Ay gözəllik çadırını açıb, buludlarda,
Yenə bizim ay başına dolaharkən buludlar da
Gözlərimə göz dikərək gəlib baxdı pəncərəmdən,
Bu gözəllik elçisinə heyran olub dedim ki, mən: -
Nədən az-az görünürsən?
Cavabımda susdu bir az.
Sonra xumar baxışilə canlar alan o sərvinaz
Gözlərimə yenə baxdı,
O dinmədı... Utancaqdır...
O bəlkə də öz qəlbini başqasına açacaqdır?!
Lakin onun sifətində bir solğunluq nişanı var,
Məncə onun bu dərdini dərd çəkanlər duyub anlar...
Dedim: - Susma, gözəlim Ay!
Deyiləm ki, mən özgəsi!
Mənə tanış yaranmışdır şadlıq neyi, hicran səsi.
Əzəl gündən dolanmışam
Yer üzünü qarış-qarış;
Məndən gizli bu dünyada bir sinədə söz qalmamış.
Sevinənlər, dərdlənənlor öz qəlbini açar mana,
Mənim varlıq nəfəsimdən torpaqlar da gələr cana,
Çünki insan yaranmışam.
Yenə baxdı üzümə Ay,
Arxasınca qoşun çəkib buludlar da gəldi lay-lay.
Sonra, bir az gülümsəyib dilə gəldi
Ay da bu dəm: O dindikcə ağ kağıza inci düzdü qızıl qələm.
Dedi: - Az-az görünməyim nədən sizə ağır gəlir?
Dedim: - Çünki bu dünyada gözəlliklə söz yüksəlir
Gözəlliksiz bir sənətin nə duyğusu, nə canı var.
O dırmalar qulaqları, balta kimi odun yarar
Ay üzümə yenə güldü...
Tez açıldı qaş-qabağı,
İşıqlandı səhər kimi xəyalımın söz otağı.
Dedi: - Az-az görünməyim küskünlükdən nişanədir.
Dedim: - Bir az açıq danış, bu sözünün sirri nədir?
Dedi: - Sən ki, dillənsən, düşmədinmi məni başa?
Dedim: - Bəzən varlığıma hakim olan bir tamaşa
Uçurduqca yer üzündən xəyalımın qanadını,
Unuduram hər canlının, hər cansızın öz adını.
Cəhalətin pəncəsində boğulduqca qəlbim yenə,
Bir kor kimi boylanıram bu mənalar aləminə
O vaxt mənim şüurum da, xəyalım da qaçır məndən,
Qayıq qalır fırtınada, dalğalara düşür yelkən...
Ay yenə də gülümsədi... Saçlarını dağıdaraq,
Dedi: - İnsan. qəlbindoki sadəliyə, saflığa bax!
Sən ki, bizim ilk görüişdə öz sirrini dedin mənə;
Mən də bütün varlığımı açacağam bu gün sənə.
Dedim: - Buyur, şad olaram!
Sarılaraq Ay boynuma,
Bir günahsız quzu kimi gəlib girdi o qoynuma.
Dedi: - Mənim küsməyimin başlıca bir səbəbi var,
Qoy eşitsin bu sirrimi şair olub, söz yazanlar...
Bilirsən ki, mən gözələm, dastanlara düşmüş adım,
Yarandığım gündən bəri bağlanmamış qol-qanadım.
Bir qocaman şahidiyəm bu varlığın əzəl başdan,
Çünki mənmi varlığımı da yoğrulmuşdur sudan, daşdan.
Çox gəzmişəm bu dünyanı oba-oba, oymaq-oymaq,
Kim istəyir bu neməti öz əlindən yerə qoymaq.
Mən doğanda göy üzünə, qaçıb gedir qaranlıqlar,
Gözəlliklə əkiz olan bir qüvvətim, qüdrətim var.
Mənim böyük camalımdan ilham alır bütun aləm,
Mən də insan xəyalı tək gündüzlərin aşiqiyəm.
Lakin bizim şairlərdən incimişəm sözün düzü,
Onlar bəzən düz görməyir nə gecəni, nə gündüzü.
Onlar elə zənn edir ki, gözəllik bir oyuncaqdır,
Hər "sevirəm!" deyən gəncə o da aşiq olacaqdır...
Elə mənim özümə də qəlb açmışlar min bir kərə,,
Mən nə deyim? Nə ad verim o ötərgi vədlərə?
Onlar baxıb ilham almış yalnız mənim zahirimdən,
Lakin onlar bilməmişdir bir nəçiyəm batində mən.
Onlar məni bənzədərək min gəlinə, min də qıza,
Arabir də oxşatmışlar hər ötərgi vəfasıza.
Hətta böyük Puşkin belə bir vaxt mənə söz atmışdır,
O da məni göy üzündə ağılsıza oxşatmışdır.
Lakin duyan olmamış ki, mənim öz aləmim vardır,
Bu səbəbdən ürəyimdə dünya boyda qəmim vardır.
Ah, nə deyim şairlərə! Öz döşünə döyə-döyə
Xam at kimi təpik atıb, sığışmırlar yerə, göyə.
Bir demirlər mən nəçiyəm, yarandığım gündən bəri,
Nələr görmüş bu dünyada Ay deyilən gözəl pəri?!
Mənim də öz dastanım var, mənim də macəram vardır,
Bu dünyada macərasız ürəyi daş olanlardır.
Düzdür, insan yaranmadım, bəxtım belə yazılmışdır,
Bu səbəbdən bağrım başı bir dumanlıq, bir də qışdır.
Lakin mənə çox tanışdır insanlığın böyük səsi,
Bir də nəyə toxunmamış o dahinin xoş nəfəsi?
Dünya karvan yaranmışsa, insan oğlu bir sarbandır,
Bəşər qəlbi göyə sığmaz, onun fikri bir ümmandır.
Qoy şairlər vurulmasın yalnız mənim camalıma,
Baxıb dastan bağlasınlar bu gözəllik kamalıma!
Ay kiriyib dayandı.
Qəlbim yandı, nə yandı!
Tüstü çıxdı başımdan.
Bu gözəl sirdaşımdan
İlham alıb mən bu dəm
Dedim: - Düzsən, ey sənəm!
Sənin də əməyin var,
Qəlbin var, diləyin var.
Fəqət, bilmirəm niyə
Sən deyən dərinliyə
At çapmayır şairlər?
Bəikə tükənmiş hünər?
Ay çatıb qaşını "Yox" - dedi birdən,
Qəzəblə oynadı durduğu yerdən.
Dedi: - Nə deyirsən, uşaqsan, nədir?
İnsanın hünəri bir xəzinədir.
Nə qədər xərcləsən dünyada onu,
O da vaxt kimidir - görünməz sonu!
Lakin bu hünərin qədrini bilmək
Hər hünər əhlinə borc olsun gərək!
Dedim: - Düz deyirsən, ay nazlı sənəm!
Haman şairlərin biri də mənəm...
Mən də təbiətdən yazıram bəzən,
Sonra ağrı qopur öz ürəyimdən.
Görürəm gözlərim baş-ayaq vuruır,
Bəzən quş yerinə dağ-daş uçurur,
Bəzən gül yerinə tikan deyirəm,
Göyün qurşağına örkən deyirəm.
Bəzən ağ buludu yazıram qara,
Baxıb gülüşürlər mən sənətkara.
Hanı təbiətin dilini bilən?
Gözəl Ay! Qarşında utanıram mən.
Ay yenə hirslənib "yox!" - dedi birdən,
Qəzəblə oynadı durduğu yerdən.
Dedi ki, insafsız olma bu qədər,
Yenə az olsa da, səndədir hünər.
Yenə sən bilərsən eşqin dilini,
Mən şahid tutaram öz sevgilini!
Yenə sən sevirsən bu təbiəti,
Ucuz tutmayırsan şeri, sənəti,
Yuxulu gecələr çox az yatmısan,
Mən kor deyiləm ki, saç ağartmısan -
Deyib xumarlandı ayın gözləri,
Sığındı qoynuma o gözəl pəri.
Baxdı gözlərimə gülümsəyərək,
Sinəmdə quş kimi çırpındı ürək
Mən elə bildim ki, ürəyim acdır,
Məhəbbət əbədi bir ehtiyacdır!
Sonra solğun üzlü o dərdli sənəm
Xəyala qərq oldu gözlərində qəm.
Nəysə pıçıldamaq istədi mana,
Lakin utanaraq çəkildi yana.
Axdı yanağına iki damla yaş,
Dedi: - Salamat qal! Gedirəm, qardaş! - Yox, - dedim! - Bir dayan! Hələ sözüm var!
Gəl mənə bir danış, ey nazlı nigar!
Sən ki, yaranışdan gözəlsən belə,
Bir dastan olmusan ağıza, dilə,
Aləmə səs salır hüsnün, camalın,

İndi də bildim ki, çoxdur kamalın.
Nədir üzündəki qara ləkələr?
Anlada bilsəydin bunu birtəhər...

Ay çatıb qaşını birdən qaraldı,
Sanki gözlərində dünya daraldı.
Süzülüb sel kimi axdı göz yaşı,
Yazığın köksünə sallandı başı.
Bulandı siması bir dərya kimi,
Ümidsiz, nəşəsiz bir dünya kimi.
Mən peşiman oldum öz sualımdan,
O mənim halımı görüb bu zaman
Hə!.. - dedi, - gəlmisən mətləb üstünə.

İndi mənə qulaq as,
Nə danışsam, onu yaz!
Heç sorma ki, bu nədir?
Bəlkə bir əfsanədir.
Dedim: - Danış, tez danış!
Daha səbrim qalmamış.

Ay qaldırdı başını,
Silərək göz yaşını
Dedi: -Yaxşı qulaq as!
Nə danışsam onu yaz:

Bizim dövrümüzdən nə qədər qabaq,
Nə mavi göy vardı, nə qara torpaq.
O vaxt nə həyatdan vardı bir əsər,
Nə dağlar, dərələr, nə də meşələr.
Nə yaşıl yarpaqlar, nə də xəzəllər,
Nə bulaq başında seçmə gözəllər.
Nə məhəbbət sözü, nə hicran dərdi,
Nə də qəm karvani axıb gedərdi.
Dünya görməmişdi bir damlacıq qan,
Nə bir canlı vardı, nə də bir insan.
Nə sərhəd seçkisi qoyan ölkələr,
Nə qanlı qanunlar, nə məhkəmələr,

Nə bır ağa vardı, nə də ki, bir qul,
Nə zəngin yaşardı, nə də ki, yoxsul.
O vaxt görməmişdi dünya göz yaşı,
Hər başın üstündə bir qəbir daşı!
Nə də yer üzündə ayrılıq vardı,
Dövran öz-özünə gəlib axardı.
Günəş anam idi, mən onun qızı,
Dünya salamlardı ilk baxtımızı...
Ondan şəfəq alıb nura boyandım,
Mən onun eşqilə alışıb-yandım.
Anamın bir ana ürəyi vardı,
O mənim boyumu öpüb oxşardı,
Yanımdan getməzdi fıkri, diləyi;
Bəzən dil açaraq ana ürəyi
Deyərdi: - Ay adlı bir balam vardır,
O məndən dünyaya ük yadigardır.
Mənsə sığınardım onun qoynuna,
Salıncaq qolumu atıb boynuna
Üzündən öpərdim onun doyunca,
Yorulmaq bilməzdim illər boyunca.
Anam bu sevgidən min zövq alardı.
Sonra ucaldıqca hey ucalardı...

      Bir gün axşam çağında,
      Göylərin qucağında
      Anam oturmuşdu tək,
      Mənsə yaxın gələrək
      Acam, - dedim, - anacan!
      Onun qaş-qabağından
      Tökülürdü buludlar...
      Dedim: - Ana, de nə var,
      De nə var ki, belə sən
      Dərdlə fikirləşirsən?"
      Anam üzümə baxdı,
      Qəlbindən qanlar axdı.

Heç soruşma, - dedi, - gəl!
Bunu bilsəydim əvvəl
Heç doğmazdım səni mən,
Deyərək gözlərindən
Sellər kimi yaş tökdü,
Qəlbinə zülmət çökdü.
Mənsə döndüm, doğrusu,
Ana, - dedim, - nədir bu?
Mən ki, sənin hər zaman
Gözəl üzündə bir dəm
Nə dərd görmüşdüm, nə qəm.
Sən ki, əzəldən bəri
Şad gəzərdin göyləri;
Tutulmazdı qabağın;
Sənin o gül dodağın
Hər vaxt gülərdi mana.
Can ana! Söylə, ana!
Söylə nə oldu ki, sən
Azad gülüşlərindən
Ayrı düşdün? De görək!
Anam bir ah çəkərək
Dedi - Bala! Qulaq as:
Analar dərdsiz olmaz!
Sən deyirsən acam mən
Süd gəlməyir döşümdən...
Yalnızam... Yoxdur ərim;
Qurumuşdur döşlərim
Ac-acına durmaqdan.
Azdan-çoxdan bir zaman
Nə yığmışdımsa bütün
Yedik qurtardı bu gün.
Tamam boşaldı anbar,
Bircə təknə unum var.
Ah, qızım! Mən baxtı kəm
O unu da bişirsəm
Ac qalarıq sabahdan
De, neyləyim, balacan?!.

Ayın bu sözündən düşərək dərdə,
Asıldı gözümdən bir qara pərdə.
Açıldı qarşımda bir dar pəncərə.
Xəyalım boylandı keçən günlərə,
Yenə körpəliyim düşdü yadıma,
Bir qaya bağlandı qol-qanadıma.
Gözümdə canlandı anam yenidən,
Onu min dəfə də xatırlasam mən,
Min kitab yazsam da, o gül camala,
Yenə də ondakı böyük kamala
Yol tapa bilməmiş şair qələmi,
Mən şahid tuturam bütün aləmi.
Dünya binasını qoyandan bəri,
De, hansı dahinin xəyal şahpəri
Ucala bilmişdir barı bir kərə
Ana qəlbindəki sonsuz göylərə?
De, hansı şairin məğrur qələmi,
Olsa da günəşin, ayın həmdəmi,
Dilini bilsə də otun, çiçəyin,
Sirrini açsa da hər bir ürəyin,
Cana gətirsə də cansız daşları,
Karvana düzsə də uçan quşları,
Dönüb bac alsa da əsən küləkdən,
Bir dünya qursa da minbir diləkdən,
Xəyalı göylərə sipər dursa da,
Günəşin qoynunda çadır qursa da,
İnciyə tutsa da bütün aləmi,
De, hansı şairin məğrur qələmi
Ana qəlbindəki dəryadan keçmiş?
Bu sonsuz, bu böyük dünyadan keçmiş?
Fikrə getməyimi Ay duyar-duymaz,
Şirin söhbətini saxiayıb bir az,
Dedi ki: - Nə üçün getdin xəyala?
Cavab verməyərək mən bu suala,
Dedim: - Bu uzundur... sözünü qurtar!
Tamam danış görək, nə macəran var?!

  • Bəli! - dedi, - o vaxt mən
    Anamın söhbətindən
    Saraldım birdən-birə;
    Sonra baxıb göylərə
    Bir ah çəkdim ucadan,
    Yaxşı, - dedim, - anacan!
    Darıxma yoxsulluğa,
    Əvvəldən də bolluğa
    Öyrənməmiş ağzımız.
    İndi qalsan da yalnız,
    Mənə izn ver gedim,
    Dünyaları seyr edim.
    Bir ruzi tapsam ana,
    Qovuşaram tez sana.
    Anam baxdı üzümə,
    İşıq verdi gözümə,
    Dedi: - Qızım, yaxşı yol!
    Ancaq bir az ayıq ol!
    Bir də unutma ki, sən
    Varım-yoxum bir sənsən!

Mən örtdüm başıma bir ağ kəlağay,
Buludlar qarşımda açıldı lay-lay...
Mən getdim, arxamca su səpdi ana,
Bütün kainaü çıxdsm seyrana.
Keçdim göy üzünün çəmənzarından,
Göylər dünyasının ilk baharından.
Gah endim aşağı, gah da yüksəldim,
Görüb bilmədiyim yerlərə gəldim.
Gördüm ki, kainat naxış-naxışdır,
Sənət işlənməmiş yer qalmamışdır.
Bir hünər oxunur hər çeşnisindən.
Aləmə baxdıqca anladım ki, mən
Hər kiçik zərrənin öz aləmi var,
Dünya bir ahəngdə tutmuşdur qərar...
Az getdim, üz getdim, dolandım yenə
Gəlib yaxınlaşdım Yer kürəsinə.

Nə görsəm yaxşıdır? Dərələr, dağlar,
Kahalar, daxmalar, odlar, ocaqlar...
Duydum yaşayışın xoş nəfəsini,
Eşitdim ilk dəfə insan səsini.
Bu səsdə nə böyük bir ləzzət varmış,
Duyanlar daima xoşbəxt olarmış!
Bü ki, iliyimə işlədi bu səs,
Yüz min il yaşasam canımdan getməz...
Mən onda bildim ki, "yaranmaq" nədir?
Bəşərsiz kainat bir viranədir.
Bildim, insan kimi böyük bir qüdrət
Hələ yaratmamış bizim təbiət.
Çatdı qulağıma onun nərəsi,
Hələ dağ döşündə o çoban səsi
Ruhuma dad verdi ilk gündən bəri
O vaxtdan sevirəm mən bu yerləri,
Bircə gün görməsəm, görməsəm onu,
İlan vurmuş kimi rəngim qaralar,
Başımın üstünü dumanlar alar...
Ay bir az dayanıb sildi tərini,
Yenə varaqladı can dəftərini: -
Vuruldum dünyama o gənc yaşına,
Sərdim qanadımı bir dağ başına.
Dağın ətəyində bir cütçü vardı,
Nə bilim, yer əkib, yer şumlayardı...
Çox dikdim gözümü mən ona sarı,
Eşib sovururdu o torpaqları;
Qan-tərə batmışdı bütün bədəni.
Başını qaldırıb görüncə məni
Dedi ki: - Yaxın gəl, uzaqda durma,
Yetim uşaq kimi boynunu burma!
Bu səsdə bir böyük mərhəmət duydum,
İlk dəfə torpağa mən qədəm qoydum.
Cütçü dilə gəlib, soruşdu məndən: - De qızım, nəçisən, haralısan sən?
Üzünü görürəm birinci kərə,
Sən heç bənzəmirsən bizimkilərə.

Dedim: - Günəş qızı Aydır öz adım,
Daima göylərdə uçar qanadım.
İndisə gəlmişəm Yer kürəsinə.
Cütçü gülümsəyib dilləndi yenə: - Qızım! Xoş gəlmisən, gəl əyləş görək...
Bir ağac altında biz əyləşərək,
Oturduq diz-dizə, cütçüsə dərhal
Verdi qonağına belə bir sual: - Nədir gözündəki bu qəmli baxış?
De, rəngin nə üçün belə saralmış?
Dedim: - Yol gəlmişəm, özüm də acam,
Doğrusu, bir parça yemə möhtacam.
Cütçü bir ah çəkdi, gözlərində qəm,
Öz bağlamasım açaraq bu dəm
Çıxartdı bir parça pendirlə çörək, -
Ye! - dedi, - can qızım!
Mənsə gülərək
Soruşdum: - Bu nədir?
Dedi:-Çörəkdir!
Qonaqsız boğazdan ötməyəcəkdir!
Ye, qızım! Bununla yaşayır insan,
Ye, rəngin düzəlsin, görürəm acsan!
Verdiyi çörəkdən kəsərək bir az,
Dilimin üstünə mən qoyar-qoymaz
Ağzıma dad gəldi, qoluma qüvvət.
Dedim: - Nə şirindir bu gözəl nemət!
Dedi: - İnsan əli yaradır bunu,
Bu çörək yaşadır insan oğlunu.
Bəri bax, görürsən bu sünbülləri?
Bunların dilini tapandan bəri
Biz aclıq sözünü qovmuşuq evdən.
Get, Günəş anana xəbər ver ki, sən
Boi isti, bol işiq göndərsin bizə,
Onlar səbəb olur çörəyimizə.
Dedim: - Bəs nə üçün göylər mülkündə
Çörək tapılmayır bizə bir gün də?
Anamın istisi orda da vardır,

Bəs nədən göy üzü bir boş anbardır?
Cütçü gülümsəyib dedi: - Qulaq as!
Çörək bir istiylə, işıqla olmaz.
Budur, bax, gördüyün bu qara torpaq
Nə qədər vardırsa, çörək olacaq.
Torpaqdan süd əmir hər sarı sünbül,
Torpaqdan göyərir hər çiçək, hər gül.
Bir də öz başına yaranmır onlar,
Torpaq üstündə də insan gözü var...
Budur, bax, alnımdan tökülən bu tər! –
Dünyada ac qalar tər tökməyənlər.
Onların ömrü də tez gedir bada,
Hər kəs əkdiyini biçər dünyada.
Al, sana verirəm mən bir ovuc dən,
Apar göy üzünə bizim bu yerdən.
Orda əlinizlə səpib becərin,
Bir az zəhmət çəkib barını dərin
Dedim: - Cütçü baba, sağ ol, çox sağ ol,
Daima kefi kök, damağı çağ ol!
İndi salamat qal, ömür gödəkdir,
Səfərim uzandı, anam da təkdir.
Durub cütçü baba öpdü alnımdan,
Bildinı ki, mehriban olurmuş insan.
O dedi: - Yaxşı yol! Get, qızım, Xumar,
Get anan sevinsin, pisdir intizar.
Ancaq yoldan-izdən özünü gözlə,
Ehtiyatlı dolan gecə-gündüzlə..
Mən uçub yüksəldim, yenə yüksəldim,
Bir zaman anamın yanına gəldim.
Anam sevincindən ağladı, bilsən?
Dedi: - Nə qoçaqsan, sən qız deyilsən!
Ancaq az qalırdı çatlasın bağrım,
Na yaman gecikdin, ay ağrın alım?
Dedim ki, səfərim xoş keçdi, ana!
Gör nə gətirmişəm insandan sana!
Mən ona göstərib toxumluq dəni,
Danışdım başımdan gəlib keçəni.

Dinlədikcə məni anam şad oldu,
Ehtiyac dərdindən o azad oldu.
Yorğun olduğumdan yatdıq gecəni,
Səhər açılınca oyatdı məni.
Əl-ələ tutuşub qız ilə ana,
O vaxt göy üzünü çıxdıq seyrana.
Cütçünün verdiyi toxumları biz
Mavi göy üzünə səpdik tərtəmiz.
Keçdi bir neçə ay, yetişdi bahar,
Nə gördük? Cücərdi bütün toxumlar –
Parladı ulduzlar, o ağ sünbüllər,
Yarandı aləmdə yeni bir əsər.
Dünya dəyişmişdir, o vaxtdan bəri
Ölçüb biçməmişəm qərinələri...
Dəyişmiş yerini dağlar, dərələr,
Bəlkə də qalmamış ilk mənzərələr.
Nə deyim! Dünyanın qocadır yaşı,
Daima fırlanan dəyirman daşı
Nələr üyütməmiş!.. Lakin ulduzlar
Hələ də cütçüdən qalmış yadigar.
Onlar düşməmişdir hərəkətindən,
İnsan çörəyinin bərəkətindən
Göy üzü daima gülər-gülşəndir,
Hər kiçik ulduzun surəti şəndir.

Bir gün mən bəzənib çıxmışdım seyrə,
Ulduzlar mülkündən baxırdım yerə.
Hər ulduz dil açıb deyirdi: - Xumar!
Sənin nə möhtəşəm gözəlliyin var?!
Camalın süd kimi belə dümağdır,
Daima sönməyən bir şebçıraqdır.
Gözəllik sozünün ruhu var səndə,
Arabir sən bizə qonaq gələndə
Sayrışan ulduzlar verib baş-başa
Gözəl camalına qılır tamaşa.
Doğrudan cəlalın böyükdür sənin!
Nurdanmı tökülmüş, söylə, bədənin!

Ayıq gəz, sayıq ol, göz dəyər sana,
Batar bu göy üzü günahsız qana.
Ərköyün böyümə!.. Az dolan, az gəz!..
Gözəllər nəzərə tez-tez görünməz.
Mənsə, dinlədikcə bu ulduzları,
Gülərdi qəlbimdə hüsnün vüqarı.
Qol-qanad açardım sözün doğrusu,
Hər bir yaranmışın arzusudur bu.
İstər gözəl olsun bütün canlılar;
Gözəlliyə qarşı məhəbbət də var.
Çirkin yaranmışlar çox vaxt dərdlənər...
Gözəllik eşqindən yaranmış səhər!
Mən ayın sözünü kəsdim bir anlıq,
Dedim: - Çirkinlərdən danışma artıq;
Mən də onlardanam, öz aramızdır...
Ay dedi: - Gözəllik dediyim qızdır.
Qoy, qızların üzü gün kimi gülsün,
Kişnün üzündən mərdlik tökülsün!
Yox, - dedim - yoldaş Ay! Səhv eləyirsən,
Qol çəkə bilmərəm bu fikrinə mən.
Çünki ərzə verər şairdən qızlar,
Deyər düz yazmayır bizi sənətkar.
Deyər həyat üçün yaranmışıq biz,
Hünərdir ən böyük gözəlliyimiz!
Təbiət deyər ki, lalə yanaqlar,
Vurğunun dediyi yaqut dodaqlar
Gəldi gedər olur qoca dünyada;
Çox şirin olsa da, tez gedir bada.
Qızlar dil açar ki: - Zəhmət çək bir az,
Gözəllik sözünün kamalından yaz!
Yoxsa, qaşın belə, gözün də belə,
Amandır üzünü göstərmə elə,
Nə bilim, çiçəksən, ağzı göyçəksən,
Mələksən, pərisən, dünyada təksən...
Artıq bu sözlərin köhnəldi vaxtı,
İndi gözəlliyin başqadır taxtı.

Bu taxta nə mələk, nə də pəri var,
Bu taxtda əyləşir ağlı olanlar.
Bir mələk olsa da, ağılsız bəşər,
Yüzillik hörmətdən bir gündə düşər!
Ay baxıb, sükuta getdi bu dəfə,
Üzünü döndərdi göylər tərəfə. - Hə!.. - dedi, - o zaman sevinərək mən
Keçdim gəlin kimi göylər mülkündən.
Güvənib hüsnümə xeyli yüksəldim,
Sonra öz anamın yanına gəldim.
O baxıb boyuma, sevindi yenə,
Sevindi qızının gözəlliyinə.
Ay keçdi, il keçdi yenə boy atdım,
Bir zaman gəlinlik yaşıma çatdım.
Yazıq ki, çox gördü vaxt bunu bizə,
Fəlakət yazıldı taleyimizə.
Bu vaxt bir ah çəkdi Ay sinəsindən,
Titrədi varlığım onun səsindən.
Nə yazım, nə deyim bu dərdə dair?
Gözəllik ağlarsa, gülərmi şair?
Dedim: - Nə fəlakət? Gəl, danış bir-bir
Bizim ki qəlbimiz ayrı deyildir!
Yenə işıq gəldi Ayın gözünə,
Baxıb davam etdi o öz sözünə: - Qara gəlmiş bir gündə,
Bizim göylər mülkündə

Oturmuşdu anam tək,
Qolunu çirməyərək,
O, xəmir yoğururdu.
Bir nağıl olsa da, bu,
Həqiqət var səsində,
Anamın dövrəsində
Hoppanırdım pişik təki...
Özün yaxşı bilirsən ki,
Qız tayfası şıltaq olar;

Anam dedi: - Bəsdir, Xumar!
Gəl dolaşma əl-ayağa.
Mən anamı qoyub lağa,
Gah atıldım, gah da düşdüm.
Birdən-bırə mən sürüşdüm.
Dəydim onun sağ qoluna
Acıq gəldi bu səhv ona.
Öz yerindən anam durdu,
Üzümə bir şillə vurdu
O, xəmirli sağ əlilə.
Günahımı bilə-bilə,
Söz deməyib uzaqlaşdım,
Buludlardan keçib aşdım.
Küsdüm yazıq taleyimə,
O dərdimi bu gün demə!
Ağrıdıqca üzüm dəm-dəm,
İçimdə dərd, gözümdə qəm
Çox ağladım sərin-sərin
Qucağında fələklərin.
Ah, nə deyim! O şillədən
Yaralıyam bu gün də mən.
Doğrusunu desəm əgər,
Üzümdəki bu ləkələr
Öz anamdan yadigardır,
Gör nə böyük dərdim vardır...
Ayrılıq zor verdi ana qəlbinə,
Gəl! - deyib, yanına çağırdı yenə.
Mənim də ürəyim yumşaldı bir az,
Övladın küsməyi çox uzun olmaz.
Barışdıq... O məni qucaqlayaraq,
Dedi: - İndən belə sözlərimə bax!
Birdən nə oldusa, rəngi saraldı,
Anam bir daş kimi yerində qaldı.
Sonra qüvvətini yığıb bir təhər,
Bağırdı: Ləkələr, qara ləkələr!
Mənsə heyrətləndim sözün doğrusu,

Dedim: - Nə olmuşdur? Nə danışır bu?
Anamın göz yaşı axıb gölləndi,
Sonra saçlarını yolub dilləndi! –
Can bala! Əllərim yanıma düşsün.
Üzüm bu dünyada gülməsin bir gün!
Dedim: - İraq candan! Nə söyləyirsən?
Anam bağırdı ki, günahkaram mən;
Üzündə qalmışdır qara ləkələr...
Bir matəm örtüsü geyindi səhər.
Ah, əlim qurusun! Dedim: - Ağlama!
Mənim də qəlbimi söküb dağlama!
Nə olmuş? Üzümdə ləkəmi qaldı?
Anam çıraq kimi birdən qaraldı,
Dayana bilməyib getdi özündən;
İşıq məhv olarsa ana gözündən
Gülməz ki, dünyada övladın üzü!
Gecədən seçilməz gündüzün üzü.
Sonra yazıq anam özünə gəldi,
Dərdli sinəsindən bir ah yüksəldi.
Bağrına basaraq məni o zaman
Çeşmələr yaratdı göz yaşlarından.
O bir quzu kimi yalayıb məni,
Dedi: - Göz yaşlarım yusun ləkəni.
Üzümə axdıqca onun göz yaşı.
Qəlbindən qan getdi, hərləndi başı.
Baxıb balasına hey yana-yana
Döndü ana qəlbi o gündən qana...
Aylar, illər boyu ağladı belə,
Dizinə çox döydü öz əllərilə.
Yazıq ki, sonuncu peşimançılıq
Bir fayda verməyir bizə apaçıq...
İndi doğrusun söyləsəm əgər,
Üzümdə gördüyün qara ləkələr
Bil ki, öz anamdan bir yadigardır,
Görürsən, nə böyük faciəm vardır!..

Ay susdu, yol çəkdi qəmli gözləri.
Doldu şairliyin könül dəftəri...
Xəyala qərq oldu, əlimdə qələm;
Bir anlıq sükuta getmişdi alım.
Dedim: - Nə dərdliymiş bu qəmli dastan!
Mən yazım, oxusun eşitsin insan.
İstər ana olsun, istərsə ata!
Bəzən ehtiyatsız, kiçik bir xata
Böyük faciələr yaradır demək!
Sonra ömrü boyu dərd çəkir ürək!
Ay durub yerindən getmək istədi,
Sonra baxıb mənə: - İzin ver! - dedi, - Gedim öz yerimə, anam da təkdir.
Dedim: - Bir az dayan, sözüm gödəkdir,
Sən deyib qurtardın, indi qulaq as!
Şairə dərd açan davasız qalmaz.
Nə gözəl əfsanə var imiş səndə!..
Sən danışan zaman yazırdım mən də.
İndi qulaq as ki, oxuyum sana,
Əzbərlə şeirimi, söylə anana.
Oxuyub qurtardım dastanımı mən,
Qonağım şad oldu buna ürəkdən.
Sonra gülümsəyib göylər gəlini,
Uzatdı əlimə isti əlini.
Dedi: - yarandığım ilk gündən bəri,
Əlimə dəyməmiş insan əlləri...
Çox zaman üzümə gülümsəyərək
Bəlkə can atmışdır mənə min ürək...
Ala bilməmişlər könlümü elə,
Üzümdən öpməmiş bir insan hələ.
Özüm də heyranam öz xilqətimə,
Bu dünya vüqarlı təbiətimə.
Fəqət, bil, yazdığın bu dastanla sən.
Mənim də qəlbimə min hökm edirsən.
Ay bu son sözünü utancaq dedi,
Əyilib alnımdan öpmək istədi.
Yox! - dedim, - gözəl Ay! Hələ dayan bir!

Həsrətlə ayrılsaq daha gözəldir...
Uçun göy üzünə o dilbər sona,
O getdi, mən baxdım həsrətlə ona.
Azacıq keçmədən açıldı səhər,
Geydi al donunu yaqut üfüqlər.
Xəzər bir aynaydı üzü ləkəsiz,
Ayıldı yuxudan qızım Aybəniz.
Mən basıb bağrıma bu ayüzlümü,
Bu şirin dillimi, şəkər sözlümü,
Dedim ki: - Aybəniz! O Aya bənzə,
Daima saf yaşa, daima təzə!..

Use ← → keys to move, R for a random poem

Random poem

More by this author

Poems by other poets