Əlavə, 3
Page 4 of 4 · 75%
باز فرمانفرمای هندوستان میگوید: «امنیت ممالک ما در مشرق به حکم وجوب ما را لابد داشته است که در سمت افغانستان چنان دستگاهی بر پا کنیم که سد راه حملهٔ خارجه باشد و خود حکومت افغان نیز قوت و قدرت آن را نداشته باشد که مقوی خیالات کشورگیری دشمنان ما بشود.»
یکی از سفرای انگلیس -که سابقاً مقیم ایران بود- در این باب میگوید: «اعتماد باطنی من این است که دولت انگلیس نمیتواند بگذارد که دولت ایران در سمت افغانستان وسعت بیابد، زیرا که نزدیکی ایران به هندوستان حکماً مایهٔ اغتشاش ممالک ما خواهد بود.»
باز یک فرمانفرمای دیگر هند میگوید: «ما باید در افغانستان سد دایمی بر پا کنیم که اسباب رد حملهٔ دشمنان شمالی و مغربی ما باشد. هرگاه هرات به دست دولت ایران بیفتد، حالت این دولت به تمامی ممالک هند مسلط خواهد بود.»
«لورد پالمرستون» در پارلمنت [پارلمان] انگلیس فریاد میکند که «در تمام عمرم حرفی را که از همه بیشتر حاصل عقیدهٔ قلبی خود میدانم این است که اگر ما از افغانستان دست بکشیم، اعظم مصالح دولت انگلیس پایمال خواهد شد. یقین بدانید که افغانستان را به هر ملاحظه که امروز ترک نمایید، باز خواهد رسید آن روزی که مجبور خواهید شد با مخارج گزاف و با اتلاف عساکر وافر این ممالک را دوباره تصرف کنید.»
با وصف اعلان این مضامین، نمیدانم باز احتمال اینکه انگلیسان افغانستان را به ایران بدهند باقی خواهد ماند یا خیر. پولیتیک انگلیس در ایران یک روش غریبی داشته است. مقصود واحد این پولیتیک همیشه حفظ هندوستان است. اما با وصف این وحدت مقصود، دولت انگلیس راههای متعدد و مخالف و تدابیر ضد یکدیگر در این باب اختیار کرده است. مثلاً یک وقتی میبینیم پولیتیک انگلیس دولت ایران را به حفظ دوستی روس مجبور میسازد و پس از چندی مخالفت روس را از لوازم صلاح ایران میشمارد. یک وقتی صد کرور خرج میکند که دوست محمدخان را از افغانستان بیرون بکنند. یک وقت دیگر همان دوست محمدخان را تصویب میکند که بیاید قندهار و هرات را بگیرد. در عهد زمانشاه افغانستان را به ایران میدهد و در عهد ناصرالدینشاه سیستان را هم میخواهد از ایران بگیرد.
هنگام سفر و لشکرکشی ناپلیون به مسکو، فرانسویان در ایران خائن بودند و روسها دوست صادق. همینکه جنگ سیواستاپول بروز میکند، پولیتیک انگلیس همان فرانسویان را -که از ایران بیرون کرده بود- باز به ایران میآورد که به اتفاق هم دولت ایران را تحریک بکنند به مخالفت همان دولت روس که در انعقاد «عهدنامهٔ گلستان» دوستی آن را برای دولت ایران ناگزیر میدانستند. بدیهی است که صلاح دولت ایران در این شصت سال گذشته همیشه یکی بوده است و اختلافات آن پولیتیک هیچ سببی نداشته است مگر مقتضیات پولیتیک انگلیس. بیآنکه دولت ایران بدان نکات پولیتیکی او ملتفت شده باشد، در این مدت همیشه اسباب پولیتیک انگلیس بوده است. پولیتیک انگلیس با وصف استعمال این همه تدابیر مختلفه، به جز حفظ هند مقصود دیگری نداشته است، از اول تا آخر حفظ هند و باز هم حفظ هند. در پولیتیک انگلیس یک نکتهٔ دیگر هم هست که غرابت آن بیشتر از نکتهٔ فوق موجب تأمل میشود. مقصود انگلیس در آسیا نقطهٔ مقابل مقصود روس است. یکی میخواهد در مقابل خود سدهای محکم بر پا کند، آن دیگری میخواهد هر چه هست از پیش خود بردارد. ترقی یکی، تسخیر ممالک خارجه لازم دارد، تسخیر ممالک خارجه برای دیگری مایهٔ تنزل و خرابی است. دولت روس میخواهد عالم را مسخر کند، دولت انگلیس هرگاه بتواند ظاهراً میخواهد بیشتر ممالک خود را به دیگری وابگذارد. لکن تعجب است، با وصف این ضدیت مقصود، دولت انگلیس، در این مدت شصت سال گذشته، ده مقابل بیشتر از دولت روس مملکتگیری کرده است. دلیل این هم واضح است.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/en/works/zeynalabdin-maragayi-1-elave-3
Use ← → keys to move, R for a random poem
More by this author
به نام ایزد بخشندهٔ مهربانحمد و سپاس فزون از وهم و قیاس مالکالملکی را سزاست که بندگان خود را به فرمان واجبالاذعان «یأمرکم بالعدل والاحسان» امر به عدالت و نیکویی فرموده، و به مفاد «ینهی عن الفحشاء والمنکر» از بیاعتدالی منع نموده. پس، روندگان صراط مستقیم را سزا است که پیوسته در تزکیهٔ اخلاق کوشیده از تکبر و منیت اجتناب نمایند.
Yusif əminin tərcümeyi-halıاین بنده یوسف ابنعبدالله مختصراً شرح حال خود را به مطالعهکنندگان این کتاب بیان مینماید: مسقطالرأس [من] دهخوارقان از محال تبریز است. چون عموی بنده در تبریز سکنی داشت، پدرم مرا به تبریز برده در نه سالگی به عم بزرگوار سپرد که به مکتب بگذارد، در سایهٔ او تحصیل علوم دینیه نمایم. هشت سال در دبستان محله خوانده و چهار سال هم در مدرسه در سلک طلاب منسلک بوده صرف و نحو را به اتمام رسانیده، خط نستعلیق را خوب مینوشتم. در بیست سالگی، پدر مرحوم را استطاعت مصارف تحصیل بنده نمانده آمده و مرا از مدرسه در خدمت خود به تفلیس برد. یک سال در آنجا اقامت نموده، بعد از مرحوم پدر استدعا نمودم که مرا مرخص نماید به اسلامبول روم. اذنم داد. به اسلامبول رسیده با یک نفر همشهری اتفاق ملاقات افتاد.بعد از پرسش حال گفت: «اسلامبول جای آدم بیسرمایه نیست. بهتر این است برویم به مصر.»
İbrahim bəyin əhvalatıاهل خانه عبارت از ابراهیم و والدهٔ مکرمهٔ او و خواهر کوچک وی که دوازده ساله است (الملقبه به سکینه خانم) و یک دختری که در شش سالگی به نام چرکس خریدهاند.در عثمانی و عرب اینجور جاریه گذاردن رسم است که در خردسالگی خریده تربیت مینمایند. بعد مثل اولاد به شوهر میدهند. بعضی برای خود یا فرزند خود تزویج مینمایند. نام اصلی این دختر معلوم نیست ولی خانم بزرگ به این دختر «محبوبه» نام نهاد. این محبوبه زیاد با فهم و فراست، با هوش بود. در اندک زمان تحصیل کمال بسیار کرد. بعد از اکمال درس به مکتب دیگرش نهادند. طباخی و خانهداری یاد گرفت. از آن مکتب هم آراسته و پیراسته درآمد. بعد خانم معلمه آورد در خانه علم موسیقیاش آموخت - چنانچه در این زمان رسم است از برای خواتین تربیتشده این فن تا درجهای لازم و ملزوم واقع شده. محبوبه را از چهارده سالگی خانم آزاد نمود و عنوان خانمی داد و به جمیع اهالی خانه از اولاد و خدام غدغن اکید شد که کسی بی لفظ خانم اسم محبوبه را نیاورد، یا «خانم کوچک» بگویند. معلوم است خیال خانم بزرگ از این ترتیبات آن بود که او را تزویج به ابراهیمبیگ نماید. چه در مصر کمتر وجیههای [مانند او] یافت میشد بلکه نادرةالامثال بود؛ و اگر محبوبه خانم را به زوجیت دیگری میدادند، لایق همسری شاهزادگان بزرگ بود.
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsiچنانچه در سیاحتنامه نگارش یافت، شب ساعت سه در خانهٔ میزبان محترم ما در میان ابراهیمبیگ و یک نفر ملا مباحثه و مجادله به وقوع پیوست و کلاه ابراهیمبیگ به لامپا برخورد، لامپا شکست و خانه آتش گرفت. از کوشش و سعی بسیار، اطفای نایرهٔ خانمانسوز دست داد؛ ملا نیمسوخته خود را بیرون انداخت. اما به وجود ابراهیمبیگ از آتش آسیبی نرسیده با چند نفر او را بیرون کشیدیم. هیاهو به همسایگان سرایت کرده خلق انبوه و پلیس جمع شد. بعد از ساعتی دو دسته از طولومبهچیان [تلمبهچیان] محله رسیدند ولی از «یانقون» با حریق اثری نمانده بود.این کیفیت حریق در اسلامبول خیلی نقل دارد. اگر در یک محله یانقون (یا حریق خانمانسوزی) واقع شود، بعد از نیم ساعت تمام اهل اسلامبول خبردار میشوند که در کجا یانقون به هم رسیده. هر کس در آن محله خانهٔ اقربا و دوست و آشنا داشته باشد، سواره و پیاده به آن طرف دوان و هجومآور میشود. و قانون یانقون بدین قرار است: در اسلامبول در چند جا مناره بلند - که «قلهٔ یانقون» مینامند - ساخته شده، شب و روز دیدهبان [و] موکل، به هر طرف نگران هستند. قراول به محض دیدن علامت یانقون - نسبت به هر محله و سرزمین نشان مخصوص دارد - میکشد. فیالفور هفت تیر توپ انداخته میشود. قراول نزدیک قله فریاد میکشد: «یانقون وار!» صدای او را قراول کوچهٔ دیگر میشنود. آن هم به دستور، در تمام محله فریاد میزند «یانقون وار!» در فلان جا و فلان محله. فیالفور صدا به صدا وصل شده، اسلامبول - که عبارت از دهنهٔ بحر سیاه تا جزیرههای بزرگ (بویوکآدا) و تقریباً پنج و شش فرسخ میباشد - در نیم ساعت تمام نفوس با خبر میشوند که حریق در کجا واقع شده و در کدام محل. در شش مرکز آلای [؟] اطفائیه هست که از طرف دولت با علم و مشق مخصوص تعلیم و تربیت یافتهاند؛ جمیع اسباب و آلات اطفائیه حاضر است؛ منتظر شیپور حاضراش هستند. فوراً اسبها را بسته، محض شنیدن شیپور عرادهها راه افتاده، با نظام مخصوص معجلاً خود را به جای حریق میرسانند. اولاً چند باب خانه از اطراف حریق منهدم میسازند، بعد بنای آبپاشی میگذارند. سوای اینها، در هر محله یک دسته اطفائیه از اهل محله نیز هست و آنها را «طولومبهچی» مینامند. طولومبهٔ خود را برداشته پای برهنه به تعجیل تمام میدوند. هر کس اول رسید پنج لیره و دومی سه لیره انعام دارد؛ باقی بیبهرهاند.
Poems by other poets
Ey verən mollalara nisbət yalan Mişdi,Qənim olsun canına ayeyi-Quran, Mişdi
EyləməTutu quşu, gəl, Allahı sevirsən,Mənim sirrim xalqa bəyan eyləmə,
FələkƏlindən eylərəm kimə şikayət,Axır məni xar etdin fələk,
Qəzəl: Həzər qıl yarın, ey dil, gör gözü güncündəki xalıHəzər qıl yarın, ey dil, gör gözü güncündəki xalı,O bir əyyar hindudur kim olmaz fitnədən xali