Sharafnama, chapter 49
What is a masnavi?
Masnavi: a long poem in self-rhyming couplets, usually an epic or a tale.
بیا ساقی آن زیبق تافتهبه شنگرف کاری عمل یافته
Ey saqi, durma, gəl, sevindir məni!Şəncərflə yoğrulmuş odlu civəni
بده تا در ایوان بارش برمچو شنگرف سوده به کارش برم
Ver mənə, bəzəyim uca eyvanı,İşlədim ərinmiş o saf boyanı.
ببار ای جهاندیده دهقان پیرسخنهای پروردهٔ دلپذیر
Ey sınaqlı dehqan, dünya görmüş pir,Ürəyə yatımlı sözləri gətir!
که چون خسرو از چین درآمد به روسکجا بردش این سبز خنگ شموس
Şah Çindən Rus üstə gələndən sonraOnu çərxin atı götürdü hara?
دگر باره چرخش چه بازی نمودجهانش چه نیرنگ سازی نمود
Çərx ona nə oyun başladı təkrar?Nə hiylə işlətdi ona ruzigar?
گزارندهٔ صراف گوهر فروشسخن را به گوهر برآمود گوش
Tarixin sərrafı, o gövhər satan,Sözləri gövhərlə asdı qulaqdan.
که رومی چو آشفتن روس دیدجهان را چو پر کنده طاوس دید
İskəndər elə ki, coşğun rus gördü,Dünyanı qanadsız bir tovus gördü.
شب تیره پهلو به بستر نبردبه طالع پژوهی ستاره شمرد
Böyrünü vermədi gecə yatağa,Durdu bəxt ararkən ulduz saymağa.
زمین فرش سیفور چون درنوشتبرآورد سر صبح با تیغ و طشت
Öz ipək fərşini yığınca yerlər,Teşt ilə, qılıncla oynadı səhər,
بدان تیغ کز طشت بنمود تابسرافکندهٔ تیغ گشت آفتاب
O teştdə parlayan qılınc GünəşinBaşını kəsərək, gördü öz işin.
برون آمد از پردهٔ تیره میغز هر تیغ کوهی یکی کوه تیغ
Qara örtüsündən qaldırınca baş,Şimşəkli qılınca büründü dağ, daş.
دو لشگر نگویم دو دریای خونبه بسیاری از آب دریا فزون
İki ordu deyil, iki dəniz qan,Qədərcə çox idi dəniz suyundan.
به تدبیر خون ریختن تاختندبه هم تیغ و رایت برافراختند
Çapdılar o meydan boyu “qan” deyə,Qılınclar, bayraqlar ucaldı göyə.
به عرض دومیدان در آن تنگجایفشردند چون کوه پولاد پای
İki meydan boyu polad ayaqlar,Sıx yerdə dağ kimi tutdular qərar.
در آن معرکه عارض رزمگاهبرآراست لشگر به فرمان شاه
Sançıya əmr etdi böyük İskəndər,Qoşuna san verdi, düzüldü səflər.
ز پولاد پوشان الماس تیغبه خورشید روشن درآورد میغ
O polad geyimdən, almas qılıncdanİşıqlı Günəşə ucaltdı duman.
جداگانه از موکب هر گروهحصاری برآورد مانند کوه
Hər qövmün başında özündən sərdar.Çəkdilər meydanda dağ kimi hasar.
دوالی و گردان ایران زمینسوی میمنه گرم کردند کین
Dəvali və İran pəhləvanlarıSağ qolda yerləşdi, coşdu qanları.
قدر خان و فغفوریان یکسرهعلم برکشیدند بر میسره
Qədər xan fəğfurlu igidlər iləCəbhənin solunu götürdü ələ.
جناح از خدنگ غلامان خاصزده پره بر گشتن بی قصاص
Cinahda ox atan xas qulamlardı,Döyüş yollarına qanad salardı.
به پیش اندرون پیل پولاد پوشپس او دلیران تندر خروش
O polad geyimli fil ən ortada,Kükrəyən igidlər durmuş arxada.
شه پیلتن با هزاران امیدکمر بسته بر پشت پیل سپید
Filgövdə padişah minbir ümidləMinmişdi dağ kimi qızmış ağ filə.
ز دیگر طرف سرخ رویان روسفروزنده چون قبله گاه مجوس
Qarşıda bənizi qırmızı ruslarMəcusun atəşi kimi parıldar.
به خزرانیان راست آراستهز چپ بانگ پرطاس برخاسته
Sağ qolu bəzəmiş Xəzran dəstəsi,Soldan da ucalır Burtasın səsi.
الانی ز پس ایسوی بر جناحسر انداختن کرده بر خود مباح
Alani arxadan, İsuvi qoldan,Əzm etmiş baş, boyun qoparsın hər an.
به قلب اندرون روسی کینه جویز مهر سکندر شده سینه شوی
Cəbhənin qəlbində rus kinə dolmuş,Köksündən İskəndər eşqini yolmuş.
سپاه از دو جانب صف آراستهزمین آسمانوار برخاسته
Hər iki tərəfdə səf çəkdi əsgər,Lacivərd göy kimi ucalmış yerlər.
دراهای روسی درآمد به جوشچو هندوی بیمار برزد خروش
Rusların təblindən doğru həyəcan,Xəstə bir hindlitək qopardı fəğan.
غریویدن کوس گردون شکافزمین را برافکند پیچش به ناف
Göyləri sarsıdan təbil və boruYerlərin qarnına salırdı buru.
همان نای ترکی برآورده شوربه بازوی ترکان درآورده زور
Zorba türk borusu etdikcə şiddətTürklərin qoluna gəlirdi qüvvət.
صهیل زمین سنبهٔ تازیانبه ماهی رسانده زمین را زیان
Coşduqca yer yaran at kişnəməsiBalığa çatırdı yerin naləsi.
لگد کوبه گُرزهٔ هفت جوشبرآورده از گاو گردون خروش
Həftğuş əmudların təpiklərindənFələyin öküzü qopardı şivən.
بلارک به گاوَرسهٔ نقرهگونز نقره برآورده گاوَرسِ خون
Dəldikcə qılınc hər gümüş peykəri,Gümüşdən çıxarır qan danələri.
خدنگ سه پر کرده ز آهن گذارچو مرغ دو پر بر سر مرغزار
Dəmirdən keçdikcə üçpərli oxlarSanki çəmənlikdən ötürdü quşlar.
ز نیزه نیستان شده روی خاکز کوپالها کوه گشته مغاک
Nizədən qamışlıq olmuş yer üzü,Dağ çökür çuxura yedikcə gürzü.
سنان بر سر موی بازی کنانبه خون روی دشمن نمازی کنان
Tüklərin ucuyla nizə ucalır,Düşmən öz qanıyla dəstəmaz alır.
ز غریدن شیر در چرم گرگشده فتنه خرد را سر بزرگ
Qurd gönündən olan müdhiş təbildənQızışır döyüşlər, coşur döyüşkən.
سنان چشمهٔ خون گشاده ز سنگبر او رسته صد بیشه تیر خدنگ
Daşlarda nizə qan çeşməsi açar,Bir orman göyərdir yay ilə oxlar.
خدنگی همه سرخ گل بار اوگلی خون تراویده از خار او
Oxların meyvəsi al güldən nişan,Güllərin qan damar hər tikanından.
نهنگان شمشیر جوشن گدازبه گردنکشی کرده گردن دراز
Qalxanı əridən polad nəhənglərBaşını uzatmış, sərkəşlik edər.
گشاده بخار از تن کوه درززمین را فتاده بر اندام لرز
Dağlara deşiklər açırdı buxar,Yerlərin canında bir titrəyiş var.
ز غوغا بر آوردن خیل روستکاور شده زیر شیران شموس
Rus döyüşməsindən dəhşət çökürdü,Aslanlar altında atlar ürkürdü.
نیرزید با کمترین روسییفلاطونی آنجا فلاطوسیی
Əflatun, Fəlatus xalqıtək nadanO yerdə əskikdi bir aciz rusdan.
همان رومی رایت افراختهز هندی در آب آتش انداخته
Rumlular fələyə ucaltdı bayraq,Qılıncdan suya bir atəş olaraq.
گلوی هوا درکشید ای شگفتبه ضیق النفس کام گیتی گرفت
Havanın boğazı sanki tıxandı,Dünyanın nəfəsi artıq dayandı.
نه پوینده را بر زمین پای بودنه پرنده را در هوا جای بود
Nə yerdə yer tapır yeriyən ayaq,Nə uçan havada tapırdı bucaq.
ز روسی برون شد به آوردگاهیکی شیر پرطاس روبه کلاه
Ruslardan bir nəfər açdı meydanı,Bir tülkü papaqlı Burtas aslanı
چو کوهی روان گشته بر پشت بادعجب بین که بر باد کوه ایستاد
Küləyə minmişdi yeriyən dağtək,Dağ külək belində durarmış demək!
مبارز طلب کرد و جولان نمودبه نام آوری خویشتن را ستود
Döyüşmək istədi, suladı meydan,Özünü öyərək, oxudu dastan:
که پرطاسیان را درین خام چرمبه پرطاسی من شود پشت گرم
“Xam dəri geyinən hər bir Burtası,Mənin varlığımla qızar arxası.
چو تندی کنم تندری گوهرمچو آیم به رزم اژدها پیکرم
Pələnglər yırtaram dağlar qaşında.Nəhənglər yeyərəm sular başında.
پلنگان درم بر سر کوهسارنهنگان خورم بر لب جویبار
Aslantək alışdım sağrı yırtmağa,Tülkütək baxmaram yağlı quyruğa.
چو شیران به پرخاش خو کردهامنه چون روبهان دنبه پروردهام
Pəncədə kəskinəm, qüvvətdə mətin,Maral böyrü yırtmaq deyildir çətin.
درشتم به چنگال و سختم به زوربه خامی درم پهلوی نره گور
İçdiyim, tökdüyüm daima al qan,Geyimim xam dəri olmuş hər zaman.
همهٔ خون خامست نوشیدنمهمهٔ چرم خامست پوشیدنم
Nizəm daldan dəysə çıxar göbəkdən,Sınamaq istəsən, bu meydan, bu sən!
سنانم ز پهلو درآید به نافدروغی نمیگویم اینک مصاف
Bir ordu kükrəsə Çin ilə Rumdan,Atəşin alovu ucalar mumdan.
بیائید یک لشگر از چین و رومکه آتش فروزنده گردد ز موم
Mənə qandan başqa töhfə gətirən,Yox olsun elə bir yolçu, döyüşkən.
مبخشاد یزدان بر آن رهنمونکه بخشایش آرد به من بر بخون
Kim mənə qaş çatsa qürur edərək,Zivər yox, al kəfən geyinsin gərək!”
ز قلب ملک پیش آن تند ماربرون رفت جوشنوری نیزهوار
Onun qarşısına şah ordusundanÇıxdı bir nizəli igid pəhləvan.
به پرخاش کردن گشادند چنگدر آن پویه کردند لختی درنگ
Meydanda kin ilə açdılar pəncə,Çarpışma uzandı hey döyüşdükcə.
ز شمشیر پرطاسی خشمناکجوانمرد رومی درآمد به خاک
Acıqlı Burtasın son qılıncındanTorpağa sərildi rumlu pəhləvan.
دگر رومیی رفت و هم خاک دیدکه پرطاس را بخت چالاک دید
İkinci rumlu da ölüm, kin gördü,Burtasın bəxtini çox mətin gördü.
ملک زادهای بود هندی به نامبسی سر بریده به هندی حسام
Hindi adlı igid şahzadə vardı,Hindli qılıncıyla çox baş vurardı.
بران گرگ درنده چون شیر مستبر آشفت پولاد هندی بدست
Qızmış aslan kimi qopardı fəryad,Cumdu qurd üstünə əlində polad.
بسی حمله کردند دست آزمایسر بخت کس درنیامد ز پای
Qol kimi sınandı, oldu çox həmləKimsənin taleyi gülmədi hələ.
ملک زاده هندی چو شد سخت کوشبرآورد شمشیر هندی به دوش
Acığa dolunca şahzadə Hindi,Qılıncı düşmənin çiynindən endi.
چنان راند برنده الماس راکه سر در سم افکند پرطاس را
Başını biçdi o kəsici almas,Atın dırnağında çırpındı Burtas.
ز روسی یکی شیر شوریده سربه گردن در آورده روسی سپر
Ruslardan başqa bir qılınc oynadanBoynunu ucaltdı əlində qalxan.
درآمد به ناورد چالش کنانبه خون مخالف سگالش کنان
Öyünə-öyünə girdi meydana,Susamışdı sanki düşmən qanına.
ز هندی چنان هندیی خورد بازکه روسی سپر گشت ازو بینیاز
Hindi qılıncını endirdi ona,Ehtiyac qalmadı rus qalxanına.
همان روسی دیگر آمد به خشمهم افتاد تا برهم افتاد چشم
Çıxdı bir başqa rus qılınc vurmağa,Göz-gözə gəlincə düşdü torpağa.
چنین چند را کشت تا نیمروزچو آهوی پی کرده را تند یوز
Çox igid öldürdü, oldu gün yarı,Tazitək qovurdu o, ceyranları.
فرو بست ازو روسیان را نفسنیامد دگر سوی پیگار کس
Rusların nəfəsi tıxandı ondan,Olmadı daha bir qarşıya çıxan.
به آرامگه تافت هندی عنانبه خون و خوی آلوده سر تا میان
Vücudu al qana batmışdı daha,Yüyəni çevirdi tez ordugaha.
ملک چون چنان دید بنواختشسزاوار خود خلعتی ساختش
Görüncə İskəndər göstərdi hörmət,Verdi ən dəyərli, yararlı xələt.
فرود آمدند از دو جانب سپاهیزکها نشاندند بر پاسگاه
Hər iki tərəfdən enərək orduKeçidli yollarda keşikçi durdu.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/nizami-serefname-49
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
One day Bahram descending from the throne, went off to hunt the quarry on the plain.When near the village where the officer possessed that lofty belvedere he passed,
The Seven Beauties, chapter 22When the renown of Bahram (Gur) as king had risen from the Fish up to the moon,The hearts of the distinguished gained new strength; the fame of (all) the famous lived again.
The Seven Beauties, chapter 23One day with an ascendant auguring good (King) Bahram took his place upon the throne.Where’er there was a king or emperor, a giver or a holder of the crown —
The Seven Beauties, chapter 24The king indulged in pleasure and delights, for he was wearied with the march and fight.He ordered each one’s business, such as ’twas; then engaged in managing his own.
Poems by other poets
Dərdin karvanıyam, qəmin suvarı,Üzüm gülməyəcək nə vaxta kimi?!
KönülAh-ü-zar çəkməkdən, qan ağlamaqdan,Dərdimi yetirdin səksənə könül,
Təcnis: Nazlı yara dərdi-dilim yazmağaNazlı yara dərdi-dilim yazmağa,Nə bir kağız tapdım naqaləmindi,
Gəraylı: Ağalar, biwəfa yardanAğalar, biwəfa yardanMən dönərəm, könül dönməz