Khosrow and Shirin, chapter 52
What is a masnavi?
Masnavi: a long poem in self-rhyming couplets, usually an epic or a tale.
شفاعت کرد روزی شه به شاپورکه تا کی باشم از دلدارِ خود دور
بیار آن ماه را یک شب درین برجکه پنهان دارمش چون لعل دَر دُرج
من از بهر صلاح دولت خویشنیارم رغبتی کردن بِدو بیش
که ترسم مریم از بس ناشکیبیچو عیسا برکشد خود را صلیبی
همان بهتر که با آن ماه دلدارنهفته دوستی ورزم پریوار
اگر چه سوخته پایم ز راهشچو دست سوخته دارم نگاهش
گر این شوخ آن پریرخ را ببیندشود دیوی و بر دیوی نشیند
پذیرُفتار فرمان گشت نقاشکه بندم نقش چین را در تو خوش باش
به قصر آمد چو دریایی پر از جوشکه باشد موج آن دریا همه نوش
حکایت کرد با شیرین سرآغازکه وقت آمد که بر دولت کنی ناز
ملک را در شکارت رخش تند استولیک از مریمش شمشیر کند است
از آن او را چنین آزرم داردکه از پیمان قیصر شرم دارد
بیا تا یک سواره برنشینیمره مُشگوی خسرو برگزینیم
طرب میساز با خسرو نهانیسر آید خصم را دولت چو دانی
بت تنها نشین ماه تهیروتهی از خویشتن تنها ز خسرو
به تندی بَرزد آوازی به شاپورکه از خود شرم دار ای از خدا دور
مگو چندین که مغزم را برفتیکفایت کن تمام است آن چه گفتی
نه هر گوهر که پیش آید توان سفتنه هرچه آن بر زبان آید توان گفت
نه هر آبی که پیش آید توان خوَردنه هرچه از دست برخیزد توان کرد
نیاید هیچ از انصاف تو یادمبه بیانصافیات انصاف دادم
از این صنعت خدا دوری دهادَتخرد زاین کار دستوری دهادَت
بر آوردی مرا از شهریاریکنون خواهی که از جانم برآری؟
من از بیدانشی در غم فتادمشدم خشک از غم اندر نم فتادم
در آن جان گر ز من بودی یکی سوزبه گیسو رُفتمی راهش شب و روز
خر از دکان پالانگر گریزدچو بیند جوفروش از جای خیزد
کسادی چون کشم؟ گوهرنژادمنخوانده چون روم؟ آخر نه بادم
چو زآب حوض تَر گشتهست زینمخطا باشد که در دریا نشینم
چه فرمایی دلی با این خرابیکنم با اژدهایی همنقابی
چو آن درگاه را درخور نیفتمبه زور آن بِهْ که از در درنیفتم
ببین تا چند بار اینجا فتادمبه غمخواری و خواری دل نهادم
نیفتاد آن رفیق بیوفا راکه بفرستد سلامی خشک ما را
به یک گز مقنعه تا چند کوشم؟سلیح مردمی تا چند پوشم؟
روا نبود که چون من زن شماریکُلهداری کند با تاجداری
قضای بد نگر کآمد مرا پیشخسک بر خستگی و خار بر ریش
به گل چیدن بُدم، در خار ماندمبه کاری میشدم، در بار ماندم
چو خود بد کردم از کس چون خروشم؟خطای خود ز چشم بد چه پوشم؟
یکی را گفتم این جان و جهان استجهان بستد کنون دربند جان است
نه هر کس کآتشی گوید زبانشبسوزاند تف آتش دهانش
ترازو را دو سر باشد نه یک سریکی جو در حساب آرد یکی زر
ترازویی که ما را داد خسرویکی سر دارد آن هم نیز پر جو
دلم زآن جو که خرباری نداردبه غیر از خوردنش کاری ندارد
نمانم جز عروسی را در این سنگکه از گچ کرده باشندش به نیرنگ
عروس گچ شبستان را نشایدترنج موم ریحان را نشاید
بسی کردم شگرفیها که شایدکه گویم وز توام شرمی نیاید
چه کرد آن رهزن خونخوارهٔ منجز آتش پارهای دربارهٔ من
من اینک زنده، او با یار دیگرز مهر انگیخته بازار دیگر
اگر خود روی من رویی است از سنگدر او بیند، فروریزد از این ننگ
گرفتم سگصفت کردندم آخربه شیر سگ نپروردندم آخر
سگ از من بِهْ بود گر تا توانمفریبش را چو سگ از در نرانم
شوم پیش سگ، اندازم دلی راکه خواهد سگدل بیحاصلی را
دل آن بِهْ کاو بدان کس وانبیندکه در سگ بیند و در ما نبیند
مرا خود کاشکی مادر نزادیو گر زادی به خورد سگ بدادی
بیا تا کژ نشینم راست گویمچه خواریها کز او نامد به رویم
هزاران پرده بستم راست در کارهنوزم پردهٔ کژ میدهد یار
شد آبم و او به مویی تَر نیامدچنان کآبی به آبی بر نیامد
چگونه راست آید رهزنی راکه ریزد آبروی چون منی را
فرَس با من چنان در جنگ راندهستکه جای آشتیرنگی نماندهست
چو ما را نیست پشمی در کلاهشکشیدم پشم در خیل و سپاهش
ز بس سر زیر او بردن خمیدمز بس تار غمش خود را ندیدم
دلم کور است و بینایی گزیندچه کوری دل چه آن کس کو نبیند
سرم میخارد و پروا ندارمکه در عشقش سر خود را بخارم
زبانم خود چنین پرزخم از آن استکه هرچ او میدهد زخم زبان است
سِزد گر با من او همدم نباشدز کس بختم نبُد زو هم نباشد
بدین بختم چون او همخوابه بایدکز او سرسام را گرمابه پاید
دلم میجست و دانستم کز ایامزیانی دید خواهم کام و ناکام
بلی هست آزموده در نشانهاکه هر کش دل جهد بیند زیانها
کنونم میجهد چشم گهربارچه خواهم دید! بسمالله دگر بار
مرا زین قصر بیرون گر بهشت استنباید رفت اگر چه سرنبشت است
گر آید دختر قیصر نه شاپورازین قصرش به رسوایی کنم دور
به دستان میفریبندم نه مستمنیارند از ره دستان به دستم
اگر هوش مرا در دل ندانندمن آن دانم که در بابل ندانند
سر اینجا بِهْ بود سرکش نه آنجاکه نعل اینجاست، در آتش نه آنجا
اگر خسرو نه کیخسرو بود شاهنباید کردنش سر پنجه با ماه
بِهْ اَر پهلو کند زین نرگس مستنهد پیشم چو سوسن دست بر دست
و گر با جوش گرمم برستیزدچنان جوشم کز او جوشن بریزد
فرستم زلف را تا یک فن آردشکیبش را رسن در گردن آرد
بگویم غمزه را تا وقت شبگیرسمندش را به رقص آرد به یک تیر
ز گیسو مشک بر آتش فشانمچو عودش بر سر آتش نشانم
ز تاب زلف خویش آرم به تابشفرو بندم به سِحر غمزه خوابش
خیالم را بفرمایم که در خواببدین خاکش دواند تیز چون آب
مرا بگذار تا گریم بدین روزتو مادر مرده را شیون میآموز
منم کز یاد او پیوسته شادمکه او در عمرها نارد به یادم
ز مهرم گرد او بویی نگرددغم من بر دلش مویی نگردد
گر آن نامهربان از مهر سیر استزمانه بر چنین بازی دلیر است
شکیبایی کنم چندان که یک روزدرآید از در مهر آن دلافروز
کمند دل در آن سرکش چه پیچمرسن در گردن آتش چه پیچم
زمینم من به قدر او آسمانوارزمین را کی بود با آسمان کار
کند با جنس خود هر جنس پروازکبوتر با کبوتر، باز با باز
نشاید باد را در خاک بستننه با هم آب و آتش را نشستن
چو وصلش نیست از هجران چه ترسمتنی نازِنده از زندان چه ترسم
بُوَد سرمایهداران را غمِ بارتهیدست ایمن است از دزد و طرار
نه آن مرغم، که بر من کس نهد قیدنه هر بازی تواند کردنم صید
گر آید خسرو از بتخانهٔ چینز شورستان نیابد شهد شیرین
اگر شبدیز توسن را تکی هستز تیزی نیز گلگون را رگی هست
و گر مریم درخت قند گشته استرطبهای مرا مریم سرشته است
گر او را دعویِ صاحبکلاهی استمرا نیز از قصب سربند شاهی است
نخواهم کردن این تلخی فراموشکه جان شیرین کَنَد، مریم کُند نوش
یکی در جست و دریا در کمین یافتیکی سرکه طلب کرد، انگبین یافت
همه ساله نباشد سینه بر دستبه هر جا گِردرانی، گَردنی هست
نبودم عاشق اَر بودم به تقدیرپشیمانم خطا کردم چه تدبیر
مِزاحی کردم او درخواست پنداشتدروغی گفتم او خود راست پنداشت
دل من هست از این بازار بیزارقسم خواهی به دادار و به دیدار
سخن را رشته بس باریک رشتمو گرچه در شب تاریک رشتم
چنین تا کی چو موم افسرده باشمبرافروزم، و گر نه مرده باشم
به نفرینش نگویم خیر و شر هیچخداوندا تو میدانی دگر هیچ
لبْ آن کس را دهم کو را نیاز استنه دستی راست حلوا کآن دراز است؟
بهاری را که بر خاکش فشانیاز آن بِهْ کش بَرد باد خزانی
گرفتار سگان گشتن به نخجیربه از افسوس شیران زبونگیر
بیا گو گر منت باید چو مردانبه پای خود کسی رنجه مگردان
هژبرانی که شیران شکارندبه پای خود پیام خود گذارند
چو دولت پایبست اوست پایمبه پای دیگران خواندن نیایم
به دوش دیگران زنبیل سایند؟به دندان کسان زنجیر خایند؟
چه تدبیر از پی تدبیر کردننخواهم خویشتن را پیر کردن
به پیری مِی خورم؟ بادم قدح خردکه هنگام رحیل آخور زند کرد
به نادانی درافتادم بدین دامبه دانایی برون آیم سرانجام
مگر نشنیدی از جادوی جوزنکه داند دود هر کس راهِ روزن
مرا این رنج و این تیمار دیدنز دل باید نه از دلدار دیدن
همه جا دزد از بیگانه خیزدمرا بنگر که دزد از خانه خیزد
به افسون از دل خود رست نتوانکه دزد خانه را در بست نتوان
چو کوران گر نه لعل از سنگ پرسمچرا دِه بینم و فرسنگ پرسم
دل من در حق من رای بد زدبه دست خود تبر بر پای خود زد
دلی دارم کز او حاصل ندارممرا آن بِهْ که دل با دل ندارم
دلم ظالم شد و یارم ستمکارازین دل بیدلم زین یار بییار
شدم دلشاد روزی با دلافروزاز آن روز اوفتادستم بدین روز
غم روزی خورد هرکس به تقدیرچو من غمروزی اوفتادم چه تدبیر
نهان تا کی کنم سوزی به سوزیبه سر تا کی برم روزی به روزی
مرا کز صبر کردن تلخ شد کامسزد گر لعبت صبرم نهی نام
اگر دورم ز گنج و کشور خویشنه آخر هستم آزاد سر خویش
نشاید حکم کردن بر دو بنیادیکی بر بیطمع، دیگر بر آزاد
و زآن پس مهر لؤلؤ بر شکر زدبه عناب و طبرزد بانگ بر زد
که گر شه گوید او را دوست دارمبگو کاین عشوه ناید در شمارم
و گر گوید بدان صبحم نیاز استبگو بیدار منشین شب دراز است
و گر گوید به شیرین کِی رَسَم بازبگو با روزهٔ مریم همی ساز
و گر گوید بدان حلوا کشم دستبگو رغبت به حلوا کم کند مست
و گر گوید کشم تنگش در آغوشبگو کاین آرزو بادت فراموش
و گر گوید کنم زآن لب شکرریزبگو دور از لبت، دندان مکن تیز
و گر گوید بگیرم زلف و خالشبگو تا «ها» نگیری «ها» ممالش
و گر گوید نهم رخ بر رخ ماهبگو با رخ برابر چون شود شاه
و گر گوید ربایم زان زنخ گویبگو چوگان خوری زان زلف بر روی
و گر گوید بخایم لعل خندانبگو از دور میخور آب دندان
گر از فرمان من سر برگرایدبگو فرمان فراقت راست شاید
فراقش گر کند گستاخبینیبگو برخیزمت یا مینشینی
وصالش گر بگوید زانِ اویمبگو خاموش باشی تا نگویم
فرومیخواند ازین مشتی فسانهدر او تهدیدهای مادگانه
عتابش گر چه میزد شیشه بر سنگعقیقش نرخ میبرید در جنگ
چو بر شاپور تندی زد خمارشز رنج دل سبکتر گشت بارش
به نرمی گفت کاِی مرد سخنگویسخن در مغز تو چون آب در جوی
اگر وقتی کنی بر شه سلامیبدان حضرت رسان از من پیامی
که شیرین گوید ای بدمهر بدعهدکجا آن صحبت شیرینتر از شهد
مرا ظن بود کز من برنگردیخریدار بتی دیگر نگردی
کنون در خود خطا کردی ظنم راکه در دل جای کردی دشمنم را
ازین بیداد دل در داد بادتز آه تلخ شیرین یاد بادت
چو بخت خفته یاری را نشاییچو دوران سازگاری را نشایی
بدین خواری مجویم گر عزیزمخطِ آزادیم دِه گر کنیزم
تو را من همسرم در همنشینیبه چشم زیردستانم چه بینی
چنین در پایه زیرم مکن جایو گر نه بر درت بالا نهم پای
به پِلپِل دانههای اشک جوشاندوانم بر در خویشت خروشان
نداری جز مراد خویشتن کارنباید بود ازینسان خویشتندار
چو تو دل بر مراد خویش داریمُراد دیگران کی پیش داری
مرا تا خار در ره میشکستیکمان در کار دَه دَه میشکستی
بُخار تلخ شیرین بود گستاخچو شیرین شد رطب، خار است بر شاخ
به باغ افکندت پالود خونمچو بر بگرفت باغ از در برونم
نگشتم ز آتشت گرم ای دلافروزبه دودت کور میکردم شب و روز
جفا زین بیش که اندامم شکستی؟چو نامآور شدی نامم شکستی
عملداران چو خود را ساز بینندبه معزولان ازین بِهْ باز بینند
به معزولی به چشمم درنشستیچو عامل گشتی از من چشم بستی
به آب دیده کَشتی چند رانم!وصالت را به یاری چند خوانم!
چو بییار آمدی من بودمت یارچو در کاری نباشد با منت کار
چو کارم را به رسوایی فکندیسپر بر آب رعنایی فکندی
برات کُشتنم را ساز دادیبه آسیب فراقم باز دادی
نماند از جان من جز رشته تاییمکِش کاین رشته سر دارد به جایی
مَزن شمشیر بر شیرینِ مظلومتو را آن بس که راندی نیزه بر روم
چو نقش کارگاه رومیَت هستز رومی کار ارمن دور کن دست
ز باغ روم گل داری به خرمنمکن تاراج تخت و تاج ارمن
مکن کز گرمی آتش زود خیزدوز آتش ترسم آن گه دود خیزد
هزار از بهر مِی خوردن بود یاریکی از بهر غم خوردن نگهدار
مرا در کار خود رنجور داریکِشی در دام و دامن دور داری
خسک بر دامن دوران مَیفشاننمک بر جان مهجوران مَیفشان
تو را در بزم شاهان خوش بَرد خوابز بنگاه غریبان روی برتاب
رها کن تا در این محنت که هستمخدای خویشتن را میپرستم
به دام آورده گیر این مرغ را بازدگر باره به صحرا کرده پرواز
مشو راهی که خر در گل بماندز کارت بیدلان را دل بماند
مزن آتش در این جان ستمکَشرها کن خانهای از بهر آتش
در این آتش که عشق افروخت بر مندریغا عشق خواهد، سوخت خرمن
غمت بر هر رگم پیچید ماریشکستم در بُن هر موی خاری
نه شب خسبم، نه روز آسایشم هستنه از تو ذرهای بخشایشم هست
صبوری چون کنم عمری چنین تنگبه منزل چون رسم پایی چنین لنگ
ز اشک و آه من در هر شماریبُود دریا نمیدوزخ شراری
در این دریا کهام آتش گشت کَشتیمرا هم دوزخی خوان، هم بهشتی
و گر نه بر در دوزخ نهانیچرا میجویم آب زندگانی
مرا چون بَد نباشد حال بی تو؟که بودم با تو پار امسال بی تو
تو را خاکی است خاک از در گذشتهمرا آبی است، آب از سر گذشته
بر آب دیده کَشتی چند رانموصالت را به یاری چند خوانم
همه کارم که بی تو ناتمام استچنین خام از تمناهای خام است
نبینی هر که میرد تا نمیردامید از زندگانی برنگیرد
خِرد ما را به دانش رهنمون استحساب عشق ازین دفتر برون است
بر این ابلق کسی چابکسوار استکه در میدان عشق آشفتهکار است
مفرح ساختن فرزانگان راستچو شد پرداخته دیوانگان راست
به عشقاندر، صبوری خامکاری استبنای عاشقی بر بیقراری است
صبوری از طریق عشق دور استنباشد عاشق آن کس کو صبور است
بدینسان گر چه شیرین است رنجورز خسرو باد دائم رنج و غم دور
چو بر شاپور خواند این داستان راسبک بوسید شاپور آستان را
که از تدبیر ما رای تو بیش استهمه گفتار تو بر جای خویش است
وزان پس گر دلش اندیشه سفتیسخن با او نسنجیده نگفتی
سخن باید به دانش دَرج کردنچو زر سنجیدن آن گَه خرج کردن
Şah bir gün Şapura dedi: "Söylə, mənNə qədər ayrılım öz sevgilimdən?
Bir gecə o ayı get gətir görək,Sandıqda saxlayım onu ləltək.
Dövlətin nəfinə ondan bir qədərUzaq olmalıyam, bilmirsən məgər?!
Qorxuram Məryəmin səbri qurtara,İsa kimi çəkə özünü dara.
Məsləhətdir hələ o aysifətləPərilərtək gizli görüşüm belə.
Əgər o pərini görərsə Məryəm,Cin atına minər, yaxşı bilirəm."
"Heç kefini pozma" söylədi nəqqaş, -İşi düzəltməyə gedirəm birbaş."
Qəsrə dərya kimi getdi çaparaq,Onun hər damlası şəkərdi ancaq.
Danışdı yerbəyer Şirinə əvvəl,Sonra dedi: "Artıq zaman çatdı, gəl.
Səni ovlamaqçün şah məqam güdür,Məryəmə, görünür, qılıncı kütdür.
Vaxtında Qeysərlə bağlamış ilqar,Onunçün Məryəmə bu hörməti var.
Gəl, səninlə gizli minək atları,Yol tutaq Xosrovun qəsrinə sarı.
Xəlvətdə Xosrovla gün keçir, keyf çək.Bəlkə, düşməninin bəxti sönəcək."
O yalqız qalmış ay, o şirin dodaqÖzündən bezgindi Xosrovdan uzaq
Şapura acıqla dedi: "Ey insan,Ey tanrıdan uzaq, özündən utan!
Beynimi apardın, dur, daha bəsdir,Bütün danışığın puçdur, əbəsdir.
Hər incini deşmək imkanı varmı?Ağzına gələni demək olarmı?
Mərhəmətli işin yadıma gəlmir,İnsafsız işini sayaram bir-bir.
Allah bu sənətdən tutsun səni gen,Ağıl çəkindirsin səni bu işdən.
Şahlığımdan saldın iraq məni sən,İndi canımdan, de, nə istəyirsən?
Ağlım olmadı, mən qəmlərə düşdüm,Qəmdən quruyaraq yaş yerə düşdüm.
Bir qayğıma qalan görsəydim onu,Saçla süpürərdim hər gün yolunu.
Palan qayırandan qaçarsa eşşək,Tez qalxar ayağa arpanı görcək.
Mən gövhərəm, neçin gərək əksiləm?Çağrılmamış gedim? Məgər mən yeləm?
Yəhəri islansa kiçik hovuzdanCoşqun bir dəryadan qorxmazmı insan?
Bu viranə qalmış qəlbi, deyirsən,Qoyum əjdahayla bir mənzildə mən?
O dərgaha yoxsa bir ləyaqətim,Neçin o qapıya mən zorla gedim?
Xar olub yanaraq kədərdən, qəmdən,Neçə dəfə düşdüm bu qəfəsə mən?!
Yadına salmadı məni vəfasız,Göndərmədi quru salam da yalnız.
Kişilik silahı taxaraq özüm,Bir arşın niqabla nə qədər dözüm?
Qəlbi yaralı bir qadınam, ancaq,Taclı şahla necə mən tutum ayaq?
Mənə üz verən bu qəzaya baxsan,Xəstəyəm, yerim daş, yaramda tikan
Gül dərməyə gedib, tikan dərmişəmVəfa axtarmışam, cəfa görmüşəm.
Mən öz qüsurumu gizlin tutmaram,Xalqda nə günah var? Mən taqsırkaram.
Birini zənn etdim canım, dünyamdır,Dünyanı fəth etdi, indi can alır.
Dilinə "od" sözü gətirən insan,Bu sözlə ağzını yandırmaz, inan!
Hər bir tərəzinin iki gözü var:Biri qızıl, biri arpa hesablar.
Xosrovun verdiyi tərəzinin bax,Var arpayla dolu bir gözü ancaq.
Yersiz qoyulan bu arpa deyil xas,Yeməkdən başqa bir işə yaramaz.
Bu daş arasında bir gəlinciyəm,Gəcdən qayrılmışam, çox da incəyəm.
Gəc gəlin saraya, şaha yaraşmaz,Gül deyil, mum turunc, ondan kar aşmaz.
Mən onun xətrinə çox iş görmüşəm,Bəlkə öz işindən utansın bir dəm.
O qan içəndən sor, nə etmişdir o?Yağdırır hər yandan üstümə alov,
İndi mən diriykən başqa yarı var,Açıb məhəbbətdən yeni bir bazar.
Daşdan olsa bu üz, yenə də, inan,Görsə onu tamam yanar arından.
İttək daim vəfa olsa da peşəm,Mən ki it südüylə bəslənməmişəm.
İt olum, etdisə o məni bədnam.Onun hiyləsini ittək qovmasam.
Bir qəlbin ki, artıq dəyəri itə,O qəlbi götürüb ataram itə.
İtə könül verib, məni unudanBir qəlbdən ayrılmaq yaxşıdır, inan!
Anam doğmayaydı məni heç, ey kaş!..Doğsa da ataydı itlərə birbaş.
Gəl əyri oturaq, bir düz danışaq,Çox təhqir görmüşəm mən ondan ancaq.
Min düz mahnı çaldı könlüm pərdədə,Düz deyil çaldığım yeni pərdə də.
Abrım getdi, ona etmədi təsir.Guya ki, heç bir iş üz verməmişdir.
İnsafı gəlməz heç quldurun beləKi, mənim abrımı sovursun yelə.
Döyüş meydanında elə qızışdıq,Bir yol qalmamışdır sülh üçün artıq.
Mənim qeyrətimi o çəkməyəndə,Etina etmərəm şahlığa mən də.
Təhqiri belimdə ağır yük olub,Qəminin zülməti çox böyük olub.
Ürəyim kor ikən, gözlüyəm dedim,Acı meyvəsini korluğun yedim.
Aldatsa da məni, vecimə gəlmir,Çünki sevgisindən könlüm dincəlmir.
Dilim yaralıdır, çünki mən ondanAncaq dil yarası aldım hər zaman.
Neyləyim, o mənə olmadı həmdəm,Kimsədən yaxşılıq mən görməmişəm.
Ürəyim doludur, qoy ağlayım mən,Anası ölmüşə öyrətmə şivən.
Onu yad edəndə könlüm olur şad,İllər boyu məni etməyir o, yad.
Sevgimin qoxusu ondan uzaqdır,Qəlbimin kədəri ondan iraqdır.
Onuntək sevgili yarar bəxtimə,Fələkdən bir dayaq gərək təxtimə.
Ürəyim döyündü, bildim zəmanəMənə yeni dərdlər verəcək yenə.
Bu çoxdan bilinmiş məşhur sınaqdır:Qəlb döyünsə, ziyan toxunacaqdır.
Gözüm xəbər verir, bax, səyriyərək,Görəsən başıma nələr gələcək?!
Burdan kənar yerim bir cənnət olaBu qəsrdən çıxıb düşmərəm yola.
Şapur deyil, gəlsə Qeysərin qızı,Qovlayaram burdan o həyasızı.
Hiylə nə lazımdır, sərxoş deyiləm.Hiyləyə aldanan bir quş deyiləm.
Məni çox tədbirsiz bilməyin, yetər,Mən biləni bilmir Babildəkilər.
Yar orda deyildir, burdadır, burda,Nal orda yox, burda qoyulub oda.
Xosrov yox, Keyxosrov olsa da bişəkk,Ayla vuruşmağa çıxmasın gərək.
Bu xumar nərgizdən qoy olsun kənar.Süsən kimi olsun qoy itaətkar.
Coşdurmaqsa məni məqsədi əgər,Qızaram, əynində zireh əriyər.
Qəmzəmə deyərəm sübhdən gedər,Bir ox vurar, atı qalxır rəqs edər.
Zülfümün xəmində bəndə salaram,Qəmzəmin sehrilə səbrin alaram.
Əmr etsəm yuxuda xəyala əgər,Onu da torpağa su kimi çəkər.
Eşqimdən doymuşsa o namehriban,Mənim kimi olar o da bir zaman.
Qalıb səbr edərəm burda o qədər,Üzrün qapısından bir gün o girər.
Ürək kəməndini atmaram ona,Zülfü neçin salım atəş boynuna?
Hər cins öz cinsiylə uçar göylərdə,Göyərçin bir yerdə, tərlan bir yerdə.
Küləyi torpağa bağlamaq olmaz,Odla suyu birgə saxlamaq olmaz.
Vüsalın görmədim, neyləyər hicran?Heç qorxunc gələrmi ölüyə zindan?
Rütbədə o göydür, mənsə bir yerəm,Bir düşün, göylə yer olarmı həmdəm?
Sərmayəsi olan qorxar, qəm çəkər,Yoxsul yolkəsəndən eyləməz həzər.
Eylə quş deyiləm tuta hər yetən,Hər bir qara quşdan xof etmərəm mən.
Bu tora düşmüşəm nadanlığımdan,Ağılla çıxaram yenə bu tordan.
Məgər eşitmədin, dedi cadugər:Hər tüstü öz çıxış yolunu bilər.
Çin bütxanəsindən gəlsə o əgər,Şordan şirin tapmaz, əliboş gedər.
Harın Şəbdiz əgər çox qaçağandır,Elə bilmə Gülgün geri qalandır.
Məryəm qənd ağacı olubsa, bilməm,Mənim də xurmamı bəsləmiş Məryəm.
"Mən şaham, tacım var" söyləsə gerçək,Məndə də var gözəl, şahanə ləçək.
Ürəyimdən çıxmaz bu ac, bu kin,Şirin dərd-qəm yesin, Məryəm kef çəksin?
Biri inci gəzib suda boğulur,Biri sirkə gəzib bala rast olur.
Hər yerdə döş əti tapmaqmı olar?Hər yer bud deyil ki, bir boyun da var.
Mən aşiq deyildim, bəxtimdən oldu,Səhv etdim, peşmanam, könlüm yoruldu.
Mən zarafat etdim, o, doğru sandı,Mən bir yalan dedim, o da inandı.
Üzülmüşdür qəlbim belə sevdadan,And içdim, allaha and olsun, inan!
Qaranlıq gecədə eşsəm də, nə qəm,Sözümün sapını nazik eşmişəm.
Nə vaxtacan olum bir şöləsiz şam?Mən ölərəm, əgər işıqlanmasam.
Qarğayıb nə yaxşı, nə yaman dedim,Ey tanrım, bilirsən, nədir məqsədim?
Dodaqlarım həsrət çəkəninkidir,Hər uzanan ələ halva verilmir.
Alıb aparınca xəzan küləyi,Qoy torpaqda qalsın bahar çiçəyi.
Ovda itlər tutsa yaxşıdır yenə,Bir yem olmaqdansa pay uman şirə.
Mən sənə lazımam, mərd ol, özün gəl,Özgənin başına sən açma əngəl.
Ovda mahir olan igid bir aslanÖzü gedib tutar ovu ovlaqdan.
Ayağım taletək bağlıdır ona,Özgəylə getmərəm onun yanına.
Yükü yad çiyinə heç verərlərmi?Yad dişli zənciri gəmirərlərmi?
Bəsdir, usanmışam tədbir tökməkdən,Dünyada özümü qocaldımmı mən?
Qocaykən mey içim? Sınsın qədəhim?Kürd köçəndə deyər: "Qoy axur tikim!"
Bu qədər əziyyət çəkdiyim, inan,Öz ürəyimdəndir, heç deyil ondan.
Hər yerə kənardan gələr oğrular,Mənim öz evimdə belə oğrum var.
Hiylə qura bilməz qəlbinə insan,Qapı güdmək olmaz ev oğrusundan.
Yamanca ürəyin əlində qaldım,Ayağıma özüm baltanı çaldım.
Ləli daşdan seçməz kor deyiləm mən,Soruşmaq nə lazım kənd görünürkən?
Qəlbim zalım oldu, yarım sitəmkar,Qəlbdən də, yardan da olmuşam bezar.
Bir ürəyim var ki, yoxdur heç barı,Bu ürəyə könül verməyim barı.
Hər kəs ruzisinin qəmini çəkər,Mənə bu qisməti vermişdir qədər.
O qəlb yandıranla bir gün oldum şad,Sonra qaldım belə, ürəyi bərbad.
Nə vaxtacan edim gizlin ahü zar?Nə qədər çəkəcək bu sızıltılar?
Ağzım səbr etməkdə olmuşdur ağıYeri var adlanam səbr oyuncağı.
Xəznəmdən, ölkəmdən ayrı düşsəm də,Azadlıq möhrü var yenə kisəmdə.
İki şəxsə yoxdur buyruq dünyada:Biri gözü toxa, biri azada."
Sonra ləl möhrünü şəkərə vurdu,Innabla, şəkərlə belə buyurdu:
"Şah desə: sevirəm qəlbən onu mən,De ki: bir şey çıxmaz belə işvədən.
Desə ki: o sübhə ehtiyacım var,De ki: oyaq qalma, sübh gec açılar.
Desə: qovuşaram haçan Şirinə?De: Məryəm orucun saxlasın yenə.
Desə: əlim çatar halvaya haçan?De: sərxoş dad duymaz şirin halvadan.
Desə: şəkər saçar bir də o dodaq?De ki: onlar səndən uzaqdır, uzaq.
Saçını, xalını tutaram, desə,De ki: tut, əgər ki, əlindən gəlsə!
Desə: qucaqlaram onu bir də mən,Söylə ki: əl götür bu istəklərdən.
Üz qoymaq istəsə ay üzə əgər,De: şah olarmı heç rüxə bərabər?
Çənədən top qapmaq istəyən zamanÜzümdəki saçdan yeyəcək çovkan.
Desə, xəndan ləli çeynərəm, söylə:Uzaqdan baxarsan ağız suyilə.
Vermiş olsa mənə ölüm fərmanı,Ölüm fərmanıdır söylə hicranı.
Əgər ayrılığı tüğyan eyləsə,De: yerində otur, uyma həvəsə!
Ürəyi istəsə əgər ki, vüsal,Icazəm olmamış, söylə, sakit qal!"
Qadın xislətiylə belə bir qədərTəhdidli söz deyib göndərdi xəbər.
Aclıqla sınsa da sülhün şüşəsi,Dodağı verirdi barışıq səsi.
Şapurun üstünə hirsini saldı,Ürək ağrısının yükü azaldı.
Yumşaqlıqla dedi: "Söz bilən gişi,Sözün axar sudur, bilirsən işi.
Şaha salam desən bir zaman əgər,Bir sifariş olsun məndən bu sözlər.
De ki, Şirin deyir: bədəməl insan,O şirin söhbəti hara qoymusan?
Umurdum ki, məndən heç dönməz üzün,Başqa bir gözələ baxmaz heç gözün.
Çıxardın zənnimi yalana indi.Düşmənim qoynunda girib isindi.
Yatmış tale kimi bir köməyin yox,Dövran kimi-məni istəməyin yox.
Öz kamından başqa, fikrin varmı heç?Böylə xudpəsəndlik yarayarmı heç?
Tikan acısını Şirin çəkərdi,Xurma yetişəndə tikan baş verdi.
Qanımla suvardım mən bağı, fəqət,Meyvəsi heç mənə olmadı qismət.
Hələ bir oduna qızınmamışam,Tüstündən gözlərim kor oldu tamam.
Bəsdir zülm elədin, qurutdun məni,Adlı-sanlı oldun, unutdun məni.
Adam yüksələndə əhdini pozmaz,Özündən əskiyə diqqət et bir az,
İşin bəd gələndə dostun oldum mən,Yüksələndə mənə göz yumdun nədən?
Köməksizkən könlüm könlünə yardı.İş başına keçdin, sevgin qurtardı?
Öz eşqinlə məni rüsvay edibsən,Qürur göstərirsən indi bəs nədən?
Yazdırdın adıma ölüm fərmanı,Tapşırdın öhdəmə qəmi, hicranı.
Bircə tel qalmışdır canımda ancaq,Ucu qəlbimdədir, çəksən, qopacaq.
Ruma bayraq sancdın, bu sənə bəsdir,Şirinə qılıncı vurmaq əbəsdir.
Qızma ki, qızğınlıq dönər atəşə,Oddan tüstü qalxar göyə həmişə.
İçki məclisində dostun min olar,Birini tap, olsun səninlə qəmxar.
Eşqindən elədin könlümü xəstə,Tora salıb, sonra getdin ahəstə.
Qayıtma palçığa batdığın yola,İşinə aşiqlər ta heyran ola.
Bu sitəmli qəlbi, gəl, odlama, ah!..Tikdir oddan ötrü başqa atəşgah.
Vücudumda qəmin olub bir ilan,Hər tük olmuş mənə iti bir tikan.
Ahıma, həm də göz yaşıma baxsan,Cəhənnəm - qığılcım, damcıdır ümman.
Nə qədər göz yaşım ötsün dənizdən,Köməyə çağırım xəyalını mən?
İşlərim qalmışdır sənsiz natamam,Xam xəyal ucundan oldum belə xam.
Yoxsa cəhənnəmin ağzında hər dəmDirilik suyunu neçin gəzirəm?
Ölüm yatağında olsa da bir şəxs,Ümidini əsla həyatdan kəsməz.
Biliyin yolunu ağıl göstərər,Eşq üçün deyildir bir belə dəftər.
Eşqin meydanında aciz qalanlarTez ağlın atına olurlar süvar.
Dəlilər dərmana olanda möhtac,Ağıllılar tapır dərdlərə əlac.
Eşqdə səbr etmək xamlıqdan gəlir,Bil, eşqin binası səbrsizlikdir.
Səbr etmək uzaqdır eşqin yolundan,Aşiq adlanarmı səbr edən insan?
Belə əziyyətdə qalsa da Şirin,Xosrova heç zaman pis göz dəyməsin."
Şirin sözlərini tamam eylədi,Şapur yeri öpüb belə söylədi:
"Tədbirin üstündür istəyimizdən,Doğru söyləyirsən bu sözləri sən."
Bu sözlərdən sonra Şapurun özüÖlçmədən deməzdi Şirinə sözü.
Hər söz düşüncəylə deyilsin gərək,Xərcləmədən əvvəl qızılı bir çək.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/nizami-xosrov-ve-sirin-52
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
Come, cup-bearer! that virgin, face-concealed (the untasted wine of senselessness in the cellar),Give me, if solicitude for a husband be hers.
Sharafnama, chapter 49Come, cup-bearer! that quicksilver reduced to ashes (the wine of senselessness, ruddy and joyous),Produced by cinnabar- working (mixing),
Sharafnama, chapter 50The next day, when this cup-bearer (the sun), morning-rising,Scattered rubies of ruddy wine (its effulgent rays) on the dust,
Sharafnama, chapter 51The next day, when this soldier of sultan-pomp (the sun)Struck up his mountain-like hump (arose) from the sea of Chin (his place of rising),