Səhifə 1 / 4

-Səlma* — ana.
-Qanpolad* — oğlu.
-İsmət* — Qanpoladın nişanlısı (ev qızı).
-Səlim* — İsmətin qardaşı.
-Gənc bir ləzgi* — Səlimin arxadaşı.
-Orxan* — İsmətə vurulmuş bir dəliqanlı.
-İzzət*.
-Murad*.

Səhnə Dağıstanda otlu, ağaclı kiçik bir bağça ərz edər. Bağçanın ucunda sadə və fəqiranə bir evciyəz görünür. Uzaqda lətif, rəngarəng buludlar, yüksək və mavi dağlar nəzərə çarpar.

-Səlma**

(Qapı önündə oturub çox düşüncəli görünür, iki dəqiqə sonra qalxıb üzünü göy səmtinə tutar. Sinirli və həyəcanlı bir səslə)

Ey mərhəmət kanı, ey ulu tanrı!
Ey yerlərin, göylərin hökmdarı!
İnayət qıl, yox başqa bir havadar,
Yalnız varım-yoxum tək bir oğlum var.
Ah, Qanpolad!.. Nuri-didəm, övladım!
Üç ay var ki, məktubunu almadım.
Üç ay var ki, taqət qalmamış məndə,
Gözüm yollarda, intizar içində.
Hər gecə gördüyüm qanlı röyalar
Göstərir ki, qorxulu bir xəbər var.
Bir ildən fəzlədir hər ay, hər on beş
Məktub yollardı, eylərdi sifariş.
Neçin o şimdi olsun böylə qafil?
Xayır, xayır, oğlum vəfasız deyil.
Lakin məni məhv edər bu intizar,
Gündən-günə qəlbimdə şübhə artar.

(İsmətin gəldiyinə diqqət edərək)

Ah, gəliyor İsmət, nasıl da məhcub!
Qız deyil, bir mələkdir...

-İsmət**

(Gülər üzlə)

İştə məktub!

-Səlma**

Kimdən, quzum?

-İsmət**

Qanpoladdan.

-Səlma**

Kim verdi?

-İsmət**

Qonşumuz, Qorqmaz oğlu Müslim verdi.

-Səlma**

Nasıl Qanpoladım?

-İsmət**

Şükür, sapsağlam...

-Səlma**

Gəlmiyormu?

-İsmət**

Məktubda yazmış tamam.

-Səlma**

Ah, gözəl İsmətim, otur evdə sən,
Bir az təkbaşına çalğı çal, əylən.
Bən də şimdi məktubda hər nə varsa,
Oqutdurub tez gəlirim...

-İsmət**

Çox əla.

(Səlma gedər)

-İsmət**

(Öz-özünə)

Of! Qanpolad kim bilir, şimdi nerdə?
Bən burda yalnız, o, qürbət ellərdə.
Bir yıl əvvəl nişanlandım bən ona,
Tale o gündən düşman olmuş bana.
Artıq onsuz hər şey gözümdə məhzun,
Bir an həyatımdan olmadım məmnun...
İştə bahar olmuş, hər yer gülümsər,
Quşlar civildəşir, bülbüllər ötər,
Açılmış hər yanda güllər, çiçəklər,
Qızlar, oğlanlar sevişir, seyr edər.
Bəzənmiş bir gəlin kimi kainat,
Fəqət mənim qəlbim açılmaz, heyhat!..

(Qapını açıb içəri girər. Bir az sonra Orxan ilə İzzət bir tərəfdən çıxar.)

-Orxan**

İzzət, İzzət! Sən bir tərəfdə bəklə,
Saqın! İsmət səni görməsin hələ.

-İzzət**

Kim bilir! Bəlkə heç o yoxdur evdə.

(Bu sırada qarmon səsi eşidilir.)

-Orxan**

İştə qarmon səsi! Odur əlbəttə.
Odur, o!.. Bax, nasıl ruhlu bir çalğı?

-İzzət**

Əvət məhzun könül, məhzun musiqi.

-Orxan**

Ah, qız nə qız! Sultanlara layiqdir.
Fəqət zalım Qanpolada aşiqdir.
Hər gün xəbər tutar gedib-gələndən,
Onun adı bir an düşməz dilindən.
Zavallı! Kəndi hüsnündən xəbərsiz,
Bilməyir ki, eşqində divanəyiz!
Bilməm ona nasıl dərd anlatmalı,
Yalnız yalvarmalı, ya qorxutmalı.
Kəndisi arxasız, yoxsuldur gərçi,
Lakin o qızda bir böyüklük var ki,
Hər zaman rast gəlsəm ruhum sarsılır,
Dilim söz söyləməkdən aciz qalır.

-İzzət**

Orxan, sən bir igidsən! Düşün bir az,
Billah, bu hal sənə əsla yaraşmaz.

-Orxan**

Yaxşı nə yapmaq gərək?

-İzzət**

Burax varsın,
Qız kəndisi gəlsin sənə yalvarsın.

-Orxan**

Xayır, bu iş mümkün deyildir haşa!
Mən dərdimi açıb da başdan-başa
Eşqimi söylərəm, riza göstərsə
Xoşbaxt olar...

-İzzət**

Büstbütün rədd edərsə?

-Orxan**

Qəm yemə, Orxan çox da aciz deyil.

(Qarmonun səsi kəsilir)

Haydı, İzzət, susdu qarmon, sən çəkil!

(İzzət dörd-beş addım çəkilir.)

-Orxan**

(Qayət hiddətli)
İnan ki, alt-üst eylərəm aləmi,
İsmət Orxanı rədd edər, öyləmi?”
Allah şahid, mənə olmazsa dəmsaz,
Bu torpaqda ondan bir iz də qalmaz.
Yaşar dağlar başında qartal kimi,
Qoşar səhralarda bir maral kimi,
Məndən başqa bulunmaz bir ənisi...
Zərər yox, gəlsə gəlsin nişanlısı;
Gəlsin Qanpolad, qarşı qoysun mana,
İsmət ya qismətdir mana, ya ona.

(Bu sırada İsmət dişarı çıxar.)

-Orxan**

Aman, nə yosma qız!

-İzzət**

Ah!..

-Orxan**

Çəkil, çəkil!

(İzzət çəkilir, Orxan özü-özünə)

Yazıq! Əsla qızın könlü şad deyil,
Allah, allah! Həm dalğın, həm də məhzun.
Bir baxışda eylər insanı məcnun,

(İsmətə doğru)

Aman, ya rəb, İsmət, İsmət!

-İsmət**

(Orxanı görüncə heyrətlə)
Ah, Orxan!

-Orxan**

Nə var, nə yox?

-İsmət**

Çox şükür, Qanpoladdan
Bu gün bir məktub gəldi...

-Orxan**

Nerdə Səlma?

-İsmət**

Qonşudadır, imdi gəlir...

-Orxan**

Pək əla,
Fəqət neçin?

-İsmət**

Getmiş mollanı bulsun,
Məktubu oxutsun, xatircəm olsun.

-Orxan**

Pəki, evdə kim var?

-İsmət**

Kimsə yox...

-Orxan**

(Əlini İsmətin umuzuna qoyaraq)

İsmət!
Allah əsirgəsin, nədir bu halət?
Bət-bənizin solmuş, çöhrən dəyişmiş,
Qolay sanma, deyil bu sadə bir iş.

-İsmət**

(Geri çəkilərək)

Əvət doğru, fəqət maraq, intizar
Bir az sıxmış məni...

-Orxan**

Qərib halın var!
Qanpolad getsin qürbətdə sürünsün,
Sən burda ancaq sol, qayğı çək, düşün!

-İsmət**

Lakin təhəmmüldən başqa çarə nə?

-Orxan**

Yazıq İsmət, yazıq!.. Sənin hüsnünə
Mənim kimi minlərcə aşiq varkən...

-İsmət**

Ah, sus, Orxan, sus!

-Orxan**

Allahı sevərsən,
Söylədiyim sözlər yalanmı? Söylə!
Söylə, İsmət, yalanmı? Bir fikr eylə
Bütün Dağıstanda var bir şöhrətim.
Yüksək dağlardan böyükdür həşmətim,
Hörmətim, izzətim, varım, sərvətim,
Nəslim, nəcabətim, gücüm, qüdrətim.
Günəş kimi parlayırkən, fəqət mən
Yalnız məftunəm sənə, ah, yalnız sən!..

-İsmət**

Orxan! Yetər, yetər...

-Orxan**

İsmət, bir düşün!
Səndən başqa bir düşüncəm yox bu gün.
Bütün qızlar əsir ikən eşqimə,
Mən sənin eşqində batmışam qəmə.
Səbrim tükənmiş, taqətim kəsilmiş,
Huşum, əqlim uçmuş, uyqum çəkilmiş.
Səndə əsla mərhəmət yoxmu?

-İsmət**

(Barmağındakı üzüyü göstərərək, hiddətlə)

Orxan!
İştə barmağımda gördüyün nişan
Qanpoladdan bir yadigardır mana,
Ömrüm olduqca bağlıyam mən ona.

-Orxan**

Bir üzükdənmi eylərsən etiraz?

-İsmət**

Əvət, bu bir zəncir ki, heç qırılmaz.

-Orxan**

İsmət, onun heç bir mənası yoxdur,
O bir boş xəyaldır, səni qorxudur.
Üzük, nişan yalnız könüldür, könül!
Olma çocuq... Sən gəl mənə ver könül!
Yarın atlanıb bu köydən çıxalım,
İgid kimsə, qarşı çıxsın baxalım.

(Öz-özünə heyrətlə)

Allah, allah, yenə çatıldı qaşlar!
Dəhşət verir qartalvari baxışlar!

(İsmətə)

Söylə, fikrin nədir? Cavab ver, İsmət!

-İsmət**

(Usanmış və sinirli bir halda)

Artıq yetər, allah için, çəkil get,
Hörmətin, izzətin, varın, şöhrətin,
Nəslin, nəcabətin, gücün, qüdrətin,
Həp sənin olsun, get, çəkil get, Orxan!
Mən ayrılmam o yoxsul Qanpoladdan.
Bütün dünya alt-üst olub dağılsa,
Ondan başqa sevdiyim yoxdur əsla!

-Orxan**

İsmət, artıq mənim təhəmmülüm yox...
Sən gəl bu işdə pək inad etmə çox.
İnan, gözəl səmər verməz bu inad,
Nə sən sağ qalarsan, nə də Qanpolad.

-İsmət**

Get, nə yaparsan yap, çəkil get, durma!

-Orxan**

Ah, öyləmi?

-İzzət**

(Görünərək)

Orxan, özünü yorma!
Bir gücsüzə yalvarmaqdan nə hasil?

-İsmət**

Ah, vicdansız, alçaq!..

-Orxan**

İzzət, sən çəkil!

-İzzət**

(Çəkilərək)

Pəki, mən çəkildim, sən yalvar, yaxar,
Sanki yalvardıqca məhəbbət artar!

-Orxan**

Artıq anladıq, çəkil, dəf ol, İzzət!

-İsmət**

Ah, xain oğlu xain!..

-İzzət**

Pəki.

(Çəkilir.)

-Orxan**

İsmət!
O məcnundur, ondan bir şey umulmaz,
Saçmadır hər sözü, əsla tutulmaz.

-İsmət**

(İstehza ilə)

Əvət, doğru... yoxsa səni bulmazdı,
Səninlə sirdaş, arxadaş olmazdı.

-Orxan**

Hər nə söylərsən söylə, xoşdur məncə,
Bəllidir ki, olmaz tikansız qönçə.
Hər nazına mən eylərəm təhəmmül,
Ancaq ayrılığa tab etmə müşkül...
Məndə artıq can qalmamış.... mərhəmət,
Mərhəmət qıl, insafsız olma, İsmət!
Ya gəl canımı al, ya ver tazə can.
İştə sən, iştə xəncər, iştə Orxan!

(Xəncərini çəkib İsmətə uzadır.)

-İsmət**

(Alaraq istehza ilə)

Afərin, afərin bu zərb-dəstə!
Heç rast gəlmədim böylə zərb-şəstə!
Çocuqluqdan bəri bu məmləkətdə
Vardım bu sinnə, amma sən fitrətdə,
Sən xislətdə bir qəhrəman görmədim,
Sən təbiətdə bir insan görmədim.
Bu haqsızlıq, bu acizlik, miskinlik
Bir mərd üçün çəkilməz dərdi-mühlik!..
Yazıq Orxan! Billah yazıqlar olsun,
Sən bir igidsən, sənə çox ar olsun!

(Əlindəki xəncəri bir tərəfə atıb gedərək)

Əvət, çox ar olsun!..

-Orxan**

Getmə, dur İsmət!

-İsmət**

Həzyan eşitməyə yox məndə qüdrət.

-Orxan**

Dur dedim, dur!

-İsmət**

Artıq çəkil get, yetər!

-Orxan**

Billah məhv olarsan...

-İsmət**

(Xəncəri göstərərək)

Al, iştə xengel!

(Uzaqlaşır)

-İzzət**

(Çıxıb yola baxaraq)

Orxan! Gələn var, aman, çəkil, durma!

-Orxan**

Ah, zalım...

-İzzət**

Gəl canım, özünü yorma.

-Orxan**

(Azacıq çəkilərək)
İsmət, İsmət! Getdim, unutma lakin...

-İsmət**

Get hər nə istərsən yap, alçaq, miskin!

Təsadüfi şeir

Müəllifin digər əsərləri

Başqa şairlərin şeirləri