Qanlı Qoca oğlı Qanturalı boyını bəyan edər
Страница 2 из 2 · 50%
Qağan aslan gəldügində belini bükdün.
Qara buğra gəldügində nə keçdin?
Qara-qara dağlardan xəbər aşa.
Qanlu-qanlu sulardan hənir keçə.
Qalın Oğuz elinə xəbər vara,
Qanlı qoca oğlı Qanturalı netmiş deyələr:
Qara buğa gəldügində qılçatmamış,
Qağan aslan gəldügində belin bükmiş,
Qara buğra gəldigində nə kiçikmiş?! -
deyələr.
Ulu-kiçi qalmaya, - söz aydına,
Qarı-qoca qalmaya, - qu aydına.
Ağ saqallu baban bunlu ola,
Qarıcıq olmuş anan qan-yaş dökə.
Xanım, qalqubanı yerindən durmaz olsan,
Altı cəllad ənsəndə yalın qılıc tutar.
Gafillicə görklü başın kəsər.
Aşağadan yuqarı baqmazmısan?
Qarşuna ala qaz gəldi, şahinin atmazmısan?
Sarı donlu Selcan xatun
işarət edər görməzmisən? Səni dəvə bummdan zəbun olur dedilər,
bilməzmisən?
Sarı donlu Selcan xatun köşkdən baqar,
Kimsə baqar, eşqlə oda yaqar!
Sarı donlu qız eşqinə bir “hu!” dedi. Qanturalı uru durdı. Aydır: “Mərə, mən bu dəvənin bumına yapışcaq, ol qız söziylə yapışdı, - derlər. Yarın Oğuz elinə xəbər vara, dəvə əlində qalmışdı, qız qurtardı, - deyələr. Mərə, qolca qopuzum çalun, ögün məni! Yaradan Qadir Tanrıya sığundum. Bir buğradan dönəyinmi? İnşaallah, bunun dəxi başın kəsəyim!” - dedi.
Yigitləri Qanturalıyı ögüp soylamış, görəlim, xanım, nə soylamış:
Qab qayalar başında yuva tutan,
Qadir, ulu Tanrıya yaqın uçan,
-«|s§ SK**-
Mancılığı ağır daşdan ğızıldayub
qatı enən,
Arı gölün ördügin şaqıyub alan,
Qaba öykə dib yürürkən dartub üzən,
Qarmcığı ac olsa, qalqub uçan,
Cümlə quşlar sultanı çal qaraquş Qanadıyla saqsağana kəndözin şaqıdarmı?
Alb yigitlər qırış güni qırımından qayırırmı? - dedilər. Sarı donlu Selcan xatun köşkdən baqar Kimə baqsa, eşqiylə oda yaqar!
Sarı donlı qız eşqinə bir “hu!” - dedi.
Qanturalı adı görklü Məhəmmədə salavat gətürdi. Dəvəyə bir dəpmə urdı. Dəvə bağırdı. Bir dəxi urdı, dəvə ayağı üzərinə durımadı, yıqıldı. Basub iki yerdən boğazladı. Arqasmdan iki qayış çıqardı. Təkürün öninə bıraqdı. Aydır: “Aqınçıların tirkəşi bağı, üzəngüsi qayışı üzülür, dikməgə gərək olur”, - dedi.
Təkür aydır: “Vallah, bu yigidi gözüm gördi, könlüm sevdi”, - dedi. Qırq yerdə otaq dikdirdi. Qırq yerdə qızıl ala gərdək dikdirdi. Qanturalıyla qızı gətürüb, gərdəkə qoydılar.
Ozan gəldi, yelətmə çaldı. Oğuz yigidinin öykəni qapardı, qılıcm çıqardı, yeri çaldı-kərtdi. Ayıtdı kim, yer kibi kərtiləyin, topraq kibi savrılayın, qılıcıma doğranayın, oxuma sancılayın, oğlum doğmasun, doğarsa, on günə varmasun, bəg babamın, qadın anamın yüzin görmədin bu gərdəkə girərsəm!” - dedi. Evini çözdi. Qaytabanın bozlatdı, qaraquçm kişnətdi. Dün qatdı, köçdi.
Yedi gün yedi gecə yortdı. Oğuzun sərhədinə çıqdı. Çadır dikdi. Qanturalı aydır:
Hey qırq eşüm, qırq yoldaşım!
Qurban olsun sizə mənim başım!
Haq Taala yol verdi, vardım.
Ol üç canvəri öldürdüm.
Sarı donlı Selcan xatunı aldım-gəldim.
Xəbər eylən, babam mana qarşu gəlsün! - dedi.
Qanturalı baqdı gördi bu qonduğı yerdə quğı quşları,
dumalar, turaclar, kəkliklər uçarlar. Sovuq-sovuq sular, çayırlar-çəmənlər... Selcan xatun bu yeri görklü gördi, bəgəndi. Düşdilər, işrətə məşğul oldılar. Yedilər, içdilər.
Ol zamanda Oğuz yigitlərinə nə qəza gəlsə, uyxudan gəlürdi. Qanturalmın uyxusı gəldi, uyudı. Uyurkən qız aydır: “Mənim möhüblərim çoqdur. Nagah alğarla gəlməsün, tutuban yigidim öldürməsünlər! Ağca yüzlü mən gəlini tutub, atam-anam evinə ilətməsünlər! -dedi. Qanturalmın atmı için tutdı, geydirdi. Kəndü dəxi için tutdı, geyindi. Sügüsin əlinə aldı, bir yüksək yerə çıqdı, gözlədi.
Məgər, xanım, təkür peşiman oldı. “Üç canvər öldürdigiçün bir qızcığazımı aldı-getdi”, - dedi. İçin qara donlı, gög dəmürli altı yüz kafir seçdi. Gecə-gündüz yortdılar. Nagahandan yetdilər. Qız hazır idi. Baqdı gördi, ilğar yetdi. Atın oynatdı, Qanturalmın üzərinə gəldi. Soylamış, görəlim, xanım, nə soylamış, aydır:
Gafil olma, qara başın qaldır, yigit!
Ala qıyma görklü gözün açğıl, yigit!
Qaralarından ağ əllərin bağlanmadın,
Ağ alnun qara yerə dəpilmədin,
Gafillə görklü başın kəsilmədin,
Alca qanın yer yüzinə dökülmədin,
Yağı yetdi, düşmən irdi,
Nə yatursan, qalqğıl!
Qab qayalar oynamadın, yer obruldı.
Qarı bəglər ölmədin el boşaldı. Qurcuşuban-uğraşuban dağdan endi.
Yasanuban üzərinə yağı yetdi.
Yatacaq yermi buldun, yurtmı buldun,
noldı sana? -deyü çağırdı.
Qanturalı sərmərdi, oyandı; uru durdı. Aydır: “Nə söylərsən, görklüm?” - dedi. Aydır: “Yigidim, üzərinə yağı gəldi. Oyarmaq bəndən, savaşuban hünər göstərmək səndən!” - dedi. Qanturalı gözin açdı, qapaqların qaldırdı. Gördi gəlin
at üzərində geyinmiş, sügüsi əlində. Yer öpdi. Aydır: “Amənna və səddəqna! Məqsudımız Haq Taala dərgahında hasil oldı” deyüb, arı sudan abdəst aldı. Ağ alnını yerə qodı. İki rikət namaz qıldı, atına bindi. Adı görklü Məhəmmədə salavat gətürdi. Qara donlı kafirə at saldı. Qarşu vardı.
Selcan xatun at oynatdı. Qanturalmın öninə keçdi. Qanturalı aydır: “Görklüm, qanda gedərsən?” - dedi. Aydır: “Bəg yigit, baş əsən olsa, börk bulınmazmı olur? Bu gələn kafir çoq kafirdir. Savaşalım, dögüşəlim: ölənimiz ölsün, diri qalanımız odaya gəlsün!” - dedi. Burada Selcan xatun at saldı, qırımın basdı. Qaçanın qovmadı. “Aman” deyəni öldürmədi. Eylə sandı ki, yağı basıldı. Qılıcının balçağı qan odaya gəldi. Qanturalıyı bulımadı.
Ol məhəldə Qanturalmın babası-anası çıqa gəldi. Gördilər kim, bu gəlin kişinin qılıcının balçağı qanlu, oğlı görünməz. Xəbər sordılar, görəlim, necə sordılar. Anası aydır:
Anam kişi, qızım kişi,
Ala danla yerindən durı gəldin,
oğulı tutdurdunmı?
Gafillə görklü başın kəsdirdinmi?
“Qadın ana, bəg baba” deyü
bozlatdınmı?
Sən gəlürsən, bir bəbəgüm görünməz.
Bağrım yanar, -
Ağız-dildən bir qaç kəlmə xəbər mana!
Qara başım qurban olsun, gəlin, sana!
Qız bildi kim, qayın anası, qayın atasıdır. Qamçıyla işarət qılub: “Odaya düşün. Nə yerdə enir-qarışur toz varsa və nə yerdə qarğa-quzğun oynarsa, anda istəyəlüm!” - dedi. Atma mahmuz urdı. Bir yüksək yerə çıqdı, gözlədi; gördi kim, bir dərənin içində toz gah dərilür, gah dağılur. Üzərinə gəldi, gördi kim, Qanturalmın atını oxlamışlar. Gözinin qapağın oxşamışlar, yüzini qan bürimiş. Durmaz qanın silər. Kafirlər üyişər, qılıcın yalın eylər, kafiri öninə qatub qovar.
Selcan xatun bunı böylə gördi, içinə od düşdi. Bir bölük qaza şahin girmiş kibi kafirə at saldı. Bir ucmdan qırub ka-
-« s§iä ı igft»KsD
firi, ol bir ucma çıqdı. Qanturalı baqdı gördi kim, bir kimsənə yağryr öninə qatmış, qovar. Selcan idügin bilmədi, qaqıdı. Bu arada soylamış, görəlim, xanım, nə soylamış, aydır:
Qalqubanı yerindən duran yigit, nə yigitsən?
Yelisi qara Qazılıq atma binən yigit, nə yigitsən? Qafillücə başlar kəsən,
Dəstursızca mənim yağıma girən yigit, nə yigitsən? Dəstursızca yağıya girmək
bizim eldə eyib olur.
Mərə, yüri!
Toğan quş oluban uçayınmı?
Saqalınla boğazından tutayınmı?
Gafillücə sənin başın mən kəsəyinmi?
Alca qanın yer yüzinə tökəyinmi?
Qara başın tərkiyə asaymmı?
Mərə, qəzası yetmiş yigit, nə yigitsən,
qayıda döngil! - dedi.
Selcan xatun burada soylamış, görəlim, xanım, nə soylamış, aydır:
Hey, yigidim, bəg yigidim!
Qaytabanlar torumından dönərmi olur?
Qaraqucda Qazılıq atlar
quluncığın dəpərmi olur?
Ağ ayılda ağca qoyun
quzıcığın süsərmi olur?
Alp yigitlər, yeg yigitlər
görklüsinə qıyarmı olur?
Yigidim, bəg yigidim!
Bu yağının bir ucm mana,
bir ucm sana! - dedi.
Qanturalı bildi kim, bu yağı basub dağıdan Selcan xatundur. Bir tərəfinə dəxi kəndü girdi, qılıc dartub yüridi. Kafir başın kəsdi. Yağı basıldı, düşmən sındı.
Selcan xatun Qanturalıyı at ardına aldı, çıqdı. Gedərək Qanturalının fikrinə bu gəldi kim:
Qalqubanı, Selcan xatun, durduğında,
Yelisi qara Qazılıq atun bindügində,
Babamın ağ-ban eşiginə düşdügində,
Oğuzun ala gözli qızı-gəlini bildıqda,
Hər kişi sözin söylədikdə,
Sən orada durasan, ögyəsən,
“Qanturalı zəbun oldı,
At ardına aldım çıqdım” deyəsən.
Gözüm döndi, könlüm getdi.
Öldürürəm səni! - dedi.
Selcan xatun hal nə idügin bilüb, soylamış, görəlim, xanım, nə soylamış, aydır:
Bəg yigit, ögünərsə, ər ögünsün-aslandır! Ögünməklik övrətlərə böhtandır.
Ögünməklə övrət ər olmaz.
Ala yorğan içində səninlə dolaşmadım.
Datlu damaq tutubanı soruşmadım.
Al duvağım altından söyləşmədim.
Tez sevdin, tez usandın, qavat oğlı, qavat!
Qadir Allah bilür, mən sana
munisəm, yaram, qıyma mana! - dedi.
Qanturalı aydır: “Yoq, əlbətdə öldürsəm gərəkdir”, - dedi. Qız qaqıdı aydır: “Mərə, qavat oğlı, qavat! Mən aşağa qulpa yapışuram, sən yuqarı qulpa yapışursan. Mərə, qavat oğlı, oxınlamı, qılıcınlamı? Gəl bərü, söyləşəlim!” -dedi. Atın dəpdi. Bir yüksək yerə çıqdı. Sadaqmdan doqsan oxın yerə dökdi. İki oxın dəmrənin çıqardı: birin gizlədi, birin əlinə aldı. Dəmrənlü oxla atmağa qıyamadı. Aydır: “Yigit, at oxunı!” Qanturalı aydır: “Qızların yolı əvvəldir, əvvəl sən at!” - dedi. Qız bir oxla Qanturalıyı atdı şöylə kim, başında olan bit ayağına endi. İlərü gəlib Selcan xatunını qucaqlayıb
•Aaf#? SIS**-
banşmışlar-soruşmışlar. Qanturalı soylamış, görəlim, xanım, nə soylamış, aydır:
Yalab-yalab yalabıyan incə donlum!
Yer basmayıb yüriyən Qar üzərinə qan dammış
kibi qızıl yanaqlım!
Qoşa badam dar ağızlum!
Qələmçilər çaldığı qara qaşlım!
Qurması qırq tutam qara saçlım!
Aslan uruğı, sultan qızı,
öldürməgə mən səni qıyarmıdım?!
Öz canıma qıyam, mən sana qıymayam;
Mən səni sınardım, - dedi.
Selcan xatun dəxi bu arada soylamış, görəlim, xanım, nə soylamış, aydır:
Qalqubanı yerimdən durar idim,
Yelisi qara Qazılıq atuma hinərdim.
Babamın ağ-ban evindən çıqardım.
Arqu beli, Ala dağı avlar idim.
Ala-gen sığm-keyik qovar idim.
Darıyanda bir oxla nəmlərdim Dəmrənsüz oxla, yigit, səni sınar idim!
Öldürməgə, yigidim,
mən səni qıyarmıdım?! - dedi.
Irağından-yaqınından gəlişdilər. Gizlü yaqa tutuban yiləşdilər. Datlu damağ verübən soruşdılar, ağ-boz atlar binübən yortuşdılar, bəg babası yanma irişdilər.
Babası oğlancuğm gördi, Allaha şükrlər eylədi. Oğlıyla, gəlinlə Qanlı qoca Oğuza girdi. Gög ala görklü çəmənə çadır dikdi. Atdan ayğır ’ dəvədən buğra, qoyundan qoç qırdırdı. Dügün etdi. Qalın Oğuz bəglərin ağırladı. Altunluca günlügin diküb, Qanturalı gərdəginə girüb, muradma-məqsudma
Ensiklopediyada “atdan-ayğırdan” getmişdir. - Red.
irişdi. Dədəm Qorqut gəlüb şadlıq çaldı. Boy boyladı, səyi soyladı. Gazi ərənlər başına nə gəldügin söylədi:
İmdi qanı dedigim bəg ərənlər?
Dünya mənim deyənlər?
Əcəl aldı, yer gizlədi,
Fani dünya kimə qaldı?
Gəlimli, gedimli dünya,
Son ucı ölümli dünya?
Əcəl gəldügində arı imandan ayırmasun!
Qadir səni namərdə möhtac etməsün!
Allah verən ümidin üzülməsin!
Ağ alnunda beş kəlmə dua qıldıq, qəbul olsun! “Amin” deyənlər didar görsün!
Yığışdırsun, duruşdursun günahınızı
Adı görklü Məhəmməd Mustafaya bağışlasun,
xanım, hey!!!
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/ru/works/xalq-kitabi-dede-qorqud-boy-6
Клавиши ← → для перехода, R — случайное стихотворение