Page 1 of 3

از این چند بیت مثنوی، از هزار یک تعریف و تمجید این ملت جوان‌بخت خوش‌عاقبت ژاپون، آن‌چه شاید و باید ثمرهٔ نطق اعلی‌حضرت «مقادو» چه درجه سبب ترقی محیرالعقول این ملت گشت مفهوم نمی‌شود، دریغ آمدم که در این موقع شمه‌ای از هزار یک ترقیات فوق‌العادهٔ این گروه خوش‌بخت را ذکر ننمایم.

چون مقام اوج این طایفهٔ خلق‌الساعه گشته، زیرا که چهل سال پیش نه از ایشان اسمی و نه رسمی بود، مجهول عالم بودند، در اندک زمان چنان اوج کردند که عبرة للناظرین گشتند و سرانگشت عموم سیاسیون روی زمین به دندان حیرت گذاشتند، جهت عبرت هر قوم و ملت کرورها کتب تصنیف و تألیف کرده در مطبوعات عالم -به‌غیر از ایران- باب‌التجارای مفتوح شد؛ هر صاحب غیرت و حمیت جلدی خریده با کمال میل و رغبت به مطالعه‌اش می‌پردازد و این ملت به حدی در شرق و غرب عالم نام بلند حاصل کردند که اگر چنان‌چه «اویاما» سردار بری و «توغو» امیرالبحر را در پایتخت‌های امریک و اروپ به یک اطاق بگذارند و اعلان کنند که دیدار «توغو» و «اویاما» را نشان می‌دهیم به دخولهٔ یک تومان، از خُرد و بزرگ رغبت کرده دخولیه را داده و ایشان را می‌بینند و تماشا می‌کنند که در چه هیکل و قیافه هستند و ملیون‌ها از این‌رو ثروت می‌توان اندوخت و حال آن‌که غیر از جوهر بنی‌آدم چیز دیگر نیستند و کسانی هستند که پانصد تومان می‌دهند که نیم ساعت با ایشان مصاحبت نمایند و اشخاصی هستند که چندین هزار تومان مایه گذاشته این‌ها را دعوت می‌کنند به مهمانی. این شهرت و عزت حاصل نشده مگر از شاه‌پرستی و وطن‌دوستی و از حسن تربیت و علم اخلاق و دیانت و امانت ایشان که در نزد دوست و دشمن عزیز و محترم داشته نام نیکو در جهان به یادگار گذاشتند. چون از بنی نوع ما هستند، لازم آمد که ترجمهٔ حال ایشان تذکره شود به نام انسانیت، والاّ ما مأمور نیستیم اخلاق حسنه را در بی‌دینی دیده بپوشانیم. آیین و مذهب امری است که

در محکمهٔ احکم‌الحاکمین قطع و فصل می‌شود. ولی ما در صورت ظاهر مأموریم اخلاق حسنه را تمجید و سیئه را تکذیب کنیم و منفور داریم و با لعنت یاد نماییم و اسم ارباب غیرت و حمیت را در تواریخ به یادگار گذاریم. چون این کتاب مستطاب به حب‌الوطن موسوم است، لذا دور از انصاف است که نام بزرگ این طایفهٔ با همت و غیرت وطن‌دوست پادشاه‌پرست را مختصری از مطول و مجملی از مفصل ذکر ننماییم، چون تفاوت انسان از حیوان فقط حس و نطق است و لاغیر. پس وظیفهٔ انسانیت تشخیص نیک و بد و خیر و شر است و ترقیات محیرالعقول این گروه پرشکوه را نه من گویم و بس، قولی‌ست که جملگی بر آن‌اند.

سی سال قبل، ژاپون‌ها سیصد «طولانتو» زغال سنگی از معادن اخراج می‌کردند. امروز پنج ملیان و نیم زغال سنگی محصول دارند و ابداً آهن نداشتند، اکنون به چهار و پنج ملیان «طولانتو» سر می‌زدند. و بیست و پنج سال سابق از معدن نفت بی‌خبر بودند و کنون دوازده ملیان غالون [گالن] روغن نفت خارج می‌شود و باقی معادن را از این قرار قیاس توان نمود. با وجود این، مداخل معادن در پیش ترقیات صناعیهٔ آن‌ها در مقام هیچ محسوب می‌شود، در تاریخ ۱۸۸۴ -که بیست سال پیش از این باشد- یک فابریک نداشتند، منسوجات نخی و ابریشمی از انگلتره آورده به قیمت اعلا می‌خریدند و حال، به خلاف سابق، به تمام دنیا خصوصاً به آسیا و هندوستان متاع ایشان حمل می‌شود. صد هزار عمله در فابریک‌های نخی و پشمی و بریشمی ایشان کار می‌کنند. در عملیات کبریت فوق از عقل انسانی ترقی کرده که تمامی بنادر آمریک و آسیا از کبریت ژاپون پر است. پنجاه هزار عمله در کارخانجات کبریت‌سازی کار کرده، آسایش اهل و عیال به طور رفاهیت می‌گذرانند. کذا ابریشم و کاغذ و غیره و غیره و غیره، حتی چوب خلال دندان را حمل به خارجه می‌نمایند و اکنون در سایهٔ غیرت و حمیت اهالی و همت حکومت، در پانزده سال، عدد کارخانه‌جات ژاپون به هزار و سیصد رسیده -«الهم ارزقنا.»

قوای محرکهٔ این فابریک‌ها به قوت یک‌صد و هفتاد هزار اسب است و شایان دقت این است که عموم عمله‌جات و کارگزاران این فابریک‌ها از خود ژاپون است، از قبیل استادباشی و مهندس و مخانیک [مکانیک] و کیمیاگر و نقاش و معمار و غیره، و شرکت این فابریک‌ها بدون این‌که یک حصه از اسهام شرکت در دست غیر باشد، تماماً در دست خود ژاپون‌هاست. شصت سال قبل در ژاپون یک کشتی نبود که از بحر محیط بگذرد. به بنادر ژاپون، کشتی‌های اجنبی آمد و شد می‌کرد. حال کشتی‌های ژاپون از آوستریا و ایتالیا زیاده است. پانزده سال پیش، از همه جهت مجموع کشتی‌های ژاپون حجم

استیعابش عبارت از چهل و پنج‌هزار تون [تُن] و دویست و بیست کشتی داشتند. امروز پانصد و پنجاه هزار تون و سیصد و هفتاد کشتی دارند، سی سال پیش یک وجب راه‌آهن نداشتند و اکنون راهی نمانده که نکشیده باشند و بندری نمانده که لیمان [؟] نشود.

ترقی معارف ژاپونیان دنیا را به حیرت انداخته. سی سال پیش، یک باب مکتب به اصول جدید نداشتند. به قول قاموس ترکی، دوازده سال پیش ۵۸۰۰۰ مکتب داشته‌اند و به قول معارف آلمان امروز ۶۸۵۰۰ مکتب و از اناث و ذکور شاگرد دارند. سی سال سابق نمی‌دانم چند روزنامه داشته‌اند اما امروز یومی و هفتگی و ماهی ۷۰۰۰ جریده دارند. ترقی لشکری ژاپون [را] احتیاج به تعریف و بیان نیست، در این جنگ اخیر هرکس دیده و شنیده، «داستانی‌ست که افسانهٔ هر انجمن است.»

و چند کلمه هم از خلقت ذاتی و حمیت مردی و همت ملی و غیرت فطری و نیت خالص و امانت و تهذیب اخلاق و وطن‌دوستی و پادشاه‌پرستی آن‌ها برای نمونه یادآوری و تذکار شود. هنگامی که دولت ژاپون یقین کرد که کار با دست دیپلوماتی حل و فصل نخواهد شد، مسئله را یک‌طرف نمی‌توان کرد مگر به زبان توپ کروپ، امر به امیرالبحر «توغو» صادر شد -در حالتی که مشارالیه در بستر بیماری خوابیده بود- به این مضمون: «انجام سؤال و جواب ما با دولت روس به جنگ خواهد انجامید، به صلاح‌دید مجلس، شما را مأمور فرمودیم به فرماندهی عموم کشتی‌های جنگی تا بیست و چهار ساعت باید حرکت نموده در اجرای وظایف خود که به حفظ استقلال سلطنت و مدافعهٔ وطن است حاضر باشید.» این فرمان را آورده در بستر بیماری به این مرد غیور وطن‌پرست دادند. فرمان را در رخت‌خواب مطالعه کرد. وقتی‌که امضای مقادو را دید فوراً از رخت‌خواب برخاسته لباس پوشید. زنش متعجبانه رسیده سؤال نمود که چه واقع شد؟ گفت: «مأمور شدم به امر بزرگی که حیات مرا به هیچ وجه مشغول به امورات شخصی خود ننمایید، در حق من دعا کنید که حیات و ممات ملت ژاپون به اجرای آن وظیفه و یا ترک آن است. حاضر کنند فلان و فلان را. بعد از چهار ساعت هم خواهم رفت ولی خواهش دارم که ابداً به من مکتوب ننویسید و از جانب من هم منتظر کاغذ نباشید. ممات من شرف و سعادت ابدی شما خواهد بود.» بعد وصایای چند ذکر کرده رفته دست ایمپراتور را بوسیده اذن مرخصی گرفت. چنان‌چه در مدت بیست و یک ماه نه کاغذ نوشت و نه مکتوب گرفت. در صورتی‌که «توغو» مکان خود را از عیالش مخفی بدارد، خصم چگونه راهبر خواهد شد؟ تا این که آمد به کشتی مقادو. به امپراطرر تلگراف زد به این مضمون: «رسیدم بر سر مأموریت، حمد خدا را به خصم شخصی خود

که مرض بدنی بود -غلبه جستم و رفع کردم، به امیدواری خدا به خصم عمومی وطن هم -که دشمن بزرگ است- غلبه خواهم جست. لکن نمی‌دانم که تلغراف غلبه بر خصم قوی را کی خواهم کشید ولی امیدوارم که اعلی‌حضرت را مژده نصرت زود برسد. عبد ذلیل توغو.»

Use ← → keys to move, R for a random poem

Random poem

More by this author

Səyahətnamənin mətni, 4

باری، از دامغان نیز بار بسته پس از چند روز به شهر «شاهرود بسطام» رسیدیم.حاجی‌حسین جلودار گفت: «در این‌جا دو روز اقامت خواهیم کرد. ولی شما را باید در باغ، زیر چادر، منزل بدهم زیرا که در این شهر «مله» هست. برای غربا از گزیدن آن حیوان موذی خیلی صدمه وارد می‌آید.»

10 min
Səyahətnamənin mətni, 5

پس از طی منازل به «خاتون آباد» که دو فرسخی طهران است، رسیده حساب کردم سی و شش روز تمام است که از مشهد مقدس حرکت نموده‌ایم. این همه مسافت را ماشین راه آهن در ظرف سه شبانه‌روز در نهایت راحتی و کم خرجی طی می‌تواند نمود. حیف که از این نعمت عظیما نیز ایرانیان محروم‌اند. خداوند خود به حالشان رحم فرماید. باری، سحرگاهان از آن جا بار کرده به شهر رسیدیم.از حاجی حسین جلودار پرسیدم: «ما در کجا منزل کنیم خوب است؟»

18 min
Səyahətnamənin mətni, 6

باری، شب را به هزار گونه خیالات به پایان آورده، سحرگاهان یوسف‌عمو را گفتم: «امروز به زیارت شهزاده عبدالعظیم خواهیم رفت. شب را هم در جایی میهمانیم.»گفت: «کجا؟»

18 min
Səyahətnamənin mətni, 7

صبح، برخاسته پس از ادای نماز و خوردن چای پاره‌ای خیالات خاطرم را مشوش داشت، چه شب بعض خواب‌های پریشان دیده بودم. ساعت از دسته چهار گذشته بود. مشهدی حسن از دور پیدا شد. خواست بالا بیاید. گفتم: «نیایید! با شما به جایی خواهیم رفت.»من هم عبا را پوشیده راه افتادیم. گفتم: «مشهدی! مرا باید به خانهٔ وزیر داخلی، راهنمایی کنی. از آنجا هم به خانهٔ‌های وزرای خارجیه و جنگ خواهیم رفت.»

28 min

Poems by other poets