Dördüncü pərdə
Səhifə 1 / 3
-I SƏHNƏ**
-Çin hüdudunda türk və çin zevqi ilə süslənmiş vali qonağı…*
V a l i
(qalın bığlarını eşər. Barmaqlarını gur saqalı içinə daldırıb düşünür.
İçəri girən qurt baqışlı müşavirə)
Nə var, nə yoq?
M ü ş a v i r
Vali sağ olsun, bütün
Ölkədə bir sevinc izi var bu gün.
V a l i
Afərin, səndəki zəka bəllidir,
Yoqdur sənin kibi qurnaz müşavir.
M ü ş a v i r
Xayır, sanma bizə uymuş cəmaət,
Hər kəs Səyavüşə edər itaət.
Qaçaq Altay belə fürsət bulub da
Xain asilərə edər komanda.
Bütün qaçaqları taqmış ardına,
Atar bizim mə’murları zindana.
V a l i
Bilməm bu haqqı kim vermişdir ona?
M ü ş a v i r
Bəlli, arqalanmış xaqan oğluna,
Onu Səyavüşmü şımartdı, yoqsa
Bu cür’ətlə atılmazdı ortaya.
İsyan yatırmağa gələn bu sərsəm,
Meydan oqur bizə, nədənsə bilməm!
V a l i
Gəlsin, onu tatlı dilə basmalı,
Bir səbəb bulub da həmən asmalı!..
M ü ş a v i r
Xayır, asmaq doğru deyil, bir gecə
Yataqda məhv etməlidir gizlicə.
-Bu sırada silahlı zəbtiyyə mə’murları, üstü, başı yırtıq isyançı köylüləri gətirirlər. İçlərində iki qadın da bulunur. Yalnız önlərincə gələn və kinli baqışla bir tərəfdə duran gənc Yalçın təmiz geyinmişdir.*
M ə’ m u r
Gəlin, haydi!
(Yalçının yaqasından tutub çəkər.)
Sən də!..
Y a l ç ı n
(qızğın)
Bıraq!..
Z ə b t i y y ə m ə’ m u r u
Azğınlar!
İ s y a n ç ı l a r
Azğın biz deyilik.
M ə’ m u r
Ya kimdir?
İ s y a n ç ı l a r
(mə’murları göstərir)
Onlar!
V a l i
(qadınlara işarətlə)
Bunlardamı isyançıdır?
Y a l ç ı n
Şibhəsiz,
Taun, vəba qarşısında həp biriz.
V a l i
Taunmu?
Y a l ç ı n
Siz taundan da uğursuz,
Ölümdən də zalım və qorquncsunuz.
V a l i
Bu kim?
M ə’ m u r
Yalçın! Tazə gəlinin əri!..
V a l i
Zəncirsiz dururmu böylə sərsəri!
Y a l ç ı n
Deyil bana, zəncir yaraşır sana!
V a l i
Söylətməyin, haydi, atın zindana!
Y a l ç ı n
Vicdansız canavar!
V a l i
Susdurun!
M ə’ m u r
Sonra?
V a l i
Həpsi birər-birər çəkilsin dara.
Y a l ç ı n
Alçaq!
(Valiyə)
Yarın sən də izlərsin bizi.
Z ə b t i y y ə m ə’ m u r u
(qırbacla vurur)
Haydi!
(Onları aparır)
Öncə onun silinsin izi!
(Müşavirə)
Nə var? Gözlərinə bir qayğı doldu,
Yalçının gəlini əcəb nə oldu?
M ü ş a v i r
(yana baqaraq)
İştə… Baqışları olduqca kəskin!
V a l i
(ona yaqlaşır)
Nədir gözlərində bu hiddət, bu kin?
Düşün, təslim olmadıqca sən bana,
Həsrət qalacaqdır nişanlın sana.
G ə l i n
Bənim duvağımı sən deyil, ancaq
Yalçın açmalıdır.
V a l i
(qolundan tutar)
Yaqın gəl!
G ə l i n
(geri çəkilir, nifrətlə)
Bıraq!
M ü ş a v i r
Yavrum, hər gəlin ki, yeni köçərsə,
Bikri ancaq nəsib olur rəisə.
Şərəfdir bu sana, düşünsən bir az,
Valinin diləyi hiçə sayılmaz.
V a l i
Bu bir qanun! Hər kim boyun qaçırsa,
Eli, əqrəbası batar həp yasa.
Qatlandım nazına bütün bir gecə,
Qırma bəni, yaman olur nəticə.
G ə l i n
Bənim könlüm hər qülbəyə,
Nəş’ə sərpən atəş deyil.
Bənim aşqım hər kölgəyə
Gülümsəyən günəş deyil.
Gülünc taleyimdən bana
Bu gün sönük bir ah qaldı,
Qopdu zalım bir fırtına,
Gənc ömrümü həsrət aldı.
(Ağlar.)
V a l i
İstər gül, istər ağla,
Bana ram olmadıqca,
Qurtulamazsın, saqın!
Nə sən, nə də nişanlın.
G ə l i n
(sərt)
Mümkün deyil bu əsla!
Namus deyil paçavra!
V a l i
(bağırır)
Tərbiyəsizlik yetər!
(Müşavirə)
Bu pərdəyi aç, göstər!
Bəlkə bir az uslansın.
Açar. Uzaqda dəniz və yelkən gəmisi, bir tərəfdə dağlar, ən yaqında isə dar ağacında yüzü arqaya ağ kömləkli bir cənazə görülür.
G ə l i n
(onu nişanlısı zənn edərək)
Ah, o Yalçınmı!? Yalçın!
Aman nədir bu dəhşət!?
Sənsiz həyata nifrət!..
(Hıçqırıqlar içində bayılıb düşər.)
M ə’ m u r
Xayır, o Yalçın deyil,
Sənin nişanlın deyil.
O, məhbəsdə inliyor,
Hiçlikləri dinliyor.
V a l i
Zavallı!.. İştə bitdi,
Bir anda söndü, getdi.
-Cənazəyin üzərinə bir örtü çəkirlər. Dışarıda qorqunc və gurultulu səslər eşidilir*
S ə s l ə r
Hanı xırsızlar bəyi?
Yetər tüğyan etdiyi.
Nerdə, göstərin onu,
Gəlmiş ömrünün sonu.
V a l i
Kimdir onlar?
M ü ş a v i r
Səfillər!
Səndən öc almaq dilər.
V a l i
Bu azğınlıq yararmı?
Yoqsa çıldırdılarmı?!
-Türk və çinli qiyafəsində bir yığın isyançı xalq gurultu ilə içəri soqulur. Sadə geyimli Səyavüşlə Bəhram da bir tərəfdə durur. Qarayanız Altay isə qabağa gəlir.*
A l t a y
İştə, o xain burda!
İ s y a n ç ı l a r
O düşmandır bu yurda.
A l t a y
Həmən cəza bulmalı!
İ s y a n ç ı l a r
Bir anda məhv olmalı!
V a l i
Azğın! Şaşırdınmı sən!?
M ü ş a v i r
İştə o pək sərsəri!
V a l i
Bu sayğısızlıq nədən!?
M ü ş a v i r
O, bunların rəhbəri.
A l t a y
Artıq yetər, səbrimiz həp tükəndi.
İ s y a n ç ı l a r
Səbrimiz həp tükəndi.
A l t a y
Hüququmuz, namusumuz çignəndi.
İ s y a n ç ı l a r
Namusumuz çignəndi.
V a l i
Bən ayrılmam ədalətdən, qanundan.
İ s y a n ç ı l a r
Yalan!.. Çəkilməz yalan!
A l t a y
(əlilə göstərir)
İştə, ədalətin dar ağacları!
Boğazlatdın acları.
Quraqlıq bir yandan, sən də bir yandan,
Xalqa yutturdunuz qan.
Ölkə vİran oldu, çıraqlar söndü,
Evlər məzarə döndü.
Vergi deyə hər gün bizi soydunuz,
Yaman günə qoydunuz.
V a l i
Gəlirsiz hökumət təməldən bitər.
İ s y a n ç ı l a r
Bitsin yoq olsun, yetər!
B i r n ə f ə r ç i n l i
Yetər, sandınız bu xalqı oyuncaq,
Xalqı xırpalayır hökumət ancaq.
Y a l ç ı n
İştə bən!..
V a l i
Səni kim bıraqdı?
Y a l ç ı n
(İsyançıları göstərir)
Şaşqın!
Səncə əyləncəmi şu yılmaz aqın?
V a l i
Sus, bu, hökumətə qarşı isyandır!
Y a l ç ı n
Sənin azğınlığın bizə əyandır.
A l t a y
(önünə keçər, qızğın)
Yetər çıldırdınız hökumət! – deyə,
Evləri yıqdınız, ədalət! – deyə.
Məzlumlar qanından badə sondunuz,
Qarğa-quzğun kibi leşə qondunuz.
Qanun deyə doğruluqdan caydınız,
Xalqın namusunu hiçə saydınız.
Aldıqları nəfəs – zəhərli ahlar,
Qidasız çocuqlar ot yeyib yaşar.
Söylə, öyündüyün ədalət bumu?
Hökumət dediyin rəzalət bumu?
V a l i
Kimsə böylə təhqir etməmiş bəni,
Sən nəçisin, kimsin? Aşma həddini!
A l t a y
Zülmətləri yaran bir şimşəyim bən,
Doğdum məzlumların diləklərindən.
V a l i
(qafasını sallar, acı gülüşlə)
Bildim ki, Altaysın, bəlli şöhrətin,
Şübhəsiz böyükdür, gücün, qüdrətin.
(Camaatı göstərir.)
Əfsus, güvəndiyin bu sərsəmlərin
Cümləsi isyançı, cümləsi xain.
S ə y a v ü ş
Bu adlar yaraşır ancaq Valiyə.
V a l i
Bən kimlərə isyan etdim?
S ə y a v ü ş
Hər şeyə;
Haqqa, ədalətə, insaniyyətə,
Namusa, vicdana və heysiyyətə.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/cavid-seyavus-dorduncu-perde
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
(Bakı işçisinə)**Onlar, o çəlik qollar, o qollardakı qüvvət
Çiçək sevgisiSevimli, nəşəli, dörd-beş yaşında bir sarışın,Mələk baxışlı, gözəl bir qız iştə oynayaraq
Çoban türküsüAçmasın çiçəklər, gülməsin güllər,Ötüşməsin şirin dilli bülbüllər,
Dəniz pərisiHər tərəf nəşədar, hər yer şən...Yenə hər şeydə bir təravət var.
Başqa şairlərin şeirləri
Salam olsun sənə, ey aşiq Valeh,Hünərin var isə bu Dərbəndə gəl,
Sənəma! Talibdir üzünü görməgə ürəkSənəma! Talibdir üzünü görməgə ürək,Aç üzün ta ki gözəl üzünü bir an görək.
Guş edin ərzimə yeksər, siz əya pirü cəvanGuş edin ərzimə yeksər, siz əya pirü cəvan,Bircə təmsil gəlib xatirimə, eylüm əyan,
BülbülQalxıb havadən gedirsənDolanırsan bağı, bülbül