Yaponiyanın tərəqqisi və yapon qadınları

از این چند بیت مثنوی، از هزار یک تعریف و تمجید این ملت جوان‌بخت خوش‌عاقبت ژاپون، آن‌چه شاید و باید ثمرهٔ نطق اعلی‌حضرت «مقادو» چه درجه سبب ترقی محیرالعقول این ملت گشت مفهوم نمی‌شود، دریغ آمدم که در این موقع شمه‌ای از هزار یک ترقیات فوق‌العادهٔ این گروه خوش‌بخت را ذکر ننمایم.چون مقام اوج این طایفهٔ خلق‌الساعه گشته، زیرا که چهل سال پیش نه از ایشان اسمی و نه رسمی بود، مجهول عالم بودند، در اندک زمان چنان اوج کردند که عبرة للناظرین گشتند و سرانگشت عموم سیاسیون روی زمین به دندان حیرت گذاشتند، جهت عبرت هر قوم و ملت کرورها کتب تصنیف و تألیف کرده در مطبوعات عالم -به‌غیر از ایران- باب‌التجارای مفتوح شد؛ هر صاحب غیرت و حمیت جلدی خریده با کمال میل و رغبت به مطالعه‌اش می‌پردازد و این ملت به حدی در شرق و غرب عالم نام بلند حاصل کردند که اگر چنان‌چه «اویاما» سردار بری و «توغو» امیرالبحر را در پایتخت‌های امریک و اروپ به یک اطاق بگذارند و اعلان کنند که دیدار «توغو» و «اویاما» را نشان می‌دهیم به دخولهٔ یک تومان، از خُرد و بزرگ رغبت کرده دخولیه را داده و ایشان را می‌بینند و تماشا می‌کنند که در چه هیکل و قیافه هستند و ملیون‌ها از این‌رو ثروت می‌توان اندوخت و حال آن‌که غیر از جوهر بنی‌آدم چیز دیگر نیستند و کسانی هستند که پانصد تومان می‌دهند که نیم ساعت با ایشان مصاحبت نمایند و اشخاصی هستند که چندین هزار تومان مایه گذاشته این‌ها را دعوت می‌کنند به مهمانی. این شهرت و عزت حاصل نشده مگر از شاه‌پرستی و وطن‌دوستی و از حسن تربیت و علم اخلاق و دیانت و امانت ایشان که در نزد دوست و دشمن عزیز و محترم داشته نام نیکو در جهان به یادگار گذاشتند. چون از بنی نوع ما هستند، لازم آمد که ترجمهٔ حال ایشان تذکره شود به نام انسانیت، والاّ ما مأمور نیستیم اخلاق حسنه را در بی‌دینی دیده بپوشانیم. آیین و مذهب امری است که

Zeynalabdin Marağayi18 dəq
İstanbula daxil olandan sonra İbrahim bəyin sərgüzəşti

Bir qədər söhbət elədik. Sonra dedim şam gətirsinlər. Elə bu vaxt İbrahim bəyin ünvanına Misirdən məktub çatması yadıma düşdü. Dedim:“Qardaş, doğrudan da, yadımdan çıxdı sizə deyim ki, Misirdən sizə məktub gəlibdir.”

Zeynalabdin Marağayi18 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 2

Altıncı gün pasportları qaydaya salıb, Xidivi gəmisinə bilet aldıq. Mən burada qonaq qaldığımız evin sahibi və onun əyalından gördüyümüz hörmət və mehribanlıqdan danışmaq istərdim.İbrahim bəyin atası, özü nə qədər xoşbəxt adamlardır ki, belə dost tapmışlar. Həqiqi dost nadir ələ düşür. Xüsusilə indiki alçaq zəmanədə. İndiki zamanda camaatın işi hiylə və aldatmaq olmuşdur. Sədaqət azdır, düşmənçilik çoxdur, əmanətin yerini xəyanət tutmuşdur.

Zeynalabdin Marağayi20 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 3

Səkinənn çağırıb, Məhbubənin əhvalını soruşdum. Dedi:“Qızlar onun yanındadırlar, bir ucdan ağlayır. Nə qədər ürək-dirək verib sakitləşdirmək istəyirlərsə, mümkün olmur, heyran-heyran baxır, cavab vermir.”

Zeynalabdin Marağayi19 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 4

Bu vaxt mən qapını döyüb dedim:“Xanım, buyurun gəlin, mən gedirəm.”

Zeynalabdin Marağayi20 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 5

“Nə əcəb?”“Bibi ağladı, dedi mən əgər belə bilsəydim qoymazdım İrana gedəsən.” Bu vaxt ağa dedi: "Ya həqq, ya mədəd!"

Zeynalabdin Marağayi20 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 6

Bir qədər zarafatlaşdıq, ortalıqda müxtəlif söhbətlər də oldu. Şam elədik. Hacı ... Təbrizi dedi: “Mirzə Yusif, indi təbrizlilərdən daha nə deyəcəksən?”Dedim:

Zeynalabdin Marağayi19 dəq
İbrahim bəyin işinin sonu və təəssübkeşliyinin nəticəsi, 20

Firənglinin dili ilə deyilən sözlərə qulaq asdıqdan sonra İbrahim bəyin rəngi qaçdı. Qulaqlarının dibinədək zəfəran kimi saraldı. Gördüm daha oturmaq iqtidarında deyil. Tez kalyaska tutub evə gətirdim. Birbaş öz otağına getdi. Hövsələsiz olduğuna görə onunla heç bir söhbət eləmədim. Öz mənzilimə gedib istirahət eləmək istədim. Bir saatdan sonra Hacı Məsud gəlib dedi:“Xanım yatıbdır, sən gəl gör ağa nə üçün ağlayır?”

Zeynalabdin Marağayi23 dəq