İndi xəbər verim oxucuma mən
Xəyalı küsdürən bir faciədən:

      Qarabağ... Şuşada zəngin bir saray,
      Açılır qapısı, örtülür lay-lay;
      Onun divarları əl-əlvan naxış,
      Əsrdən əsrə hədiyyə qalmış...
      Burda göstərilir quşa ox atan,
      Burda göstərilir min bir pəhləvan.
      Qılınclar, nizələr, yumruqlu qollar,
      Döyüşən insanlar, ayrılan yollar
      O qanlı günlərdən bir yadigardır,
      Onun da sirli bir tarixi vardir.
      Sarayda hökm edir ədalı bir xan,
      Qan-qarğış tökülür qaş-qabağından,
      Hər gün at belində... dəliqanlıdır,
      Ürayi fitnəli, əti qanlıdır;
      Onun sarayında hərəmxanalar –
      Salınmış qəfəsə nazlı sonalar...
      Ellər talan olur, vergilər ağır;
      Göylər cavabsızdır, buludlar sağır.
      Yalnız səadətlə gülür bu saray.
      Açılır qapısı, örtülür lay-lay.

      Burda gün keçirir bir böyük şair,
      Yazır yazdığını həyata dair...
      O şair mədh edir min bir gülzarı,
      Bəlalı aşiqi, sevdalı yarı.
      Baxıb dumaların yaşıl telinə,
      Ərməğan göndərir Bağdad elinə.
      Bu sonsuz dərələr, qalın meşələr,
      Boynu bükük duran tər bənəvşələr
      Şairin sənəti, ilham ocağı...
      Ömrünün bəxtiyar, qayğısız çağı.
      Bəzən xatırlayır Kür qırağın,
      Alır kəkliklərin ilic sorağını.
      Şairin ilhamı gözəldir deyə
      Əzəldən aşiqdir o gözəlliyə;
      Baxır kəlağaylı keçən gəlınə,
      Qarğı qələmini alır əlinə;
      Könlünü bəsləmiş sazlar əlində,
      Deyir türküsünü ana dilində;
      Səsinə səs verir dağda çobanlar...
      Bükür qamətini ağır zamanlar...
      Yazır çəmənlərdə yarın seyrini,
      O böyük şairin hər bir şerini
      Deyir laylasında bizim analar.
      Ölərmi yurdunu sevən sənətkar?!
      Vaqif, ey şerimin könül dastanı,
      De, söhbətin hanı, de, saznı hanı?
      Susdumu nəğmələr oxuyan dilin?
      Yasını tutdumu barı sevgilin?

      Batdımı xəncəri xanın köksünə?
      Nifrət o alçağa! Nifrət o günə!
      Noldu söylədiyin axar qoşmalar?
      Andımı həsrətlə səni hər nigar?
      Şahidin oldumu üfüqdəki ay?
      Söylə, yıxıldımı o məğrur saray?
      De, sənmi söylərdin son dəfə naçar:
      Bir yandan bağlayan, bir yandan açar.
      Vaqif, ey şerimin könül dastanı,
      De, söhbətin hanı, de, sazın hanı?
      Ey könül yolçusu, gülər sənətkar,
      Qədrini bilmədi sənin saraylar.
      İran ordusunu yeridəndə, sən
      Dedin ki, yadlara keçməsin vətən!
      Dedin: sərçeşmələr, dağlar bizimdir,
      Almalı, armudlu bağlar bizimdir
      Dedin ki, türk dili, türk şeri gərək
      Böyük bir ölkəyə qanad gərərək,
      Üfüqdən üfüqə çapsın atını.
      Əziz bir ölkənin xatiratını
      Verməyək dağıdan, vuran əllərə,
      Doğma sənət gərək bizim ellərə.
      Yazıq, sən deyəni demədi ruzgar,
      Çəkdi ordusunu Məhəmməd Qacar,
      Gözündə fırtına, baxışında qış,
      O insan qatili, o axtalanmış...
      Keçdi pəncəsinə onun Qarabağ
      Qayalar titrədi əlində zağ-zağ.
      Nişanlı qızların açıldı üzü,
      Qaldı ürəyində Vaqifin sözü...
      O qanlı günlərə şahid idin sən,
      Divarlar töküldü güllə səsindən .
      Naxışlı xalçalar", uzun xalılar,
      Babalar yurdundan qalan yadigar,
      "Hədiyyə" verildi o yaramaza;
      Sənsə gördüyünü düz yaza-yaza,
      "Dünyada doğru bir halət görmədin,
      Bütün əyri gördün, babət görmədin".

      De, sənmi söylədin son dəfə naçar:
      Bir yandan bağlayan, bir yandan açar.
      O dövran qatilə oturdu baha –
      Yatıb, sağ çıxmadı cəllad sabaha.
      Qəhrəman bir oğul, polad bir ürək
      Onun otağına yalnız girərək.
      Çaldı xəncərini ilan başından.
      Zindanı, zənciri sevməmiş insan...
      Səninsə qəlbinin əsdi telləri,
      Yazdın Vidadiyə bu şad xəbəri.
      O da həyatının ixtiyar yaşı,
      Yönünü döndərib qibləye qarşı,
      Dilində surələr, durdu namaza,
      Lənətlər oxudu o yaramaza.
      Vaqif, ey şerimin könül dastanı!
      De, söhbətin hanı, de sazın hanı?
      Dəydimi xəncəri xanın köksünə?
      Nifrət o alçağa, nifrət o günə!
      Keçdi qərinələr, keçdi əsrlər,
      Torpaqda qalmadı qullar, əsirlər...
      Ey böyük sənətkar, ey böyük insan,
      Nə olar başıni yerdən qaldırsan! —
      Kainat gözimə görünər röya,
      İndi bambaşqadır gördüyün dünya!
      Durulmuş, şairim, bulanmış sular,
      Döyüşlər, mizraqlar, azğın ordular...
      Sarayiar əbədi torpağa dönmüş,
      Məscid şamları da əriyib sönmüş.
      Nə bir əzan səsi, nə minarə var,
      Nə də fırıldaqç, azğın imamlar.
      Dəyişmiş bu hava, dəyişmiş bu yer.
      Odur, qalstuklu duran pioner
      Açıb qarşısında külliyyatını,
      Öyrənir, şairim, o, həyatını,
      Onunla birlikdə uçur xəyalm:
      "Ənliyi, kirşanı neylər camalın,
      Sən elə gözəlsən binadan, pəri!"
      Sözlərin olmuşdur dillər əzbəri.
      Dolansan dünyanı sən qarış-qarış.
      Tarix bir meydandır, ömür bir yarış.
      Ölkəmiz yarışın ön səflərində,
      Bir yeni dünya var hər əsərində...
      Uçan buludlar da çağırır "gəlin!"
      Qalxacaq, şairim, bir gün heykəlın
      Bizim Qarabağın Cidır düzündə,
      Vaqif canlanacaq onum üzündə...

Теперь, читатель, рассказать позвольО том, что и поныне будит боль.Столетье позапрошлое. Шуша,Столица Карабаха, хороша.Над городом господствует дворец — Роскошества былого образец.Подъем к его большим воротам крут,Их то раскроют настежь, то запрут.На роспись стен дворцовых посмотри:Тут — птицеловы, там — богатыри.Колчаны, копья, стрелы, шишаки,Враждебны взгляды, сжаты кулаки...Дворца владетель полноправный — хан,Своекорыстный, своенравный хан,Чей взгляд тяжелый не сулит добра.Ждет конь его, оседланный с утра.Хан Карабаха — бешеный ездок,Властолюбив, коварен и жесток.Гарем содержит хан-прелюбодей,Томится в клетках стая лебедей.Народ ввергает в подати, в разор,Немеет небо и отводит взор.Дворец богат, чужой присвоив труд,То распахнут ворота, то запрут.Здесь, во дворце, живет большой поэт.Он пишет, прославляя вольный свет,Он воспевает вешние луга,Сочувствуя разлуке, что долга,На стаю журавлей глядит поэтИ с ними шлет Багдаду свой привет.Он веселит фиалку, что грустна, —Стоит с поникшей головой она.В долинах и лесах, что широки,Он видит вдохновенья родники,И пылко вспоминает о Куре,О молодой, о золотой поре.Выводит за строкой строку тростникО куропатке, что зовут «кеклик».Поэзия в прекрасном испокон,Поэт во все красивое влюблен.Красавица мелькнет издалека —К перу с бумагой тянется рука;Он рос в краю, где пуст без саза дом,Стихи слагал на языке родном.Слова поэта знал любой чабан,Но век сгибал когда-то стройный стан.Мы в колыбельных наших матерейСлыхали скорбь его во тьме ночей.И разве позабудется, умретПоэт, который так любил народ?Вагиф! Души моей заветный сказ,Скажи, где голос твой и где твой саз?Неужто не спастись от немоты,Оплакан ли своей любимой ты?Скажи, кинжал вонзился ль хану в грудь?Как век твой без проклятий помянуть?!Воспетые певучею строкойВздыхали ли красавицы с тоской?Глядела ль с неба на тебя лунаИ рухнула ль дворцовая стена?Не ты ль, не видя выхода из тьмы,Нашел слова, что повторяем мы:«Кто закрывает путь в конце одном,Тот открывает, видимо, в ином».Вагиф! Души моей заветный сказ,Скажи, где голос твой и где твой саз?О светлый, жизнерадостный певец,Да мог ли оценить тебя дворец!..Когда Иран пошел ордой на нас,Ты весь народ поднял в тяжелый час.Ты говорил: все наше здесь навек,Краса вершин, садов, долин и рек.Ты говорил: спасем родной язык —Родник легенд, поэзии родник —Наш памятник на долгие века.Рука скопца, поганая рукаК святыне прикоснуться не должна..Увы! Судьба была предрешена.И кровожадный изувер КаджарАзербайджан в жестокий вверг пожар.У мерзостного выродка в рукахБрезгливо содрогнулся Карабах.Куда бы ни ступил Каджар ногой,Земля, подобно женщине нагой,Была оскорблена, осквернена.Мечта Вагифа! Не сбылась она...Ты был живым свидетелем разрух,От ядер стены падали вокруг.Старинные, бесценные коврыПришельцу доставались, как дары.И написал, как видел, прямо ты,Что в мире ты не видел прямоты.Не ты ль, не видя выхода из тьмы,Нашел слова, что повторяем' мы:«Кто закрывает путь в конце одном,Тот открывает, видимо, в ином».Не долго изувер торжествовал,Он ночью лег, а наутро не встал —Стальное сердце, доблестный геройОтважился пройти в его покой,Был насмерть поражен бесплодный змей.Не любят люди тюрем и цепей...Запело сердце у тебя в груди,Ты известил об этом Видади.И он, твой старый друг, седой поэт,В своей молитве утренней, чуть свет,Благодарил всевышнего творца,Проклятьем поминая подлеца.Вагиф! Души моей заветный сказ,Ответь, где голос твой и где твой саз?Стальной клинок вонзился ль хану в грудь,Добром возможно ль век твой помянуть?!Прошло два века, наш настал черед,Нет на земле рабов и нет господ.О, если б ты, великий человек,Мог поглядеть на край родной в наш век,Жизнь показалась бы тебе мечтой —Теперь и век иной, и мир иной,Прозрачной стала мутная вода,С лица земли исчезли без следаПристанища тиранов, палачей,В мечетях — чад погашенных свечей.Пустует уцелевший минарет,Имамов нет и их обманов нет.Преобразились воздух и земля,И пионер, губами шевеля,Читает книгу — загляни в нее,В ней жизнь твоя и творчество твое.Звучит сейчас пословицей у нас:«Прекрасное чуждается прикрас».Куда б ни привела тебя тропа:История — арена, жизнь — борьба,А мы — на первой линии ееТворим, преображая бытие.Высокая дорога нелегка,Настанет день и встанет на векаТвой в Карабахе памятник, поэт:Для тех, кто жил с народом, смерти нет!1935

OriginalWikisource (opens in a new tab)CC BY-SA 4.0

TranslatorВ. Кафаров, 1976azeribooks.narod.ru (opens in a new tab)

NoteПеревод В. Кафаров, по изданию: Самед Вургун. Избранное в двух томах. Москва: Госиздательство художественной литературы, 1958; перевод на русский язык — Азернешр, 1976. Текст с сайта azeribooks.narod.ru (https://azeribooks.narod.ru/poezia/vurgun/smert_poeta.htm), набран с печатного издания и не вычитан.

Suggest a translation

Use ← → keys to move, R for a random poem

Random poem

More by this author

Poems by other poets