcəvanlara qara bayram saxlayıblar ki, indi bu ağ bayram da oniar üçün bu derecede guvara gəlir və qüwəsi olan öz pulu ilə, olmayan özgədən pul borc alıb, yainki paİtar-palasın, misin-tasm girov qoyub todarük görüb cəlal ilə bayram saxhyır.Bu bayram, həqiqətde, çox böyük hayramdır və iranhların milli bayramıdır və çünki biz qafqazlılar da onlar ile qonşu və həmdərdik, bizım de bayramımızdır, yəni təqribən dord min İ1 bundan qabaq homin bu bayram giinündə İran padşahı Cemşidi-Cəm təxtde eyleşib camaata izniamm veribdİr ki, hər kəs istese onun görüşüne qorxusuzhürküsüz gedib cəlahna, cəbərutuna tamaşa etsin vo həmin gündə xəzinəsinin qapısını açıb gəlib-gedənə ənam, ehsan, bəzl, bəxşiş eləyibdir. Odur ki, bu günün şərəfmə və ehtiramma bu it tran dövləti böyük manifest verəcəkdir və bu manifestin fərmanı neçə vaxtdır yazılıb, ancaq İranda məclisi-məbusan olmadığmdan ve Nasiril- Mülkün Avropaya qaçdığından imzalanmamışdır.
Məliki-noqqalBütün şieyi-Əmirəlmöminin ölkelərində əz on cümlə bizim Qafqaz şəhərlerinde, ələlxüsus Bakıda mərhum və mərhumələrin sümüklərini gordan gora daşımaq qədimdən bir adətdir. Hər il Korbəlayi-müəlla ziyarətinə gedən müsəlman qardaşlann yüzdə doxsamnın torbalarında ya atalannın, ya analarının, qardaşlannın, qövm-əqrəbalarınm sümüklərı gərək gedtb Kərbəla torpağında dəfn olunsun. Müsəlman qardaşların bu meyİt sümükləri daşımaqda nə qədər bica xərcləri olur ki, qəbrdən çıxartmaq bİr xərc, chsan verib molla, tüllab çağırıb məzarxanlıq etmək ikt xərc, yola salmaq üç xarc... Xülasə, bir belə xərci çəkə-çəkə Mələki-nəqqala da şəkk gətirmirik. Bu mələk Allah tərəfmdən xolq olunub və onıın vəzifəsi Kərbəla toıpağına layiq olmayan sümükləri geri götürüb yerinə bir müqaddes tanrı bəndəsi, əhU-təqva vücudun mübarək sümüktərini apanb qoymaqdır. Mən sümük daşımaq xərcinə bica deyirəm, çünki əgər biz Kərbəlaya apardığımız sümüklər o torpağa layiqdirler, onlan Mələki-nəqqal özü do bizsiz oraya aparacaq, daha nə lazım xərc çəkmək. Əgər o totpağa layiq deyİl, Mələki-nəqqal genə geri qaytarıb ewəlki qəbrinə qoyacaq. Genə xərc çəkmək laztm deyil. Sözü bir az aydınedək ki, müsolman qardaşlar düriist düşünsünlər. Mesələn, Həsənbəy Məlikov üç il bundan qabaq vefat edib, indi belə güman edək ki, onun övladı istədi onun tıəşini Kərbəlaya aparsm, yəqin cdək ki, Mələki-nəqqal onun nəşini götüriib birbaş gətirib köhno yerinə qoyacaq və onun yerində de aparıb Fazil Dərbəndinin mübarək sümüklərini dəfn edecək. Şok yoxdur ki, Mirzə FəteH Axundov müsəlmanlıqdan kənar bir şoxs idi. Buna da dəlilimiz onun orucnamazdan uzaq qaçmağı vo sarsaq-sursaq komediyaiar ortalığa salıb, möhtərom xanlarımıza, boylərimize, ülemamıza, ağsaqqallarımıza sataşmaq idi. Indi belə güman edek ki, Mirzə Fətəlinin övladı onun sümüklorini aparıb Kərbelada dəfn etdilor. Yəqin Mələkı-nəqqal fovron onun bədənini çiynino alıb birbaşa gətirib Tiflis qəbiristanında yerino qoyacaq və onun yerine ya Ağa Bağır Məclisinin və ya Mirzə Ələsgərxan sədr Əzəmin mubarək sümüklərini apanb qoyacaq. Sabir Şirvaninin sümüklərinin yerinə yəqin Ağayi-Mir Mehdi ilə Seyİd Memmədin mübarək sümüklərİnİ apanb qoyarlar. Birpara möhtorəm vücudlanmız var ki, onlar dünyadan gedon kimi cənazəlorini də yerdən MəIəkİ-nəqqal götürəcək. Məsələn, Hacı Molla Baba Qubalı, Yekəqann molla Qarabağlı, Molla Ismayıl Axund Qafqazi, Molla Mehəmmədəmin və Mir Memməd Kərim Bakuyi, Səməd xan Marağayı, Hacı Mirzə Həsən ağa müctəhidi-Təbrizi, Şeyx Həbib və Mir Paxır ağa Şirvani, bunlar hamısı behişt quşlarıdırlar ki, vəfat edon teki birbaş mübarək bədənlori Kərbala torpağına azim olacaqlar. AJlah tezlik ilə arzulanna çatdırsın. XüJasə, bunu demək istərdİkki, bir belə xərc-mərc nə lazım, Kərbəla torpağına layiq olan özü də gedəcək, layiq olmayan min xərc çəksən genə qayıdıb özünün köhnə qəbrine gələcək.Mələki-nəqqal Allahın nurundan xəlq olunmuş bir məxluqdur. Odur ki, biz qara palçıqdan xəlq olanlar bunu görmeyə qadir deyilik. Ancaq bizim içimizdə Mələki-nəqqalın əmsalı vardırlar, bunlara biz təbibi-nəqqal adı qoyuruq, təbİbi-nəqqallann da vəzifəsi həmçinin nəql-köçürtməkdir. Bunlar msanlan dünya evindən axirət evine köçüriirlər ve köçmək xeyaiına düşən şəxsler köçmək xərcim' təbibinəqqalla öz ell&rİlə verib, sonra ölürtər. Təbibi-noqqaltarın bu keçon vaxtda Bakıda bir mühüm şuraları olmuşdu. Buna səbəb tebib Gindesin neftçiler şurasınm xestexanasmdan ixrac olunması idİ. Tebib Gİndes heman xəstəxanada səkkiz ildir ki xidmət edir və xəstəxananın korpe uşaq şöbesi onıul ixtiyarında idİ. Bu şəxsin təqsiri bu olubdur ki, xidmet edən zaman, neft mədənlərində qulluq etməyənlerin naxoş balalarmı qulluq edənlerin balalan kimi qəbul edib müatico edib. Bu da ağalara xoş gelmoyİb, həkimə buyurubtar ki, yanma naxoş uşaq getirənlər egər neft mədəntərində qulluq edənlər olsalar qəbul et və illa uşağın bir əlindən, bir ayağından yapış, at palanın ortasına, düşsün qenborin üstünə. Hekİm də bu növ “Ağa buyurur sür dərəyə”ni bacarmayıb ixrac olunub. Gindesin balalar atalarının boynunda çox haqqı olmağma görə, başiadılar “Kaspi” qəzetində kağızlar vasitəsilə təbibdən rizamendlik etməyə. Bu rizaməndlik kağızları günü-güııden çoxlaşıb axırı bir od olub yapışdı təbibi-noqqallann canlanna. Söz yox bu kağızlar Gindesin şöhrətini daha da artırdı və bu da təbibi-nəqqallann mədaxillərinin azalmasına səbob oldu. O idi ki, təbİbı-nəqqallar şura edib “Kaspi” qezetində Gindes baresində yazılan kağızlara protesto etdiler. Təbiblərdən ağayi-Qrim Terter ayağa qalxıb açıq-açığına dedi: “Həzərat! Müsəlman qəzetində Gindesin admı Loğmani-sani qoyublar. Bundan sonra əvam müsəlmarılar hamısı naxoş uşaqlarını birbaş gətirib Gindesin yamna aparacaqlar. Pəs belə olan surətdə biz məgər anamızın südü ilə dolanacağıq?! Sonra ağayi-Aqırqırha ayağa qalxıb təklif etdi kı, qaradovoya şikayet etsinlər, ta kİ o gedib qezetxanalarda Gindes adı çəkənlərin ağıztannı cırsın. Ağayı-Toxmi-xəbbaz, ağayi-Şikəmparə, ağayi-Məğzbadam, ağayi-GüIxətəmİ, ağayi - Xiyarçənbər, hamısı yamqlı nitqler İrad etdilər. Bu nitqlərin hamısmın mənası bu idi ki, əgər qəzet vasttəsilə tebib Gİndes camaatın məhəbbətini cəlb etsə biz nə yeyecəyik, Qaradovoy qəzetlərə Gindes barəsində gələn kağızlan qadağan etdi. Amma təbibİ-nəqqalların acığına uşaq xostəxanası üçün toplanan ianənin qədəri günü-gündon artmaqdadır. Az vaxt keçer kİ, təbİb Gİndesi xüsusi bİr uşaq xəstəxanası müdİri görərik. Dilsız-ağızstz balalar hamİsi olan Gindes cənablanna “Molla Nesrəddin” idatəsi öz səmimi məhebbotini izhar etməyi müqəddəs vəzifə hesab edir.
KəblayılarMen çox adamlar gormüşəm ki, neçe il həsret çəkib və hər il çavuş çarlıyanda ki, “her on ki, azim kərbibəia əst, xoşbaşəd”, göziinün yaşını əbərati-qətrat. Tiflisin may ayınm yağışJan kİmi töküb qəm-qüssə dəryasına cumandan sonra axırda tab gətirməyib var-yoxun töküb bazara, dəyər-dəymezine satıb üz qoyubdu ziyarətə getmeyə və qayıdıb gələndən sonra hər hansmdan da soruşmuşam ki, sizin bu vacibi-səfariniz neçe ay çəkdi və nə qədər yol getdiniz ve buradan ora neçə mənzildİr; ve o düz, səlamət, rahət, əmniyyet yolların və abad, təmiz, pakizə şəhərlərin bir-birlerinden fasiləsi na qədərdir?Cavab veribler ki, Şüçadan beş yatdıq, yetişdik Mərəndə, oradan on bir yatdıq, çatdıq Binabə və oradan, iyirmi iki yatdıq, yetişdik Tikantəpəyə ve oradan SüIeymanİyyə yolu doqquz yatdıq, yetişdik Qəsri-Şirinə və oradan on yeddİ yatdıq, getdik Xanaqqıya və oradan on beş yatdıq, çatdıq Sİrri-Mərrayə və oradan on üçü yatdıq, çatdıq Kazimeyin-əleyhissalavat-vəssalamə.
Əshabi-kəhfBizim Naxçıvan şehərində hər vaxt ki, bir teziyə məelisi, yainkitəkiyə və ya bir ehsan və qonaxlıq oldu ve şəherin ağbaş, göybaş və sanbaşlart cərgə ilə dallarında mütəkkə ve altlarında döşək yuxan tərəfdə əyləşdilər, danışmağa heç bir söz tapmasalar başlayacaqlar
Metrik şəhadətnaməsiHər kəs dürüst statistika saxlaya ve yaxşı diqqet İlo hesab eləyəgörər ki, hər il Tiflisə Bakıdan, Gencədən, Şəkidən, Şirvandan, İrəvandan,
Şəhidi-hürriyyət Səid Səlmasinin ruhuna ithafBu baxışlar melalü hüzn saçar,Bu baxış dağidar edər ciyəri,
NəzirəMənim ey naxçıvanlı şairə heyran olan konlüm,Yazan latayilate matü sərgərdan olan könlüm.
Qələm arqadaşım KefsizəGəlesən, dilbir edib xəlqə mətəl yazmıyalım,Tapalım kandimize başqa əməl, yazmıyalım.
Füzulini beştətməYoxdur aləmdə dəxi qüssevü dərdü məhənim,Vardı hər yerde menim bollu suyum, bollu dənim,
İradəmizə yazılan əşar nümunələriMühərrlrlərimiz**Şeyx Hüseynİn görse Mirxaniyan “Bəyanül-həqqi”ni,
GülməsinGülmesin, hergiz cahanda ruyİ-ürfan, gülmesin,Çıxmasm şəmsi-temoddun, əhli-vicdan gülməsin.
Gücsüz edir ümumən hər güclüdən gilayəGücsüz edir ümumen hər güclüdən güayə,Heç vaxt olmamışdı bu narazılıq bu payə.
Misyonerlər çalışır cəbr ilə Abxaz qövmiMisyonerlər çalışır cebr ilə Abxaz qövmiEyləsinlər hamısı dini-məsihanİ qəbul.
Bir mühərrir ki, cybü nöqsanıBir mürərrİr kİ, eybü nöqsamYazdığı cümləde pədid olsun,
İran rəiyyətlərindən təşəkkürZənbur ağa, biz iranlılar, nə qədər öz naİbı-konsulumuz Mir və Ibrahim xandan razıçılıq və təşəkkür eyləsək, genə mindən birinin öhdəsinden gələ bilmerik. Onun bakifayətliyindən bizim hər bir ehtiyacımız ra f olub, asudə və xoşbəxt bu unıs torpağında yaşayınq, qurd qoyun İlə otlayır, aylar ilə bir ariz-məruz olmur kİ, işi konsula düşsün, Ona görə də konsulxanada bekarçılıq olduğundan Naib cənabları arxayın və dinc hər gün konsulxanada sazəndə, nəvazəndə ilə kefə məşğul olub gündə şikayətçi əvazinə, beş-altı kefli dəstəsi evindən yola salır.Allah belə Naibdən razı olsun və həmişə damaq çağlığı versin. Biz kİ, ondan razıyıq... çünki hatm iranhlann dəstixətti yox idi, onların əvəzindən vəkalətən qol çəkdi: Cüvəllağı!
SenzurAx bivefa fəlek, sen nece qeddar və cəfakar İmişsən ve hemişeyarı yarından ayıran və sevgİlisini, istəküsini sevgilisindən kənar
Yetdin yetənə, yetməyənə bir təpik atdınYetdin yetənə, yetməyənə bir təpik atdın,Vicdanını, imanını bircə pula satdın,
Millətinin halı pərişan olaMillətinin halı pərİşan ola,Hor bir işi nifrətə şayan ola,
Ey Məmdəli, bu növi ki, İrandan əkildinEy Məmdəli, bu növi ki, İrandan ekildin,Doydun, bilirem, axır özün candan, əkİidin.
Millətə pəndi-pədərdir yükü məcmuəmizinMillətə pəndi-pədərdir yükü məcmuəmizin,Əhli-mənayə yetər bir təkı məcmuəmizin.
Deyirlər, çıxdı bir gün Tura MusaDeyirler, çıxdı bir gün Tura Musa,Minacat etdi: “Ey məbudi-yekta,
Qorxuram bayramımız qarə gələQorxuram bayramımız qarə gələ,Məmdeli, Pinti Həmid birdən ölə.
Ol gün ki çıxdı Şişədə meydana dördaşıqOl gün ki çıxdı Şişede meydana dördaşıq,Qoydu tamam evleri viranə dördaşıq.
Bildir cümələrdə dükan açmazdı cəmaətBildİr cümələrdə dükan açmazdı cemaət,Səd şükür, bu il qaldınlıbdır belə bidot.
Naxçıvan dumasına gər o kəsin düşdü işiNaxçıvan dumasma gər o kəsin düşdu işi,Çörəyi pİşdi, kefi kök, damağı təht oldu.
Əcnəbi balda, qonaqlıqda, klubda həmə vaxtƏcnəbi balda, qonaqlıqda, klubda hemə vaxtÇalışır nazü nəzakətlə aparsın Özünü.
Nə yoğurduq, nə yapdıq, hazırca kökə tapdıqXaçpərast millətlərinin tökdükləri qan və verdikləri can bahasınaolaraq.Rusiyədə hürriyyət ve azadltq günəşi parladı. İndi müsəlman
Gəldi yenə Rəhim xan İranə, barəkallah!Goldi yene Rəhim xan İranə, barəkallah!Çıxdı əceb igidtək meydanə, barəkallah!
Kamil paşa, kamilliyinə min barəkallahKamil paşa, kamİlliyinə min barəkallah,Etdin nə gözəl millətini xürrəmi xendan.