Xosrov və Şirin, fəsil 41
Məsnəvi nədir?
Məsnəvi: hər beyti öz qafiyəsi ilə gələn uzun nəzm, adətən dastan və ya hekayə.
شبی از جمله شبهای بهاریسعادت رخ نمود و بخت یاری
شده شب روشن از مهتاب چون روزقدح برداشته ماهِ شبافروز
در آن مهتاب روشنتر ز خورشیدشده باده روان در سایهٔ بید
صفیر مرغ و نوشانوش ساقیز دلها برده اندوه فراقی
شمامه با شمایل راز میگفتصبا تفسیر آیت باز میگفت
سهیسروی روان بر هر کناریز هر سروی، شکفته نوبهاری
یکی بر جای ساغر دف گرفتهیکی گلابدان بر کف گرفته
چو دوری چند رفت از جام نوشینگران شد هر سری از خواب دوشین
حریفان از نشستن مست گشتندبه رفتن با مَلِک همدست گشتند
خمار ساقیان افتاده در تابدماغ مطربان پیچیده در خواب
مهیا مجلسی بیگرد اغیاربنامیزد گلی بیزحمت خار
شه از راه شکیبایی گذر کردشکار آرزو را تنگتر کرد
سر زلفِ گرهگیرِ دلآرامبهدست آورد و رست از دست ایام
لبش بوسید و گفت ای من غلامتبده دانه که مرغ آمد به دامت
هر آنچ از عمر پیشین رفت گو روکنون روز از نوست و روزی از نو
من و تو، جز من و تو کیست اینجا؟حذر کردن نگویی چیست اینجا؟
یکی ساعت من دلسوز را باشاگر روزی بُدی امروز را باش
بسان میوهدارِ نابرومندامید ما و تقصیر تو تا چند؟
اگر خود پولی از سنگ کبود استچو بیآب است پل زان سوی رود است
سگ قصاب را در پهلوی میشجگر باشد و لیک از پهلوی خویش
بسا ابرا که بندد کله مشکبه عشوه باغِ دهقان را کند خشک
بسا شورهزمین کز آبناکیدهان تشنگان را کرد خاکی
چه باید زهر در جامی نهادن؟ز شیرینی بر او نامی نهادن؟
به تَرکِ لؤلؤیِ تَر چون توان گفت؟که لؤلؤ را به تَرّی بهْ توان سُفت
بره در شیرمستی خورد بایدکه چون پخته شود گرگش رباید
کبوتربچه چون آید به پروازز چنگ شه فتد در چنگل باز
به سرپنجه مشو چون شیر سرمستکه ما را پنجهٔ شیرافکنی هست
گوزن کوه اگر گردنفراز استکمند چاره را بازو دراز است
گر آهوی بیابان گرمخیز استسگان شاه را تک تیز نیز است
مزن چندین گره بر زلف و خالتزکاتی دِه قضاگردانِ مالت
چو بازرگان صد خروار قندیچه باشد گر به تنگی در نبندی؟
چو نیل خویش را یابی خریداراگر در نیل باشی باز کن بار
شکرپاسخ به لطف آواز دادشجوابی چون طبرزد باز دادش
که فرخ ناید از چون من غباریکه همتختی کند با تاجداری
خر خود را چنان چابک نبینمکه با تازیسواری برنشینم
نیام چندان شگرف اندر سواریکه آرم پای با شیرِ شکاری
اگر نازی کنم مقصودم آن استکه در گرمی شکر خوردن زیان است
چو زین گرمی برآساییم یک چندمرا شکر مبارک، شاه را قند
وزین پس بر عقیق الماس میداشتزمرد را به افعی پاس میداشت
سرش گر سرکشی را رهنمون بودتقاضای دلش یارب که چون بود
شده از سرخرویی تیز چون خارخوشا خاری که آرد سرخگل بار
به هر مویی که تندی داشت چون شیرهزاران موی قاقم داشت در زیر
کمان ابرواَش گر شد گرهگیرکرشمه بر هدف میراند چون تیر
سنان در غمزه کآمد نوبت جنگبه هر جنگی درش صد آشتی رنگ
نمک در خنده کاین لب را مکن ریشبه هر لفظِ «مکن» در صد بکن، بیش
قصب بر رخ که گر نوشم نهان استبناگوشم به خرده در میان است
ازین سو حلقهٔ لب کرده خاموشز دیگر سو نهاده حلقه در گوش
به چشمی ناز بیاندازه میکردبه دیگر چشم عذری تازه میکرد
چو سر پیچید، گیسو مجلس آراستچو رخ گرداند، گردن عذر آن خواست
چو خسرو را به خواهش گرمدل یافتمروّت را در آن بازی خجل یافت
نمود اندر هزیمت شاه را پشتبه گوگردِ سفید آتش همی کُشت
بدان پشتی چو پشتش ماند واپسکه روی شاه پشتیوان من بس
غلط گفتم نمودش تختهٔ عاجکه شه را نیز باید تخت با تاج
حساب دیگر آن بودش در این کویکه پشتم نیز محراب است چون روی
دگر وجه آن که گر وجهی شد از دستاز آن روشنترم وجهی دگر هست
چه خوش نازی است ناز خوبرویانز دیده رانده را در دیده جویان
به چشمی طیرگی کردن که برخیزبه دیگر چشم دل دادن که مگریز
به صد جان ارزد آن رغبت که جانان«نخواهم» گوید و خواهد به صد جان
چو خسرو دید کآن ماه نیازینخواهد کردن او را چارهسازی
به گستاخی درآمد کاِی دلآرامگواژه چند خواهی زد؟ بیارام
چو مِی خوردی و می دادی به من بارچرا باید که من مستم تو هشیار؟
به هشیاری مشو با من، که مستیچو من بیدل نهای؟ حقا که هستی
تو را این کبک بشکستن چه سود است؟که باز عشق کبکت را ربوده است
و گر خواهی که در دل راز پوشیشکیبت باد تا با دل بکوشی
تو نیز اندر هزیمت بوق میزنز چاهی خیمه بر عیوق میزن
درین سودا که با شمشیر تیز استصلاح گردنافرازان گریز است
تو خود دانی که در شمشیربازیهلاک سر بود گردنفرازی
دلت گرچه به دلداری نکوشدبگو تا عشوه رنگی میفروشد
بگوید دوستم ور خود نباشدمرا نیک افتد او را بد نباشد
بسی فال از سر بازیچه برخاستچو اختر میگذشت آن فال شد راست
چه نیکو فال زد صاحب معانیکه خود را فال نیکو زن چو دانی
بد آید فال، چون باشی بداندیشچو گفتی «نیک» نیک آید فراپیش
مرا از لعل تو بوسی تمام استحلالم کن که آن نیزم حرام است
و گر خواهی که لب زین نیز دوزمبدین گرمی نه کان گاهی بسوزم
از آن ترسم که فردا رخ خراشیکه چون من عاشقی را کشته باشی
تو را هم خون من دامن بگیردکه خون عاشقان هرگز نمیرد
گرفتم، رای دمسازی نداریبه بوسی هم سر بازی نداری؟
ندارم زَهرهٔ بوس لبانتچه بوسم؟ آستین یا آستانت؟
نگویم بوسه را میری به من دِهلبت را چاشنیگیری به من دِه
بده یک بوسه تا دَه واستانیازین بهْ چون بود بازارگانی؟!
چو بازرگان صد خروار قندیبه ار با من به قندی در نبندی
چو بگشایی گشاید بند بر توفرو بندی، فرو بندند بر تو
چو سقا آب چشمه بیش ریزدز چشمه کآب خیزد بیش خیزد
در آغوشت کشم چون آب در میغمرا جانی تو، با جان چون زنم تیغ؟
سر زلف تو چون هندوی ناپاکبه روز پاک رختم را بَرَد پاک
به دزدی هندویت را گر نگیرمچو هندو دزد ِ نافرمانپذیرم
اگر چه دزد با صد دهره باشدچو بانگش بر زنی بیزَهره باشد
نبُرّد دزد هندو را کسی دستکه با دزدی جوانمردیش هم هست
کمند زلف خود در گردنم بندبه صید لاغر امشب باش خرسند
تو دلخر باش تا من جان فروشمتو ساقی باش تا من باده نوشم
شب وصلت لبی پرخنده دارمچراغ آشنایی زنده دارم
حساب حلقه خواهد کرد گوشمتو میخر بنده تا من میفروشم
شمار بوسه خواهد بود کارمتو میده بوسه تا من میشمارم
بیا تا از در دولت درآییمچو دولت خوش بر آمد خوش برآییم
یک امشب تازه داریم این نفس راکه بر فردا ولایت نیست کس را
به نقدْ امشب چو با هم سازگاریمنظر بر نسیهٔ فردا چه داریم؟
مکن بازی بدان زلف شکنگیربه من بازی کن امشب دستِ من گیر
به جان آمد دلم، درمانِ من سازکنارِ خود حصارِ جان من ساز
ز جان شیرینتری ای چشمهٔ نوشسزد گر گیرمت چون جان در آغوش
چو شکر گر لبت بوسم و گر پایهمه شیرینتر آید جایت از جای
همه تن در تو شیرینی نهفتندبه کم کاری تو را شیرین نگفتند
درین شادی به، ار غمگین نباشینه شیرین باشی، ار شیرین نباشی
شکرلب گفت از این زنهارخواریپشیمان شو مکن بیزینهاری
که شه را بَد بوَد زنهار خوردنبد آمد در جهان بد کار کردن
مجوی آبی که آبم را بریزدمخواه آن کام کز من برنخیزد
کزین مقصود بیمقصود گردمتو آتش گَشتهای من عود گردم
مرا بیعشق، دل خود مهربان بودچو عشق آمد، فسرده چون توان بود؟
گر از بازار عشق اندازه گیرمبه تو هر دم نشاطی تازه گیرم
ولیکن نرد با خود باخت نتوانهمیشه با خوشی درساخت نتوان
جهان نیمی ز بهر شادکامی استدگر نیمه ز بهر نیکنامی است
چه باید طبع را بَدرام کردن؟دو نیکو نام را بدنام کردن
همان بهتر که از خود شرم داریمبدین شرم از خدا آزَرم داریم
زن افکندن نباشد مردراییخودافکن باش اگر مردی نمایی
کسی کافکند خود را، بر سر آمدخودافکن با همه عالم برآمد
من آن شیرین درخت ِ آبدارمکه هم حلوا و هم جُلّاب دارم
نخست از من قناعت کن به جلّابکه حلوا هم تو خواهیخورد، مَشتاب
به اول شربت از حلوا میندیشکه حلوا پس بود، جُلاب در پیش
چو ما را قند و شکر در دهان هستبه خوزستان چه باید در زدن دست؟
زلال آب چندانی بود خوشکز او بِتْوان نشانْد آشوبِ آتش
چو آب از سرگذشت آید زیانیو گر خود باشد آب زندگانی
گر این دل چون تو جانان را نخواهددلی باشد که او جان را نخواهد
ولی تب کرده را حلوا چشیدننَیَرزد سالها صفرا کشیدن
بسا بیمار کز بسیار خواریبمانَد سال و مه در رنج و زاری
اگر چه طبع جوید میوهٔ تَراگر چه میل دارد دل به شِکّر
ملک چون دید کاو در کار خام استزبانش توسن است و طبع رام است
به لابه گفت کاِی ماه جهانتابعتاب دوستان ناز است، برتاب
صواب آید روا داری پسندی؟که وقت دستگیری دست بندی؟
دویدم تا به تو دستی در آرمبه دست آرم تو را، دستی برآرم
چو میبینم کنون زلفت مرا بستتو در دست آمدی من رفتم از دست
نگویم در وفا سوگند بشکنخمارم را به بوسی چند بشکن
اسیری را به وعده شاد میکنمبارک مردهای آزاد میکن
ز باغِ وصل، پُر گل کن کنارمچو دانی کز فراقت بر چه خارم
مگر زان گل، گلابآلود گردمبه بوی از گلستان خشنود گردم
تو سرمست و سر زلف تو در دستاگر خوشدل نشینم جای آن هست
چو با تو مِی خورم چون کش نباشم؟تو را بینم چرا دلخوش نباشم؟
کمر زرین بود چون با تو بندمدهن شیرین شود چون با تو خندم
گر از من میبری چون مهره از مارمن از گل باز میمانم تو از خار
گر از درد سر من میشوی فردمن از سر دور میمانم تو از درد
جگر خور کز تو بهْ یاری ندارمز تو خوشتر جگرخواری ندارم
مرا گر روی تو دلکش نباشددلم باشد ولیکن خوش نباشد
اگر دیده شود بر تو بَدَل گیربوَد در دیده خس، لیکن به تصغیر
و گر جان گردد از رویت عنانتاببود جان را عروسی لیک در خواب
عتابی گر بود ما را ازین پسمیانجی در میانه، موی تو بس
فلک چون جام یاقوتین روان کردز جرعه خاک را یاقوتسان کرد
ملک برخاست جام باده در دستهنوز از بادهٔ دوشینه سرمست
همان سودا گرفته دامنش راهمان آتش رسیده خرمنش را
هوای گرم بود و آتشِ تیزنمیکرد از گیاه خشک پرهیز
گرفت آن نارپِستان را چنان سختکه دیبا را فرو بندند بر تخت
بسی کوشید شیرین تا به صد زورقضای شیر گشت از پهلوی گور
ملک را گرم دید از بیقراریمکن گفتا بدینسان گرمکاری
چه باید خویشتن را گرم کردن؟مرا در روی خود بیشرم کردن؟
چو تو گرمی کنی نیکو نباشدگلی کو گرم شد خوشبو نباشد
چو باشد گفتگوی خواجه بسیاربه گستاخی پدید آید پرستار
به گفتن با پرستاران چه کوشی؟سیاست باید اینجا یا خموشی
ستور پادشاهی تا بود لنگبه دشواری مراد آید فراچنگ
چو روز بینوایی بر سر آیدمرادت خود به زور از در درآید
نباشد هیچ هشیاری در آن مستکه غُل بر پای دارد جامْ در دست
تو دولت جو که من خود هستم اینکبه دست آر آن که من در دستم اینک
نخواهم نقش بیدولت نمودنمن و دولت به هم خواهیم بودن
ز دولت دوستی جان بر تو ریزمنیم دشمن که از دولت گریزم
طرب کن چون در دولت گشادیمخور غم چون به روز نیک زادی
نخست اقبال و آنگه کام جستننشاید گنجِ بیآرام جستن
به صبری میتوان کامی خریدنبه آرامی دلآرامی خریدن
زبان آنگه سخن، چشم آنگهی نورنخست انگور و آنگه آب انگور
به گرمی کار عاقل بهْ نگرددبه تکدانی که بز فربه نگردد
درین آوارگی ناید برومندکه سازم با مراد شاه پیوند
اگر با تو بهیاری سر درآرممن آن یارم که از کارت برآرم
تو مُلک پادشاهی را بهدست آرکه من باشم اگر دولت بود یار
گرت با من خوش آید آشناییهمیترسم که از شاهی برآیی
و گر خواهی به شاهی باز پیوستدریغا من که باشم رفته از دست
جهان در نسل تو ملکی قدیم استبهدست دیگران عیبی عظیم است
جهان آن کس برد کاو برشتابدجهانگیری توقف برنتابد
همه چیزی ز روی کدخداییسکون برتابد الا پادشایی
اگر در پادشاهی بنگری تیزسبق بُرده است از عزم سبکخیز
جوانی داری و شیری و شاهیسری و با سری صاحب کلاهی
ولایت را ز فتنه پای بگشاییکی ره دستبرد خویش بنمای
بدین هندو که رختت را گرفته استبه تُرکی تاج و تختت را گرفته است
به تیغ آزرده کن ترکیب جسمشمگر باطل کنی ساز طلسمش
که دست خسروان در جستن کامگَهی با تیغ باید گاه با جام
ز تو یک تیغ تنها بر گرفتنز شش حد جهان لشگر گرفتن
کمر بندد فلک در جنگ با تودراندازد به دشمن سنگ با تو
مرا نیز ار بود دستی نمایموگرنه در دعا دستی گشایم
Bir gözəl gecəydi, ilk bahar idi.Səadət gəlmişdi, bəxtə yar idi.
Gecəni gündüzə döndərib məhtab,Ay almışdı ələ bir qədəh şərab.
Günəşdən işıqlı gecədə bir-birSöyüd kölgəsində şərab içilir.
Saqi sədasından, quş mahnısındanSilinirdi qəlbdən ələmli hicran.
Axar sulara ay açırdı min sirr,Səba eyləyirdi ayələr təfsir.
Sərv-rəvanlarla dolmuşdu hər yan.Hər sərvdə var idi bahardan nişan.
Biri dəf almışdı, biri sağəri,Gülabzən almışdı ələ digəri.
Saqi mey payladı bir neçə ayaq,Hamını üzmüşdü gecə yatmamaq.
Onlar oturmaqdan məst olan zamanŞahdan rüxsət alıb getdilər ordan.
Saldı saqiləri taqətdən xumar,Mütrüblər bir yanda düşüb yatdılar.
Yad tozundan orda qalmadı əsər,Tikənsiz olan gül dünyaya dəyər!
Şahın artıq tamam səbri tükəndi,Arzunun ovuna atdı kəməndi.
Aldı o gözəlin qıvrım saçını,Unutdu möhnəti, qəmi, acını.
Öpdü, dedi: "Gözəl, rəhm et quluna,Quş düşüb toruna, bir dən ver ona.
Keçən günlərimiz olmuşdur hədər,Gəlsin yeni günlər, yeni ruzilər.
Burda bircə sənsən, bir də mənəm, bax,Söylə, nə üçündür bu yerdə qorxmaq?
Bu qəlbi yanığa yaxınlıq göstər,İndicə mənim ol, ruzimsən əgər.
Bar verən ağacsan, qalma meyvəsiz,Meyvəyə nə qədər həsrət çəkək biz?
Körpü su üstündə olmasa, düşün,Kimə xeyri vardır belə körpünün?
Qəssab ətrafında hərlənən köpəkCiyərini yeyər ciyər görərək.
Göylərdə qaralan elə bulud varKəndlinin bağını nazla qurudar.
Sulu görünərək nə qədər şoranSu axtaranları qırıb susuzdan.
Adi bir şüşəyə tökərək zəhər,Ona şirin demək olarmı məgər?
Təzə mirvaridən vaz keçmək olmaz,Onun deşilməsi asandır bir az.
Quzular südəmər yeyilsin gərək,Böyüdü - onları qurdlar yeyəcək.
Göyərçin balası eləsə pərvaz,Şahın tərlanından yaxa qurtarmaz.
Sərxoş şirlər kimi pəncə açma, gəl,Bizdə var şirləri parçalayan əl.
Dağ marallarının çətinsə yolu,Çarə kəməndinin uzundur qolu.
Əgər çöl ceyranı qaçarsa iti,Çox yeyin yüyürür şahın da iti.
Bu qədər zülfünə düyün vurma sən,Zəkat ver, malını qurtar xətərdən.
Müştəri olarkən nilinə möhtac,Nil çayında olsan, yükünü sən aç!"
O şəkər cavablı sözə başladı,Şaha şəkər kimi söz bağışladı:
"Mən kimi bir torpaq layiqdirmi, bax,Şaha məhrəmləşsin həmtaxt olaraq.
Eşşəyimdə elə cür ət görmürəmKi, ərəb atıyla yarışa girəm.
Deyiləm elə bir hünər göstərənBir şir ovlayanla ayaqlaşam mən.
Mənim nazım əsla səbəbsiz deyil,Istidə bal yemək zərərlidir, bil.
Bu qızğınlıq ötsə, olar mübarəkMənim də şəkərim şahın qənditək."
Sonra əqiqini qorudu almaz,Əfi keşik çəkdi zümrüdə bir az.
Ağlı "Təslim olma!" deyərkən ona,Nə arzu hakimdi, yarəb, könlünə.
Qızarmış tikantək itiydi yaman,Nə xoşdur - qırmızı gül aça tikan.
Zahirdə olsa da acıqlı, ancaqKönlü mehribandı, ürəyi yumşaq.
Ox atmaq yerinə, kaman qaşlarıAtırdı naz, qəmzə hədəfə sarı.
Qəmzəsi davaya hazırsa hər an,Yüz sülh görünürdü hər baxışından.
Əmmə, dodağımı eyləmə yara!"Deyirkən: "Əm!" deyir anlayanlara.
"Pərdədə olsa da bu gül yanağım,Deyir: açıqdı, bax, bu ağ buxağım."
Sükut möhrü vardı dodaqlarında,Şah halqası vardı qulaqlarında.
Gözlərindən biri eyləyirdi naz.O biri deyirdi: "Yox, belə olmaz!"
Silkinərkən saçı məclisə bəzək,Boynu üzr istədi o, üz çevircək.
Gördü ki, Xosrovun qəlbi odlandı,Tutduğu işlərdən Şirin utandı.
Şaha dal çevirdi, uymadı dilə,Odu söndürürdü bir ağ kükürdlə.
O, dal çevirməklə deyirdi guya:"Qoy olsun mənə şah bu yerdə arxa."
Yanıldım, şirmayı taxtı verərək.Dedi: "Taxtı olsun şahların gərək."
Bu işində vardı bir başqa hesab,Deyirdi: "Üzüm də, arxam da mehrab."
Bu üz döndərməklə deyirdi aşkar:"Bu üzdən işıqlı bir üzüm də var."
Xoşdur gözəllərdə bu naz, bu rəftar,Gözdən qovulmuşu gözdə ararlar.
Bir göz deyir: "Dur, get, artıq zamandır."Bir göz deyir: "Getmə, getmə, amandır!"
Doğrudan bu istək yüz cana dəyər,İstəmirəm deyər, candan istəyər.
Xosrov gördü bu ay işdən uzaqdır,Dərdinə bir çarə olmayacaqdır.
Cəsarətlə dedi: "Qəlbimin tabı,Yar yara qıyarmı bu iztirabı?
Sən də mey içmisən, mən də, bu nədir,Mən sərxoşam, sənə etməyir təsir?
Sərxoşam, yanımda dolanma huşyar,Bilirəm, səndə də min iztirab var.
Bu iz azdırmağın faydası hanı?Çalıb turacını eşqin tərlanı.
Qəlbindəki sirri örtmək istəsən,Öz qəlbinlə gərək döyüşəsən sən.
Yenilmək təblini çal, ey dilazar!Xeyməni quyudan göylərə çıxar!
Sevda əldə qılınc araya girsə,Qaçmaq məsləhətdir hər igid kəsə.
Bilirsən ki, qılınc oynadan zamanDikbaşlıq eləsə, məhv olar insan.
Ürəyində məni sevməsən belə,Barı, sevən kimi gəl rəftar elə.
Qəlbin dost deyilsə, "dostam söyləsin,Bu mənə də xoşdur, ona da yəqin.
Oyuncaq üzündən çox fal açıldı,Tale ötdü onu, həqiqət qıldı.
Nə yaxşı söz deyib bilici insan:"Yaxşıdır özünə yaxşı fal açsan."
Əgər pis düşünsən, pis olacaq fal.Yaxşı desən, sənə gülər istiqbal.
Ləbindən nə qədər öpüş almışam,Halal eylə mənə onları tamam.
İstəsən bir daha öpmərəm səni,Ancaq ki, eşq odu yandırar məni.
Mən kimi aşiqi öldürdüyünçün,Üz cıraraq sabah ağlarsan özün.
Qanım tutar səni, bu yaxşı olmaz,Aşiqlərin qanı heç yerdə qalmaz.
Mehriban olmağa rəyin yox, tutaq,Nə olar öpüşüb, bir az oynasaq?
Ləbini öpməyə cürətim hanı?Ətəyini öpüm, de, astananı?
Demirəm öpüş ver, mənə ruzitəkDeyirəm ləbinin dadını görək.
Bir öpüş verərək, onunu al sən,Belə bir alverdən xeyir görərsən.
Yüz xalvar qəndin var, belə naz etmə,Bir parça qəndini məndən gizlətmə.
Mehribanlıq etsən, səfa sürərsən,Əzab versən əgər, cəfa görərsən.
Çox götürsə səqqa suyu çeşmədən,Çeşmənin də suyu artacaq həmən.
Bulud suyu saxlar, mən də səni, yar!Elə qucaqlaram səni, ey nigar!..
Canımsan, canına kim qılınc çalar.Zülfün bir hindudur, gündüzcə, aşkar
Mənim varlığımı o çalıb-çapar,O oğru hindunu əgər tutmasam,
Oğru bir hindutək mən olum bədnam.Oğru igid olsa əgər yüz kərə.
Bir qışqırsan, qorxub sərilər yerə.Kəmənd saçlarını boynuma dola,
Bu arıq ovla ver gecəni yola.Sən könül al, mən də can satım sənə,
Saqilik eyləyib mey gətir mənə.Bu vüsal gecəsi gülsün dodağım,
Sönməsin aşnalıq, dostluq çırağım.Qulağım həlqənə tabe olacaq,
Qultək satılıram, al məni ancaq.İşim öpüş saymaq olacaq daim,
Sən öpüş ver, mən də qoy bir-bir sayım.Tale qapısından girək içəri,
Yaxşı qarşılayır tale bizləri.Bu gecə vaxtımız qoy yaxşı keçsin,
Sabaha ümidi yoxdur heç kəsin.Bu gecə ortada bu nəqd var ikən
Sabahkı nisyəyə göz dikək nədən?O qıvrım saçınla oynama, əl çək,
Bu gecə mənimlə oyna, ey mələk!Qəlbim dərdə düşdü, ver dərmanımı!
Hasarla qoynunla mənim canımı.Candan şirinsən, ey bal çeşməsi sən,
Yeri var qoynumda cantək bəslənsən.Öpsəm ayağından başınadək mən,
Hər yerin şirindir biri-birindən.Bütün bədənində gizlənir Şirin.
Bu şadlıq yaxşıdır, heç olma qəmgin.Sən şirin olmazsan olmasan şirin."
Şəkər dodaq dedi: "Əhdi sındırma!Peşiman olarsan, səbrini qırma!
Şah əhdini qırsa pis olar, inan,Baş verməsin gərək pis işlər ondan.
Abrımı tökəcək bir su istəmə,Hasil olmayacaq arzu istəmə.
Arzumla bərabər məhv olsun canım,Sən odsan, mən də ud, odunda yanım.
Eşqsiz də qəlbim çox mehribandı,Eşqin atəşilə daha da yandı.
Zövqün bazarına mən uysam əgər,Səninçün hər an bir məclis düzələr...
Lakin nərd uduzmaz özünə insan...Xoş keçirmək olmaz günü hər zaman.
Dünyanın yarısı əgər xoş gündür,Yarısı yaxşı ad qoymaq üçündür.
İki yaxşı adı bədnam eyləmək,İsməti itirmək, söylə, nə gərək?
Biz bir-birimizdən gərək utanaq,Tanrı qabağında həyadan yanaq.
Bir qadını yıxmaq, - bu mərdlik deyil,Mərdlik göstərirsən, sən özün əyil.
Ucalar özünü əyən insanlar,Təvazö sahibi hörmət qazanar.
Bir şirin ağacam, ömrüm bahardır,Həm halvam var, həm də doşabım vardır.
Əvvəl doşabıma qənaət et sən,Tələsmə, halvanı sən yeyəcəksən.
Doşab iç, halvadan olma nigaran,Doşab əvvəl gələr daim halvadan.
Ağzımızda varkən bizim qənd-şəkər,Xuzistana neçin eyləyək səfər?!
Susuzluq söndürən sərin su xoşdur,Artıq içilərsə faydasız olur.
Bir dirilik suyu olsa da bu su,Başdan aşsa əgər, vardır qorxusu.
Can kimi sevmirsə səni bu ürək,Demək, öz canını sevməsin gərək.
Əgər qızdırmalı yeyərsə halva.Onun məcazında çoxalar səfra."
Elə ki, Şirini Xosrov xam gördü,Dildə sərt, könüldən işə ram gördü.
Yalvara-yalvara dedi: "Ey pəri,Qəbul eyləyirəm bu qəmzələri.
Sənə lazım ikən əlimdən tutmaq,Əlimi bağladın, bir insafa bax!
Yüyürdüm dalınca bir sənə yetim,Əlim çatsın sənə, artsın şöhrətim.
Gördüm ki, zülfünə bağlanmışam mən,Sən ələ gəlincə mən getdim əldən.
Demirəm əhdi qır, sən, ey vəfadar,Bir neçə busə ver, xumaram, xumar.
Vədənlə əsiri özün şad elə,Gəl bu ölmüş qulu bir azad elə.
Fərağından ömrüm tikan üstədir,Vüsal gülləriylə onu sevindir.
Bəlkə o güllərdən bir gülab alım,Ətriylə sevinim, xoş olsun halım.
Sən sərxoşsan, saçın əllərimdədir,Könlüm xoş olmağa imkan törədir.
Səninlə mey içib odlanmayımmı?Səni görən zaman şadlanmayımmı?
Sənə bağladığım kəmər zər olar,Sənlə gülən ağzım qənd, şəkər olar.
Qaçsan məndən, necə möhrədən ilan,Mən gül itirərəm, sən isə tikan.
Baş ağrıtdığımdan incisən əgər,Mən başdan keçərəm, ağrın da bitər.
Qəlbimi al, apar, nigarım sənsən,Səndən yaxşısı yox, dildarım sənsən.
Üzün ürəyimi etməsə əsir,Sevincsiz bir ürək kimə gərəkdir?
Səni başqasına dəyişsə gözüm,O göz düşsün gözdən, bax, budur sözüm.
Səndən başqasına meyl etsə bu can,Yuxusunda görər toyunu, inan!
Araya söz düşsə bu gündən sonra,Barışıq ümidi qalar saçlara.
Xoş söhbətlər etdi belə bir qədər,Yatdı əllərində sevdiyi zülflər.
Fələk yaqut rəngli camı uzatdı,Bir udum içirdib yeri qızartdı.
Başında dünənki meyin xumarı,Əlində cam durdu Şirinin yarı.
Yenə də başında sevda dolanır,Yenə də xirməni od tutub yanır.
Qızmar hava idi, yanar bir atəş,Şöləsində yanar ot, ələf, küləş.
Taxt ipək parçayla bağlanır necə, -Şirinin döşünü sıxdı qayımca.
Çox səbat göstərdi, çalışdı Şirin,Yan keçdi maraldan pəncəsi şirin.
Xosrovu qərarsız gördüyü zaman.Şirin dedi: "Əl çək bu qızğınlıqdan.
Nə üçün qızırsan bir bu qədər sən?Məni öz yanında rüsvay edirsən?
Çox danışan olsa ağalar əgər,Tez qayıdar üzə qulluqçu, nökər.
Neçin danlayırsan nökəri belə?Ona ya tənbeh et, ya sükut elə.
Şahın mindiyi at olarsa axsaq,Arzusu da çətin başa çatacaq.
Şahlığın dövranı başlayan zamanİstəyin çox çətin girər qapıdan.
Ayağı zəncirli, əlində bir cam,Sərxoş bir nəfərdən əql ummaz adam.
Mən durmuşam burda, şahlığı al sən,Öz təxtini qaytar, əlindəyəm mən.
İstəmirəm uzaq düşüm dövlətdən,Dövlətlə bir yerdə olmalıyam mən.
Dövlət sevir, sənə can verirəm mən,Belə bir dövlətə deyiləm düşmən.
Dövlət qapısını özün aç, şadlan,Bir uğurlu gündə sən doğulmusan.
Əvvəl iqbal axtar, sonra da istək,Xəznə axtarmazlar tələsiyərək.
Əvvəl dil, sonra söz; gözdən sonra nur,Əvvəl üzüm olur, sonra mey olur.
İnsan səbr etməklə yetər kamına,Yavaş-yavaş çatar dilaramına.
Ağıllı adamlar səbirsiz olmaz,Keçi bir arpayla heç ətə dolmaz.
Belə avaralıq varkən arada,Yaxşı olmaz yetsəm şahla murada.
Desəm ki, mən şahın sadiq yarıyam,Sənin işlərinə gərək yarıyam.
Mülkünü sən gətir ələ yenidən,Bəxtin kömək etsə, bax, hazıram mən.
Burda sən mənimlə keyf edə-edəQorxuram şahlığın əlindən gedə.
Xəyalında varsa yenə şah olmaq,Əfsus ki, tezliklə gərək ayrılaq.
Bu dövlət əzəldən nəslinizdədir,Çox eyb olsun indi, əlindən gedir.
Dünyada diribaş qazanar ancaq,Cahangirliklə heç tutmaz yubanmaq.
Hər işdə yubanmaq olsa da mümkün,Yubanmaq yaramaz səltənət üçün.
Bütün tarix boyu şahlara baxsan,Görərsən qazanmış daim cəld olan.
Cavansan, şir kimi cəsarətin var,Tacidar olmağa ləyaqətin var.
Ölkəni fitnədən xilas edərək,Qüdrətini göstər bir dəfə görək.
Almışdır o oğru tamam varını,Güclə qəsb etmişdir ixtiyarını.
Qılınc al, meydanda özünü göstər,Məhv olsun qurduğu bütün hiylələr.
Bəzən qılınc tutub, bəzən də bir cam,Şahlar arzusuna çatarlar müdam.
Əlinə bir hindi qılınc götür sən,Qoşun yığ dünyanın hər tərəfindən.
Daşına düşməni hədəf seçərək,Sənə yardım edər döyüşdə fələk.
Kömək eyləyərəm mən də bacarsam,Bacarmasam, dua edərəm müdam."
O atəş qızdırdı Xosrovu yaman,Şəbdizin belinə mindi durmadan,
"Salamat qal, - dedi, - mən gedər oldum,Dənizdən, atəşdən yoxdur heç qorxum.
Allah bilir oddan çəkinmərəm mən,Islanmaram tükcə keçsəm dənizdən.
Zənn etmə yataram mən bundan sonra,Bu gündən mən hara, yuxlamaq hara!
Yerdən qaldıraram uca dağları,Bəndimdən qurtarmaz fil ayaqları.
Fil olub, yatmaram bundan sonra, bil,Saxsı yox, olaram doğruçu bir fil.
Bir eşşək çıxartdım dama, nadandım,Endirərəm indi, səhvimi qandım.
Kuzə qayırmağı bacaran əllərBir kuzə sındırsa nə olar məgər?
Mən yaxşı seçirəm qaranı, ağı,Çoxdan öyrənmişəm gizli yanmağı.
Kama çatmamaqla qorxudub bəzən,Gah da mənə mərdlik təlim edirsən.
Sənin eşqin məni tacdan eylədi,Sevgi çox yerlərdə çox qan eylədi.
Olmasaydı eşqin başımda, ay qız,Bu sevdalı başım qalmazdı tacsız.
Fələktək boynuma saldım kəməndi,Əsir edib, sonra sən açdın bəndi.
Mey içirib aldın ixtiyarımı,Sərxoşkən bağladın ayaqlarımı.
Mən sərxoş olanda deyirsən ki, dur,Ayıq düşmənlərlə döyüş, zərbə vur.
Bəli, düşmənlərlə çarpışacağam,Lakin o vaxt ki, bu quyudan çıxam.
Niyyətim budur ki, yolumla gedim.Ancaq öz işimi mən icra edim.
Sən ki sövq edirsən məni bu yola,Əməl eyləyərəm, nə ola-ola.
Öz halından mənə verərək xəbər,Yaxşı, yaman - dedin sözü müxtəsər.
Əvvəl uğurluydu çox mənim baxtım,Həm tacım var idi, həm də ki, taxtım.
Sən etdin dünyada məni avara,Belə qara günlü, belə biçara.
Dolmasa könlümə eşqinin dərdi,Məni bu torpağa kim gətirərdi?
Bir zamanlar zülfün mənə kəmənddi,Söylədiyin hər söz şəkərdi, qənddi.
İndi ki, ülfəti məndən kəsirsən,Icazəmi verdin, getməliyəm mən.
Mən çıxıb getməkdə qafil deyildim,Qonaqdım, təklifi vaxtında bildim.
Hər gün əyləşirdim açıq süfrəndə,Yol çörəyi verdin, gedirəm mən də."
Atını səyirtdi, söyləyib bunu,Gilək yollarından çəkdi qoşunu.
Kitabxana.az · https://kitabxana.az/works/nizami-xosrov-ve-sirin-41
← → düymələri ilə keçid, R — təsadüfi şeir
Müəllifin digər əsərləri
Müğənni, çal yenə qədim havanı,Kömək et, bitirim mən bu dastanı!
İqbalnamə, fəsil 20Aydın düşüncəli alim Ərəstu.Böyük tacidara səna oxudu,
İqbalnamə, fəsil 21Alim Valis dedi: "Padşah hər zamanBu qoca dünyada yaşasın cavan!
İqbalnamə, fəsil 22Bilici Bəlinas təzim elədi,Torpağı öpərək hörmətlə dedi:
Başqa şairlərin şeirləri
Badi-səhər bir gözələ tuş oldumOndan mənə dəydi aya sərandı
GəlmədinƏmim oğlu, məndən heç utanmadın,Üç ay keçdi bir yaylağa gəlmədin.
MənimçünKimsənəm yox mənə yazsın bir namə,Qürbət içrə bu diyarə mənimçün.
OynarYenə fəsli-bahar olmuş məgər badi-bahar oynar,Dəyər hər ləhzə gül üzdə pərişan zülfə, tar oynar.